Friday, 24 December 2021

A KIBANG LO TENG GAWM THEIHNA PICIN'NA LEH KITUAHNA NA HI ZAW

 

A KIBANG LO TENG GAWM THEIHNA PICIN'NA LEH KITUAHNA NA HI ZAW

Nainganzi (politics) khawng i uk a, thei i kisak takpi khit teh pum gup, pum haipih cihte pawl hi thei lo hi. Lungsim kawcik vai lua lai leh tawta vai lua ta hi. A hoih mahmah leh a namtui mahmah lingpaak 🌹 zong kilawm leh namtui vauvau a, a gimnam mun gamlapi panin kiza thei hi. Tua napi-in a hoihna leh a namtuina in ling a neihna beisak zo tuam zo lo a, beisak zo ngei lo ding hi. A hoihna, a namtuina tawh ling a nei paak ahi hi.

Tua ahih manin hoih na sak mahmah khat nangawn a hoih lohna, a ginat lohna, a thanemna - ling bangin mi dangte a sun niloh na hi zawsop thei hi. Nang hoihsak leh pum gup khempeuh mi khempeuh in pum gup henhan keei pah ding, hong pum phatpih leh pum haipih henhan dingin na lamet niloh leh vompi halung vei bangin na kitomtom ding a, na kituahpih leh kilempih sangin na kituahpih loh leh kilempih loh na tam mahmah ding hi.

Bang hang hiam cih leh, "Hoih hi, ci-in i ngaihsut thu khat pen sih theihna ding thu na hi zawsop thei hi," ci-in Paunak 16:25 ah na gen hi. Paunak 14:12 ah, "Mihingte in thuman lampi hi, ci-in a ngaihsutte pen sihna lampi hi kha thei hi," na ci hi. Nang hoihsak mahmah ahih pong hangin mi dangte gim ngahna ding leh sihna a piangsak thei thu na hi khinkhian thei ahih manin mi khempeuh in hoih hong sakpih den lo ding hi.

Christianity biakna nangawn doctrines tampi leh pawlpi tampi a om hi. I doctrine kibatlohna neuno hangin sisan naisan kisuah sawm pah hi leng 1618 panin 1648 kikal dong kum 30 sung piikpeek Holy Roman Empire gam Eastern Europe ah RC leh Protestant biakna zuite kidona ah Christian leh Christian 4-10 million a kithah bangun kithah niloh kul ding a, ahih hangin i doctrine kibatlohnate kibang tuan lo ding hi.

Tua bangin politics ah zong political ideologies tampi leh political parties tampi a om ding pen ahi ding mah ahi hi. Nang political ideologies leh one-party system lungsim tawh mi khempeuh na taalkaih sawm lai teng kipumkhatna sangin kikhenna a piangsak niloh leh ama deihna bang bekin a vaihawm mipa (dictator) a suak khin na hi hi. Kitelkhialhna, kimuhdahna, sisan naisan kisuahna lo buang a dang piang lo ding hi.

Nang hoihsak leh ngaihsutna mikim in hong thukimpih henhan keeindingin na kilamet niloh khak leh Newin, Saw Maung, Than Swe, Min Aung Hlaing, Kim Jong-un cihte tawh na kilamdan'na om kiuhkeuh lo hi. Newin, Saw Maung, Than Swe, Min Aung Hlaing khat bek zong a thuaklah lua khin - tul tampi a galtai lawh khin minam ihih manin dictator dang kisap beh nawn kiuhkeuh lo hi hang!

Ngaihsutna kibang lo tuamtuamte a kibatlohna om bangbang i kitelsiam theih ciang bekin kitelkhialna ding hong tawm thei pan hi. Kitelkhialna omte i kisan theih ciang bekin kihotheihna piang thei pan hi. Kiho theihna a om ciang bekin kilemna leh kituahna piang thei pan hi. Kilemna leh kituahna a om ciang bekin khantohna leh mainawtna piang thei pan bek hi. Kilemna leh kituahna a omna munah Pasian om thei ahih manin gualzawhna piang thei bek hi.

A masa dingte i nungsak a, a nunung dingte i masak sak niloh ciangin buaina kisam lopi a piang niloh hi zaw bek a, Zomi political movement pen singkung kah dinga kithawi a dawn panin kipat sawm a kitolh suk leh kia bang den bang niloh ahih manin tu dong movement tua lawhcing hi, tua muibun takin a ngimna mun leh a kung ding paisuak zo hi, i cih theih ding mahmah om nai lo hi.

Vanleng, mawtaw i cihte zong a pumpi nate (body parts) tampi kipumkhat leh a kigawmkhawm ciang bekin hong leng thei, hong tai thei pan bek uh hi. A pei ahihna a manphatna (value) thusimsak loin hemkhia ziau mawk le'ng a vanleng leng thei lo ding a, a mawtaw tai thei ngei loin tuahsiatna tuakin a sunga tuangte a liam leh a si - si leh nai tawh kiteh ngeingai den ding uh hi. A body parts tua teng kisam lo hi, ci-in bangmah neumuh theih ding na hilo hi.

Khat leh khat aw kidang githa khau 🎸
Mel tuamtuam a nei sakhituihup 🌈
Aw guk ciang khat hi
Mel sagih khat mah hi
Lungtuakin hong pankhawm
uh ciang it huai si.....
A kibang lo teng gawm theihna picin'na hi.


Kipumkhatna ding thu gengen laitak, pankhawnna ding thu gengen laitakin i kibatlohna neu nono teng bek thupisim masa in, tua teng bek mah buaipih masakin i neih manin kitelkhialna ding leh si leh nai kisuahna ding bek i zon sung teng kitelsiamna, kituahna leh kipumkhatna gamla semsem zaw ding hi, cih khuaphawk hun lua khin zo hi. Tua bang ngaihsutna kawcik tawh i kalsuan lai teng minam dangte a nungdelh thapai - minam kamsiat dingin ei leh ei a kituisa buah khum kisuak den ding hi.

Kihai thutuah henhan sangin kipil thutuahna mah hoih zaw hi. A telsiam kim tek dingin i ngaihsutna khuakte Pasian in hong siansuah sak tek ta hen la, i ngaihsutna kawcikte hong tangzaisak ta hen!

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports  



Thursday, 23 December 2021

THE CHRISTMAS TRUCE 1914: HONG PIANG KIK THEI HI

The Christmas Truce (German: Weihnachtsfrieden; French: Trêve de Noël) kici pen Galpi Khatna (28 July 1914 panin 11 November 1918) a nasiat mahmah laitakin kumpi thukimpihna leh theihpihna om lopi-in kikaptuah nawn lohna dingin “unofficial ceasefires” ahih kei leh tawl hat sung gal kido khawlsan pakin kilemna "truce" a kici tawh 1914 in Western Front ah kikaptuahna tawl khat sung teng a daih pakna thu leh tawm vei sung kilem pakna (truce) genna ahi hi. 1914 Christmas ni-in Western Front sunga leidai kitawhna/kulh a umcih (trenches) munte ah thau ging dai-in, galte khat leh khat lawmta bangin ki-en in lawmta bangin ki-enin kilawm bawl uh hi.
Galpi Khatna a kipat ni-a kipanin kha nga sung kidona nasia mahmah a, German ten Belgium panin France va sim (invaded) uh hi. Ahih hangin September kha bulin Battle of Marne a kici Marne ah gal kidona ah British leh France galkapte kipawlin Paris khuapi-ah Germante na dal zo uh ahih German galkapte Aisne phaizang ah nungkik uh a, tua mun pansanin galphual sat uh hi.
Battle of the Aisne kici kidona ah Allied Force (Soviet+Britain+France leh a pawlte) gam kipawlte in German galkapte' panmun nawk zo lo uh ahih manin, tua a kipanin a gualzo zaw mel om lo (stalemate or deadlock) ahih manin trench-te zangin kikaptuahna nasia mahmah hi.
German galkapte leilu lamah pangin "Race to the Sea" a kici kidona ah Allied galkapte leh German galkap (Central Power/Forces) a panmun uh kilaksak nuamin kikaptuahna nasia mahmah hi. Kha bangzah hiam sung kidona nasia mahmah a, British galkapte in German galkapte lel zaw pian uh ahih manin Aisne panin kinungkikin Flanders leilu lamah galphual sat uh uh hi. November kha sungin Aisne leilu lamah kidona na nasia mahmah a, a gualzo zaw mel om lo uh ahih manin North Sea leh Switzerland gamgi kiim tengah galphual sat tuak uh hi.
Hih bangin kidona a nasiat mahmah laitakin Christmas gim hong nam ciaiciai ta ahih manin 1914 kum bei dek kuanin kilemna ding deih kipawlna tuamtuam 101 British women suffragettes kicite in public message khat “Open Christmas Letter” a kici kilemna ding deihna tawh “To the Women of Germany and Austria" kici na tangkopih uh hi. Dec. 7, 1914 in Pope Benedict XV in zong Kha Siangthote in Christmas a pi ni zan ciangin la a sak hun sungun thauging dai hen, ci-in kidona a kihel gam tuamtuamte tungah kumpi theihpihna tawh tawm vei sung kilem pakna (official truce) a om theihna dingin kunh napi-in, a thukimpih zo gam kuamah na om lo hi.
Ahi zongin German galkap ulian Capt. Bruce Bairnsfather in Dec. 24, 1914 in tawl khat sung kigalneih leh kigawlbawl nawn lohna dingin thukimna na sim bawl a, tawm vei kilem pakna (truce) a om theih ding ngimna tawh Ypres, Belgium kiim-a trenches khempeuh ah truce a omna ding pulakin, tua kiim teng lim takin khuaimeivak (candle) leh Christmas singkungte tawh German galkapte in kilawm takin zeem (decorated) uh hi. Christmas carol lasakna zong nei uh ahih manin galpi lai-in Chrismas gim hong nam ciaiciai sak uh hi. British galkapte in carol la kisakna a zak ciangun amau zong amau la tawh carol la sa-in na dawng kik uh a, khat leh gal a galphual panun kinosiatna kam (greeting) kipaih khum tuah uh hi.
Britishte’ 19 Infantry Brigade galkapte' commander Brigadier-General Walter Congreve in, truce pen Christmas a pi ni (Dec. 25) in a omna theihna dingin German galkapte laikhak hi. German galkapte in a laikhak na thukimpih pah uh hi. Christmas ni-in kuamah pai lohna ding leh kuama leitang ahi lo “No Man’s Land” a kicihna ah German galkapte hong pai uh a, Christmas late sa-in British galkapte nosiatin hong awng uh hi.
Ahih hangin British galkapte in Germante in ngian zangin sniper rifle tawh hong kap lup sawm uh hi kha ding hi, ci-in ummawh uh hi. German galkapte a lungsim takpi uh tawh hong pai uh hi cih a theihtel ciangun British galkapte in zong No Man’s Land ah kam kisangtuah dingin va pai uh a, khat leh khat van tuamtuam letsongin in kipiakna (gifts) dingin a neih bangbang uh – an, zatep, zu, laibu leh adng dngte kipiatuahin, Galpi Khatna kimangngilh bawlin la sa khawmna ziahziah uh hi.
Tua khitin bawlung (football) kisui-in kidem uh a, German galkapte in British galkapte goal 3-2 in zo uh hi. Hih Christmas Truce hunin a kihel Captain Sir Edward Hulse in, "A tawpna dingin 'Auld lang syne' a kici lasak khawmna ka nei uh a, pau tuamtuam - English, Scots, Irish, Prussians, Wurttenbergers, leh adng dng kamte tawh la sak khawmna ka nei uh hi," ci hi. Hih Christmas Truce pen mun pawl khattte ah Christmas zan dong kizang a, mun pawl khatte ah Kum Thak dong kizang to suakin thauging dai dide hi. Hih Christmas truce hangin German leh British galkap 100,000 kiim in Western Front ah kikaptuahna khawlsan (ceasefire) uh hi.
Hih Christmas Truce pen British II Corps commander General Sir Horace Smith-Dorrien in deih lo a, British galkapte in German galkapte tawh kilawmtatna a bawl lohna dingun thupia hi. Tua hunin German galkap khangno Corporal len Adolf Hitler in zong hih bangin tawm vei sung kilemna neih ding deih loin na langpang hi. Hih Christmas Truce hun sungin French galkapte kihel uh a, Kidopi Khatna nasiat lai takin French, British leh German galkapte in tawl khat sung kigalbawlna khawlsan dinga kithukimna (truce) a neih uh pen Christmas Truce 1914 ci-in leitung tangthu leh gal thu sungah tu ni dongin kiciamteh hi.
Christmas Truce pen Western Front bekah kizang lo a, Eastern Front ah zong Russia galkapte leh Austro-Hungarian No Man’s Land ah a kikaptuahna uh khawlsan uh hi. Hih Christmas Truce pen gam uliante' thukimpihna om lo ahih manin 1915 panin kidona nasia kik mahmah a, 11 November 1918 in Galpi Khatna bei zo pan hi. Galpi Khatna ah galkap million 70 (Europe galkap bek million 60) kihel a, galkap million 9 kiim bang a sih banah nautang million 7 kiim in sihna tuak hi.
Kilemna Kumpi, Nopsakna Kumpi, Vanglian Pasian ahi i Topa Jesuh' pian'na ding i muak laitakin kimuhdahna, kihuatna, huaihamna leh duhhopna lungsim, kideidantuamna, kigalbawlna leh gal leh sa-in hong tuamcipin hong valh gawp hangin Galpi Khatna nasiat laitakin Western Front ah Allied Powers leh Central Powers galkapte in Galpi nasiat san laitakin ngaihsut dingin zong a uphuai zo lo leh gelkholhna om masa beek lo hi.
Tua hi napi-in tawm vei sung kilemna nei-in unau bangin Christmas carols late kipaihtuah in, lungdam leh kipakin Chritmas a zat khawm bangun khat leh khat i kitelsiam lohnate, i kimuhdahna, duhhopna leh huaihamna lungsim i neihte, i kigalbawlnate, i kipawl khennate kimangngilh bawl huai mahmah hi. Tua loin naungek Jesuh i muakna a mawkna suak ding a, kahna leh lungkham a piangsak Herod kumpipa i bang zawsop ding hi.
Kilemna Kumpi, Nopsakna Kumpipa muak dingin i kithawi laitakin i lungsim sungah kilemna leh nopsakna ding mun i bawlkhol ta hiam? Western Front ah Galpi Khatna a nasiatsan lai-in tawm vei sung kilemna leh khut kilentuahin, a neihsate uh phal takin khat leh khat Christmas letsong dingin a kipiakna uh leh unau bangin Lungdam Bawl a zatkhawmna uh tangthu pen leitung gal tangthu ah leitung bei dongin bei ngei lo ding a, kimangngilh ngei lo ding Christmas taktak tangthu ahi hi.
Kilemna Kumpi muak ding leh a pian' ni pawi bawl dingin i kithawi lai takin Kilemna Kumpi hong pian'na hangin leitungah kilemna, ki-itna leh kilainatna a tangko ding leh kizeel khiasak ding pen kilemna bawl dinga hong teeltuam Khris' palai Khristiante mawhpuakna lianpen ahi hi. Western Front ah gal kidona a nasiat mahmah laitakin zan khat thu-in Christmas hangin na lamdang piang thei ahih leh tu-in zong PIANG KIK THEI hi.
Christmas Truce a pian'na thu "IT COULD HAPPEN AGAIN" a cih Bruce Burch/Tammy Hyler/Will Robinson' in a phuah uh Collin Raye in a sak:
It Could Happen Again -Collin Raye
Monologue:
[One frozen night in 1914 at the height of World War One
The unthinkable happened
All along the entire western front
The British and German soldiers lay down their weapons
In an unofficial cease fire to celebrate Christmas Eve together
They exchanged gifts and saw each other as brothers
And that peace lasted for two more days
When they were ordered back to battle
In those few days, though
Men remembered the reason for Christmas
Amongst the devastation
And it's a story that should never be forgotten]
*Through the smoke filled night
Silence rolls from both sides
Across a bloody battlefield
It was a cold Christmas Eve in 1914
For those who were there it seemed unreal
As time was still, the spirit moved the soldiers
To lay down their arms, raise their voice in song
And pretend for a while the war was over
Chorus:
If it could happen then, it could happen again
A world torn apart to join hands and hearts
To celebrate His birth, peace on this earth
If for one magic night, we could find again a reason not to fight
Maybe, there's a chance, this time it might last
**As opposing sides approached
Through broken words they spoke
It wasn't long before they felt at ease
They shared their cigarettes
What they had they used as gifts
They didn't feel like enemies
With candles lit, they stood shoulder to shoulder
And on that field they found true common ground
And as they prayed, they dreamed the war was over
#If it could happen then, it could happen again
A world torn apart to join hands and hearts
To celebrate His birth, peace on this earth
If for one magic night, we could find again a reason not to fight
Maybe, there's a chance, this time it might last
If it could happen then, it could happen again
"It Could Happen Again" la leh Galpi Nihna in Allied Powers leh Central Powers ten a kikhenna dingun tawpna lasak khawm uh "Auld Lang Syne" na ngaih nop leh a nuai-a link panin ngaih theih hi.
"It Could Happen Again" la na ngaihnop leh a nuai-a link na mek in
Christmas Truce in a kikhenna la uh "Auld Lang Syne" la na ngaihnop leh a nuai-a link mek in
Sources: Wikipedia and History.Com
A kaikhawm: Thang Khan Lian











Wednesday, 22 December 2021

CHRISTMAS MAW X-MAS CIH KAMMAL KOI MAN ZAW???

 

CHRISTMAS MAW, X-MAS CIH KAMMAL KOI MAN ZAW???

Mi pawl khatte in X-Mas cih pen man lo a, Khristian vai lo hi, a ci tam mahmah hi. Tua ahih leh X-mas (Xmas) man lo a, Christmas man zaw maw? A kammal zatna tawm kankuat pha-in kikumkhawm in hih kammal nihte a khiatna khinkhai khawm ding hi hang.

"X" laimal pen Greek laimal panin a kilakhia hi a, X pen "Chi" a cihna a tomin a genna (common abbreviation) "Χριστός" cih kammal panin a kila ahi hi. Hih Greek laimal "X" pen mikang pau-in Christ a cihna ahi hi. "Mas" cih kammal leuleu pen Latin pau-in a kila-in mangpau kammal lui "Mass" (pawi) a cihna hi. Spanish in "mass" pen pawi lian leh pawi thupi (carnival festival) a cihna ahi hi. Tua ahih manin X-Mas i ci zongin Greek leh Mangpau ahih kei leh Spanish a zang khawm ihi veve a, khialhna ding leh a kilawmlohna ding zong na om tuan loin a genna kikhat vive hi zaw bek hi.

Pawl khat leuleu in Xmas cih limlim zat ding a zadah mite in bel X-Mas pen biakna leh gamvai kikhen ding a deih pawlte (secularist) in Christ cih kammal a lakkhiat nuam manun Christ tangin "X" cih zangin X-Mas hong cih uh hi, cih ngaihsutna leh upmawhna na nei pumlum pong uh hi. A man takin ci le'ng X-Mas cih kammal a kizatna pen kum zalom 16 hun lai pek na hi ta a, kammal upa mahmah na hi zawsop hi.

I gensa mah bangin Greek laimal-ah "X" pen "Chi" ahih kei leh "Χριστός" a cihna hi a, Greek ten Χριστός pen “Christ” ahih kei leh "Christos" cihna in na zang uh a, 1500s hun lai pek panin Christ cihna in na kizang khin ta hi. Greek ten Christian a cih ciangun "Xpian" ahih kei leh "Xtian" ci-in na zangin na gelh uh hi.

Mikangte in "X-Mas" a zatna uh na sawt mahmah ta, Bernard Ward in "History of St. Edmund's college, Old Hall" kici a gelh 1755 kum-a kikhenkhia ah zong hih kammal na zang khin zo hi. Bernard Ward sangin a kizang masa zaw pen 1551 kum-a kizang "X'temmas" leh 1100 in Ango-Saxonte khangtangthu (Anglo-Saxon Chronicle) ah zong "Xp̄es mæsse" ci-in na kizang ta hi. George Woodward in 1753 kumin a laikhakna zong "Xmas" ih kammal na zang hi. Lord Byron in 1811 kum in hih kammal na zang a, Samuel Coleridge in 1801 in na zang a, Lewis Carroll in 1864 in na zang hi.

United States ah Royal Standard English Dictionary 5th Edition kum 1800 kum in a kikhenkhia sungah zong X-Mas cih kammal na kizang a, Xmas pen "Explanations of Common Abbreviations, or Contraction of Words" sungah na tuangsakin Christmas a cihna hi, na ci hi. Oliver Wendell Holmes, Jr. in 1923 in Xmas na zang hi. Tua ahih manin English kampau a zang gamte in kum zalom 19 panin Xmas na nak (lim) zat mahmah ta uh hi cih kimu hei-in kitelcian thei hi.

Kum zalom 19 pawl a kipanin Canada gamah Xmas pen ''Quotations with the word'' kici sungah kizang a, tua loin Australia leh Caribbean gamte (Spanish, English, French, Dutch, French Creole, English Creole, Caribbean Hindustan pau a zang gamte) ah na kizang ziahziah khin zo ta hi. Tua loin Merriam-Webster's Dictionary of English Usage in bel Xmas za nuam pha lote lakah Xmas pen advertisements, headlines leh banners cihte ah kizang hi, ci hi.

X-MAS ZAT DING A PHAL LO OM HIAM?

Om lua hi. United Kingdom ah Church of England-te' Bishop of Blackburn lui Alan Chesters in a siampite (clergy) kiangah, Xmas na zat loh ding uh hi, ci-in thu na pia hi. United States ah 1977 in New Hampshire Governor Meldrim Thomson in thupulak khiatna (press release) suaksak a, tua-ah Xmas pen Pasian um lote leh lawki mi, mi dangte biakna tawh kibang lo biakna zuite (pagans) in a zat uh ahih manin Xmas cih zang kei un la, Christmas kammal mah "X" tang dingin "Christ" cih kammal mah na zang un, ci-in a deihna thu journalist-te kiangah na zasak hi.

Xmas i ci zongin Christmas i ci zongin a gen nopna a kibang veve ahi hi. Ahih hangin Xmas ahih kei leh Christmas cih pen Greek, Latin, mikang pau a kizatsak lanlan na hi zaw bek hi. I Zokam ah zong Jesuh' Suahni ahih kei leh Lungdam Bawl ahih kei leh Lungdam Pawi cih kammah kinei buang ahih manin i Zokam mah zang tangtang zawh le'ng ngaih pen a, khumzaw diak sese bang hi.

X-Mas/Christmas pen Jesuh hong suahni (a ni lian a kitel zawh loh hangin) a phawkna ni ding leh lungdamna tawh i muakna ahih manin a Lungdam Pawi i cih sangin hoh Jesuh' suah ni ahih kei leh Lungdam Bawl mah ci zaw le'ng hoh a ngaih zaw tam bang cih bang zong ngaihsuthuai hi. A pawi pen a thupi zaw hi loin eite gumpa ding leh honpa dingin a van tokhom nusiatsanin kiniamkhiatna tawh a hong pai-in ganbuk sungah i Topa Jesuh' suahni genna in zang zaw le'ng bang a ci zaw tam? Tua hileh Christmas vs X-Mas kinialna ah buai sese kisam lopi-in buai kisam lo pah zaw ding hi.

Mi dangte cih danin Christmas ahih kei leh X-Mas i ci zongin buai luatna ding om lo hi. X-Mas cih kammal zangte zat dan va zakdah pah zong lungsim neu vai luat banah a khiatna a bul leh a bal i theih lohna leh i tawta lungsim i lahkhiatna hi zawsop ding ahih manin kidophuai mahmah leh kilawm hi.

References: Wikipedia; Blog Dictionary.com and Ligonier Ministries
A kaikhawm: Thang Khan Lian  



ZOMITE LEH ZO SUANTE HONG KHEN, SEEK NEU BEH LEH SUTUAH KUA DANG HI PEUHMAH LO

 ZOMITE LEH ZO SUANTE HONG KHEN, SEEK NEU BEH LEH SUTUAH KUA DANG HI PEUHMAH LO

August 22, 2008 in armed groups 25 kigawm KNO (17) leh UPF (08) ten kumpi a lehdo ding uh Indian government tawh a gamtatna uh (movements and operations) khawlsanna dingin suspension of operations or SoO agreement a kici thukimna suai na kai uh a, a thau uh pawl khat piakhia-in (surrendered) in kha simin kha sum "monthly stipend" a kici a lehdo ding kumpi' tung panin sangin na ne ngekngek uh hi. Zomi revolutionary movement leh political movement ah hamphatna lianpen i ngah omsun hi kha ding hi. Aug. 22, 2008 ni pen "Revolutionary movement" panin Jonah bangin a paina ding mun Nineveh khua lamah pai lo zawin Tarsish lam manawnin a lehtai heihai bangin lehtai leh lehpai a kipat ni leh a lehdo ding kumpi' khut sungah a kipiakkhiat ni uh suak hi. (mAL in ukna a buluh zawh online sungah kammal a kilim zat mahmah uital kici a suah ni uh suak hi). SoO agreement hangin Indian government in a omna dingin a ciamtehna leh phalnamunte "designated camps" ah kicite bekah kikul khum thei dingin phalna pia ahih manun SoO palsatin a gamtat uh mat theih or go thei cihna suak hi. SoO agreement suaikai lo ZRO/A president ukna buluh sawmin a lawhsam (failed coup attempt) ex-ZRO/A vice president Calvin Hatlangh leh a nungzuite Govt. of India in underground kisurrendered khinte a khumna Chothekhomun Camp ah kul khumcip hi. Designated camps leh Chothekhomun Camp a kibatlohna tua hi. February 28, 2021 in SoO agreement deadline bei ma deuh February 27 panin August 31, 2021 (six months extention) suai a kaih hun un UPF cadres 1,509 leh KNO cadres 1,027 - a vekpi un 2,666 pha uh a, amau gamtatna munte ah gamtat khawlsanin kilemna leh daihna a om theihna ding a kiciamna bangun government designated camps ah kikhumcip uh hi. Kawlgam Chin state ah a gamtatna uh-ah a ngongtat uh leh SoO agrrement palsatin a gamtang suak ding uh hi. Zomi sungah biakna sia, sia nengneng leh thusuak ngah zah zong a pha zo nai lopi-in India, Myanmar leh Bangladesh ah Zo suan teng reunification ding, independent governing unit "Zogam" a kici armed revolutionary movement panin nget ding panin neu seek sukin Territorial Council a kici ngetna political talks or dialogues round bangzah hiam na nei khin uh a, kum 13 val kivei khin zo hi. A A nget uh a ngahna ding uh nai lo napi-in a TC min ding naungek piang nai lopi a min phuak nuam kituhin UPF leh KNOte Zolang Territorial Council vs Zalengam cih ding kituhin buai henhan masa uh hi. 1961 kumin a kiphuankhia MNF ten bel 1966 kumin armed revolutionary movemement na pan uh a, kum guk sung bek 1972 in Union Terroritory a mipihte uh ngahpihin sepkhiatna tawh lak uh hi. Tua tawh lungkim loin thau tawh lehdo zom uh a, monthly stipend ne-in uital bangin Indian government na kiphak vaksak lo uh hi. India kumpi in a masa penna dingin a a gam mite tungah gal vanleng zangin MNF movenment a dal sawm hangin bengdai zo lo ahih manin 1986 in Mizo Accord suai kaihpih hi. MNF movement a kipat zawh kum 26 nung leh MNF ten armed revolutionary movent a pat uh kum 21 nung Feb. 20, 1987 in Mizoram in "statehood" na ngah hi. Minam movement sepkhiatna gah a kimuhna ah minam kipumkhatna ding gengen kul sese loin kipumkhatna in na nung delh lel hi. MNF in ko bek minam galkap ka hih manun kipawlna dang leh political parties dang om thei lo ding, ci-in dictatorial power na zang sese lo uh hi. Ei Zomi movemt makaite in i gensate bek hun sa zo loin Kawlgam ah junta dictatorship regime lehdo hunin Chin langdona leh muhdahna tawh Zogam state nget a, Zomi Charter tawh kivaihawm ding huih thau lawnlawnin a sunmang uh tawh hong hing khem niloh uh hi. Tua bangin Zomi min zangin ei leh ei laizom melma a hong suaksak uh a, uino bangin a hong sutuah dictatorial power leh sum bek a deihte kihing khemsak nawn kei le'ng kipumkhatna, kituahna leh kilemna in hong nungdelh zaw ding hi. Zomi kici minam dangte muhdahna, galbawlna leh lehdo ding bekin i zat lai teng mi dangte tawh i kilem loh banah ei sungah kilemna leh kipumkhatna piang ngei lo ding hi. India ah "montly stipend" Rs. 5,000-6,000 lel ngahna ding ahih peuh leh revolutiionary movement khawlsan leh thau surrendered ngamin Zomi thau tawi groups giat takte mipite kipumkhatin din' khawmna United People’s Front (UPF) kici ngam hi. UPF sungah thau tawi nam giat tak leh KNO lam panin thau tawi kipawlna nam 17 tawh mapang khawmin tutkhawmna pen kine zo veve tek hi. Ahih hangin Min Aung Hlaing' makaih junta' military council' tung panin "monthly stipends" i ngah loh ciangin anti-junta forces groups omte Zomi kipumkhatna dal, thau tawi dang a om ding kipumkhatna deihna tawh kiphal lo hi, cih miumiau pen hih zah valin kihing khenna lianzaw leh dictatorial power deih luatna hangin kibum haina ding ngimna hi, cih guh dawk liangin kilang sinsen khin hi. March 5–7, 1953 in Zomi Baptist Convention kici "officially and universally" ding hi, ci-in Falam Baptist Association, Tedim Baptist Association leh Hakha Baptist Association pawlin mi 3,000 kiimte in Saikah, Thantlang ah Zomi a cih minam min leitung bup leh official in zangin kipumkhatna ding vai a general meeting neihna uh-ah ZBC phuankhiat dingin na thukim uh hi. Tua zawh ZBC constitution pen 1954 in Khuasak, Tedim township ah general meeting ah zuih dingin na kipsak kik uh hi.
1952 leh 1953 in tuiphum kipawlna khatin a national title in ZOMI "official leh universal" in zat ding a thukimna leh 1983 in general consensus deih loin Zomi min a seekneu nuamte makaihna hangin April 1995 in Khuasak ah ZBC Triennial Conference ah lengkhia (secede) kua teng hi mawk mah ahia? Zomi min tawh ''official leh universal" in biakna nangawn ah kipumkhat ding a ut loin taikhia napi-in, Zomi kineisak pha diak kineih pongin Zomite kipumkhatna leh kithutuahna ding zumna nei loin a gen ngam lailai sia nengneng leh a nuingzui pawl khat om hi.

Zomi min zangin kipumkhatna pawlpi (ZBC) ah panmun ngah zawh nawn loh ciangin Chin muhdahna leh langdona tawh makai za leh sum leh paai a enlahte khemsa nungzuihin 5–9 April 1995 kikal Khuasak ah ZBC triennial meetings panin lehtai khiatin Zomi kipumkhatna satkhapna dingin Zomi biakna Associations li - Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Tedim Baptist Association (TBA), Kale Zomi Baptist Association (KZBA), leh Tamu Valley Baptist Association (TVBA) ten Zomi Baptist Convention of Myanmar (ZBCM) phuankhia uh hi. ZBC panin a lengkhiat (breakaway) khit nung Zomi ai peng lakin kineisak tuam mahmah napi-in a ZBCM sungah lah kipumkhatna piang zo tuan lo hi. Gentehna in, pawlpi kizopna (affiliation) vai-ah kituahlohna piang pah hi. Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Kale Zomi Baptist Association (KZBA), leh Tamu Valley Baptist Association (TVBA)-te Southern Baptist Convention tawh kizom/kizop sawm, ahih hangin Tedim Baptist Association (TBA) bek Myanmar Baptist Convention (MBC) tawh kizomin kikhenna piang hi. US ah lah ZBCAte thum in kikhen uh hi.

ZBC kimlai Kalaymyo, Sagaing Division ah 21 to 24 March, 2013 in Zomi Baptist Convention's 21st Triennial Conference ah thukimna bangin April 1, 2013 in Zomi Baptist Convention (ZBC) panin Chin Baptist Convention (CBC) a suahna dingin Zomi min haipih, panmun leh sum etlahte ei mahin i suahsak uh hi zaw hi. zomi in tawh leitung bup leh official ah ah zat ding deih loin phengphitna pen Zomi min haipihna leh seek neuna panin hong kipan hi zaw hi.

Chin State ah nainyanzi (politics) ah panmun ngah zawh loh manin Myanmar government in officialy recognised Chin ethnic groups 53 om ci-in hong ciamteh khitsa deih lo, ahih hangin refugee or asylum leh tavel documents ngahna ding deih mahmah leuleu hi hang. Chin state politics ah panmun leh tutna ngah ding lametna tawh gam leh lei a nei lo, gam mi hihna a nei lo (stateless people) Rohingya status tawh a kikim 914 Zomi recognition delh dingin ZCD in hong bum leuleute in Zomi hong seek neu beh uh a, Chin muhdahna leh langdona hong nasia semsem hi.
Tua teng tawh hunsa zo nai loin Myanmar Feb. 1 coup khit nung junta lehdo hun san lai takin junta lehdo sawm vet loin Zomite suktuahna leh dona dingin Chin muhdahna leh khaici tuh ding kisan pawlin CRPH leh NUG tawh a kipawlin amau nuai-a om PDF Zolandte pen CNA nuai-ah om leh Chin taw liahsak hi, ci-in hong bum hai kik leuleu ahih manin kisam lopi-in kikhenna, kibalkhap behna leh kigalneihna lungsim hong kuangkhia hi zaw hi. Zomi sit mah sanggam Sihzangte elna, muhdahna leh langbawlna thu zong Zomi min haipihin a seek neu behbehte in online ah a thu postte uh comments ah ni sim in kumu den napi-in Zomite kipumkhatna ding deih leh minam it kici ngam lai zen uh hi. Zomite kimpumkhatna a phjelkhap, satkhap, a kihothei kimlai a sutuah niloh pen panmun leh tutna ngahna ding, dictator bangin thuneihna ngahna ding a haipih, sum leh paai etlahna liuliau hang bek tawh Zomi min zangin Zomi cih a min bek a haipihin a mite a it loin a sutuah niloh teng hong hing khem leh hong bum hai gawpin hong lung-amsak gawp hi. Tua bang Zomi virus Zonamkhandal tam lo - Chin zahzatna, muhdahna khaici tuh teng hangin Zomi mindai semse, kiseek neu beh semsem leh kivallawh semsem hi zaw bek hi. India ah sanggam Paite sungah Paite cih min zangin Paite cih a min bek a haipih panmun leh sum bek a enlah makai tam lote in Zomi cih muhdahna leh langbawlna tawh Paite sung satkhamin, PTC leh YPA phel nih suahin, Paite sung taw holh gawpin na suktuah kha uh hi. Amau hangin a kisam lo kikhenna leh supna - PTC headquarter nangawn tawh kikam (locked) bekbawh lawh liang hi. Tua mah bangin Zomi virus Zonamkhandal tengin a demlah uh sanggam Chin mipihte dem zawh loh manin zahatna leh en'na hang liuleu tawh Chin muhdahna leh langdona thu tangkopihin Zomi sung hong taw holh niloh uh a, hong satkhap behin hong seek neu behbeh uh hi. Zomite kipumkhatna ding, kilem kituahna ding, mapang khawmna dingin hong dal nilohte pen namdangte hi loin ei sunga om Zomi virus - Zonamkhandal tam lo teng hi bek hi. Hong balkap beh nuam, hong sutuah nuam, sisan naisan luanna a piang zongin amau aituam hhamphatna ngahna ding leh gilpi puahna ding ahih peuh leh phamawh a sa lo khemsa leh bum hai bang nawn kei peuh le'ng namdangte hazat tham ding leh kihtak tham ding hi nai lo hi hang! Thuman i gen leh imkhiat ciangin zaknop lua ngaungau khol loin i sung uh tawh kituak pha mel kei mawk ei maw? Ahih hangin i kup nop leh gen nop bulpi pen i minam min pen kikhemna ding, minam dangte muhdahna ding, galbawlna ding hi loin i nuntakpih leh hamphatpih kim ciat ding deihna hi zaw hi. Makai leh kipawlna khatpeuh demna hi zaw loin i biakna leh minam vai kal suan zia man lo leh i suplawhna a piangsakte ki-entel phat ding, ei hong sutuah niloh kua dang hilo hi, cih i phawkna ding deihna hi zaw hi.
https://www.eastmojo.com/mizoram/2021/02/27/manipur-suspension-of-operation-with-kuki-groups-extended-for-six-months/




Saturday, 18 December 2021

TU HUN TEH (A KIDOPHUAI HUN HITA EI)

 

TU HUN TEH (A KIDOPHUAI HUN HITA EI)

👉Makai taktak tawm mahmah a, makai nengneng tam mahmah se hi. Makai nuam leh thu nei nuam kitam napi-in mawhpuakna thudon loin thuneihna bekin deihin a mawhpuakna zo lo leh thuneihna pualah kitam mahmah se hi.
👉Pasian' nasem kha mangthang a vei Sia taktak tawm mahmah a, kha mangthang sangin love gifts a vei Sia nengneng kihau mahmah hi. Pasian adingin suplawh ngamin nasem tam loin mimal meetna ding hanciamna bek tawh a sem tam mahmah ta hi.
👉Kiniamkhiatna a gen nuam napi-in a nuntakpih ding haksa hi. Itna om lohna mun ah kiniamkhiatna omna ding mun awng zo ngei lo hi. Ka kampau, gamtat leh luhekzia hong ettehin gamta un, cih sangin ka gen bangin gamta un, a ci nuam vive kitam zaw hi.
👉Panmun khatpeuh na ngah ciangin na lawm na gualte in hong eng leh haza dingin ngaihsun pah kei in! Na tungah mawhpuakna vangik lianpi kinga hi cihna ahih manin nasep leh makaih na siam kei leh na hai lam a kilatna ding hi zawsop thei hi. Na thumanna, na thuman lohna leh na citlahna kilahna ding na hi zawsop den thei hi.
👉Sepkhiat ding leh ngimna hoih gen hat man leh mutsiam man, sum leh thatang (money and muscle power) hat man bek tawh meetang (vote) kaihkhop zawh thu tawh makai za ngahte na zahtakhuai masa het lo hi. A sepkhiatna uh a hoih man leh a thumanna uh hangin meetang ngah zo makaite zahtakhuai leh muantak cing zaw pek hi.
👉Pawlpi kim khatte ah khawk uk makaite nangawn kiphasak thei uh hi. Mawhpuakna sangin thuneihna bek a deih mi kitam mahmah ahih manin kidophuai mahmah hi. Mawhna (responsibility and accountability) la ngam lo, sepkhiat muh ding a om lo makaihna pawlpi leh kipawlna ah kipumkhatna ding sangin kikhenna ding, kitelsiamna sangin kitelkhialhna ding piang baih zaw hi.
👉By law (thu bullet) a nei lo leh a zang lo ahih kei leh a bawl phapha, zunzun phapha in a laihsuk a laihto den themthum pawlpi in Jesuh' lim leh meel sun ngei lo uh hi. Pawlpi khat panin pawlpi dangah a tai kawikawi thei mi leh gamvai tawh kisai-ah party khat panin a dangah a tawi themthum kawikawi thei mi pen huihin a mutmutna lam-a kiniil tuipaan tawh kibang hi. Ngaihsutna bulphuh kician (firm basic principle or ideology) a nei lo leh din'na kician khat a nei lo mi pen huihin a mut sim a kiling den singteh tawh kibang hi. Tua bang mite muan ngam huai lo hi.
👉“Pasian' thumang un," cih sangin "Makaite' thu mang un,” cih kammal a tam zawkna leh kizak mun zawkna pawlpite ah mipite nungtolh ahih kei leh lehpai uh hi. Pawlpi lutang pen Khris hi napi-in pawlpi lutang makaite tungah koihin, political society ah gam leh minam vai (politics) ah thuneihna lianpen nei leh a to (master) mipite hi napi-in makaite in thuneihna khempeuh bup lakin kumpi a suah ciangin pawlpi leh political society sungah tangpi tangta khangtohna leh kituahna piang lo ahih manin puakkham baih mahmah hi.
👉A khangmoi lua pawlpi leh kipawlna makai a tamna mun-ah mipite khamuang zo lo uh hi. Pawlpi leh kipawlna khatpeuh a hat lua ding i deih luat manin i hat pai luat ciangin a tuk ding baihlam mahmah hi. Mawtaw a hai tai luat ciangin a tuk ding baihlam hi. Biakna pawlpi leh minam vai kipawlna a upat tawh kituakin sepkhiatna ciapteh leh gen tham ding a nei lo mipite in belh tham sa zo loin kipawlna thak piang khiat behbeh hi.
👉Pawlpi kim khatte ah upate in a muhdah mi pawl khatte a gawina dingin mun dang panin sia khat peuh cialin mipi kawkna ding leh khetphim dingin zang thei uh hi. Gam makai pawl khatte Pasian' deihna bangin lamlak leh thu gen loin amau zaknop ding bek a gen ding leh a pumphat ding bek biakna makaite guai uh hi.
Sawltak Paul in, "Mite in thuman a ngaih nop loh hun, amaute’ deihna bek a zuih nop hun, amaute’ zaknop thute bek a gen ding sia a cial thuahthuah hun hong tung ding hi. Amaute in thuman thutak ngai nuam nawn loin tangthu phuahtawm peuh ngaihsutpi-in nei ding uh hi," ci-in 2 Timoti 4:3-4 sungah a genna tangtung khin zo ta hi.
👉Mi pawl khatte in a lawmte panmun deihsakin seh uh a, amah kiseh nuam lo hi. Ahih hangin ama'n a ngah ciangin a deihsak mite pia ngam tuan lo zel hi. Angvantuamna leh hazatna tawh a kidim thuneihna deih lua diakte kiang panin kidophuai mahmah hi.
👉Pawlpi kem pawl khat pen mipite tungah kingeksak thei uh a, a kikhoppih ding inn khat leh inn nih a om peuh leh lungmuang pahin a tuute don nawn sese nawn loin om hiithiat thei lel uh hi. Jesuh lungsim a deih pawlpi in Jesuh lungsim bang nei kim tuan lo hi.
👉Pasian' leh kumpi tungah i deih leh i nget khempeuh ngah ding hi loin sepkhiatna leh hanciamna tawh ngah loh phamawh hi. Gen hat man leh deih luat man leh lunggulh luat man tawh ngah zawh ding hi tuan lo hi. Deih i hauh mahmah hangin thukham tawh kituakin ngah zawh ding leh thuman tawh ngah dinga kilawm na om sese a, thukham leh thuman tawh kikalhin ngah zawh ding a om tei sam hangin sawt kimang loin kip zo lo hi.
Pasian in pawlpi kem Siate leh gam makaite khuak hong sawpsiang sak kik peelmawh ta hen!
✍ Thang Khan Lian 



GAM LEH MINAM IT DAN NAM NIH OM HI; NANGA KOI DAN HIAM???

GAM LEH MINAM IT DAN NAM NIH OM HI; NANGA KOI DAN HIAM???

Zomite pen i minam leh i minam a it mahmah minam i hi a, a takpi a muh theih ding gam i neih zawh nai loh nangawn zong i sunmang tawh i gam i lei i itna leh ngaihna thute mah la tawh phuakin, a sasa ngaungau a awiawi minam khat i hi hi. A sia lam hilo ahih manin a lungdamhuai lam hi zaw hi. Ahih zongin ihihna lopi-in gam leh minam itna (nationalsm) leh ihihna tawh kituakin lungkimna tawh gam leh minam itna (patriotism) ci-in nam nih na om sese hi.
Mi pawl khatte in amau i gam leh minam itna pen a man leh dik leh ciik pen hi ci-in a kisialpih diak se ki-om ahih manin a dahhuai mahmah thu khat hi. Minam leh gam it dan nam nih na om se hi. Zomi ten bel "minam itna" cih kammal khat bek i neih manin a kicing zo lo kammal suak bang hi. Mangkang ten "Nationalism leh Patriotism" ci-in a kammal nih tawh na tuam khen sese uh hi. A nih tuakin gam leh minam itna hi tei napi-in kibang loin kilamdang mahmah hi. Ahi zongin a kibang kisa kha den kha hi. A taktakin a kilehbulhna leh kibat lohna na tam mahmah hi.
Zolai in i at ciang "nationalism" zong minam itna mah kici suk a, "patriotism" zong minam itna mah i ci veve uh hi. A kilamdan'na hih tawm i kikumkhawm ding hi. "Nationalism" i cih ciangin gam itna lianpi neih manin gam dangte sangin ei gam thupi zaw leh vanglian zaw, tungnung (superior) zaw hi cih ngaihsutna leh gam khat i suahtakna (independence) ultungsak nopna ahih manin "right-wing nationalism" tawh kizomsuak kha pahpah hi. "Patriotism" i cih ciangin gam leh minam khat sunga gam mite (citizens) teng tawh na a manphatna (value) kibang neikhawmte in gam leh minam kisaktheihpihna (national pride) kibang tawh gam itna leh kipiakkhiatna ideology a neih uh genna hi.

NATIONALISM VS PATRIOTISM

"Nationalism" leh "patriotism" in mi khatin a gam leh minam adingin a lahkhiatna kinaihna leh kitanauna (relationship) a neihna ciang bel nei lua hi. Hih kammal nihte pen a kibatlohna a telsiam lo leh a khentel thei lo kitam mahmah hi. A kibatlohna na om kiaute hih bang hi: Nationalism i cih pen i ngeina dan tawh kituak leh dungzui (cultural background) in - i pau i hamte, a kiluahsuksawn (heritage) cihte kihelin - poimawh masa sakin tuate bulphuhin kipumkhatna tawh ultungsak hi. Patriotism i cih ciangin i gam leh minam i itna, i kipiakkhiatna (devotion) tawh i manphatna (values) leh upnate leh ngaihsutnate (beliefs) pibawl masakna hi.
Nationalism leh patriotism kammal zangin thu khatpeuh i gen ciangin British laigelh minthang mahmah George Orwell in, "Nationalism i cih pen kilemna dingin gal lianpen hi," a cih kidaangkoih thei lo, kinawlkhin thei lo leh kitheihmawh bawl theih ding hilo hi. Orwell in, "Nationalism i cih pen na minam leh gam pen mi dangte leh gam dangte sangin thupi zaw leh sangzaw (superior) hi ci-in ngaihsutna hi a, patriotism i cih pen nuntakzia thupi ngaihsunin thupisimna hi," na ci hi.
Orwell' ngaihsutna panin 'patriotism' pen lehnan'na ahih kei leh lehdona (resistance) om loin a piang ding a pian' theihna dingin phalna leh mi dangte in a hih nop bang uh ahih theihna dingun lung-awina (passive) hi a, 'nationalism' pen i kiim i kianga omte va mot suam masak nopna, do masak nopna leh khut kha-in gitloh masakna (aggressive) danin na paipih hi cih kitelcian pah hi. Hih banga gam leh minam itna pen galvan lauhuai suak thei hi.
Patriotism in itna leh nunnemna (affection) bulphuh a, nationalism in mi dangte galbawlna leh thangpaihna (rivalry and resentment) ah a zung kha hi. Nationalism pen mi gilo ahih leh ngongtat (militant) lungsim bulphuhin nei a, patriotism in kilemna, muanna leh daihna (peace) bulphuhin nei hi. Nationalist hi ing, a kicite a tam zawtte in ka gam uh gam dangte sangin hoih zaw leh thupi zaw leh vanglian zaw hi, thupi pen hi ci-in ngaihsutna nei uh hi.
Ahih hangin patriots kici a tam zawte in ka gam pen a hoih pente lak-a khat hi a, lam tuamtuam ah tu lian dinmun sangin hoih zaw thei hi cih ngaihsutna nei uh ahih manin gam dangte tawh kilawmtatna tawh kizopna (friendly relations) neih ding leh bawl ding a deih hangun nationalists kicite tua bang ut lo uh a, gam dangte thanemna ding ngimna nei-in susu masa nuam den uh a, gam dangte leh minam dangte muhdahna leh hazatna liuliau tawh a thanemna dingun a gawtna dingin khalna (economic sanctions, arms embargo), anti-immigration, racism leh populism cihte political ideologies leh policies in nei uh hi.
Patriotism cih bulphuh mite in leitung bup a liangko kikim (equal) bangin tuatin ngaihsutna nei uh a, ahih hangin nationalism cih bulphuh mite in a gam mite bek uh a kikim bangin ngaihsutna nei uh hi (pawl khat ten amau mipih leh minamte bek amau tawh liangko kikim bangin mu in ngaihsutna nei-in namdangte a hang om lopi-in mudah leh neuhmuh zaw lai uh ahih manin tua bang mite pen chauvinist ahih kei leh fanatic kici a, amau minam leh gam bek minam dangte leh gam dangte sangin a thupi zaw in ngaihsun uh a, a political ideologies uh-ah minam dangte leh gam dangte tungah gitlohna zang masa uh ahih manin tua bang mite xenophobic, racist ahih kei kei leh jingoist kici hi).
Patriotic lungsim paai mite in amau ngaihsutna tawh kituak loin a tuam pian zaw deuh muhna leh gennate (criticisms; ei Zomi ten gensiatna ci-in i nak zat mahmah kammal) thuakzawhna leh dawhzawhna (tolerance) nei uh ahih manin criticism a tuah hangun kigal bawlna leh kilang bawlna bangin tuat lo uh a, tuate panin sinin, kibawlphatna dingin zangin thalakna in zang zaw uh hi.
Ahih hangin nationalist lungsim paaite in criticism kici limlim thuakzawhna leh dawhzawhna nei loin pum zadah pah uh a, tangtel siktan bang pah uh ahih manin hehna dinga kicihna leh kisimmawh bawlna ahih kei leh kizahkona (insult) leh langpan'na bangin la pahpah uh ahih manin kibawlphat leh kipuah sawm vet lo uh hi. Ei Zo suante sung, a diakin conservative ideologies neite gam itna pen nationalism hi zaw ahih manin buai ding buai lo buai loh ding teng a buaipih leh khantohna leh meetna ding om lopi-in namdangte muhdahna bek hi loin i mipihte galbawlna pen minam itna zahin a ngaihsun tam pha uh hi.
Nationalism in mi khatpeuh in ama minam leh gam kamphatna, hoihna, lungsim leh gamtat hoih deihhuainate (virtues) bek ngaihsut belin nei uh ahih manin gam leh a minam uh kitangsapna leh citlahna (deficiencies) ngaihsut masakin nei lo uh hi. Nationalism in gam dangte kamphatna, hoihna, lungsim leh gamtat hoih deihhuainate (virtues) simmawhna piangsak hi. Nationalism hangin a beisa a hilhkhialnate (past mistakes) kisiamtan'na ding zon'na leh mi dangte bek mawhsakna ding zon'na piangsak hi. Ahih hangin patriotism hangin mite in a citlahnate (shortcomings) a theihsiamna ding leh kipuahkhatna (improvements) piangsak hi.
"Patriot" kici lungsim neite in lehnan'na ahih kei leh lehdona (counter; resistance) om loin a piang ding a pian' theihna dingin phalna leh mi dangte in a hih nop bang uh a hih theihna dingun lung-awina lampi (passive way) tawnin paipih uh a, a gam uh itna leh kipiakkhiat ngamna (willing to devote and sacrifice) nei uh hi.
Ahih hangin "Nationalist" kicite in amau political pai zia bek paipihin, amau adingin a lunghimawhna hangin suahtakna leh meetna ding (angsung ding bek khualna tawh hamphatna ngahna ding) leh mi dangte tungah thuneih khumna (independence, interests and domination) ding bek ngaihsuti beln nei-in tua teng bek mah mittaw sialkhau letin nei tata uh hi.

MIPILTE LEH LEITUNG MAKAITE' KAMMAL HOIH PAWL KHATTE

1. Nationalism kici pen a haihuai naupang natna (infantile disease) hi a, mihingte ading tangh natna ahih kei leh tangsiat ciphual natna (measles) hi. - Albert Einstein
2. Patriotism kici pen na mipihte na it masakna hong pai masak ciang hi a; nationalism kici pen mi dangte muhdahna leh huat masakna hong pai masak ciang ahi hi." - Charles de Gaulle
3. Nationalism in mi dangte hencipna leh nengniamna paipih hi. - Noam Chomsky
4. Nationalism khempeuh theihsiamna ding pen kiliatsakna leh eimah leh eimah hoih kisak tawmna, ei leh ei a thupi pen bangin kingaihsutna, ei leh ei bek kithupisimna, mi dangte ei sangin neumuh zawkna leh hehpihna leh lainatna nei lohna tawh kiphatsakna kigawmkhawm (collective narcissism) cih ahi hi - Geoff Mulgan
5. Nationalism kici ka um kei hi. Nationalism kici pen thudeih kikopihna, thudeih tangkona lompi (bunch of slogans) bangin ka ngaihsun hi. Kiliatsakna bawlna dinga ngimna gina lo lompi hi. Nationalism nawngkaihuai ka sakna pen mi dangte tuamkoihna (exclusionary) ahih manin mi dangte nilkhia-in hepkhiatna hi. - Miguel Syjuco
6. Iraq gam-ah Iraq gam mite in United States gam nasia takin Iraqi nationalism tawh ngongtatna zang loin lehnan'na (nonviolent resistance) a tamzaw tawh na zo uh hi. United States in civil authority mang loin government a lehdote (insurgents) a thah zawh hangun kongzing lampite ah million kimkhat lungphona neite zo zo lo hi. - Noam Chomsky
7. A kawcik ngaihsutna neu gam leh minam itna (narrow nationalism) panin pilvangin kidawm ni. - James A. Forbes
8. Lam khat beek ah kei pen nationalist ka hi kei a, laan tawi-in kipei/kiloksak (flag waving) muhdahhuai ka sa a, nationalism panin na hoih tam piangkhia loin ka ngaihsun hi. Ka minam Scandinavia mite in thuakzawh hat mahmahna leh mihingte' adingin kipawlna, pawl sung, minam khat sung (human society) ah teen' theihna ding piangsak ahih manin ka kisaktheihpih hi. - Stellan Skarsgard
9. Palestine mite in thatang zanga suksiatna, liamsakna, kivuakna; huhamna ahih kei leh ngongtatna (violence) a bawlna uh pen West Bank leh Gaza a kilaksak man hilo hi. Palestine mite' nationalism zung pen dai lo hi. - 12th Israel PM (2006 to 2009) Ehud Olmert
10. Gam pawl khatte ah gitlohna leh ngongtatna zanga minam leh gam itna (militant nationalism) pen mi khat guak thu neihna tawh ki-ukna (dictatorship) ciang dongin a gamla ah pai a, parties dang om ding deih loin suahtakna leh ut banga gamtat ding khalna tawh ki-ukna gam (absolute or totalitarian state) leh gal bawl leh pian'sak ding thupisakna piangkhiasak hi. - Arthur Henderson
11. Nationalism kici a khiatna kammal dangin gen ding hi le'ng biakinn pumpi kahiang (bodies) tuamtuam in kikhenna tawh Pasian' it mi tampi a teen' theih hangin gam, a thakna leh lamdan'na (novelty) tawh kum zalom thum a lui sanga haam zaw bawlna hi. - John Nelson Darby (gamkeekna colonialism zangin thatang tawh minam dangte gam suhsakna pian'na a genna)
12. Khristian biakna leh upna in nationalism zo zo lo a; nationalism in Khristian biakna leh upna a khe ngakna in zang zaw hi. - Arthur Keith (politics leh biakna a kigawm leh mek khawmin a kigulluk ciangin Khristian biakna a kinawlkhinna leh guallelhna thu a genna)
13. Nationalism khempeuh minam khatin minam dangte sangin thupi zaw, vanglian zaw leh sang zaw hi ci-a ngaihsutna tawh nam dangte muhdahna leh kihuatna bulphuh hi. Scottish mi ka hi a; Scotland ah ka piang a, ka nu leh pate leh leh ka pu leh pite Scottish mi hi. - Philip Kerr
14. Patriot mite tavuan pen a government panin a gam humbit ding hi. - Thomas Paine
15. Gam itna taktak (true patriotism) i cih in mun dang sangin ama gam-a thuman lohna mudah zaw hi. - Clarence Darrow
Thukhupna: "Gam leh minam itna (patriotism) pen hun khempeuh in na gam na lei gupna hi a, hong uk kumpi (government) in gup dingin a kilawm hun bek ah gupna hi," ci-in American laigelh siam Mark Twain in a cih lungngaihhuai tham cing mahmah hi. Patriotism pen pil vai leh lungsim leh ngaihsutna picin' vai mahmah a, nationalism bel hai vai leh cingtak loh vai leh lungsim kamcik leh lungsim neu vai mahmah hi. Tua ahih manin ka Zomi mipihte thubullet dingin patriotism mah deihhuai ka sa zaw hi. Tua hileh nationalism a nungzuih baiih mah i dictatorship lungsim paai teta kitam lo ding hi.
Nationalist na hi hiam, patriot na hi zaw hiam? Nationalism na bulphuh zaw hiam ahih kei leh patriotism na bulphuh zaw hiam? A kawcik ngaihsutna neu gam leh minam itna (narrow nationalism) panin pilvang in kidawm ni. Khristian thu upna tawh hih nam nihte koi kituak na sa zaw hiam? A kawkcik gam itna (nationalism) teel zaw ding maw? Ahih kei leh a tangzai zaw gam itna (patriotism) teel zaw ding maw? Nang deih teelna bangbang hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs