Wednesday, 25 November 2020

UPNA LAMSANG AH A HAHKAT PHA DIAK KINEIH KITAM SEMSEM

 

UPNA LAMSANG AH A HAHKAT PHA DIAK KINEIH KITAM SEMSEM

"Mi' khut tawh gulma ding a hanciam thu upna ah thu upna lamsang ah a hahkat pha diak kineih kitam semsem hi," cih thulu zangin article sau lo kong gelh masak pen ka gennop telcian lopi-in a zadah kitam mahmah hi. Thu i gen leh gelh ciangin a kimot gengen hilo a, a deihna leh khiatna lim takin ngaihsut ding deihna in i gen/gelh hi zaw hi. I deihna leh thu om zia leh upadi (constiution) paizia telcian lopi leh i gennop a deihna bulpi ngaihsun masa lopi-in, "Khristian langpang hi, makaite leh minam langpang hi," peuh ci-in hong kitang ngawh niloh den keei hi. Zo suante sungah upate in, "Thuman gen leh sazang kap," a cih uh kibang lai ahih manin vaisah lai mahmah hi.
Leitung pen vantung hilo a, Kingdom of Man pen Kingdom of Heaven hilo ahih manin thu paizia leh a ngeina zia khat na om den a, vantung gam ki-ukna bangin ei gen lulu bangin leitung ah ki-uk theih ding hi nai lo hi. Constitution langpangin vompi halung vei bangin i kitomtom keei hangin ei deihna bangbangin na khempeuh taalkaih gawp theih ding zong hi beek lo hi. Ei tungah hong kibawl ding i deih lohte mi dangte tungah va bawlna (sawm niloh den keei) pen gitlohna lak panin a suuksia penpen ahih manin Pasian' deihna hi beek loin a langpan'na hi zawsop hi. Tua ahih manin Topa Jesuh in zong, "Tua ahih manin note tungah hong kibawl ding na deih bangun mi dangte tungah na bawl un. Moses Thukhamte leh kamsangte' thuhilhnate pen hih mah a deihna ahi hi," ci-in Matthai 7:12 sungah na gen hi.
Gentehna dingin, na cih bangin majority Buddhist gam ahi Zomite tampi tak i teen'na Myanmar leh gambeel in i omna Malaysia gamte mah bangin India gam-ah zong 2020 in World Population Review in a genna ah, India milip 1.38 crore (leitung bup milip 17.7%) om lak panin Hinduism 80%, Islam 13%, Christians 2.3%, Sikhs 1.9%, Buddhists 0.8% leh Jains 0.4% om hi ci hi. Hindu biakna zui a tam pen ahih hangun amau tamna majoritarianism or populism policy zangin Hindu biakna laaptohna dingin biakna dangte suk leh a nawk theihna dingun Indian Constitution in phal lo a, right nei lo uh hi.
Tua bang hi nai-in thuneihna a ngahna ding uh leh a thuneihna huzap uh a kizelhsakna ding uh a ngimna un BJP makaih Modi government in Hindutva ideology ultungsakin politics ah biakna galhiam dingin nak zat mahmah uh a, sanginnte ah Yoga leh Sanscrit lai sin ding, leh universal civil code kibang khat zat ding, Hindu panin biakna dangte zui-in a suakte Hindu ah kaihlut kikna dingin Ghar Wapsi (Home Coming) cihte leh kupi' sanginn leh university leh court judges dingin Hindu conservatives vive guanglut uang bawl mahmah uh hi. UP state sungah Hindute in a Ram pasian uh a pian'na mun dingin a upmawhna uh (mythology tangthu pansanin) Ayodhya khuapi ah Muslim mosque a kisuksiatna mun teekteek ah Hindute' adingin Barbri Temple lam kik theihna dingin Supreme Cort in phalna pia miau mawk hi. Tua bang peuhin vote zonna in thuneihna (political power) ngahna dingin poliics ah biakna meetbawlna hi a, gam cidamna ding leh biakna laptohna dingin hoih loin lauhuai mahmah hi.
Tua bek hi loin Gau Mata a cih uh pibawlin a pasian uh bawng' nuntakna humbitna ding ngimna in bawng gote dan (penalty) piakna dingin amau ukna states-te ah dam sung thongkiat theihna ding thukham bawl uh a, bawng gawh kham uh hi. Cow vigilantes a kici conservative Hindute in gawh ding ahi lo bawng kaite, a freezer sungah bawngsa koih dingin a upmawh mi peuh a thah uh leh vuak liam gawp uh tam mahmah ta hi. Love Jihad kici policy zangin Hindu numei/pasal minam dangte tawh kiteng leh kingaite a kivua, a kikhen (aana tawh) leh a kithat tampi om ta hi.
Hih bangin Hindu biakna ultungsakna tawh biakna dangte ngaihsutna thuakzawhna nei vet lohna (religious bigotry) a khauh semsem leh conservative party ahi BJP hatsak semsem hi. America ah Trump leh Republican party sung leh conservative evangelicals sokbong pawl khatte ngaihsutna zong tua dan mah ahi hi. Politics ah hih bang ngaihsutna pen "populism" kici a, biakna vai-ah "religoius bigotry or fundamentalism or extremism" kici a, Talibanisation of politics ah Taliban regime ngeina, ISIS Caliphate nuai-ah ki-uk zia leh ngeina hi. Conservative ideologies kici limlim pen mun khempeuh ah ngongtatna tawh kizui a, biakna leh ngongtatna gawmkhawmin minam neute su-in nawkna, nengniamna leh bawlsiatna tawh kituah ngekngek den hi.
India gam-a sanginnte (eduational institutions) ah Hindu biakna tangthu kisinsak nai lo napi-in physical leh mind exercise namkhat ahi Yoga leh literature hausa leh upa mahmah Sanskrit lai naupangte a Modi' BJP government hun panin a kisinsak pen, "Christian biakna tawh kituak lo hi," ci-in a phun masa leh zadah masa in social media sungah article saupipi a gelh kua dang hi loin Zomi sunga conservative evangelicals leh biakna Siate mah hi zawsop zel hi. Farisaite bangin kineihkhemna leh kilim bawlna (hypocrisy) hih zah valin nasia lo hi. Topa Jesuh in, "Amaute in mi dangte tungah vangik mahmah suanin khihcip uh a, ahi zongin tua van a puakpih dingin a khutmeno khat nangawn uh a tangsak nuam kei uh hi. Amaute in a sepna khempeuh uh mite' muhtheih dingin a hih se uh hi..." ci-in Matthai 23:4-5 sungah amah a lehhek Farisai leh Thukham hilh siate ngeina hi a, mi dangte zuih ding bekin thu genin, mi dangte tungah vangik a suan thei bek mihoih a kineihkhemte ngeina hi zaw hi.
Ei Zo suante zong Kawlgam leh Muslim majority teen'na Malaysia gam-ah a teeng leh a bel kitam mahmah hi. Kumpi uliante, gam makaite leh political party khatpeuh in Buddhist leh Islam biakna thute sanginn khempeuh ah sangnaupangte pattah dingin thukhun hong bawlin hong tangkopih om leh a zadah leh langpang masa pen ding, tangtel sihsan a bang masa pen ding, vompi halung vei bangin a kitomtom masa pen ding kua dang hi loin Khristian thu upna ah a hahkat pha diak kineihte mah hi zawsop hi.
Sanginn pen biakna thu sangnaupangte sinsanna ding mun hilo a, theology institution hi loin secular institution hi zaw ahih manin leitung vai pilna tuamtuamte history, geography, science, grammar, math, economics, political science etc sinna ding mun hi zaw hi. I tu i tate tungah biakna thu i pattah nop leh a hoihpen nu leh pate tung panin gamtatna leh kampauna tawh lahkhiatna hi masa a, inn sungah a neu cil panin naupangte pattah kipat kisam hi. LST sungah, "Naupang khat a neu lai-in lampi man tawnsak lecin a teek dongin lampial nawn lo ding hi," ci-in Paunak 22:6 ah na gen a, kei gen hi loin LST in a gen hi zaw hi.
Sunday School leh biakinn leh crusade tuamtuam sim zawh loh i neihte pen biakna thu kipattah ding munte hi. A kicing zaw i lunggulh beh leh theological college tam mahmah a, i biakna Siate zong va naih theih den lai hi. Khristian biakna thu a sin nuamte leh thei nuamte adingin hawmthawh huai het lo hi. Tua bek hi loin mikim in biakna thu sin theihna dingin Lai Siangtho bu leh smart phone kinei tek pian ta hi. Sanginn pen biakna thu sinna leh kipattahna ding mun hi, ci-in a mittaw sialkhau let teta mite pen biakna thu lamsang tate pattah ding a awlmawh lo teng hi zaw bek a, thu um hi napi-in thu zui lo teng hi zawsop hi.
Biakna i cih pen ei up leh deih ahih kei leh ut thu tawh i teel (free will or free choice) hi zaw a, eimah leh Pasian kizopna ding leh i kha aa ding ahi hi. Biakna suahtakna (right to freedom of religion) a omna gam khempeuh ah biakna i up leh san' penpen zuih theihna ding right kinei ciat a, ei biakna dangte zuihsak ding ngimna tawh i taalkaih theihna dingin right kinei dihdih lo hi. Zumkong mangkong tun' theihna ahih banah thongkiat lawh theihna na hi zawsop hi.
American Constitution of First Amendment sungah, "... everyone in the United States has the right to practice his or her own religion, or no religion at all.." ci-in a ut peuhin a biakna uh a zuih theihna ding, biakna a um lo khatpeuh in a zuih loh theihna dingin Bill of Rights sawmte sungah khatin December 15, 1791 in na kipsak a, US Congress in biakna khatpeuh laptohna dingin thukham (legislation) a bawl ding na kham bikbek hi. Biakna bulphuh i gam ki-ukna (theocratic state) hi loin British political thinker John Locke leh Age of Enlightment hun in liberal thinkers mite liberal ideologies bulphuh in England gam-ah Anglican Church biakna ultungsak kumpite ukna thuaklah in america ah a tai Puritans a kicite satsa gam leh constitution kician a zui gam hi.
Tua banah American Constitution sunga Establishment Clause sungah, sanginnte pen siah piate sum tawh a kidingsak ahih manin biakna thu pattahna mun dingin kizang thei lo ding a, sanginn ah biakna thu a sinsakte federal in huhna (feradal aid - sum) a piak khaktansak thei ding hi, na ci-in biakna khatpeuh laptoh tuam ding na phal lo bikbek hi. Biakna hangin leitung gam tuamtuamte kigalneihna piangte a pian lohna ding leh England gam-ah Anglican Church biakna bulphuh in kumpi ukna nuai-ah bawlsiatna a tuah bangun kuamah in a tuah loh ding a deihna hi.
Tua banah, Free Exercise Clause of the First Amendment sungah, nangma deihteelna biakpiak (worship) theihna ding leh nangma deihteelna tawh kituakin biak loh theihna ding ahih kei leh biakna khatpeuh zuih lohna dingin American citizens khempeuh tungah right na pia a, federal government in biakna (biakna zuih nop lohna) hangin kuamah gawtna pia thei lo ding hi, na ci hi. American politics i gen nop leh zong a gam ki-ukna dingin a bulphuh uh American Constitution limtakin kantel masa lopi-in eima conservative religious bigotry or extremism ideologies neihte tawh ut teng i phuahtawmin i deihkaih a, i taalkaih sawm hangin military junta hun lai-in Burma galkapte in constitution a ut hun bangin a laih ziauziau bangun laih ziau theihna gam hilo hi, cih zong i theih beek ding kilawm leh kisam hi.
Lai Siangtho sunga Golden Rule palsat niloh napi-in biakna hakhat diak kineih khawlsan ta ni. 🙏
Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: text that says "DEN RULE "So in everything, do do unto others what you would have them do unto you." ~Matthew 7:12 "Do unto others as you would have them do unto you." ~Luke 6:31"

ETHNIC AHIH KEI LEH TRIBE LEH MINAM (NATION) A KIBATLOHNA THEI LOPI-IN BUAI LOH DING TENG BANG TAN VEI BUAIPIH SAWM I HI HIAM?

 

ETHNIC AHIH KEI LEH TRIBE LEH MINAM (NATION) A KIBATLOHNA THEI LOPI-IN BUAI LOH DING TENG BANG TAN VEI BUAIPIH SAWM I HI HIAM?

Minam vai a vei pha diak tuam se bangin a kingaihsun mi pawl khatte in media group tuamtuamte ah code khat bek tawh Zomi ci-in kiciamteh (recognized) le'ng kipumkhatna leh khantohna a pian'sak banah leitung bup in Zomite hong thei pah ding hi ci-in minam khat a pian' theihna dingin namke/nambing ethnic or tribe) ciamtehna min tuamtuam omte a kisapna ngaihsun lo liangin phiatmang dingin ngaihsutna nei om hi. Inn khat belh tak leh buk theihna ding a suah theihna dingin a kip leh a muanhuai ding deih napi-in khuam tampi kisamte zang loin inn sutpi khat bek tawh inn lam ding ngaihsutna tawh hong kibang pian hi.

Tua bangin minam vai itna leh veina pen minam itna nam tampi lakah khat ahih tei sam hangin a khengval a khauhpai (extreme) political vision, a kawcik minam leh gam itna (narrow nationalism) neite leh ngaihsutna hoih mahmah bang tei sam napi a piang thei lo ding ngaihsutna (Utopian view) hi. Zomi sunga Khristian pawlpi sim zawh loh teng pawl khatin kigawm ni, cih ngaihsutna leh code khatin kigawm ni cih ngaihsutna a kilamdan'na om lua ka sa kei mai hi.

Israel mi a kicite zong tribes 12 pha napi-un minam khatin a kipumphat nop uh ciangin kipumkhat lah tuan lo uh. Minam khat kipumkhat theihna dingin leitungah minam kuamah in ethnic recognition na ngen ngei lo hi. Code khat ah kigawm ding cih bel fascism ngaihsutna vai tawh kibang a sa zaw pian pawl ka hih banah democrat values leh federalism i gengen pong hangin i thugen leh i ngimna leh sawmnate kikeel ki ngatin kitukalh ka sa hi. Political party khat bek nei le'ng kipumphatna piang ding hi cih Utopian political vision leh code khat bek neih ding cih kibang linlian hi.

India ah Zosuante tribes tuamtuam in recognized in a om hangin namke (tribes) kua Zomi Council in kigawm a, gal leh sa a kituah zel hangin Pasian' huhna leh makaihna tawh kibit zo lai sam buang a, Kawlgam sangin zong Zomi political movement leh revolution movement madawk baih zaw, khanglo baih zaw leh na thahat zaw pek bang den lai a, Zomi Council ah kipumkhatin a kigawm hangin tribe recognition om khinsa khat beek phiatmang kisam vet lo a, ZNC, ZORO, ZRO/ZRA cihte a pian'khiatna suak thei veve hi.

Code khat bek gengen pen khaici tuh lopi-in a khaici pokhia khinsa teng botkhiamang in, a gah at sawm BY FEIH khauhpai lua leh gol lua ngaihsutna tawh a kinaih banah singkung gol mahmah din' sak ding deih napi a kungno masasa phuk sawm in ngimna tawh kibang ka sa hi. Code khat hi le'ng kipumphatna piang ding, leitung bup in hong thei pah ding cih ngaihsutna pen kikhemna lianpen leh meekuang lui baih ding ngimna nei-in ngian bek hi. Tua banga kipumkhatna leh khan'tohna piang hanhan pah ding hileh Kawlgam-ah Zomi sunga dingin party khat omsun ZCD party kum 32 bang upa ta ahih manin leitung bup-a Zomite kipumkhatna penna leh khantohna pen Kawlgam Zomite teen'na sung teng hi pah ding a, immigrants in kuamah gamdang ah kha po masasa i lengkhiat kisam nawn het lo ding hi.

I etteh mahmah leh ciltui kai liangin genbel in i neih uh Israel minam sungah beh lutang ahih kei leh minam (tribe) 12 omte cik in kiphiatmang ngei a, a upa pen Reuben bek kihingkhawi in a dang 11te- Simeon, Levi, Judah, Dan, Naphtali, Gad, Asher, Issachar, Zebulun, Joseph leh Benjamin beh teng cik in golum uh a, a identity uh cik in phiatmangsak sawm ngei dihdih uh ahi hiam? United States of America gam-a milip kisimna (census) ah namke guk gol (major ethnic categories) - white, black, Asian, Amerindian/Alaska native, native Hawaiian/Pacific Islander, leh mixed ethnicity ci-in a kikhen teng American a kicih theihna dingun cik in mikangte (whites) ten namke dang nga teng phiatmang ding hi, ci-in cik in universal code zat ding na sawm dihdih ngei uh ahi hiam? America gam-ah FBI in domestic terrorism lauhuai pen in a ciamteh white supremacist extremist group Ku Klux Klan (KKK) kicite political ideologies bel tua dan tawh kinaih pian hi.

Leitung ah koi gam-ah minam khatin din' khawm theihna dingin pau leh ngeina kibang zaw diak ethnic groups or tribes dangdangte in a ethnic groups or tribes ciamtehna uh om khinsa teng phiatmang ngei dihdih uh hiam?
Buaipih ding teng buaipih sawm loin buai loh ding teng i buaipih sung teng i minam kalsuanna leh mainawt (national movement) zia tavai den in tama den ding a, lampial den ngitnget ding hi.

Buaipih dinga kisam masa diakte pen tangpi tangta phattuamna ding (social welfare), a kisam nate (infrastructure), ngeina leh gamtat zat tang dingte a piankhiatna, nate sinna, siamsinnate (institutions) hi masa zaw a, minam dangte neih bangin koi cih le'ng government panin tuinek siangtho kicing zaw mikim in a ngahna dingin sum laihkhia theih ding? Cidamna lamsang laptohna dingin koi danin panla le'ng kicidam zaw in, i healthcare system hoih zaw sak ding i hi hiam? Sanginn hoih zaw, khua cih in electricity supply kicing a ngahna ding, kattayya (bitumen) a kiphah lampi koici ngah theih ding? cihte buaipih masak hun hi zaw bek hi.

Sanginn hoih zaw leh sanginn om nai lohna munte ah sanginn lam behna dingin sum koi cih le'ng central government tung panin budget laihkhiat theih ding? Zato hoih zaw leh gol zaw, khua cih a koi cih le'ng zatui hawmna, zatui-zaha piak khiatna mun (dispensary) bawl theihna dingin budget koi cih le'ng ngah theih ding? Meitha (electricity) koi cih le'ng khua cih ah mikim in ngah thei ding? Khua leh khua kikawmtuahna baihlam zaw leh manlan' zawkna dingin kattaya (bitumen) tawh lampi koici bangin panla le'ng phah zo ding? Sangsia leh siavuan om lohna leh kicin' zawh lohna munte ah koi cih le'ng koih beh theih ding?

Khangham piteek, puteekte leh meigong tagahte adingin welfare scheme koi cih le'ng vaihawmsak theih ding a, government tungah budget koi cih le'ng laih khiat thei ding? Laisiamna pha zah (literacy rate) khan'sakna dingin koici bangin panla le'ng Zomi literacy rate kikhangsak thei-in, minam dangte tungah i len' theihna dingin pilna siamna sinna (education system) kicih le'ng vaihawm zo ding? cih khawng minam it makai leh minam party i kicih nop leh i buaipih masak leh ngaihsut masak ding a hun hi zaw ta hi.

Inn kip leh inn kiling thei lo ding khat bawl ding lunggulh mahmah in, tua bang inn i lamna dingin inn khuam tampi phut masa lopi-in a khuam omsa teng botkhia leh sattuk masa phot in, inn sutpi ding khat leh nih bek phut geugau in inn lam mawk le'ng i inn lam a kip zo tam? Huihpi, guahpi in tua inn khuam gina nei lo khuampi khat bekah kinga-in a kilam inn mut leh a kip zo zen tam?

Minam (nation) khat a pian' theihna dingin namke tuamtuam (several ethnic groups) a kingakna leh a sual (foundation) dingin a om masak kisam hi. I teen'na government in ethnic groups kician khatin hong ciamtehna (officially recognized) code om khinsa leh tribe recognition om khinsa teng phiatmang mawk le'ng bang tawh minam (nation) bawl sawm dihdih i hi hiam? Papi khatin a suan leh a tate kipumkhatna leh hatna ding deih lua liangin a tapa gol pen cih loh a dang teng biakna piakna (sacrifice) dingin a min uh phiatmangin golum khin mawk leh a suan leh khakte a thahat zo ngei zen tam?

Minam kipumkhatna (unification) ding, thahatsakna (empowerment) ding leh laptoh ahih kei leh khantohsak (to uplift or development) theihna dingin gam leh minam makaite in tangpi tangtate deidantuam kuamah nei sese loin mikim (a zawng a hau, khuapi leh khuata a tengte) phattuamna dingin na hoih hong sem peuh le-uh minam sungah kipumkhatna, thahatna ding leh khantohna piangsak peelmawh ding hi zaw bek hi.

Minam vai makaite in a gen bek tawh otot sik hun hi loin muh theih sepkhiatna leh gamtatna (action) tawh nautangte a makaih a kisam hi zaw bek hi. Tangpi tangta noptuamna ngahna ding leh hamphatna ngahna dingin makaite in makaih lai teng uh a nung uh kizui-in minam kipumkhatna thahatsak semsem hi zaw hi. I minam pen Zomi hi a, i sisan lum a luan' lai teng leh khangsawnte a pian' lai teng i pau, i lai leh i ngeina zuun in i humbit lai teng a mangthang ngei ding hilo hi.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs
Image may contain: 1 person, text that says "William Wallace Now tell me, what does that mean to be noble? Your title gives you claim to the throne of our country, but men don' follow titles they follow courage. Now our people know you. Noble, and common, they respect you. And if you would just lead them to freedom, they follow you And so would AZQUOTES"

FOOTBALL LEGEND KUM 60 MI DIEGO DIEGO MARADONA IN HONG SIHSAN TA

 

FOOTBALL LEGEND KUM 60 MI DIEGO DIEGO MARADONA IN HONG SIHSAN TA

Nov. 25: Bawllung/tukpeng tangthu sungah a tangthu a kigen sawnsawn (football legend) Diego Maradona in heart attack a thuak khit nungin hong sihsan ta hi, ci-in Maradona' spokesman in a sihna thu pulak hi. Local media report in a genna ah, kum 60 mi Diego Maradona in Nilaini in Tigre khuapi-ah leitung hong nusiatsan hi, ci-in gen hi.
Argentine President Alberto Fernandez in Maradona' sihna thu a kipulakkhiat khit nungin amah dahpihna dingin gambup sung dahna (national mourning) ni thum sung kinei ding hi ci-in tangko hi.
Argentine professional footballer leh football manager Diego Armando Maradona Franco pen 30 October 1960 in Lanús, Buenos Aires ah na piang a, 25 November 2020 in Tigre, Buenos Aires ah si hi. Ama tun a san'na (height) 1.65 m (5 feet 5 inches) bek pha bilbel a, attacking midfielder or second striker mun ah kimawl hi. Ahih hangin ama ngalhat leh vanglai hunin defenders ten a siamna hangin a thuaklah mahmah khat uh hi a, bawllung tangthu sungah a min mang ngei lo ding hi.
Maradona in a football career ah classic number 10 position ah advanced playmaker in pang a, football history ah word record transfer fee nih vei a piangsakpa hi. Amasa penna dingin Barcelona club ah a transferred fee tua hun in world record £5 million na tung a, a nihna dingin record fee dang £6.9 million tawh Napoli ah transferred hi. Maradona in a football career hun sungin Argentinos Juniors, Boca Juniors, Barcelona, Napoli, Sevilla leh Newell's Old Boys clubs cihte ah na kimawl a, ahih hangin Napoli leh Barcelona club-te ah a kimawl sungin a kimawlpihte lakah a siam tungtuanna hangin minphatna leh pahtawina (accolades) tampi na ngah hi.
Maradona in Argentina gam adingin international career ah 91 vei a kimawl hun sungin 34 goals na thun/khum zo hi. Mexico gam-ah 1986 World Cup ah Argentina football team captainship armband khih in makaih a, final ah West Germany gam normal time in 3-2 goals in zawhpih in trophy na dompih hi. Tua ma-in quarter final ah England team 2-1 in a zawhpihna ah goal nihte a khum kum tawh sim khawmin FIFA World Cups ah na kimawl hi. 1986 World Cup ah Maradona "best player" in kiciamteh ahih manin Golden Ball award na ngah hi. Ahi zongin 1986 World Cup quarter final ah England 2-1 tawh a zawhna uh-ah goal nih a khumte lakah a khum masak pen a bawllung in khut kha hi napi-in foul ci-in dan kipia lo ahih manin "Hand of God" a cih manin tu dong England football fans a lungkim thei nai lo lai mahmah uh hi. A goal nihna pen England players nga tak paikanin 60 mere (66 yard) in a gamla sungah khem zom zialzialin hawlsuakin goal khum ahih manin 2002 FIFA.com voters ten "Goal of the Century" ci-in voted uh hi.
Maradona in November 2008 in Argentina' national football team coach or manager na len a, 2010 in South Africa gam-a World Cup ah Argentine national football team na makaih napi-in Argentina team a lawhsapihna hangin a tournament bei ma-in a panmun panin a kitawpna thu pulak hi. Tua khit nung 2011-12 season in UAE Pro-League ah Dubai-based club Al Wasi ah coach na len hi. 2017 in Fujairah club coach in na pang kik napi-in a season bei ma-in nusiatsan kik hi. May 2018 in Belarusian club Dynamo Brest in a chairman thak dingun Maradona na guang uh a, Brest khuapi a tun' July kha panin a panmun let kipan hi. September 2018 panin June 2019 kikal sung Maradona in Mexican club Dorados coach na len hi. 2019 panin a sih dong Argentine Primera División club Gimnasia de La Plata coach na len hi.
1986 World Cup ah Argentina team trophy a dompih Maradona in cidamlohna hangin buaina tangthu (history of health problems) tampi na nei hi. Tu kha bul-in a khuak sungah sisan khal (blood clot) om ahih manin Buenos Aires khuapi sunga specialist private clinic ah a khuak ki-at (brain surgery) a, a surgery or operation na lawhcing hi.
‘EITE IN ZONG DAHPIH IN I THUAKPIH HI'
Retired Brazilian soccer star Pele in Argentine icon Maradona sihna vai a thuakna leh dahpihna thu pulak hi. "Hih bangin lawm khat suplawh pen thusia hi. Pasian in a innkuante in a thuakzawhna dingun thakhauhna guan ta hen. Ni khat ni ciangin vantung gam-ah baawllung i sui khawm kik takpi ding hi," ci-in a a brief statement bawlna Pele' representatives ten Reuters news kiangah pia uh hi.
2001 kum in FIFA in footbal tangthu sungah a thupi pen hi ci-in Pele leh Maradona min pulakkhia-in na ciamteh hi. "Ei zong Marodona hong nusiatna hangin i dah uh hi. Boxer khat a kitum tuk tawh kibangin i ngaihsun uh hi. Hong sihsanna thu i zak ciangin lamdang i sa hi," ci-in FIFA spokesman Nicola Lombardo in gen hi.
1984-1991 kikal sung teng Italian club Napoli ah Maradona na kimawl a, Napoli club Serie A league title masa pen na ngahpih hi.
Sources: Al Jazeera and News Agency; Reuters; Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports