Tuesday, 29 October 2019

BANG HANGIN KHAKUNKUN DING NA HI HIAM?

BANG HANGIN KHAKUNKUN DING NA HI HIAM?
*Khat veivei ciangin na nuntakna ah lungkiatna tawh kidim in, lungkimna bang hiam ci-in na zonzon hangin lungkimna leh lungnopna ding mu zo loin na om hun tam mahmah hi. Tua bang hi napi-in leitungah mi tampi in nang nungtakna bangin nuntakna zat theih ding lunggulh mahmah in sunmang in na nei uh hi.
William Shakespeare in hih bangin na gen ngei hi: "Ka khe ah ka bulh ding khedap ka neih loh ni-in ka kap hi. Tua bang hun in khe nei lo mi ka muh ciangin ka kah ka khawl (tawp) hi. Nuntakna i cih pen thupha tawh kidim napi khat veivei ciangin a manphatna i phawkkha kei hi," na ci hi.
*Lo (farm) lai-a om naupangno in a tunga leeng ciaiciai vanleng a muh ciangin, "Aw, kei zong tua bangin leeng thei hi zen leng maw?" cih sunmang in nei (dreaming) hi. Ahih hangin a vanleng hawlpa in naupangno omna-a lobuk ahih kei leh lo inn (farmhouse) a muh ciangin inn a ciah kik kal lunggulh in, a inn sunmang in nei hi.
Nuntakna i cih tua bang ahi hi. Tua ahih manin Pasian' hong piakkhong na nuntakna tawh lungkim in la, nuamsa in. A lungkham den ding, a khakunkun dingin Pasian in hong pian'sak hilo hi teh!
*Lungkimna leh lungnopna ngah theihna ding thusim kici hauhsatna sum leh paaite na hi zen hi leh, kongzing lampite ah mihaute laamlaam ding uh hi. Kongzing lampite ah a laamte mihaute hi loin mizawng naupangte hi zaw hi.
*Thuneihna ahih leh uk zawhna ahih kei leh vangliatna (power) in bitna (security) hong pia thei na hi zen hi leh, kumpi uliante (officials) in amau a cing ding mi na kisam sese het lo ding uh a, kuamah in a thuap a thuapin a cin' ding uh kisam sese loin suakta takin a utna mun leh gam teng ah pheng vak ngam ding uh hi. Suakta takin a utna munpeuh-ah a vak ngam leh lungnuam leh tawldam hithiat in a ihmu hithiat thei i cihte pen mizawngte leh nuntakna mawl milmel in midang tawh a kitok loin a zangte; kiniamkhiatna tawh a nungta (simple living) mite bek hi zaw uh hi.
*Melhoihna leh minthan'na ahih kei leh minphatnate (beauty and fame) in koppih hoih (ideal relationships) ngah theihna ding hong pia thei na hi zen leh, mi minthangte (celebrities) in koppih hoih pen mu-in, nupa nuntakna nuam pen zang ding uh a, a kikhen a kima kuamah na om vet lo ding uh hi.
* Kiniamkhiatna tawh nungta milmel lel in la, kiniamkhiatna tawh mainawt in pai in la, itna man itna taktak (authentic love) nei in. Tua hi leh na hoihte nang kiangah hong pai kikin thupha na ngah ding hi.
Bang hangin khakunkun a, bang hangin lunghimawh ka hi hiam? Pasian sungah lametna nei ning (cf. Late 43:5a).
Thang Khan Lian

ISIS LEH AL-BAGHDADI' TANGTHU LEH A MABAN DING UH TOMKIM IN ETNA

ISIS LEH AL-BAGHDADI' TANGTHU LEH A MABAN DING UH TOMKIM IN ETNA
Oct. 29, 2019; Pithai: Islamic State of Iraq and Levant (IS, ISIL or ISIS) or Daesh makaipi Abu Bakr al-Baghdadi Kiginni zan in international coalition (leitung bup gam tuamtuam kipawlkhawm) - Russia, Turkey, Iraq leh Syrian Kurds ten hong huhna pawlkhat hong piakna uh tawh US Special Operation forces ten helicopters giat zangin Baghdadi omna compound va kisuamsak a, Baghdadi in a taina leinuai-ah pai theihna dinga bukna dum kito (tunnel) ah a kawnga kigak sihpih bomb (suicide) puaksak in, amah leh a tate thum tawh si khawm uh a, a pumpi bomb puak hangin a kithehzante DNA test a kibawlna panin Baghdadi hi cih kithei hi ci-in Nipini in US President Donald Trump in tangko hi.
Trump in zan in Baghdadi kithahna dinga ki-ummawh tunglam panin video (aerial footage) leh Baghdadi' bukna tunnel a va delh galkap ten a tal tung uh-ah camera a thuah panun video kizaihte mipi muh theih dingin kikhahkhia kha thei hi ci hi.
Leitung makai tuamtuam ten Baghdadi kithat hi cih um in a kithahna thu muak uh hi. French President Emmanuel Macron in, "Baghdadi kithahna pen IS adingin supna lianpi ahih hangin IS terrorist organisation dona kizom lai hi," ci hi. British PM Boris Johnson in, "Coalition ah ka kipawlpih gamte uh tawh hih tualthat leh ngongtat Daesh (IS) beisakna dingin kido zom ding hi," ci hi.
Kremlin spokesman Dmitry Peshov in US in operation a bawlna ding (Trump in) a gen bangin Russia hong zasakkhol lo hi ci a, "Hih information a kikipsak (confirm) leh President Trump in international terrorism dona ah Russia mapan'na a genkhak kigen taktak thei pan bek ding hi," ci hi. IS ten mitsuan in a neihna uh South Asia gam makaite in security forces ten IS ideologies hun sawtpi a kidona kizomsuak in, kidal sawm hi ci hi.
Asia ah IS tawh kipawl leh gumte omna Philippines, Indonesia leh Malaysia in IS gumte in ngia bangin tangtat in a suamna (lone wolf attacks) bawlte thuk kikna kingak hi ci uh hi. IS piangkhiasak US hi ci-a ngawh US gal Iran' Information Minister Mohammad Javad Azari-Jahromi in a tweet ah, "A thupi hi kei, Baghdadi a kithah leh na pian'sak uh ganhing a that na hi bek uh hi," ci hi.

KUM NGA SUNG IS TERROR (DIPKUATNA) A BEINA

IS makaipipa Baghdadi in IS kumpi gam (Caliphate) kipiangsak hi ci-in a tangkokhiat khit kum nga sungin a lipkhaphuai ngong kitansakna, milom thahna, numei tampi kibuanna, mi pimangna leh minam khat siansuahna (ethnic cleansing) nusiatsan hi. A simtham in om jihadist makai Baghdadi leh ama' cult status bangin a nungzuite gamtatna pawl khat en suk ni:

IS HONG PIANKHIATNA LEH IS CALIPHATE A TUKNA:

  • June 2014: IS ten Iraq gam-a khuapi golpen nihna Mosul a lak khit nungun al-Nuri mosque ah Baghdadi in IS makai ahihna leh Caliphate kiphuankhia hi ci-in tangko hi. 2014 kum kim in IS-te ukna leitang 1,00,000 sq.km zai a, gam 80 val panin galkap 30,000 - 40,000 kikal nei uh a, amau ukna leitang sungah milip 11 million om hi. Nisim in namgimtui a zuakna panun a sum muh (oil revenue) $1-2 million pha zo uh ahih manin terrorist organisation lak panin a hausa pente lak-a khat suak uh hi. A ukna nuai uh-ah leisung sumpiang, siah leh thukham palsat in a gamtatna (natural resource, taxation & criminal activities) panin $2 billion go manpha (value assets) nei uh hi.
  • 2007 - 2018 kikal in IS ten suamna 6,6000 kiim vei bawl uh a, mi 43,516 that uh hi. 2014 -16 kikal in mi a thah leh a liamsak uh tam pen hi. Iraq gam-a Tikrit khuapi-a kidona masa hang bekin mi 1,540 sihna piangsak uh hi. Syria gam-a Roman Empire hun-a khuapi a bawl uh Palmyra a lak kikna hangun kidona ah mi 400+ si hi.
  • 2016: IS ten Syria-Turkey gamgi-ah amau ukna leitang a tam zaw Kurdish forces khut sungah khahsuah uh a, Iraq gam-a Fallujah khuapi zong khahsuah uh hi.
  • 2017: IS ten a Caliphate khuapi nihte uh - Raqqa (Syria) leh Mosul (Iraq) khahsuah uh ahih manin a ukna uh a bei dingin hong kithawi pan ta hi.
  • March 2018: IS Caliphate a pulak khit uh a kum nga cin'na in IS-te hatna omsun nunung pen Baghuz, Syria panin IS galkapte kidelhkhia hi.

ABU BAKAR AL-BAGHDADI' KHEKHAP

  • 1971: Ibrahim Awad Ibrahim al-Badri kici min tawh piang hi (Ibrahim kici pen Muslim ten Abraham a cihna uh ahih manin a min pua zo lo pawl ahi hi). Iraq gam-a biakna hahkat mahmah innkuan panin Jallam khua-ah khangkhia a, tua khitin Samarra khuapi-ah peem uh hi.
  • 1991: Baghdad University a Shariah college ah a min khum a, tua khit nungin Saddam University panin doctorate degree ngah hi.
  • 2003: US leh a pawl ten Iraq gam a sim khit nungun Osama bin Laden' phuankhiat Islamic terrorist organisation al-Qaeda (Iraq gam ah) ah lut a, tua khit nungin IS makai in hong pang hi.
  • 2005: US galkap ten Iraq gam-a Fallujah khuapi-ah hingmat uh a, Abu Ghraib khuapi-a thonginn leh Camp Bucca thonginn ah a khum khit uh kha 10 khitin khahkhia pah hi. Hih thu khawng hangin US-te' pian'sak ganhing hi kici hi.
  • 2010: Iraq gam-a IS makai lianpen dingin a makaih za hong khang hi.
  • 2011 -13: Iraq gam mun tuamtuam ah bomb tawh kisuamna a pian'sak manin US in a lutang man dingin $10 million ciam hi.
  • June 2014: Muslim mite leh Islam phuankhia Prophet Muhammad' zalaih pa (biakna makai lianpen) lianpen hi ing ci-in amah leh amah al-Nuri mosque panin Caliph ci-in kipulak a, Caliphate kiphuankhia hi cih tangko hi.
  • Nov. 3, 2016: Baghdadi in Algeria, Tunisia, Libya leh gam tuamtuamte ah IS tawh kizopna nei kiphuankhia hi ci-in pulak hi.
  • Aug. 23, 2018: IS in a leitang ukna a khahsuahna thu a thupisim lohna recording a bawl panin gen hi.
  • April 29, 2019: Kithat hi ci-in tampi vei a kipulak khit leh US in Iran-Afghanistan gamgi ah air strike in kithat hi ci-in a tangko khit nungin minutes 18 a sawt video ah thugenna nei a, Sri Lanka gam-a Easter Sunday ni-a bomb kipuaksak (mi 528 sihna leh 500 val liamna) pen Baghuz, Syria ah guallehna phuba lak kikna hi ci hi.
  • Oct. 27: President Donald Trump in US forces ten Syria leilu-nitumna a om Idlib kiangah Baghdadi' compound a va suamna uh-ah Baghdadi that uh a, ui bangin si-in, mi meidawite bangin amah leh amah kithat hi ci-in tangko hi.

BAGHDADI' OMNA A KITHEIHNA LEH A KISUKNA

  • May 2019: US, Turkish leh Iraqi in joint operation a bawl khawmna uh-ah IS senior makaite man uh a, Idlib sungah Baghdadi om hi ci-in IS a galmatte un genkhia uh hi.
  • Oct. 24: White House in Idlib kianga om Barisha khuata a compound ah Baghdadi om kha ding hi cih theikhia hi.
  • Oct. 25: Baghdadi thahna dingin military operation bawl ding zia geelnate Trump' tungah kizasak hi.
  • Oct. 25, 5 pm: Baghdadi thahna dinga operation kibawlna en dingin Situation Room sungah Trump lut hi. Delta Force ten helicopters giat, a tam zaw CH-47 Chinooks a zatte uh Iraq gam-a Al-Asad airbase panin lengkhia uh hi.
  • Oct. 25 zankim: Barisha khuata ah Delta Forces' helicopters-te tung uh a, Baghdadi' building US Special Forces ten suam kipan uh hi. Leinuai-a bukna dinga dum kittote leh lei sunga pai theihna dinga dum kitote (underground bunkers) ah Baghdadi tai hi. US Special Forces galkap ten ui tawh delh uh a, Baghdadi in a kawng ah a gak sihpih bomb (suicide vest) mekin puakkhamsak a, amah leh a tate thum si khawm uh hi. A tunnel zong kiciim hi (Bagdadi in suicide vest puaksak in a tunnel a kicip leh bang hangin a delh US galkapte a si leh liam om beek lo hiam cih kinialna leh uplahna lianpi piangsak hi).
  • Oct. 27, 1:00 am: US galkap ten Baghdadi kithahna a lei kiciimte to-in Baghdadi' pumpi bomb in a puahkhamsak themte mu uh hi. Tua mun-a om technicians ten DNA test uh a, Baghdadi hi mah hi ci uh hi. US galkapte Baghdadi' compound sungah naikal nih om lai uh a, IS group van (material) muhkhiat nei uh hi kici hi. 3:00 am in US galkap ten Baghdadi' compound rockets guk tawh kapsak uh hi.

BAGHDADI' ZALAIH THEI DING LEH IS MAKAI THAK DING KUA?

Iraq gam-a IS thu lamsang siam mi (expert) Hisham al-Hashemi in Baghdadi' zalaih thei dinmun-a ding mi nih om hi ci hi. (1) Abu Othman al-Tunsi: Tunisia gam mi hi a, IS-te' legislative & consultative body Shura Council lutang (head) hi. (2) Abu Saleh al-Juzrawi: Saudi Arabia gam mi hi a, IS-te' executive body Delegated Committee makaih hi. Ahih hangin IS galkap a tam zawte pen Syrian ahih kei leh Iraqi national hi uh a, Abu Othman al-Tunsi leh Abu Saleh al-Juzrawi pen Syrian or Iraqi national hilo ahih manun IS makai thak in pang le-uh IS galkapte lengkhiatna (defection) piangsak thei hi ci-in Hisham al-Hashemi in gen hi.
Jihadist expert leh academic Aymenn Jawad Tamini in, "Baghdadi' zalaih thei dingte lakah a mat hamsa mahmah mi Hajj Abdullah kihel a, IS leaked documents ah Baghdadi' deputy hi kici a, kei theihna ciang ah kithat khin a kicih hangin si nai lo hi," ci hi. Baghdadi' zalaih ding a kua a kua ahi zongin organisation tuk khinsa leh hun sawtpi gamtang loin agent group in a kithehthang leh a simtham kipawlna a om (sleeper cell) in a kineusak khin ahih banah Syria leh Iraq gam-a a omna leh hatna mun omsunte uh-ah suamna tuak den IS makaih ding thubaih lo ding a, ni dang bangin Baghdadi kithat ci-in tampi vei a kipulak khit nungin a hin'kik bangin a hong hing kik ta phial zongin IS a thahat ngei bangin a hat kik sak ding hamsa mahmah ta ding hi.
Sources: Reuters; Agence France-Presse; Wilson Center; Center for International Security and Cooperation; Associated Press; Graphic News & Global Terrorism Database
@ Thang Khan Lian #ZUNs