Wednesday, 24 June 2015

KHAT A MANPHATNA

KHAT A MANPHATNA

Ø  La khat in hong lundam sak thei hi.
Ø  Paak khat in hong nosuak sak thei hi.
Ø  Singkung khat in gamlak piang sak thei hi.
Ø  Vasa khat in khuakhal tangko thei hi.
Ø  Maitaina khat in kilawmtatna piang sak thei hi.
Ø  Khut bet khat in lungsim laamto thei hi.
Ø  Aksi khat in tuipi tungah a gammang tembawpi makaih thei hi.
Ø  Mee tang khat in gam khat khel thei hi.
Ø  Ni vang khat in khan (room) sung tang sak thei hi.
Ø  Khuaimei vak khat in khuamial veng sak thei hi.
Ø  Nuih hiuhiauna khat in maigumna bei sak thei hi.
Ø  Kal khat in khualzinna kipan sak thei hi.
Ø  Kammal khat in thungetna kipan sak thei hi.
Ø  Lametna khat in lungsim thahat sak thei hi.
Ø  Aw/kam khat in pilna leh haina  pulak thei hi.
Ø  Lungtang khat in a maan pen thei thei hi.
Ø  Nuntakna khat in leitung kilamsang sak thei hi.
Ø  Mi khat hangin mi khempeuhin mawhsak ngah thei hi.
Ø  Mi khat hangin gupna kingah thei hi.
KHAT BEK CI-IN KINEU NGAIHSUN KEN!
BALL-TE’ PAUNAK:
·          Amau hong nak suih semsem, kei asang tung semsem.-Foot Ball
·          Ka gualzawhna mun pen ka kiatna hi. –Basket Ball
·          Ka thupitna mun pen tutphah tung hiloin, sabuai tung hi. –Table Tennis Ball
·          Nong bet mah ding hi. Ahi zongin nong bet siam kei leh nang na sumh zaw ding hi. –Volley Ball

                                         -Mary Vontawi, Tahan

Monday, 22 June 2015

MI THAHAT PU LET KHUP

MI THAHAT PU LET KHUP MUNLUAH

Let Khup Munluah pen 1860 in Kawlgam-ah piang hi. Amau unau pasal 3 hi ua, Pu Awn Thang a upa hi a, Lian Son pen a nau tum ahi hi. Amau unau lak panin Let Khup pen ei Zomite lakah mihat in kigen hi. Thagum nei mahmah in, huham mahmah a, a tun pi (feet) 6 in sang hi. Let Khup Singngat khua kisat kum in na pang hi. 1910 pawl in Zo Gal kipatin Singngat khua-ah si hi. Let Khup kamsiat mahmahna khat bel tapa goluah ding nei loin si hi. Let Khup Munluah hat dante:

1. Kum 1900 in Singngat ah a upa Awn Thang inn ah Let Khup in Sial tal nga a kii ah man-in sial puk zo hi.
2. Let Khup in pasal nih a ban khat tuaktuak ah kiluai sak in furlong 1 (201 metres or one eight of a mile) paipih zo hi.
3. A gam vakna khat ah Sakhi tal khat man a, a thungpi/tual ippi ah guang lut a, tua khit in Ngal delhin gamlakah taipih zo lai hi.
4. Lo-a kipan buh tin/bung 6 khat vei thu in pua zo gige hi.
5. Mau pum deih takin a puak leh a inn bang cing ding khat vei thu in pua zo hi. A nuai lam teng tensa suah hi.
6. Mi hat leh mi hangsan ahih manin ama’ khangual leh ama’ nuntaklai in mi zawh loh khat beek nei lo hi.
7. Gamsa nam khempeuh mat loh khat beek nei lo hi.
8. Kilometre 35 a gamla ah zing meh ding Sakhi pum khat va man man hi.
9. Mi tha gol leh mi khaupaih ahih manin buh gum/a hul duh deuh se hi. Nga tong tan a sau a ling la khia se loin a tawn tep hi.
10. Pu Thawng Khaw Cin Suan kici Suangpi khua a om, mi tha gol leh mi hat leh minthang mahmah tawh kibuan uh hi. Let Khup in zo zel a, Thawng Khaw Cin Suan in zo zel hi. Tua bangin a kibuan lai un khat vei singtuai baan cia a gol tuan tan uh hi. Let Khup in Thawng Khaw Cin Suan’ khe lang khat mat sak a, nakpi in a kaih leh Thawng Khaw Cin Suan in singtuai bot khia kha zaw zen hi kici liang hi. A tawptawpna ah Let Khup in a zo hi.

___________________________________________________________

MI THAHAT PU NGULLIEN

MI THAHAT PU NGULIEN


Pu Ngullien pen mi lamdang mahmah khat hi a, Zomi mihatte lakah a minthang mahmah diak khat ahi hi. A unau lak pan un a tum pen ahih manin nu leh pa’ deihsakna tang in, kingeksak mahmah leh khelpen thuah hi.
A naupang lai in nikhat a kong khak uh len in a din leh uipi khat in va liak thuamthuam hi. Aman zong nuammawh sain tua uipi man suk in, leisatna zialzial hi kici hi. A tangval ciangin a dumbeel neih sun kituh in buai mahmah uh hi. A nau tum pen ahih manin dumbeel tang zo lo hi. Ngullien zong thangpai in inn pua lam ah pai khia in a nu kiangah, “Na omna mun lian ah bizang ong sun pawt in” ci hi. A nu’n a lungsim thei ahih manin a om lohna ah bizang ong sun hi. Tua khit phet in Ngullien in thakhat in suk khatin a inn saklam, a inn khanglam dong [a inn bang uh gua koptah a kiphan hi ven] khawh pailet hiau hi. Tua ciangin a nu’n hi bangin a heh ciangin hi dan a om a hih leh ong that kha ding hi cih a lauh manin a dumbeel pia pah hi kici hi.
Ni khat Ngullien te’ buh na kiguk sak hi. Hih thu a theih phet in amah zong lo hong ding in kuan pah hi. Lo ah sawt sim a om khit zawh ciangin a galte buh gu ding in ong kuan ngeingai uh hi. Aman zong a muh phet in buh gu ding a ong kuan teng delh mang kek hi. Tua khit a sawt loin hon khat ong kuan leuleu uh hi. Buh gu ding a ong kuang kikte pen pasal hat mahmah leh nupi hon hi uh a, hiam hei zong tawi uh hi. Ngullien in a temsau dokkhia pah a, a nu a pa cih khen tuam se loin vaatpuk zialzial hi. A lak uah numei khat bek hing khawi a, tu nu tangko dingin kik sak hi. Tua nu a tun kik ciangin a khuapihte  thangpai mahmah uh a, a khuamite sihna sisan mawk luan sak lo ding in kiciam uh hi. Tua khit a sawt loin Ngullien amah guak in gam vak hi. A gam vakna Sazuk tal khat mu in kap a, ahih hangin tua Sazuk si lo in liam hi. Tua a Sazuk kap liam a galte tumphual ah va tai lut hi. A galte’n a muh phet un mi thahat bekbek 7 kitel khia in tua Sazuk na sat lum uh a, na seh sat uh hi.
Tua laitakin Ngullien ong tung lian a, “Eh ka sa na na sem mawk uh a, hih delh a nitum hi veng” a cih leh tangvalte nuihsan in hi cin dawng kik uh hi, “Na sa delh zong sem ding, nang zong ong sem lai ding…Ngullien na zonzon tun muta ciai leh” cin hangsantakin na dawng uh hi. Tua khit in, “Khat vei ni pen nang a, tuni pen ko a” na cih beh lai uh hi. Tua ciangin Ngullien in, “Eh, a kimu ding teng mah kimu kha I thong ve leh” ci in dawng hi. A galte lak ua hat pen in simmawh bawl diakse in a ut bangbang in ko gawp hi. Tua ciang in Ngullien in, “Kithawi vua leh” ci guap hi.  Tua khit in kilai uh a, kua mah in Ngullien sat kha loin a taikhia hi. Tua khit ciangin nung delh uh a, delh ngap nawn loin a dang teng khawl in a lak ua a hat pen in delh zom suak hi. A dangten “Ngullien lutang ong ciahpih kik ta peuh lel in cia” ci in mun khatah na ngak uh hi. Ngullien in mun khatah na lamtan in, tua a lak ua hat pen pa a temsau tawh a sut leh a phaw tawh na dal man hi. Ahih hangin Ngullien hat lua ahih manin a temsau in tua phaw sun pai let a, a galpa’ awm na ngawn a sun pai let hi. Ngullien in a ngawng tan sak a, a galpa’ lutang pua in inn lamah kipuak valval hi. Inn a tung ciangin a innkuanpihte’ kiang ah, “Tu ni a ka Sazuk mat bel Sazuk mawkmawk hi lo hi” ci hiau bek hi.
Khat vei a khualzinna lam ah inn lam a om lai mi tuak kha hi. Ngullien in in zong maupum bang zah kisam ding cih tel lo ahih manin khat vei thu in inn bawlna ding a kisam mau pum inn khat cing ding pua valval in tua inn lamte kiang ah nga ziau hi.
Khua khat ah kua mah in a ngap loh uh a kihtak mahmah khat uh om a, tua pan mi a thah ciangin a ha tang lakhia in a ngawng ah awk zel hi. Tua pa in Ngullien munuam cin vel kawikawi hi. Ngullien in ong that sawm peuhmah that ziau ding cin kisa khol hi. Nikhat ong kimu kha uh a, tua mi hat pan, “Nong thei hiam?” a cih leh ong thei mah ing cin dawng hi. Ngullien in “Ong pai ing ei, nang zong ong pai o” cih thuah in a teipi tawh tua pa’ nak sut sak hi. Tua pa nakpi takin a kisang leh a teipi bang kitan liang hi.
Ni khat kawlsai lak ah a vakna ah Ngalkhawhang (Khadam/misau) khat tawh kituak kha hi. Nakpi takin a kilai zawh uh ciangin Ngullien in zo a, tua Ngalkhawhang inn lam ah pua vauvau hi. A khuapih ten a muh ciang un lamdang sain Ngullien kihta semsem uh uh hi. Ngullien’ ni in hih bang in la phuah hi:
“Nah sing nuai a tawn ban na kai leh, Tuai in Kamkei bang in a ging lo maw”
Ngullien in hi cin dawng kik hi:
“Tuai in Kamkei bang bang ka ging hi leh Vangkhua lai ah lawhsang a thang ding ka ut hi” cin dawng hi.

Ngullien in tom vei nuntak sung in neih leh lam bang mah neih loh cih pen a ngaih dan hi lo a hih man in sum leh pai khol khawm in hausa mahmah hi. Ahih hangin gal a hauh ban ah khua kiim khua kiang ten haza lua uh ahih manin aisan siam numei khat khat guai in that sak uh hi.

MI THAHAT PU HEM LAM TUNGDIM

MI THAHAT PU HEMLAM TUNGDIM

Hem Lam Tungdim kum 1865 in Pangsang gam-ah piang a, Pu Zam Huat’ tapa ahi hi. Amau unau numei 2 leh pasal 4 pha uh a, ei Zomite lakah mi thahat khat ahi hi.
Hemlam pen migi in kuamah tawh kitawng, kilai ngei lo mi hi a, kamtam in ciamnuih uk mahmah khat hi. Nitak ciangin a inn uh-ah lengla hau thei mahmah a, mi kamtam leh thugen siam ahih manin khuasung buaina, mo thu, gam thu leh khut khelhna mun tengah palai dingin seh leh teel-in na pang den hi. A kihelna peuh-ah buaina gen veng loh khat beek om ngei lo ci'n kigen hi. A neu, a lian in it in leh neel tek uh hi.
Hemlam’ zi Deihcing hi a, amah zong ei Zomite lakah numei tha cing, duang cing leh hat khat ahi hi. A zi in ama’ hatna mu ngei lo a, mi’ gen bek in za hi. Ni khat a zi tui tawi dingin khuan a, Hemlam in a nungah sim zuih hi. Luikhuk phak ma-in lamkawi khat-ah na busim a, a zi’ pai ding na ngak hi. A zi ong pai toh ciangin lam to-ah kal sawm ding bang a kigam lat khit ciang un Hemlam in a zi’ tuithei puak tungah lengto in kan ziau a, a mai-ah tu hithiat se hi. Tua ni a kipanin a zi'n a hat dan tel pan hi.
Ni khat Hemlam Moirang khua-ah va zin hi. A kik lam in Pangsang khua nawl-a khotung ah Sialpi hang lianpi khat (ta thum nei) in delh hi. Tua Sial hangin Hemlam bawh suk vat a, ahih hangin aman a kii ah manin lamkhang lamsak satna in nei ziau hi. Tua khit in a Sial in naih ngam nawn lo hi.
1925 in Lhahvom khua hausate’ inn sing pua dingin kuan hi. Khuasik laan lai ahih manin Hemlam zong khuasik in pha hi. A paina ah Zuang sing hoih mahmah khat mu a, tua sing tang mahmah in, a bul leh a lek/dawn lam a liatdan kikim hi. Laam 10 in sau a, khap 3 in gol hi. A lawm ten khuasik/damlo ahih manin tua sing a puak ding a phal loh hangun aman dam loh hang-a sing puak loh ding cih zum huai sa ahih manin tua sing mi 10 in a puak sawm uh aman a laizang takah lenin amah bek in gam lak panin khua sung dong pua lut giahgiah lel hi.
Khat vei a khua uah Lunkhaw kici khat in a inn-ah Zusa mei in a khut leh kamsiatna tawh a inn kangsak a, a inn sak lam dong peh to hi. Khua mi ten a phelh sawm hangin tua inn kangtum man veve hi. Lunkhaw nu’ dah lua in kapkap hi. Hemlam in, “Inn kat manin kahkah ding hilo hi, ken kal khat sungin kong lam kik sak ding hi,” ci hi. Tua ciangin a zing in a inn khuam ding teng pua a, a ni 2 ni in a innsun ding, a ni 3 ni in gua leh a kisam ding teng pua hi. A ni 4 ni in a bii ding at sak a, a ni 5 ni in khua sung mite tawh lam thak in zo hiau uh hi. Tua inn a liat dan a dung lam laam 8, a vai lam laam 3 in lian hi.
Pu Semthawng in mi hat 7 teel khia hi. Hemlam zong mi hat kanteh kan (high jump) hat mahmah hi a, din tum tan kan zo hi. Galkapbu - Assam Rifle Commandant khat in galkap tum ding in cial hi. Galkap a pan nop leh Havildar rank (belh thum) piak dingin Commandant pan ciam hi. A lawm a gual ten eng mahmah uh a, ahih hangin amah ut lo hi. Ahih hangin a sih ding kuan in a kisikna thu gengen hi. Pu Semthawng in Hemlam pen a cing (bodyguard) dingin zang hi. Mihat tampi a om tei hangin Hemlam sangin a muan zawk om lo a, Phaipi (Imphal) a hawh ciangin zong kizui sak den hi. 1940 pawl in Hemlam dam lo a, a khut tak lam tang thei lo hi. Tua a khut tang thei lo pen a lawm mihat dang ten a hazat man un a bum uh hi ding in ki-um mawh hi. 1949 in Phaihel ah peem uh hi.
Hemlam in 1932 in Mawngawn khua a hawh lai in khua mipi ten a hatna munuam in phinphin in na toto uh hi. Hemlam in, “Pute aw, kiphinphin kitoto kul lo hi” na cih san hi. Teek nung-a a hanta va lah ding cih ut lo hi. Ahih hangin Mawngawn khua mi ten a hanta mu nuam uh ahih man un toto ni loh uh hi. A tawp in Hemlam in tangvalte sam khawm a, “Beel khap 10 ong la un la, tui sung dim sak un” ci in thupia hi. Tangval ten a cih bangin hih uh a, aman zong a khut talte gel in beel khap 10 a lian, a sung a tui a dim-a om mal khat zong bua loin inn sungah dom lut ziau hi. Tangvalten teek nung guai nung a hi bang a hat lai ci in lungdam lahna dingin puan mong vom khat letsong uh hi.
Hemlam pen tulai natna nam khat Ashma (awm nat) nei a, upa ten gulpi sisan dawn leng phatuam hi ci'n um uh hi. Tua ahih manin amah zong gulpi mat dingin zon kipan pah hi. Ni khat Tuitha lui dungah a pai leh naupang hon khat in, “Pu aw, tua munah kisil ken gulpi om hi. Lawi cing ten zong hih mun-ah Lawi kibual sak ngam lo uh hi,” ci uh hi. Hemlam in naupangte thugen a zak ciangin, “Kei tua zong a vakvak hi veng e,” ci'n temta khat tawh tui sungah tuak khe suk pah hi. Gulpi na om takpi a, kilai uh hi. Gulpi a ngawng-ah man in, lui piau ah kai khia hi. A temta tawi tawh a ngawng atpah in gulpi’ sisan tawp hi. Tua khit in a natna dam tuam in kithei hi kici hi.
Hemlam in gulpi’ kua omna thei nuam hi cih thu Phaihel ten na za uh hi ding hi ven ni khat gulpi’ omna kua mu uh a, Hemlam hilh pah uh hi. Hemlam in khuavak ciangin gulpi’ kua toh ding kithawi pah hi. Ni thum sung a toh khit ciangin gulpi mu hi. Hemlam in gulpi’ mei ah man in kaih khiat sawm hi. Ahih hangin kai khia zo lo a, lo kuan vaiciahte cial khawm in a kaih hang un kai khia zo tuan lo uh hi. Tua ciangin upate thugen phawk uh a, Lukham ding sui in, “Hausa hi lai-ah na lukham ding om, na lu hong koih khia in,” a cih uh leh tua gulpi in a lu ong lakhia in tua a lukham suih uh-ah a lu ong nga hi. Tua khit phet in Hemlam in zong a heipi la in gulpi’ lu satsak a, sawt loin tua gulpi si hi. Hemlam in a si a dawn khit ciang in, gulpi’ sa nek dingin pua in, inn-ah ciah hi. Tua gul pen tuk thum a lian ahi hi.

1980 in Pu Hemlam in a it a ngaih teng nusia in si hi. A sih in kum 85 in upa hi.

Saturday, 20 June 2015

MI THAHAT PU KHUP LAL SONGATE

MI THAHAT PU KHUP LAL SONGATE

Pu Khup Lal Songate kici ei Zomi thahat minthang mahmah khat hi. Amah 1880 in Suangsang khua gei Hmuntha kicihna munah piang a, kum 40 a phakin zi nei a, ta pasal 4 leh numei 4 nei hi. Pasian thu a theih ma-in siampu in pang hi. A tek a guai nungin piangthak pan hi. 1976 in Parbung khua ah a it a ngaih a zi leh a tate nusia in si hi. A damsung in nek leh dawn ah kua mah eng lo mi hi a, a sih in kum 90 pha a, a tute mel zong muman hi. A hat dante:

1.Kum 20 a hih in vok tuk 8 a lian a kul kikhumna a pan dom khia in tawlnga loin innsung ah dom lut zo hi.
2.Kum 20 a hih in taubeel khap 10 zuha a dim a om, khuk tan dom zo hi.
3.Senvon khua a mihat bekbek 5 kiteel khia uh a, a vek un zo hi.
3.Kawl mihat khat tawh Tuluang ah hat kidem uh hi. Gua pum 1000 gakkhawm in singtum in a sun uh hi. Kawl pan a sut leh sun zo lo a, Pu Khup Lal in a sut leh sun pailet zo hi.
4.Vom tuk 3 sing dawn a tuang saili tawh kap khia ziau hi.
5.Vanbawng Sailo kici pa’ tanu Vanphungi en dingin kuan a, lampi ah suangtum lianpipi 3 dom a, suangthu in koih hi. Tuni dongin Pu Khup Lal’ suang domte om lai hi. A suang omna mun khua in kisat a, Lungthulien kici hi.
6.Hangtal sing khuam in sui a, a sing pen khap 4 in lian hi. Hih sing pen a khuk tungah koih a, a lawmte sui hithiat sak se  hi.
7.Parbung tum lam ah lo a neih lai un lo vaatna ah ni khat in sing khap 4 a lian kung 60 vat pai/phuk zo hi. Tua khit in sing a sat leh a hei tang sing ah tum zatzat zo lai hi ci uh hi.
8.Kangsat khua ah Vau sing picing tangai cin khiaktan zo hi.
Vangik a tam dom pen Kg.240 in gik hi kici hi.
9.Ann gilvah a a nek ciangin khap 3 beel a kihuan amah bek in gai ziau lel hi kici hi.
10.Sawm giak mi 80 lakah amah tawh kibuan ding a phin ngam om lo hi.
11.Ni khat a zi in vok-ann dingin van baal tem in aat neen sawm hi. Aman aat kisam lo hi cin a vek in bal gawp suk ziau lel hi.
12.Mi thanuam leh dam thei ahih manin nek leh dawn ah kua mah eng vet loin, amah bang a hat leh thanuam tuni dongin a khua kiim ah om nai lo hi.

Friday, 19 June 2015

YOU NEVER KNOW

YOU NEVER KNOW

"Never find faults with the man who limps,
As he struggles along the road,
Until you have worn the shoes he wears,
And staggered beneath his load.

He may have nails in his shoes that hurt,
Hidden away from your view,
And the burden he bears upon his back,
Might cause you to stumble too."

Seen on a shop-window,
Adelaide, South Australia.

MI HAT PU LELUN

MI THAHAT PU LELUN

Pu Lelun pen ei Zomi pasal pha leh hatpente lak a khat ahi hi. Amah 1600 in Burma a Khuangnung khua-ah piang hi. Unau pasal 3 lak pan a nautum pen hi a, a pa’ min Tavai ahi hi.

Lelun pen mihat leh galdo siam ahih manin galdo makai in pang hi. Ama’ minthanna khat bel tua hunin Pawi gal hat lua a, kuamah a do ngam om lo uh a, amah bek in do ngam hi. Ni khat Khuangnung khua a nupi Hang Vung’ nu sing pua-a kuan Pawi galsim kik lam ten tuakkha in na man uh a, a kulh uah lutpih uh hi. Hang Vung’ nu Pawi galten man ci in a khuasung uh-ah thang a, a khua hausapa’ makaih in hutkhiak ding vaihawm uh hi. Tangval khat beek a pau ngam om lo uh hi, bang hang hiam cih leh Pawite zo dingin kilam-en lo uh hi. A tawp in Lelun in tangval 50 in ong zui un la i va kuan ding hi ci. A zing ciangin Lelun leh tangval 50 Hang Vung’ nu hunkhia dingin Pawite’ khua va zuan uh hi.

Lelun in a tonpihte lakah mi 30 khua nawl-ah pangsak a, 20 tawh luh ding kipan uh hi. Pawite zong na kiging khol mahmah uh a, a kongpi-ah pasal galhang 10 galvil in na koih uh a, a lai-ah meiphualpi cih in tua mun laizangah Hang Vung’ nu tusak in limtakin galvil uh hi. A sunglam kongkhak bul-ah galhang mi 5 pang thuapsak lai uh hi. Tua ciangin Lelun in a khut langnih in temsau tawi in, tua kulhpi kong cingte mi 10 a tang man om vet loin vat tuk khin pah a, a sung nung-a kongpi nihna cing pasal ngate zong a tang man om loin vat lum ziau hi.

A sungkilhna kongpi kip mah pen akhe in tuan hong phei in dianglut vat hi. Meiphual ah Hang Vung’ nu galte khatin sat lup ding kisa-in a om laitakin thakhatin Lelun in mitphiat kal sungin tua pa vat lum ziau hi. Tua ciangin Lelun in Hang Vung’ nu a ban-ah man phei in, a liangko ah batin, a phungkho (leipal tawhna) kantan in lenpih in a taipih hi. Pawi galte khat beek in zong a nung delh ngam nawn kei uh hi. Lelun hangsanna hangin Hang Vung’ nu nuntakna hutkhiat in om hi.


Monday, 15 June 2015

THE WORST DRIVER

THE WORST DRIVER IN THE WORLD-

I am one of the worst drivers in the world. I cannot drive a car, or ride a bike to save my life. That is a painful admission. But years ago, when I was a young teenager, I decided that “the time had come” for me to learn how to ride the scooter. So with all the enthusiasm, courage and confidence of a teenage boy, I approached my alcoholic uncle to give me lessons and tips on how to master the art of handling a scooter. My uncle felt very happy and important because for once, he was getting attention for something other than his drinking habits. He happily told me EVERYTHING he knew about riding a scooter in A FEW MINUTES. I think he even drew a diagram to show me how. I don’t think I paid much attention to what he said. I was just so excited and happy that an adult was talking to me like I was an adult. It made me feel like I was all grown up and capable. In my mind, I thought, “Finally, I am going to learn how to ride the scooter. After that, my mom will stop treating me like a boy…and hopefully raise my pocket money as well!” 
After MINUTES of RIDING LESSONS (Theory Only), I thanked my Uncle and left.
HOURS later, (Yes, HOURS. Not days, or weeks, or months. I did not have the patience to wait that long) I decided that I would try out what I had learned from my uncle. Oh! In my mind, I thought I already knew E-V-E-R-YTHING I needed to know about riding a scooter! I thought I just needed to lay my hands on a scooter, sit on it, start it and BANG! I would be flying through the highway! I was super confident and super excited!
 

So, I secretly stole the keys of my brother’s scooter and I… umm… because I did not know that I had to put the scooter in “Neutral” first, I half carried and half dragged the scooter to the highway… trying really hard not to huff or puff, or make any noise so as not to attract any attention… Well, it did not help that I was a fat teenager(I still am fat. Hehehe…). I was almost out of breath when I reached the highway.
Anyway, once I was in the highway and out of “The Viewing Range” of my family, I took a deep breath and started the scooter. For a few seconds, everything went just fine and I was even able to move the scooter a few feet away from where I had started. But then, the “hero” in me decided that I needed to make a 180 degree turn… AND I DID. I don’t know what happened next… but …umm… as I was making a 180 degree turn, the scooter stopped dead at 90 degrees… right at the centre of the road… not to the left, or to the right… but right at the centre. No matter how hard I tried, IT WOULD NOT START. Just as I was cursing my luck, things turned W-O-R-S-E!
I heard the sound of approaching trucks. And sure enough, as I turned to look, I saw two huge trucks approaching from the opposite directions. And I was trapped in the middle! I knew I was “screwed/fizzaked/khotom/the end” if I didn’t act fast.
 
(Truck 1 approaching from the left + Truck 2 approaching from the right + Me in the middle of the road = SCREWED!).
 
At this point, I started to sweat profusely and I started to get what you would call “The Pre-Diarrhoea Feeling”. I thought I was going to poop in my pants! My brief immature, inexperienced, unexciting, uneventful, virgin, post-pubescent teenage life flashed right before my eyes… I was almost sure I was going to meet Jesus, Mary, Joseph and The Apostles… But then, something happened.
I have no explanation for this… but maybe out of fear and the little desire I had in me to live, I somehow jumped out of the scooter and LIFTED THE SCOOTER! Yes, I did! I LIFTED it, I somehow tucked it under my arms… And I half ran, half limped for my life! AND I MADE IT TO THE OTHER SIDE OF THE ROAD! There were some kids by the side of the road who were laughing at me as well as cheering for me. In fact, one of the truck drivers even whistled at me as he sped away! The relief was immense… But oh, the shame and the embarrassment was greater… Damn!

Needless to say, it was years before I summoned the courage to approach a scooter…or a bike… or a car… or anything with wheels that requires perfect co-ordination of the mind and the body in order to move… the way it is supposed to move!
Anybody care to give me some tips on driving? Or maybe not. The world would be much safer if I don’t drive!
Stay happy everybody! (^__^) -Viko Peseyie
August 11, 2012

WHY MUM IS THE BEST?


MOTHER'S LOVE AND CARE

When I came home in the Rain-
Father asked: "Why didn't u take an
umbrella?”
Sister advised: "Why didn't u
wait till the rain stopped?"

Brother angrily warned: "Only after
getting a cold u will realize!"
But Mother, while drying my hair, said:"Stupid Rain!
Couldn’t it wait till my child came home...?”
That's why! All mothers are special, GOD bless
them

ZOMI VIRUS

ZOMI VIRUS – JK Kam

1. Zomi veve, kei Zomi leh nang Zomi kibanglo,
Nang Zogam leh ama’ Zogam zong kibanglo.

2. Zomi it napi, Zomi a mimal it sawmlo,
A mi sang amin thupi sak zaw.


3. Kipumkhat a sepkhop ding gengen napi,
A ma deihna bang hi kei leh heh in pusuak pah.

4. Makai hoih hih ding ut in kipia ngam napi,
Mipite kha siat lungkiat ding phamawh sa lo.

5. A gamla ate tawh na lian sepzawh sawm napi,
A gei-ate tawh kithuah theih ding sawm lo.

6. Min deih manin kipawlna thak phuan,
Zomi bup hong kihel gai nuam dinga tuat pah.

7. Ama makaih kipawlna a picing ding deih napi,
Mundang a makaite tawh kizop ding sawm lo.

8. “Zomi ka hi hi” cihna pen Chin langpanna ding sa kha.
Zomi a kici lote tawh kikholhlohna pen Zomi itna sa kha.

9. Sepnop kibang napi, semkhawm nuam lo.
Pai nopna kibang napi, paikhawm nuam lo.

10. Zeisu sangin A pawlpi it zaw,
Zomi sangin Zomi Kipawlna it zaw.

ANTI - VIRUS

Zeisu sangin Zomi masak zaw kha kei ni...!
Singlamteh sangin vaphuallu sangkhai zaw kha kei ni...!
Mun khempeuhah Zeisu lianpen sak ni ...!
Tua hileh Zomite sungah Topan vai hong hawm dinga,
Kipawlna hanciam kul nawn lo in ih kipawl thei ta ding hi.

MI THAHAT PU TAWK THANG

MI THAHAT TAWK THANG

Pu Tawk Thang, Pu Thang Sut (Zilom) leh Pi Hial Vung-te’ tapa hi a, 1860 in Tungtuang ah suak hi. A zi pi Ot Ning (Lethil) hi a, tapa nei lo uh hi. Pu Tawk Thang 1901 in si hi.

Ama’ hatnate:

1] Pu Hau Cin Khup in a tuangdung pek pua dingin cial hi. “Zawl aw, na tuangdung lah hong  puakpih mah ningin nang zong an nek khat akpi khat ta tawh hong mehsak in,” ci hi. Tua ciangin Lam Thangte gam tuipa tung vaphual mual a dol tuangdung a sauna pi 36, a pek pi 2 leh a lang a sahna khutpi 2 a pha pua dingin kuan uh hi.
2] Tonzang ukpi gamsunga pasal hatte in mualdungah lampi sattawmin miksi sazawn a kizawng ahi hi. Khatvei lui sung khatah khahsuahin tolhsak kha uh a, thukpitak tum hi. A dawhdawh uh hangin mipi in dokkhia zo lo uh hi. Tua ciangin Tawk Thang in “Liangdap khat ong pia dih ua,” ci-in a mongah liangdap dapin pua hi.  Puakhia zo a, a mongah pua a a khukdinna kuak pen sial khekhap tawh kibang hi ci uh hi.
3] Tungtuang ah Pu Awn Khaw Paute’ innka laizang a songka ka kua a pha pen gamlai gam a kisui ahi hi. A sui pasal hatte in zawng uh a, tuithu ngah munah galkahpih uh hi. Tonzang lam galah singkung lakah a puakzia ding uh thei lo uh a, Tuithu gal Vialcian lamah nusia uh hi. Tua thu Tawk Thang in a theih ciangin amah guak zan kuanin singlak ah a tung lamin tawi zeuzeu-in Tungtuang khuanawl ah nga hi. Khuasung pasalte in a muh uh ciangin lamdangsa uh a, a kan uh ciangin Tawk Thang’ puak ahih lam phawk uh hi.
4] Hau Cin Khup in sial 50 tawh a ton lai-in a ngeina bangin pansik (ton kipat ni) ni-in song suite kivak hi. Zingsang khuavak ciangin tangvalte in sialte mawlpih dingin sial kongah khau in khih uh hi. Tawk Thang in ki-in man a, a ngawngah hekin a mitte khelkhia a, song phung denna mengmeng hi. Tua pen mi tampi muhna ah a hih hi a, mipite awng ziahziah hi kici hi.
5] A khuapihte Lam Suan leh a lawmte in zunun nikhat vuak sawm uh hi. Zunun khekleh ni-in zu khamtehin phin uh hi. Kilai uh a, Tawk Thang in huansak ah khat, phungtungah nih, inn nuaiah khat lawn mengmeng in zo ziau hi.
6] Phaitu ah a zawlpa in a  innka zawl a sauna pi 24, tang 4, tang 2 sah mal 4 a vekin na puak zawh leh tang in ci hi. Ama’n lomhenin pua-a tang hi.
7] Tungtuang hausa upate in zu leh sa a nek ni khatun va to uh a, kilai uh hi. Tawk Thang in zo hi. Tua ciangin hausapa Phut Vum in, “Tawk Thang pen sing leh suang zong bang kei, sik tawh kibang” ci hi.
8] Poding kici lopa bawhhak mahmah nam khat Tawk Thang in a tawbo ah tepin bot zo hi. Tu dongin Tonzang khuakimte in “Tawk Thang’ lo” ci lai uh hi. A taw ip a, tangvalte in phen sak uh a, phen zo lo uh hi.
9] Guapum nal tungah kah kidemna ah kuamah dang a kah zo om lo hi. “Pu Tawk Thang, nang bang ci kah na hia?” ci-a a kidot ciangin, “Guapum a (ki)tam lo deuh in mekin kah leng haksa lo pi” ci hi.
10] Mizo gamah a sanggamte Tawng Vial leh Thawn Pau tawh an taw uh hi. Zawlbuk ah tangvalte in phinphin uh a, kilai uh hi. Tawk Thang in a khup a thalin a lomlomin a lot khit ciangin amau lakah a hat pen pa leilak a denna leh a siakmit kitam hi.
11]  A sungte in a lo uah ann simsak uh hi. A ciah uh ciangin vaimim bawk 80 puak khatin pua hi. A sungnu in, “Ahi ci hat na sem le cin hoih ding hi ven” ci hi. Maipum 100 zong pua zo hi.
12] Tungtuang tangvalte in sial gawh ding a mawlpih uh leh khahsuah uh hi. Tawk Thang kisil a om kimlai va ko uh a, Tawk Thang in a khut lang khatin a kal humin a khut langkhatin sial a mei ah manin khawlsak ziau hi.
                    Tawk Thang a sih ciangin ciangin a guh a et uh leh bing hi, ci uh hi. A suan a khakte Suangsang khua ah om lai uh hi. A pu mah bangin mi dang sangin hatzaw uh a, ahih hangin Tawk Thang zah a hat om lo uh hi.
                              Source -Vung Cin Kham [Tedim BEHS No.1 Sangpi Golden Jubilee Magazing 1998]


MI GOL, MI THAHAT PU ENG SEEP

MI GOL, MI THAHAT PU ENG SEEP


Phuaitu khua, Mantuang beh Pu Lang Let tapa pu Eng Seep ahi hi. A suah kum pen 1820 pawl hih tuak hi.  Eng Seep’ ta Let Neng, Let Neng’ ta Khup Cin Thang, Khup Cin Thang’ ta Seep Kap Thang ahi hi. Seep Kap Thang in thudot ni 29-7-1996 in in zi nei nai lo a, 1973 in suak hi.
Eng Seep tupa Khup Cin Thang pen a pu mah sun lai-in Phaitu khua-ah migol pen ahi hi.
Eng Seep pen gol mahmah ci uh hi. Tua hunin tehnate kithei nai lo ahih manin a tun sanna kigen thei lian lo hi. A lutang pen bei beel suan cia pha ci uh a, a ngawng pen (a khep loh) pasal tuk guk pha hi. A lutang leh a ngawng gol zia tawh kituakin a tun sanna pen pi kua kim pha leh kilawm hi.
Tonzang khuakhung Zopigam gal, Boltu gamah lokho in a lo hong zel hi. Vom tam mahmah, Vom a thah ciangin a temta tawh dawt, guatak mahmah a langtuak hiam zumin a vom kamkat laitak a kam sungah khumin kam kicih sak nawn lo ding a kikalh sak hi; teipi tawh sun lum cih bangin man se hi. Thau zang lo hi. Khatvei vompi a mat leh a vompi in a khe petsak a, a dam the ama puawnsia gawp ahih manin, a pawnsia kawmah namsia teng zo hel ci hi. Vom a mat sialin gol leh neu leh gilkhuah lohin a inn-ah pumpuak ziaiziau hi. A sih hun a kitheih nawn loh hangin khangham khin mahin si hi.
[Hih Pu Eng Seep tangthu pen keimah T. Suan Khan Mang in Phaitu ah a khangham pen Rev. Thang Khaw Cin (kum 85 a pha) kiangah 29-7-1996, Monday zingsang nai 7:00 am a ka dot ahi hi. Hong zakpih pen Pu Sing Cin Thang, B.A., Dip.Ed., ATEO, Tedim ahi hi.]
Source: -Siapi T. Sian Kan Mang @Tedim BEHS NO.1 Sangpi, GOLDEN JUBILEE MAGAZINE, 1998