KHRISTIAN THU UPNA LEH RAP AHIH KEI LEH HIP HOP LATE
Ni leh khate hong kivei-in a zu a va hamte gingte zong hong tuam dungzui-in Christmas huih gim hong nam dek hiauhiau pian tawh kituakin Christmas leh Kum Thak pawi muakna dingin mun pawl khatte ah pandemic hangin a beisa kumte ah kizang thei lo hi, cih ngaihsutna tawh a thupi thei pen leh nuam penin bawl dingin ngaihsutna ki-om kha ding ding hi. Biakinn zepna nasia takin bawlin zep ding, ci-in sunmang nei khin zong ki-om kha ding hi.
Hih Christmas seaso hun bek hi loin biakna pawi leh khawmpi ding khatpeuh i kithawi ciangin i Zomite zong biakinn leh hall-te zemte in cimphawngna ding ci uh hiam biakinn sungah la tuamtuamte play ziahziah uh hi. Mun pawl khatte leuleu ah a khiatna a bul a bal zong thei lopi-in rap song (hip-hop) late kikhah ziahziah a, mi pawl khat zakdahhuai a sa zong ki-om kiaukiau napi-in a paukhia ngam a hunkhop na om thei zel hi. Khang kikheel tawh kituakin i music ngaihnop (music taste) zong hong kilaih ta a, music genre koite ngai le'ng kilawm a, a za a ngaite adingin bangte kilawm hiam cih zong i lungngaih zel ding uh hong kisam mahmah kha ding hi.
Crime Justice studies ten theoretical, methodological leh conceptual studies a bawlna panun rap late leh khangnote ngongtatna (violence) in kizopna kician lian nei lo hi cih mu khia uh hi. Journal of Personality and Social Psychology (Vol. 84, No. 5) ten studies a bawlna uh May 2013 in a suahkhiatna uh-ah bel la thuhoih lo ngaihna hangin Greek pau-in "catharsis hypothesis" a cih ngongtat nopna lungsim piangsak hi, ci hi.
US gam-a Iowa State University leh Texas Department of Human Services researchers mite in la thu khauh leh la thu hoih lo ngaihna panin i ngaihsutna ah ngongtat nopna lungsim piangsak ahih manin a sawt ciangin ngongtat nopna lungsim in ngongtatna hong bawlsak hi, cih mu khia uh hi. Hih bangin la thu hoih lo ngaihna hangin ngongtatna piangkhia hi cih Iowa State University a lead author Craig Anderson in kanna kician takin bawl hi.
Caig Anderson in experiments nga bawl a, sangnaupang 500 kaikhawmin ngongtatna lakam/la thu hoih lo "Shoot 'Em Up" by Cypress Hill leh "Hit 'Em Hard" by Run DMC leh la thu-a ngongtatna kammal kihel lo "Finger Lickin' Good" by the Beastie Boys leh "Love vs. Loneliness" by Suicidal Tendencies cihte ngaisak a, Researchers mite in sangnaupangte ngaih dingin a nuihzakhuai lamal ah ngongtatna kammal kihel leh kihel lo "A Boy Named Sue" by Johnny Cash leh "Hello Mudduh, Hello Fadduh" by Allan Sherman cihte ngaisak uh hi. A late a ngaih khit uh ciangin sangnaupangte nasep dingin "word-association tasks" kici ah laigual/laimal kim lo (incomplete sentence) sungah vowels kammal khauh leh khauh lo tawh a laigual awngte dimsak (fill-up) dingin nasep ding pia uh hi.
A la ngaih uh hoih lo kammalte in sangnaupangte lungsim zo lua ahih manin kammal hoih lo ci-in State Hostility Scale in a ciamtehna sangun kilawm lo leh hoih lo zaw tawh laigual kim lo dimsak tam zaw uh hi. Mihingte pen a hoihlam sangin a sialam in hong zo baihzaw ahih manin kimuanluat khak ding kihtakhuai hi. Music pen mihingte khat leh khat kizopna (medium of human communication) ahih manin kizopna-in mawhna i Khristian ngeina palsatna dingin gamtatna tawh mawhna ding a pian'sak khak ding kidophuai mahmah hi.
Executive Director of Religious Affections Ministries A phuankhia, Southwestern Baptist Theological Seminary aH Chair of the Worship Ministry Department a len; ministry, worship, hymnology, aesthetics, culture leh philosophy course hilh; "Worship in Song: A Biblical Approach to Music and Worship", "Sound Worship: A Guide to Making Musical Choices in a Noisy World", "By the Waters of Babylon: Worship in a Post-Christian Cutlure" cihte laibu gelh leh gam tuamtuam-a biakinnte leh conferences tuamtuamte ah thugen kawikawi leh Texas a Fort Worth biakinn a upa Scott Aniol in pap music leh rap la kipatna thu a gelhna ah: 'Rap music pen hip hop ngeina (culture) panin 1970s lai-in New York khuapi-a mi gilo hon kipawlte (gangs) tampi teen' khawmna Bronx panin hit music a play na panun hong piangkhia hi," ci hi.
1070s lai-a DJ minthang DJ Kool Herc pen US gam-a gambeel mi hi a, tua kiim-a mi gilo hon kipawl (gang) tengte hun sawt veipi sung nakpi takin a laam theihna ding uh ngimna tawh music tom tuamtuam gawlkhawm in play hi. DJ Kool Herc in Jamaica mite ngeina laam a la aw gin' sangin a sangzaw dingin “toasting,” kici-in la gawm khawm a, tua panin Bronx a mi gilo honte teen'na ah Rap music hong piangkhia hi.
Rap music pen khua leh tui, tanpi tangta kipawlna (society) sungah lungkimloh lahna ding leh hehna lahkhiatna dingin na zang uh a, hong minthang mahmah hi. Ex-street gang member Afrika Bambaataa cihte bangin hip hop culture pen music, laamna, art (graffitti) culture a kidiah khangno hehna neite in hip hop culture in a channel laihna dingin nak zat mahmah hi.
Tu lai-in i leitung nuntakna ah rap music leh hip hop culture pen ngongtatna, kiphinna/lehdona, huatna;mudahna, simmawhna leh sex lam tawh kinak zop mahmah hi. (a vekpi in be hi kim lo hi). Gentehna dingin hip hop la hoih lo cih pen Christian analysis ahih pah tei sam loh hangin “Top Essential Hip-Hop Albums” list sunga kihel "Murder was the Case" (by Snoop Dogg), 'Me Against the World' (by 2Pac), "In Cold Blood' (by Scarface), "Stranded on Death Row' (by Dr. Dre), "Dead President'' (by Jay-Z), 'Protect Ya Neck' (by Wu-Tang), ''Ready to Die' (by B.I.G.), 'Night of the Living leh Baseheads'' (by Public Enemy) cihte bang la hoih lo leh a thu hoih lo vive hi napi-in minthang mahmah a, khangnote lungsim zo zo mahmah hi.
Rap lasiam minthang Snoop Dog, Dre, Spice 1 ahih kei McEight leh adang dang cihte ngaihsun lecin a masa penin na ngaihsutna ah a lasakte uh ngongtatna leh gang gamtatna tawh kizom pah ahih manin art (siamna) khat ahih tei sam hangin a hoihlam sangin a sialam na hi zaw tangpi hi. Rap music sia lo hi, ci-a gum "The Journal of Negro Education" jounal ah laigelh khatin bel music pen ngongtatna pian'khiatna kipatna hilo hi, ci hi. American ten zong rap late a ngongtatna kammal kizangte langpangin a lehdo den keei hangun pap la pen "art" nam khat hi, a ci tam lua uh ahih manin lawhsam uh hi. Ahi zongin US gam-a rap la a thupisim pha diak mivomte leh mikang khangnote tawh thau zanga ngongtatna (gun violence) kinak zop mahmah a, US pen leitung adingin gun violence rate sangna pen hi, ci-in kiciamteh hi.
American society ah hih bangin ngongtatna a nasiat pen entertainment industry- music, movies, television leh video games-te a ngongtatna a tam luat man hi, cih kimukhia hi. Tua ahih manin Rap music pen nopsakna leh lungsim tawldamna (entertainment) a piangsak nam khat ahih tei hangin ngongtatna a piangsak lianpi mah na hi leuleu hi. Dever leh Linne kici a ki-interview na-ah Dever in, "Rap music pen ngongtatna piangsak bulpi hi ka cih ngam loh hangin rap music pen ngongtatna gamtatna dinga nawhna (pressure) hong bawl hi cih ka nial ngam kei hi,'' na ci hi. Bang hang hiam cih leh rap music lamalte pen a tamzaw ngongtatna kammal, huatna, kiphinna, kisimmawhna leh lehdona kammal leh numeite kona dingin kammal hoih lo tamzaw kizang ahih manin i bilin a zakte in i lungsim hong lawngin hong uk leh zo hi, na ci hi.
Thu khupna: Rap music leh hip hop late pen a music limlim classical leh country music tawh teh dingin tuam pian ngiat a, mi cidam mahmah leh khango lamte lo buang adingin ngaih dingin nuam a sa lualua mel lo mi kitam zaw hi. A tunga i gente panin rap music hong pian'khiatna bulpi pen kiphinna, lehdona, hehna lahna ding leh lungphona tangkona ding lam leh mi gilo kipawl khawm mite teen'na panin hong piangkhia cih i mu thei hi.
Music i ngaihnop dan leh uk dante a kilamdang mah bangin Khristian rap la zong a hunkhop mah om ta hi. I gennop bulpi-in rap music leh hip hop culture pen sia hi, hoih hi a ci hi loin a la thu bang hi a, lamal hoih maw hoih lo, hehna piangsak dinga tha hong pia la mal maw ahih kei leh kiphinna, lehdona, numeite zahmawh leh kona kammal maw, ahih kei leh hehna leh lungphona lahna dinga tha hong pia kammal leh ngongtatna bawl dinga tha hong pia la kam maw cih ngaihsut masak ding poimawh hi, cih i gen nop man hi zaw hi.
Tua bang tha hong pia thei ding ahih leh i Khristian ngeina tawh kituak lo ahih manin ngaih sese loh ding leh i kiim i pam-a omte zak dingin khahkhiat sese loh ding pen i Khristian ngeina tawh kituakin kilawm zaw kha ding hi. I ngaihnop teta leh tu hun ciangin headphone om ta ahih manin headphone zang ziau za mai-in, i kiim leh kiang leh i inn kiangte nawngkaisak dingin sound box/speaker khawng zangin khahkhiat ding kilawm lo a, i kiim i kianga theih ding mel lah hilo napi a bil-aphuai khuang, zaam, daltuah, lawilong ging puak lamlam bangin zankim zankhang lai khawng peuhin a gingkhiatsak lualua ding kilawm lo hi, cih nop man hi zaw hi.
Na la ngaihte thu leh kammalte na Khristian ngeina tawh kituak mah hiam, na tukna dinga hong ze-et kammal leh music ngaingai kha na hiam cih nang mawhpuakna hi. Rap music leh hip hop la bekbek ukte zong va tuam bawl pah a, gospel rap la ngai khempeuh Satan vai va cih khak ding zong kidophuai hi. A la thu poimawh masa hi, a ci nuam ihi zaw hi. Rap or hip hop la vive i ngaih nop hangin lungtang natna neite leh a cidam mel lote in a music a zak uh teh a sin a lung un na lel mahmah hi, cih zong i phawk kisam hi.
BIAKNA TAWH KITUAK LO LA PAWL KHATTE:
A:
Ænema
Ain't No Rest for the Wicked
Allahu Akbar (Lounès Matoub song)
American Jesus
Another Day in Paradise
B:
Bad Religion (Godsmack song)
The Beautiful People (song)
Black Cross (Hezekiah Jones)
Blasphemous Rumours / Somebody
C:
Christian Woman
Counterfeit God
Crucified (Sevendust song)
Crucified (Army of Lovers song)
D:
Darker Days (Mushroomhead song)
Dear God (XTC song)
Devil in a Midnight Mass
Do the Evolution
E:
East Jesus Nowhere
Eve of Destruction (song)
Every Sperm Is Sacred
F:
Faces (Nik Kershaw song)
Fear (song series)
The Fight Song (Marilyn Manson song)
Four to the Floor
Four Winds (EP)
G:
Get Born Again
God (Tori Amos song)
God (John Lennon song)
God Shuffled His Feet (song)
The God That Failed (song)
Good Grief (song)
H:
Halo (Machine Head song)
He Gives Us All His Love
Heaven (Live song)
Holy Wars... The Punishment Due
I:
I Don't Wanna Stop
I Found Out
I'm Not Jesus
Ill Mind of Hopsin 7
Imagine (John Lennon song)
The Internationale
It Ain't Necessarily So
It's a Sin
J:
Jacob's Ladder (Huey Lewis and the News song)
Jesus Christ Pose
Jesus He Knows Me
Judith (song)
L:
Lamborghini Angels
The Last Resort (Eagles song)
Locked Up (song)
Loving the Alien
M:
Mmm Mmm Mmm Mmm
Modern Love (song)
N:
The New Cult King
The Next Day (song)
O:
One Tin Soldier
Only the Good Die Young
Open Season (song)
Opiate (song)
P:
Pallas Athena (song)
The Pope Song
Prayer in C
The Preacher and the Slave
R:
Raise the Alarm (song)
Reality Asylum
Roll the Bones (song)
S:
Sad but True
Saint of Me
Send Me Your Money
Shallow Be Thy Game
Should the Bible Be Banned
Show Me a God
Shuffering and Shmiling
Sinner (Drowning Pool song)
Sorrow (Bad Religion song)
Swimming in Your Ocean
T:
Take Me to Church
Tell Me Why (Genesis song)
Terrible Lie
There Is Power in a Union
This Godless Endeavor
To Kill the Child/Leaving Beirut
A Token of My Extreme
Told You So (Depeche Mode song)
U:
Under Siege (Regnum Irae)
V:
Vice Versa (song)
W:
What God Wants, Part I
What You Are (Dave Matthews Band song)
When the President Talks to God
Who Are the Brain Police?
Wild International
Working Class Hero
Would Jesus Wear a Rolex
Y:
Yonkers (song)
References: The Gospel Coalition DECEMBER 2, 2013 | Joe Carter; XXL Hip-hop on a Higher Level; Religous Affection Ministries: tanfonline; apa.org; Wikipedia
Zolai tawh a kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs reports
