Monday, 23 November 2020

US PRESIDENTIAL ELECTIONS 2020 AH VOTER FRAUD OM HI CIH NGAWHNA THU PAI ZIA CIAMNUIH VERSION IN HILHCIANNA

 

US PRESIDENTIAL ELECTIONS 2020 AH VOTER FRAUD OM HI CIH NGAWHNA THU PAI ZIA CIAMNUIH VERSION IN HILHCIANNA

Tu tung US presidential elections ah Trump, Trump campaign, a lawyers leh Trumpanzees ten "widespread voter fraud or irregularities" om hi a cih dan uh a version a kitelcian zaw dingin hilhcianna:
Conspiracy theories, propaganda leh fake news a kinak genna leh biased news suuksia diakte genin a minthang conservative mediate tungtawn leh platforms dangin a zat uh Twitter leh Facebook kihelin social media sung leh a press conference a bawlnate uh-ah: "Democrats ten Melanie Trump leh Ivanka Trump hong kiguksak uh a, kongzing lakah mipi muhtangpi in buan gawp uh hi. Tu dong a omna uh kithei zo nai lo hi. Bang lawh uh hiam cih kithei lo a, a thah uh hi ding hi. Donald Trump Jr., Eric Trump leh Barron Trump zong pimang in gu uh a, bawlsia sawp in si leh nai luangin a si lo phetin nusiatsan in paai uh a, a omna uh kimu zo nai loin kithei lo hi. Democrats ten vote a gukna uh nasia mahmah a, vantung dong banto hi.
US Court: Aw, hi maw? Poi si e maw mawk peuhmah. Hong thuakpih mahmah ung. Na thugen uh thuman mah hi cih a lahna dingun a teci (evidence) ding hong lak dih ve vua le? Tuate en in ngai dih ni ei leh...
Trump, Trump campaign, a lawyers teng leh Trumpanzees teng teci:
1. First Lady Malanie Trump inn ah tapa Barron Trump tawh om hi. Barron Trump bel a sanglai khawng a buainate ah a nu in huh in buai mahmah hi.
2. Ivanka Trump bel a pasal Jared Kushner' ang ah bitin kipom letlet in a business mah uh buaipih uh a, Trump' presidency sung sung a tam thei pen laihkhiat ding bek mah buaipih uh hi.
3. Donald Trump Jr. in Covid-19 positive ngah ahih manin a seben'na bukno (hunting cabin) sungah quarantine in kikhumcip a, a thau hahsiang in a buai banah in 2005 in teen'pih in 2018 in Venessa Haydon tawh kikhen khit nungin a lawmngaihnu Kimberly Guilfoyle tawh phone in kiho kino in buai mahmah hi.
4. Eric Trump bel 2014 kum in a teen'pih a zi Lara Trump leh a tate uh Carolina Dorothy Trump leh Eric L. Trump tawh a inn ah om a, voter fraud om hi cih mah tangkopih hi. Tua teng hi mai ei," widespread voter fraud or irregularities om hi cih thuman teci dingin kong lah thei uh.
5. Amau omna (mangna mun ciat panin) buai tek uh ahih manun a evidence dingin kong tonpih thei kei uh hi.
6. Trump in Biden zo thal gawp hi, thukhen sitnite aw. Ka pupu pasian uh Trump mah a presidential term nihna Trump mah lensak suak ta peuh un maw pute aw. Tua loin I'M STILL THE PWESIDENT, I WON THE ELECTIONS BY MILLIONS VOTES bek mah cici in kuku a, a mumang pau nangawnin tua mah otpih hi. Hong hehpih keeikaai ta peuh un vompi halung vei bangin a thuneihna khahkhia nuam loin kitomtom in awngawng ahih manin cihna ding ka theih zawh loh ban uh-ah ka thuak zo nawn mahmah kei uh hi pute aw. 🙏🙏🙏
Tua lo evidence kicing zaw kisam nawn lo a, voter fraud nasia mahmah hi.
Image may contain: ‎text that says "‎BUT I'M PWESIDENT I'M PWESIDENT NO FAIR ನயW யச 1ے Wefler CagleCartoons.com PoliticalCartoons.com‎"‎

ZO MINAMTE SUNGAH KI-UKNA LEH GAM LEH NAM KEPBITNA

 ZO MINAMTE SUNGAH KI-UKNA LEH GAM LEH NAM KEPBITNA

Dr. Kham Khan Suan Hausing

Thu masa

Zo minam tawh kisai a kigen ciangin a kigen mun mahmah thu pawl khat pen: gam kician nei-in minam khat ahi, ki-ukna tuam liuliau nei-in, gam leh minam kepcing a ut den cihte ahi hi. Gam leh nam kepcing ding i hanciam lai takin i gam leh minam damdamin hong kikhenkham a, i gam i leitang taktak cih ding hong tawm semsem bang hi. Hih bang kawmkalah pawl khatte ngaihsutna panin i gam leh minam i kepbit zawhna dingin tangkum pek panin i neihsa Hausa ki-ukna i phungvuh kul ding hi. Pawl khat leuleu in Sixth Schedule i ngah ciangin gam leh minam kikembit zo ding ci-in ngaihsun uh a, pawl khat leuleu in Autonomous Hill State i neih ciang bekin kikembit zo ding hi cih ngaihsun uh hi. Hih thului sungah hih bang ngaihsutnate sau lo ciatin kikumsukin kei ngaihsutna ka hong sung nuam hi.

Hausa leh ukpi vaihawmna, gam leh minam kepbitna

Zo minamte sungah Hausa ki-ukna cik hun panin kinei hiam cih a kitel lian loh hangin Hausa ukna nuai-ah sawtpi mah ki-om khin ta hi cih khang tangthu pawl khat panin kimu thei hi. Manipur gam Ukpite' tangthu kikhumna, Cheitharol Kumbaba (Royal Chronicles), ah A.D kum zalom khatna (first century AD) hunin Hausa kician na om khin zo hi ci-in na kiciamteh hi. A tangpi-in Hausa i cihte pen khuasat masate bek hi loin, khuamite a khualzo, gal leh sa panin a humbit zo, thukhual leh mihangsante ahi uh hi. Vai khatpeuhah khuasung Upate tawh thukihualin na vaihawm khawm den uh hi. Hausate sung panin Ukpite hong khangin kum zalom 18 leh 19 ciangin khua tampi tungah hong mang uh hi. Mikang gamkeekte laigelhna panin ei sungah Haokip, Guite, Sailo leh Sukte beh sung panin Ukpi minthang pawl khatte thu na kiciamteh hi. Hih Ukpite in i gam humbit ding na hanciam uh a, tangpi-tangta uk leh huaikhopna dingin a poimawh mahmah Upadi kician na khung uh hi. Mikang gamkeekte in i Ukpite uh kum zalom 19 bei dek kuani hong opkhum uh a, ahih hangin phaizang gamte ah a kizang thukham (law) bek hi loin phaizang panin khamtung gam-ah mite paisuk paitohna ukna dingin Eastern Bengal Regulation,1873 (Inner Line Regulation) bawl hi. Zo minamte teen’na khamtung gam tengah a kizang ding upadi kician mahmah Chin Hills Regulations, 1896 hong khunsak uh hi. Hih Upadi in tang kum hun lai pek panin i zat uh i ngeina leh ciin’ dante hong kipsak a, tu ni dongin i ki-ukna sutpi poimawh mahmah khat hong suak hi.
Mikang gamkeekte in kum zalom 20 bul panin gamgi lai (boundary paper kici) Hausate’ tungah hawm hong kipan uh hi. Phaizang gam-ah a kizang thukhamte (laws) khamtung gam-ah a kizat lohna dingin 1919 in khamtung gam teng 'backward tract' ci-in ciamteh uh a, 1935 leuleu ciangin 'partially excluded areas and excluded areas' ci in hong khen kik leuleu uh hi. Hih bangin a tuam liuliau in a gam hong ciamteh/khen uh ciangin India ah State Innpi (Legislature) te'n khamtung gam thute ah thukham bawl theihna nei lo a, India ah Governor-General khut sungah ki-ap cihna hi. India in suahtakna a ngah ma-in Manipur gam in upadi (constitution) bawl a, tua sungah khamtung gam mite ukna dingin a tuam liuliau Manipur State Hill (Administration) Regulation, 1947 kici na khung hi. Hih Regulation in khamtung gam sungah hausa ki-ukna, ngeina leh ciin’ dante na kipsak hi. Manipur in India 1948 in zom a, a sawt loin India Innpi (Parliament) in khamtung gam-ah a kizang ding Manipur Village Authority (Hill Areas) Act, 1955 hong bawlsak hi. Hih Act nuai-ah Hausa ki-ukna mipite’ deihna leh thukham bupi (upadi) siksanin kilaih a (constitutional democracy), hausa hih theihna dingin a tawm pen in khua khatah siah pia inn 20 a om ding kisam sak hi.
India leilu-suahlamna (northeast) lam khamtung gam-ah Sixth Schedule kici tualsung kivaipuakna 1952 panin a kizat hangin Manipur ah tua bang tualsung kivaipuakna kizang lo a, India Innpi in 1971 in Manipur (Hill Areas) District Councils Act thukham na bawl a, 1973 panin Manipur khamtung gam tengah tualsung kivaipuakna a tuam liuliau kizang hi. Hih 1971 Act nuai-ah District Council guk om a, tuate in tualsung kivaipuakna ah thuneihna nei zek hi. Ahi zongin hukham (legislative) bawl theihna leh thukhen (judicial) theihna nei lo hi. Hausa tawh kisai-in a ngaihsutna kum thei bek a(advisory role), thuneihna taktak nei lo hi.
Hih thu hang mah hi ding hi ven Hausa pawl khatin District Council te'n gam nei lo koi-ah bangci vaihawm ding hiam cih ngaihsutna nei uh hi. 2000 pawlin Chief Union, Manipur kicite in Hausate thuneihna nakpi takin tangkopih uh a, khua leh tui, gam leh lo ah thuneihna tawpkhawk a nei zahin ngaihsun uh hi. Hih bang ngaihsutna B.S. Carey leh H.N Truck in a laibu gelh uh The Chin Hills kici ah na gen kha uh hi. Amau muhna panin Chin Hills ah hausa pawlkhatte 'Leitang /gam tungah Mang' ('Lords of the soil') uh hi. Hausa leh Ukpi pawl khatin hih bang thu a neih uh hangin pawl khat leuleu in tangpi-tangta deihna leh ngaihsutna tawh kituakin ukin, vaihawm uh hi ci-in Carey leh Tuck in tua laibu mah ah kitel takin na gen uh hi. Chief Union, Manipur leh mi pawl khat in Carey leh Truck ngaihsutna nam nihte gel la khawm loin, a masa pen nakpi takin pulak uh hi. Hih banga ngaihsutna-in Hausate pen gam leh lo tungah thuneihna khempeuh (ultimate ownership right) a nei bangin ngaihsun uh hi. Ahi zongin hih ngaihsutna man khin lo hi. Hausa khatin a thuneihna amah leh a innkuanpihte' angsung khualna bekin zangin khua leh tui ading a ngaihsut kei leh a thuneihna zangkhial ding hi. Hausate in gam leh lo a neih hangin khua leh tui phattuamna dingin a kem, a cing (custodian) hi den zaw hi cih i theih ding deih huai hi. Hih pen India nuai-ah thukham tawh a kituak zaw ngaihsutna bek hi loin, tu hun (mipi deihna tawh kituak vaihawm) tawh a kituak ngaihsutna hi zaw hi.
Kum 1956 panin a kizui Manipur (Hill Areas) Village Authority Act, 1955 lim ta in en le'ng Hausate’ thuneihna kicianin kitel ding hi. Mi khat khua khat 'Hausa' ahih theihna dingin State in a san’/kipsak masak phot kul a, tua bang a hih theihna dingin siah pia a tawm pen inn 20 a om kul hi. Khua khatah inn 20 a phak zawh kei leh District Council in District Commissioner kiangah 'Hausa' phiat dingin ngaihsutna pia (recommend) thei hi. Hausa pen a kiluahsuk za ahih hangin State in a san’/kipsak (recognise) mateng thuneihna leh hamphatna taktak ngah thei lo hi. 1956 Act deihna bangin Hausa khatin khua leh tui vai khatpeuhpeuh ama deihna bang bekin vaihawm lo ding a, mipi deihna tawh a kiteel taangmi/upate' thuhilhna/deihna bangin vaihawm zawk ding ahi hi. Hih pen mangkam kawm pak le’ng, 'constitutional democracy' (upadi/thukham tawh kituakin mipi deihna banga vaihawmna) sutpi thupi mahmah khat ahi hi. Hausate in a Hausa za uh leh thuneihna uh khuamite tawh neikhawm hi cih i theih ding a poimawh mahmah thu ahi hi. Tua hi loin amau mimal sung bekah i piak bawl lai teng mipite in khua leh tui tawh kisai awlmawhna leh kineihsakna (concern and sense of ownership) nei thei ngei lo dinga, khua sung nuntakna a cidamhuai loh banah, khantohna kician taktak om thei lo ding hi.
A diakdiakin khamtung gam mite adingin khua sung ki-ukna (village authority) pen khawk sung (district) ki-ukna sutpi poimawh mahmah khat hi a, State theihpihna tawh Hausa leh Village Authority (Council)-te State' palai poimawh mahmah hong suak uh hi. Hausate pen State pualam ah om danin a kigengen uh hangin India leh State vaihawmna-ah sutpi poimawh mahmah ahi uh hi. Khawk khat sunga Ulian pen (District Commissioner) ahih kei leh State Governor mah bangin amaute pen State' khutzat (agent) poimawh mahmah ahi uh hi. Constitutional democracy ah hih uliante in amau thu bek tawh vaihawm thei lo a, mipi deihna tawh a kiteel taangmite' (representatives) ngaihsutna piak bangbangin a vaihawm peelmawh ding uh ahi hi.
Tua ahih manin Hausa ki-ukna nuai-ah i gam leh leitang a kip zo ding hiam? Hausate in khua satin, khua a nei masa a bat hangun tangpi-tangta adingin a kep, a cin’ ding uh ahi hi. Tua bek hi loin State' khutzat muanhuai hong hita uh ahih manin State' kisap leh deihna banga thuneihna a zat ding uh zong kisam hi. India thukham bupi Seventh Schedule ah List 1, Entry 53 leh 54 khawng en lehang lei nuai-a suangmanpha leh sum piangte (natural resources) pen 'national interest' zangin Centre/State in a ut bangin zang thei ding hi cih ahi hi. Hih pen mikang pau kawm kik lehang 'eminent domain' kici a, State in ama kisap leh deihna tawh kituakin leitang tungah thuneihna tawpkhong nei hi. Nagaland in India thukham bupi nuai Article 371A ah gam leh leitang panin a piangte (land and its resources) tungah thuneihna tuam liuliau nei ahih manin hih 'eminent domain' India in Nagaland tungah zang thei lo hi kici hi. Ahi zongin hih zong damdamin khiamsak ding a vaihawm pawl om hi. Tua ahih manin i gam leh leitang pen Hausa leh Sixth Schedule hiam Autonomous State hiam i mu phial zongin, Nagalandte’ aa dan pian khat i neih ciangin kip zaw deuh ding a, tua zong kip den ding cih thu om lo lai hi.

Sixth Schedule, Autonomous Hill State leh gam leh leitang bitna

Sixth Schedule cih kammal i lawh ciangin India thukham bupi nuai-a khenpi 12te lakah a gukna hi a, Naga minamte in a tuam liuliau in a ki-ukna a nget uh tawh a kituak dinga kingaihsun ahi hi. Ahi zongin Naga National Council te’n a nolh uh ciangin Assam sungah a om khamtung gam mite: Karbi, Cachari, Khasi-Jaintia-Garo, leh Lushai (tu-in Mizo)-te adingin 1952 panin kipia hi. Hih Schedule Chakma, Lai leh Mara-te 1973 in kipia a, 1985 ciangin Tripura khamtung gam mite kipia-in, 2003 ciangin Assam phaizang a teng Bodo mite kipia. Hih Schedule in Hausa ki-ukna tungah khawk (district) ki-ukna pia a, khawk khatah tangmi 22 pan 40 a kiteelte in thuneihna hih a tallang diak teng nei hi: Hausa za kiluahna leh Hausa thak kipsakna (appointment), gam leh leitang hawmna, luahna leh zatna, kiten-kimakna, neih leh lam tawh kisai, khawk sungah siah kaihna, ngeina leh ciin’ dante tawh kisai ahi hi.
Autonomous Hill State (AHS) i cih pen 2013 pawl pan United People's Front (UPF) kici Manipur khamtung gam Zomi, Kuki leh Hmar nam min a zang thautawi pawlte tung panin ngaihsutna ahi hi. Hih bang ngaihsutna pen Meghalaya-te zatna panin kilakhia hileh kilawm hi. Meghalaya in Assam tung panin State cingtaak a ngah ma-in Autonomous State kici India thukham bupi Article 244A nuai-ah 1969-71 sung na om hi. UPF-te ngaihsutna panin AHS in Manipur State gam pumkhatna su kha loin khamtung gamte adingin thuneihna leh a tuam liuliau ki-ukna pia-in, mi khempeuh in zong sang thei zaw ding hi. State tuam liuliau a bawl lian loh hangin, AHS in thukham bawl theihna, sum zeekna leh thukhensat theihna lianpi pia dingin UPF in ngaihsun hi. Hih bang thuneihna in gam leh leitang, ngeina leh hihna kembit zo dingin zong ngaihsun hi. Nagalim leh Kukiland a ngente in AHS ngetna tawh kisai bangci ngaihsut uh hiam cih gen khia ngei lo uh hi; mailam hunah sang thei ding uh hiam cih zong bangmah kithei lo hi.
Autonomous State cih pen Meghalaya in State mu ding hi cih a kitel khit, a ngakna danin a kingaihsun hi a, India thukham bupi nuai-ah a kip/kho taktak dingin kingaihsun ngei lo hi. AHS ngetna in a beisa hun sung khempeuh Manipur khamtung gam-ah Sixth Schedule, Separate Administration, Union Territory, Alternative Arrangement, Nagalim leh Kukiland kici ngetna om khinsate sangin a kitel zaw ki-ukna hong lui khia a, India thukham bupi deihna bangin State khat sungah thuneihna lian zaw bangci om theih ding hiam cih ngaihsutna hong pia hi.
Manipur khamtung gam-ah Sixth Schedule leh AHS-te om leh tu lai takin a kizang ki-ukna sangin thuneihna lian zaw ding hi. Ahi zongin i phawk ding thu pawl khat om hi. Sixth Schedule nuai-ah Autonomous District Council (ADC) in gam leh leitang neihna, luahna leh zatna (land ownership, occupation and use) tungah thu a neih hangin Supreme Court in District Council of United Khasi and Jaintia Hills and Ors etc Vs Sitimon Sawain etc Case, 1971 a thukhensatna ah ADC i gam leh lo neih kilaihna (transfer of land) ah thu nei lo ding hi, na ci hi. Meghalaya in Autonomous State a ngahna dingin Assam Reorganisation (Meghalaya) Act 1969 kibawl a, tua tungtawnin Sixth Schedule ah Paragraph 21A kikhumlut hi. Hih Paragraph in Sixth Schedule nuai-ah ADC leh Regional Council te'n State bangin gam leh lo neih laihna dingin (transfer of land) thukham bawl theihna (plenary power) nei lo ding hi. Hih tawh kituakin State leh ADC-te' bawl thukhamte a kikalh peuhpeuh ciangin State in a bawl hukhamte in vangliatna nei zaw a, tuate kizang zaw ding hi cih ahi hi. Sixth Schedule nuai-ah sum zeek theihna tawmkhat a om hangin State in a bawl budget pen ADC te'n a zeek ding ahih manin State tungah nakpi takin kinga uh hi. Bodoland khawng ah budget a tuam liuliau kibawlsak a, State in a ut bangin sum hei khia thei loin, khawk sung ki-ukna ah sum zeekna nuam tuam hi kici hi. Hih thu hang mahin tu nai diakin Mizogam ah Chakma, Mara leh Lai ADC te'n Bodoland bangin amau zong State nuai-ah a tuam liuliau budget bek tham loin Centre panin huhna State tawn lo-in tangtak a pai theihna ding nakpi takin nawkin na ngen uh hi.

Thukhupna: Kikup ding leh ngaihsut ding

Zo minam sungah ki-ukna leh ki-uk zia ding tawh kisai kigen kiaukiau ta a, lungdamhuai hi. 1980s pawl Zomi National Congress a hat hun lai-in Zogam in Union Territory (UT) nget ding, UT ngah ciangin vanleng (helicopter) panin zawngtah kilo ding hi, cih nakpi takin na kitangko ngei a, a piang zo dingin a um zong tampi mah na om hih tuak hi. 1990s ciangin Sixth Schedule a delh pawl om kik a, ahi zongin deih bangin hat zo lo hi. 2000s hun ciangin 'separate administration' leh AHS kidelh leuleu a, khamtung gam mite ngetna tawmkhat kitel zaw deuh ta hi. Hihte i buaipih kawmin ei sungah thuneu bang napi-in thulian mahmah pawl khat i etphat leh puahphat ding om hi.
Khatna ah, i gam ah policy/project tampi [gentehna in Sarvya Siksha Abhiyan (SSA), Madhymik Siksha Abhiyan (MSA), MNREGA (Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act ), Public Distribution System hong luan’ tawh kituakin Hausate hong poimawh semsem ding bang hi. SSA pen India in 2009 panin kum 14 nuai lamte siamsinna a man bei-in piak ding, cih a ngimna tawh kituakin policy a kibawl hi a, hih nuai-ah kumpi (Government) sanginn ah a kah sangnaupangte puansilh leh laibu a manbei in kipia hi. Sunsiah zong puak kul nawn lo a, sanginn ah a manbei mahin kipiakna dingin sum a kicingin Centre panin sum hong pai den hi. Banaras Hindu University ah sangsia ka sep lai-in National Service Scheme kici ah Programme Officer in ka sem kha hi. NSS nuai-ah ka sangnaupang 50-te tawh Varanasi kiang Ambedkar Village Project nuai-ah om khuata pawl khatah SSA bangci in kisem khia hiam cih ka va en khia uh hi. Hih sanginn a kahte in puan leh laibu bek tham loin nipi kal khat sung a nek a dawn ding uh sun an leh meh tawh lim takin kivak hi. Hihte in sangnaupangte’ sanhinn kah tawmkhat tha lawpsak hi cih ka mu khia uh hi. Zogam ah hih bangte khua bang zah-ah i zang thei ta hiam?
Hausate dinmun Manipur (Hill Areas) Village Authority Act, 1955 ah kitel takin a kigelh hangin Hausa pawl khatin thuneihna tawpkhong a nei kisa in, khua leh tuite amau ut bangbangin uk leh pei a sawm tampi mah om lai hi. Hausa a uisan pha diak leh angsung ding bek a khual pha diak pawl khatin khuamite ngah dingin a hong pai sum leh van tampi tak a khenkhiat khit uh ciangin khuamite tungah a khatehneng teng bek a pia pawl om lai hi. Hausa pawl khat leuleu in khua sung leh gam sung panin a piang singkung leh theite tung panin siah za ah sawmnga pai a kai zong om lai ta zen hi. Hih bang thu san’ theih ding hilo a, manlang takin en pha, puahpha-in a pai ding bangbang leh ngah dding bangin i paisak leh ngahsak ding ahi hi.
Nihna ah, tu lai takin Manipur khamtung gam-ah i neih ki-ukna pen a sia lua hi pah lo a, tawm bawlpha in Sixth Schedule ah laihto zo le'ng deihhuai mahmah ding hi. India thukham bupi nuai-ah kizang Sixth Schedule sungah tu lai takin Bodo minamte thu nei penpen hi. Ahi zongin Bodoland ah Bodo minamte in Bodo ahi lo khamtung mite adingin za (elected position) deih bangin hawm lo ahih manin Bodo ahi lo minam dangte in thu nei zo lo uh hi. Bodo minamte phukkhak bang i tuah lohna dingin ei sungah paubing tawm cikcikte zong aw i neihsak ding, thuneihna za i hawm siam ding hong kisam ding hi.
Thumna ah, Sixth Schedule bek tawh gam kikem bit zo lo ding ahih manin Nagaland state in neih bang Article 371A lunggulh huai mahmah hi. AHS i ngah phial zongin Article 371A dan pian i neih kei leh i gam leh leitang kikembit zo tuan lo ding hi. Sanggam Mizo te'n Nagate neih bang a deih mahmah uh hangin ngah zo lo uh a, mailam State kibawl dingte zong a ngah ding baih lo ding hi cih i theih ding zong poimawh hi. Hih bang hamphatna tuam tawh a kinai pen i ngah theihna dingin Manipur khamtung gam in tu lai takin a neih Article 371C sungah thuneihna behlap kul ding hi. Manipur State in vai khatpeuhpeuh khamtung gam mite tawh kisai a vaan ciangin Hill Areas Committee kici taangmi (MLA) 19 i neihte ngaihsut a dot peelmawh ding, thu a mop theih ding bek hi loin a thumopte uh Manipur State in a nolh theih lohna dingun i kipsak ding kisam ding hi. Hih thu nakpi takin i kisapna tu nai diakin hong kilang hi. Tua bang thuneihna lian zaw a nei khin hi lehang Manipur Innpi in August 31, 2015 in bill thum a bawlte paisuak thei lo ding hi. Tua bill thumte : Protection of Manipur People Bill, Manipur Shops and Establishments (Second Amendment) Bill and Manipur Land Revenue and Land Reform (MLR&LR) (Seventh Amendment) Bill ahi hi.
A lina leh a tawpna ah, kuamah hong opkhum loh gam i neih mateng thuneihna tawpkhong kinei zo ngei lo ding hi. Tua bang a om theihna dingin Manipur ah om Zomi, Kuki, Hmar a kicite i kipumkhat mahmah ding kisam a, ahizongin ei teng bek kipumkhatna kicing zo lo lai ding hi. Mizogam, Chin Hills leh Chittagong Hills ah om i sanggamte tawh kizomin, i kipumkhat taktak ciang bekin gam leh thuneihna cingtaak taktak kinei pan ding hi. Hih pen Zo minamte adingin i sunmang hi lai ahih ahih manin tu lai takin i neih gam, leitang leh ki-uknate puahin, mipi deihna tawh kituakin kipumkhatna tawh vaihawm lehang i gam leh minam khangto in hong cidam ding hi.
Image may contain: one or more people, people standing and outdoor

BANG TAN VEI ZOMI HI DING? AHIH KEI LEH ZUAUMI LEH ZUAUGUM MINAM SUAK LIANG ZAW DING MAW?

 AHIH HANG KA UP PA KA THEI HI, AMAH MUANHUAI HI; KE'N KA THEI ZO HI


US presidential elections vote ma leh November 3 Elections Day vote khiat khit nungin Trump cingkik (veve) ding hi, a ci Khristian evangelists kici leh thusuak ngah kamsang a kici tam mahmah a, Biden cing ding hi a ci a om kiaukiau hangin tam het lo hi. Elijah hun in Elijah leh Israel Kumpipa Abab leh Kumpinu Jezebel' Baal kamsang 450te a Pasian uh kua man zaw hiam ci-in Karmel Mual ah a Kidemna uh (1 Kumpite 18:20-49) thupiang bang hong phawksak liang hi.

Kamsang taktak leh kamsang taktak lo, mi cimawhte itna nei lo leh mihing khempeuh nisim in a mawh den ciatciat amau mawhna tawh a kibang lo mawhna bawlte bek dawi gilo bangin a mudah, hehpihna a nei lo Khristian kineih leh mawhna neite zong Jesuh'n a it bangin it leh cimawhte itna a nei Khristian kidona - Khristian nam nih kidona nasia mahmah hi. Kua a gualzo zaw hiam cih na enen hithiat bek ing. Ke'n bel kamsang manlo leh Khristian a kineihkhem kuate hiam cih tel khin lua ee. Ka gal et bekin zong tel ziau lel ee. 😂

Ka pian'na leh ka khankhiatna pen Hindu biakna zui mi a tam penna India gam (World population review 2020 in a tuatna ah Hinduism 80%, Islam 13%, Christians 2.3%, Sikhs 1.9%, Buddhists 0.8%, Jains 0.4%) hi a, Indian Prime Minister leh President a len Khristian ahih lam ka thei ngei mai hi. Ahi zongin Indian Constitution in biakna suahtakna hamphatna (right freedom of religion) hong pia ahih manin makai or party a kuakua a cing zongin cikmah in keima up leh deih leh san' thu tawh ka teel Khristian ka hihna patauhna ding leh lunghimawhna ding om in ngaihsutin ka nei ngei kei hi. Political party or leader pen biakna party leh ka upna hong humbitsak dingin ngaihsun in ka nei ngei kei hi.

China gam zong Communist Party of China (CPC) in khauh takin a ukna gam hi napi-in leitung bup-ah Khristian a khang hatna pen gam hi. A Khristian hihna uh party leh gam makai khat humbit ding a kilamen leh muan' leh suan in a neite pen Khristian patau baih leh lauthawng dente hi uh a, thankik bangin a gial uh a khek kawikawite hi bek hi.

Topa a muang mite pen ling het loin a om tawntung Zion Mual tawh kibang hi. Jerusalem kimkotah mualte a om mah bangin ama mite’ kimkotah tua kipan a tawntungin Topa om ding hi. Thuman mite a khialh khak lohna dingun amau a kipia leitang tungah migilote in amaute uk paisuak lo ding hi. (Late 125:1-3)

Keimah in mualtung lam ka ento hi. Keimah huhna koi lai pan hong pai ding ahi hiam? Van le lei a bawl Topa’ kiang panin keimah huhna hong pai hi. Amah in ka khe taalsak lo ding a, kei hong kem pa lusu lo ding hi. Topa in nang hong cing ding a, nangmah a hong hu dingin na kiangah hong om hi. Sunin ni in nang hong gimsak lo ding a, zanin kha in zong nang hong sukha lo ding hi. Topa in siatna khempeuh panin nang hong hu ding a, amah in a muanhuai-in nang hong kem ding hi. Topa in tua kipan a tawntungin na vaksuk na vaktohna-ah nang hong kem ding hi. (Late 121:1-3, 5-8)

Hun bei dongin note a hong ompih tawntung ding ka hihna thu phawk ta un,” a ci hi. (Matthai 28:20b). Ahi zongin ka up pa ka thei a, ama tungah ka apte tua Ni dong hong kepsak zo ding hi, ci-in thei ka hih manin ka maizum het kei hi. (2 Timoti 1:12b)

Mi i muan sangin Topa belh ding hoih zaw hi. Uliante i muan sangin Topa belh ding hoih zaw hi. (Late 118:8-9)

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: one or more people, text that says "It is better to trust in the Lord than to put confidence in man."

BANG TAN VEI ZOMI HI DING? AHIH KEI LEH ZUAUMI LEH ZUAUGUM MINAM SUAK LIANG ZAW DING MAW?

 

BANG TAN VEI ZOMI HI DING? AHIH KEI LEH ZUAUMI LEH ZUAUGUM MINAM SUAK LIANG ZAW DING MAW?

Dawi mangpa nangawn in zong LST mun mah na sinsan ngekngekin thum vei tak Topa Jesuh na ze-et hi. Ei Zomite Khristian give kihi napi-in ei sungah zong LST um pha diak kineih se Sia nengnengte leh Khristian a kici lanlan pha diak teng mah zuaugen mangpi teng leh minam dangte a pum muhdah leh deidan (racist) pha diak (suuksia) teng ahih zawksop sese pen uh a lamdang thu hilo hi. Pasian' kammal LST pen up ding bek hi loin nisim naisim in nuntakpih ding hi zaw hi. Dawite nangawn in Pasian um in lau in ling deldel uh hi. (ref. James 2:19)
Tua hi napi-in amau political party leh makai pum gupte a pum guppih lo teng gal bawlin Satan ci zawsop uh hi. Conservative pupi Farisai mite, Sadduci mite leh Thukham hilh siate bangin mi hoih a kineihkhem kitam lua ta hi.

Pawl khatte leuleu amau political party leh makai gupte Khristian hi a, a muhdah uh a langte dawi tawh kipawl hi ci uh hi. Pawl khat leuleu in amau political party leh makai deihte a kiteelcing ciang bekin mipite teelcing ahih manin Pasian' thukimpihna hi ci thei napi-in democracy ah amau deihte bekin dictatorship bangin thuneihna a let den ding deih uh ahih manin opposition party leh makai ten gualzawhna a ngah ciangin vote gu uh hi, dawi tawh kipawl hi, ci-in dawi minthangsakna dingin dawi min lim gen mahmah sese uh hi.

Jesuh A Kize-etna
(Mrk 1:12-13; Luk 4:1-13)

Tua ciangin Dawimangpa’ ze-etna a thuak dingin Kha Siangtho in gamlakah Jesuh a paipih hi. Tua ciangin ama kiangah Dawimangpa hong pai a, “Pasian’ Tapa na hih takpi leh hih suangte anlum a suahna dingin thu pia in,” a ci hi. Ahi zongin Jesuh in, “Lai Siangtho sungah, ‘Anlum bek tawh mite nungta lo a, Pasian genkhiat thute tawh nungta zaw hi,’ ci-in kigelh hilo ahi hiam?” ci-in a dawng hi.

Tua ciangin Dawimangpa in gamlak panin Jerusalem khua-ah Jesuh paipih a, biakinn khumzang a sangpen munah a kahtohpih khit ciangin, “Pasian’ Tapa taktak na hih le Lai Siangtho sungah, ‘Pasian in nang a hong kem dingin a vantung mite hong sawl ding hi. Na khete leh suang a kitahkhak lohna dingin vantung mite in a khut uh tawh nang hong dom ding hi,’ ci-in kigelh ahih manin, hih lai panin tuaksuk in,” a ci hi. Jesuh in, “Lai Siangtho mah ah, ‘Na Topa Pasian na ze-et kei in,’ ci-in gen hilo ahi hiam?” ci-in a dawng hi.

Tua ciangin Dawimangpa in mual sang mahmah khatah Jesuh paipihto a, leitung kumpi gam khempeuh leh a hoihna teng a lah khit ciangin, “Ka mai-ah kunin kei hong bia lecin hihte khempeuh nangma tungah kong pia ding hi,” a ci hi. Jesuh in, “Satan aw, taikhia in. Lai Siangtho in, ‘Na Topa Pasian bek bia in la, ama na bek sem in,’ ci hi lo ahi hiam?” ci-in a dawng hi. (Matthai 4:1, 3-11)

Thukham Lianpen (Itna)

Amaute sung panin Thukham hilh siate khat in Jesuh a thangsiahna-in thu hong dong a, “Sia aw, thukham khempeuh sung panin bang thukham lianpen ahi hiam?” ci-in a dong hi.

Jesuh in, “Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi, cihna ahi hi. Hih pen a masa pen, a lianpen thukham ahi hi. A nihna pen a masa mah tawh kibang a, nangma pumpi na it bangin na vengte na it in, cihna ahi hi. Hih thukham nihte tung panin thukham dang khempeuh leh kamsangte’ thuhilhna khempeuh a hong meengkhia ahi hi,” ci-in a dawng hi (Matthai 22:35-40).

Lai Siangtho sungah, “Nangmah na ki-it bangin na vengte na it in,” ci-in a genna Topa’ Thukham zui le-uhcin a hoih hi pah hi. Ahi zongin mi na deidan uh leh note a khial na hi uh a, Thukham a palsat na hi veve uh hi. Mi khatpeuh in thukham dang khempeuh a zuih hangin khat a khialh nakleh a vekpi-in a khial mah ahi hi. (James 2:8-10)

“Note in, ‘Na vengte uh na it un la, na galte uh na mudah un,’ ci-in a kigenna thu na zaksa uh ahi hi. Ahi zongin ke’n note kiangah kong genin-ah: Na galte uh na it un la, no hong bawlsiate adingin thu na ngetsak un. Tua hileh vantungah a om na Pa uh tate na hi thei ding uh hi. Bang hang hiam cih leh amah in mihoihte leh misiate tungah a kibangin ni taangsak khawm a, a gamtat phate leh a gamtat siate tungah zong a kibang mahin guah zusak khawm hi. Tua ahih manin no hong itte bek na it uh leh Pasian in bang thaman hong pia zenzen ding ahi hiam? Siahdongte nangawn in amau a itte it thei uh hi. Na lawmte bek uh hopihin thupha na piak uh leh mi mawkmawkte sangin na hoihzawkna uh bang om ahi hiam? Gentail mite nangawn in tua bang ciang lel hih thei uh hi. Tua ahih manin vantungah a om na Pa uh a cingtaak mah bangin note zong lungsim citakin na cingtaakna ding uh na hanciam un. (Matthai 5:43-48)

Khat leh khat ki-it ding cih lohbuang, kuama tungah leiba nei kei un. Mi dang a itte in Thukham deihna teng a zui khin ahi hi. (Rom 13:8)

Itno lobuang kuamah tungah leiba kei ni. A mi mudah ke'n la, a thu na deih lohte bek na langpang leh muhdah nop tentan leh langpang leh muhdah kisin zaw in (thuman lohnate bek). Zomite pen Zuaumi leh Zuaugum minam i suahsak lohna dingin kidawm ciat ni. Pammaih lua a, mindaihuai lua mahmah ding hi.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: one or more people and outdoor, text that says "I'm LATE FOR DIVINE SERVICE"