TERM KHAT PRESIDENT LEN A POLITICAL DYNASTY PIANGSAK GEORGE H.W. BUSH SI TA
Dec. 2: George H.W. Bush - upper-crust war hero panin oilman leh diplomat suakin Cold Cold bei kuan in America makaih in, political dynasty piangsak in a tapa White House ah a tut mu pa zan in si ta hi. Amah kum 94 mi hi a, dam lohna sawtpi (teek nat) a thuak khit nungin si hi.
American president a 41 veina Bush pen a foreign policy realist hi a, Cold War bei kuan buai hun 1989 in Eastern Europe ah revolution hangin communist tawh ki-ukna a tuk hun leh 1991 in Soviet Union gam a tuk hun a mu pa leh 1993 in a piang gam kipawlkhawm (unprecedented coalition) kaikhawm in Iraq gam sim in Iraqi thahat mipa (strongman) Saddam Hussein zawhna dingin makaipa ahi hi.
Ahih hangin Galpi Nihna hun lai-in gal dona a vanleng hawl (war pilot) in minphatna ngah a, CIA chief lui Bush president term khat bek len a, a term nihna ding a tuh kik hangin US economy a thanemsak luat manin 1992 presidential election ah Democrat Bill Clinton lel ahih manin mipi mai-ah maizumna leh mindaina (ignominy) tuak hi. Republicans makai dangte bang loin Bush in a kip;kho a omna leh leitung bup thukhimna deih in a din'pihna (favour stability and international consensus stands) hangin a Republican makaihpihte leh tu lian a White House a tu Donald Trump 2016 election lai-in a vote a piak loh manin mawhsakna leh gensiatna tuak hi. Bush in, "Ka muk kiling zia en un la sim un. Taxes thak om lo ding hi," na ci ngei a, siah khiam ding leh siah lak ding thukhun thak bawl nuam lo hi.
Ahih hangin mihau milian innsung pan a piangkhia (blue-blood) political dynasty piangsak Bush in zahtakna ngah veve a, a tapa George W. Bush in president term nih (kum giat) a let banah a tapa Jeb Bush in Florida Governor in a letna dingun na pattah zo veve hi. George W. Bush in a pa pen "gamtat khuahei kilawm nei mi leh leitunga pa hoih pen ka nget theih ding hi leh amah hi," ci hi. George H.W. Bush in zan in hong nusiatsan pen kum 73 sung a teenpih a zi leh "leitunga ka it pen" a cih Barbara Bush in April kha in hong nusiatsan khit khit nunga thupiang hi.
Bush a sih in kum 94 pha ta ahih manin American presidents lak panin sawt a nungta pen hi. Tua loin amah sangin kha tam lo khit nunga piang Jimmy Carter sangin sawt nungta zaw hi.
George Herbert Walker Bush pen New England political dynasty innkuan hausa panin na piang a, banker lawhcing mahmah leh Connecticut a Senator Prescott Bush' tapa hi a, June 12, 1924 in Milton, Massachusetts ah piang hi. Innkuan nuamsa leh nuamtal (pampered) panin a khangkhia leh Andover ah minnei mahmah Phillips Academy ah sang na kah hi. Kum 18 a phakin US Navy a tum nop manin Yale University panin a graduation ngah ding zekai sakin galdo dingin kuankhia a, vanleng hawl in pang hi.
George Herbert Walker Bush pen New England political dynasty innkuan hausa panin na piang a, banker lawhcing mahmah leh Connecticut a Senator Prescott Bush' tapa hi a, June 12, 1924 in Milton, Massachusetts ah piang hi. Innkuan nuamsa leh nuamtal (pampered) panin a khangkhia leh Andover ah minnei mahmah Phillips Academy ah sang na kah hi. Kum 18 a phakin US Navy a tum nop manin Yale University panin a graduation ngah ding zekai sakin galdo dingin kuankhia a, vanleng hawl in pang hi.
Galpi Nihna hun sungin Bush in gal kidona ah vanleng 58 vei hawl a, Pacific Tuipi tungah Japan ten a vanleng hawl na kapkhiatsak uh hi. Kamphatna tawh parachute in kitawmkhia a, naikal li sung a gal Japan galkap ten a umcih khit nungun submarine tawh kihunkhia hi. Galpi Nihna bei khit a sawt loin kum 73 sung a angkawi Barbara Pierce tawh January 1945 in kiteng uh a, ta guk a neihte uh lak panun Robin Bush in a ngek lai-in sihsan hi. Bush in a pa' nasepna banker khekhap zui loin Yale panin graduation a man khitin Texas ah namgimtui zuak a sumbawl (oil business) hong kipan in Osama bin Laden' innkuanpihte leh Saudi royal family tawh kizopna hoih mahmah hong nei hi.
A sumbawlna ah lawhcing mahmah ahih manin mi tampi in lamdangsa mahmah uh a, 1958 in Houston ah namgimtui khaihkhiatna offshore drilling company ah president hong len hi. 1960s in hau mahmah ta ahih manin politics ah hong kibual in local Republican Party chairman hong len hi. 1966 in US House of Representatives ah tutna hong ngah ngah a, 1970 in Senate a tuh hangin ngah lo a, tua kum dong congressman in pang hi.
Tua khit kum sawm nungin high-level posts tuamtuam hong len a, a zi Barbara tawh leitung ah zin kawikawi uh hi. A panmun lian lette lakah head of the Republican National Committee, US ambassador to the United Nations, envoy to China leh director of the Central Intelligence Agency cihte kihel hi. Thukham palsat in gamtatna (ILLEGAL ACTIVITY) tuamtuamte a kipholakkhiatsak khit nungin a nuntakna ah a hoih a pha in hong gamtat kik manin phatna ngah kik hi.
1980 Republican primary ah Ronald Reagan a lelh manin Reagan in president a let hun sungin vice president hong len a, tua hun sungin president let ding zia training ngah a, Cold War bei kuan 1988 election in gualzawhna lianpi hong ngah a, American president a 41na hong suak hi. Post-Cold War order bei khitnin a ze-etna dingin Saddam' galkap million-man army ten 1990 in Kuwait hong sim ciangun datsi (oil) hau leh leitunga a oil reserves 40% Saddam' tungah Saudi Arabia in a piak loh phamawh ahih manin Saudi Arabia economy hong buai a, Bush' oil company in zong buaina leh supna tuak pah hi.
Bush in, "Hih gitloh masakna tawh Kuwait tungah gamtatna ding den lo ding hi," ci-in gam 32 hong kaikhawm in nipi kal tam lo sungin US galkap 4,25,000 kiim leh coalition gam galkap 1,18,000 a kipawlpih teng tawh Kuwait gam panin Iraq galkapte tung lam leh nuai lam panin "Operation Desert Storm" kici gal dona tawh nawk in hawlkhia zo pah uh a, Saddam' galkapte a zawh gawp hangun thuneihna panin paikhia zo lo uh hi. Operation Desert Storm tawh Iraq gam-a Saddam' thuneihna a paihkhiat zawh loh hangin tua khit kum 12 khit nungin a tapa George W. Bush in coalition gam hong makaih kik in, Iraq sim kik uh a, Saddam' thuneihna lawnthal uh hi.
Bush' makaih Gulf a gualzawhna thangah kisa in Bush mah bangin a lungkhauh (hard-nosed) leh a kizahtak mahmah a secretary of state James Baker in 1991 Madrid Conference ah Arab-Israeli peace process hong pankhia a, tua khit kum nih nungin Oslo Accord kici kilemna dinga thukimna hong piang hi.
1989 bei kuan in Bush in UN Security Resolution paslsat in Panana mi thahat pa Manuel Noriega paihkhiatna dingin Panama gam ah US galkapte sawl a, Trump in US a dokkhiat North American Free Trade Agreement (NAFTA) piankhiatna ding hong sial hi. Ahih hangin US gam ah (domestically) Bush in siah khan'sakna (raise tax) dingin a kamciamna peelin Democrats tawh thukimna a neih man leh Iraq gam a simna hangin US economy thanemsak a, Democrats tawh siah khan'sak lohna dingin a thukimna pen Republicans-te' muhna ah mawhna lianpi hi.
1992 in Bush in president tuhkik napi Clinton lel hi. Tua hun a Bush' slogan minthang "It's the economy, stupid" kici a zat eccentric third-party candidate Ross Perot in conservative votes ngahna dingin zang ahih manin guallel hi. George H. W. Bush in realpolitik pilvang takin a zat hangin a tapa American president 43na George W. Bush in zui nuam loin Middle East tawh sumbawlna (a oil company khualna hang mah tawh) hong pibawl mahmah hi.
Bush senior in public life panin a kidaangkoih khit nungin gal hun sungin a kiciamna neih bangin kum 75, 80, 85 leh 90 a cin'ni in vanleng tung panin ni khat ciat tawmkhia (skydiving) hi. 2004 Asian tsunami leh 2010 Haiti ziinling (earthquake) hangin dongtuakte huhna dingin Clinton tawh huhna sum kaikhawm uh a, 2011 in Obama in American nautangte tunga pahtawina sangpen kipia Medal of Freedom kici Bush' tungah pia hi. Tua loin Bush in 2017 Texas hurricane hanga dongtuakte huhna dingin Carter, Clinton, Obama leh a tapa George W. Bush tawh nasem khawm uh hi. 2001 in American president John Adams khit Bush pen a tapa US president tutna a tu mu masa pen suak hi. 2016 presidential kituhna ah a tapa Jeb Bush in Republican primaries ah Trump lel hi.
George H.W. Bush pen conservative leh Americans pawl khat adingin mi thupi mahmah leh pa hoih mahmah in kingaihsun hi. Ahih hangin ahihna banga thukhen leh ahihna bang gente ading gal a thukham palsat leh nautang mawhna nei lo golum pa - Iraqi nautang 3,664, Kuwaiti nautang 1,000 val, nautang dang 300 sihna, mi mang 600 piangsak pa "war criminal", "butcher of hundreds thousands innocent civilians" leh US Presidents lak panin US economy siasak pen kianiamsak pen ngate - Republican President li leh Democrats President khat: George H.W. Bush (R), Dwight Eisenhower (D), Richard Nixon (R), Harry Truman (R) leh Geoge W. Bush hi ci-in kiciamteh hi. A tapa US president a 43na George W. Bush in US economic growth 3.% panin 0.1% in kiasak in Obama nusiatsan lai hi.
References: The Guardian; Business Times;Forbes; The Hindu
@Thang Khan Lian #ZUNs
@Thang Khan Lian #ZUNs


