Saturday, 8 August 2020

PUBLIC ENEMY NUMER 1 JOHN DILINGER

 PUBLIC ENEMY NUMER 1 JOHN DILINGER

Great Depression-era August 1929 – March 1933 (43 months) lai-in gangster minthang Indiana state Indianapolis khuapi-ah June 22, 1903 in a piang John Dillinger kici police tawh kikaptuahna ah suakta; thau lim zangin thonginn panin suakta; police stations li leh banks 24 suam; a mel a seelna ding leh laihna dingin plastic surgery bawl; a fingerprints panin ahihna (identity) a kitheihkhiat zawh lohna dingin chemical tawh hal aa, American FBI agents a kum a sim kidelh sak hi. US government in amah matna dingin a delhna in a sum gukkhiat zah a leh li beisak zen hi.

Mi gilo ciatciat vet dingin kician vet mahmah hi. Tualthat, bank buluh, police officers suam in a vua, mawtaw tampi a gu John Dillinger a kikapliamna hangin dam zo loin kum 31 a phak July 22, 1934 in Chicago, Illinois, U.S. ah na khansih hi. Dillinger' tangthu crime films tampi kibawl a, 1935 kum panin 2012 kikal dong a vangkim in films tuamtuam na kibawl hi.

Covid-19 pandemic hong bei ziau ding ahi phial zongin crime rates sang mahmah ding a, John Dillinger dan pian a gamtang hong tam mahmah kha ding hi. Governments tuamtuamte adingin vaisah mahmah leh a thuaklah mahmah ding uh pen criminals leh gangsters mite hi ding hi. HISTORY REPEATS ITSELF a kicici hong piang kik nawn ke'n teh kici ngam lo hi.

John Dillinger' tangthu a kitel zaw in na sim nop leh a nuai-a link mek lecin sim theih hi.

https://www.history.com/topics/crime/john-dillinger

@ Thang Khan Lian @ ZUNs reports

Image may contain: 1 person, text that says "John Dillinger, the notorious Depression-era gangster, survived a shootout with the police, escaped from jail with fake gun, robbed four police stations and 24 banks, underwent plastic surgery to change his appearance, chemically burnt off his fingerprints, and led the FBI on a year-long chase that cost the government four times the amount he had ever stolen. unbelievablefacts"

GAM MAKAI ETTEHHUAI THOMAS SANKARA' PHAWKNA LEH A TANGTHU TOMKIM: BANG HANGA BURKINA FASO GAM BUAINA KIPAN HIAM?

GAM MAKAI ETTEHHUAI THOMAS SANKARA' PHAWKNA LEH A TANGTHU TOMKIM: BANG HANGA BURKINA FASO GAM BUAINA KIPAN HIAM?

Burkinabé militant social justice campaigner, 1983 panin 1987 kikal sung Burkina Faso gam-a President masa pen a len, Marxist–Leninist leh pan-Africanist ideologies bulphuh leh amah a gumte in revolution charismatic leh iconic figure in a ngaihsut ban uh-ah "Africa' Che Guevara" a cih uh Thomas Isidore Noël Sankara kici 21 December 1949 in Yako, Upper Volta khua-ah na piang hi.
Burkina Faso gam leilu lam-a om Oudalan province ah lei sung sumpiang - natural gas leh mineral resources tampi om ahih manin hih mun Mali gam in a deihgawh manin gam nihte kikal ah gamgi vai buaina leh 100 miles leitang kituhna hangin 1974 leh 1983 kum in Agacher Strip War kici gal kidona nih vei a piang hun lai-in galdo in Thomas Sankara na kihel hi. Gam nihte kido hun pen 25 November 1974 – 30 December 1985 kikal (kum 11 years, kha 1 leh ni 5) sung kidiah a, kikaptuahna khawlsanna (ceasefire) dingin thukimna tawh kidona na veng thei hi.
SANKARA A KITHAHNA LEH BURKINA FASA GAM BUAI KIPATNA THU
Aug. 4, 1983 in socialist revolutionary kum 33 a upa Thomas Sankara president dingin kiteelcing hi. Ahih hangin a presidency let hun 15 October 1987 in Ouagadougou, Burkina Faso ah kum 37 a phakin a thuneihna panin a lotkhiat ding ngimna neite in na that uh ahih manin a nunakna bei hi. France leh US in a gup galkap thahatna zangin thakhat thu-in government lotkhiatna (military coup) kibawlin Sankara kithat ahih manin kum li sung bek president len man hi.
15 October 1987 in US leh France in a mi zat Sankara' lawmpa Blaise Compaoré leh official dang 12 in Sankara a thuneihna panin thakhat thu-in lotkhiat ding (coup d'état) a sawmna ah a kipawlpih uh armed group ten 15 October 1987 in Ouagadougou ah Sankara na suam in that (assassinated) uh hi. President panmun panin Sankara a kilotkhiatna (overthrow) vai Compaoré in a genna ah, "Sankara in Burkina Faso gam a uk khum ngei colonial power France leh a gam veng Ivory tawh kizopna foreign relations a siatsak banah amah langpangte thah sawm hi," ci-in ngawh pong hi.
Sakara kithahna ah a suakta omsun Halouna Traoré in a genna ah, "Sankara in Conseil de l'Entente tawh meeting a neih lai-in amah bek muitum in kinei tuam a, a nunglam panin thau tawh kap cihtakin kikap hi," ci hi. Sakara suam lum in a thatte (assassins) in meeting a neih la- takin va suam lum uh a, mi dang 12 zong amah tawh that khawm uh hi. Sankara a kithah khit zawh a luanghawm kisem nen gawp a, a ciamtehna om lo mun simtham khatah kivui pah hi. A kithah khitin a zi Mariam leh a tate nih a gam uh nusia in taimang uh hi. Military coup bawlna ah tha pia in a gum (support) leh a khuakpei (masterminds) US leh France hi a, Sankara thahna dingin Blaise Compaoré leh official dang 12 leh armed group gamtat ding zia geelna (planning) bawl Liberian warlord Charles Taylor ahi hi.
Sankara thahna ah makaipi Compaoré in thuneihna hong let khit nungin Sakara' policies khempeuh phial thatkhat thu-in khuplet in nationalizations phiat a, Burkina Faso in funds kisam hi ci-in huhna a ngahna nop manin International Monetary Fund leh World Bank ah Burkina Faso kihelsak ahih manin Sankara' nasep hoih a kiluahsukte (legacy) susia mang khin pah hi. Ama' deihna bek tawh dictatorship in gam uk Compaoré in thuneihna kum 27 a let khit zawh mipite lungphona (popular protests) hang tawh 2014 kum in a thuneihna tokhom tung panin kilawnkhia a, dictatorship tawh Burkina Faso gam ki-ukna bei hi.
Ahih hangin tua khit nungin Burkina Faso presidency military coup tawh paihkhiatna leh thahna ah kihel France leh Western gamte tawh kipawlin a kigulluk gam makai ten Burkina Faso gam hong uk khit zawh uh minam leh biakna kideidanna leh kilangneihna hangin al-Qaeda leh ISIS tawh kipawl armed groups hong hat uh a, tu ni dongin hih Islamic armed groups ngongtatna hangin Burkina Faso gam bek hi loin a gam kiim Sahel region kuam-a om Mali, Niger, Nigeria, Mauritania leh Chad gamte ah Islamic terrorism hangin ngongtatna kizeelsuak hi.
Burkina Faso gam in 2017 kum panin al-Qaeda leh ISIS tawh kipawl armed groups tuamtuam Islamic terrorism do hong kipan hi. A beisa kum nga sungin armed groups ten Burkina Faso ah mi 900 val a thah khit ban uh-ah a ngongtatna uh thuaklah mi 860,000 kiim in a teen'na inn leh nusiatsat in na galtai uh hi. Sahel region kiim sunga Islamic terrorism dona ah region gam Mali, Niger, Mauritania leh Chad in counter-terrorism operation kipawlna a phuankhiatna uh-ah Burkina Faso gam zong kihel hi. Ahi zongin a galkapte un kician gina leh kician ngah lo (poorly trained) uh a, Sahel region kiim-a om French galkap 5,000 kiim omte in a huh danin om suakin French neo-colony suak hi. Burkina Faso, Mali leh Niger gamte ah gal kidona leh buaina hangin nung kum in mi 4,000 kiim kithat hi ci-in United Nations in a tuatna ah gen hi.
Sankara' kivuina munah ama guh leh tang om laite (remains) dinga ki-ummawhte African Liberation Day, 25 May 2015 panin a tawhkhiat (exhumation) kipan hi. A innkuanpihte leh amah gumte hun sawtpi panin a kalh uh a guh leh tang om laite kitokhia (exhumed) hi leh a innkuanpihte pen ama' hihna (identity) thei thei ding uh hi cih lunggulh uh hi. Ahih hangin dictatorship tawh gam uk, Sakara' ama zalaih Blaise Compaoré in a kitawhkhiatna dingin phalna pia nuam lo hi. Blaise Compaoré a thuneihna panin mipite lungphona ah kilotkhiat zawh in Sankara' guh leh tang om laite kitokhia a, Sankara' zi Mariam' lawyer khatin autopsy a kibawlna panin Sankara pumpi tungah thautang 12 kikap hi ci hi. Sankara in laibu bang zah hiam a gelh banah ama tangthu laibu in tampi a kibawl banah 2006 kum in DVD in 52 minutes documentary movie, "Thomas Sankara: The Upright Man" " kici Robin Shuffield in directed nuai-ah na kibawl hi.
SANKARA' NASEPNA PANIN A GO KILUAHSUK (LEGACY)
Sankara a kithah khit kum 20 zawh 15 October 2007 kum in Burkina Faso, Mali, Senegal, Niger, Tanzania, Burundi, France, Canada leh United States gamte ah amah phawkna dingin pawi Sankara's ceremonies kici na kibawl hi. Sankara pen guitar tumsiam mi ahih manin Burkina Faso gam lapi (national anthem) na phuak hi. Kiniamkhiat in a nungta (humble lifestyle), socialist programmes tuamtuamte - healthcare, public works pankhia, Burkina Faso gam amah leh amah a nungta in a ding zo (self-sufficient) a suaksak, women's right, economic khantohna a piangsak, People's Revolutionary Tribunals court phuankhia, army in thuneihna khengval a neih lohna ding, political leh social revolution laptohna dingin mass armed organisation a om theihna dingin Revolutionary Defense Committees phuankhia gam makai ahih manin a gam mite in it mahmah uh hi. Ahih hangin African continent ah Western imperialism leh neo-colonialism thuneih khumna a to (challenge) ngamna hang leh national elite power neite a thuneihna uh ciangtan nei-in a neusak manin a langpangte suam lupna na tuak hi.
Thomas Sankara in 4 August 1983 – 15 October 1987 kikal sung i.e. kum li sung bek Burkina Faso gam President a let sungin a nasepkhiat a ciamteh tham pawl khatte:
  • A khalawh (presidential salary) kha khat adingin $450 in na niamsuksak a, car khat, bikes li, guitars thum, refrigerator khat leh freezer kisia khat bek a neih theihna dingin ciangtanh om sak (limited his possessions) hi.
  • Government' ministers uliante zat car zat a tam man mahmah Mercedes cars fleet khempeuh zuakkhia a, government ministers ten official services in a zat dingun Burkina Faso gam-a car kizuak tawm man penpen Renault 5 bek zangsak hi.
  • Nipi kal tam lo sungin meningitis, yellow fever leh measles natna panin a dalna dingin naupang 2.5 zatui kisunsak hi.
  • Gam bup-ah pilna siamna leh laisim theihna pian'sakna leh laptohna dingin nation-wide literacy campaign na pankhia a, 1983 kum in literacy rate (laisim thei mi pha zah) 13% panin 1987 kum in 73% in na khangsak hi.
  • Amah kihelin government nasep mihaute (well-off public servants) kha sum a khiamsuk banah government chauffeurs (anhuante) beisak a, first class airline tickets piak zong beisakin VIP treatment phiat hi.
  • Gam zaipipi nei-in siah a kai mite (feudal landlords) leitangte lo nasem mi zawngte (peasants) tungah hawm hi. Hih bang policy a patkhiat manin mangbuh piangkhia zah (wheat production) 1,700 kilograms per hectare (1,500 lb/acre) panin 3,800 kilograms per hectare (3,400 lb/acre) in khangsak ahih manin Burkina Fasa gam in a khamkhop an (food self-sufficient) nei zo hi.
  • Gam dangte huhna (foreign aid) ngah leh lak ding deih loin na langpang a, "No hong vakte in note hong ukcip khum uh hi," na ci hi.
  • Forums tuamtuamte, Organization of African Unity cihte ah thugenna nei kawikawi a, Western trade leh finance tungtawnin Africa ah neo-colonialist hong lut manin sila hong suaksakin hong uk khum uh hi ci-in tangkopih hi.
  • African gamte in gam dangte tung panin leibat (foreign debt) a lak lohna dingun kipumkhat in ding ni ci-in na zol hi. Mi zawngte leh nengniamna leh bawlsiatna thuakte in mihaute leh amau bawlsiate tung panin leibat a lak uh kisam lo hi na ci hi.
  • Sankara in Ouagadougou khua-a army' provisioning store om a nationalisation policy zangin state-owned supermarket na suaksak in laih ahih manin mi khempeuh in tua supermarket panin ration rate in van kiman cikcik in a lei theihna dingun Burkina Faso gam adingin supermarket masa pen phuankhia hi.
  • Sankara in kumpi nasem mihaute (well-off civil servants) in a kha sum uh khat vei public projects tuamtuamte a kibawlna dingin na piasak hi.
  • Sankara in President a let sungin a zum (office) ah air conditioning (AC) zang nuam lo a, AC zat theihna dinga nuntakna nuam (luxury) a zang Burkinabés mi tam lo bekte cih loh buang a dang kuamah om lo hi ci-in a office ah AC na zang nuam lo hi.
  • Sahel ah leihoih kimlai sehnel gam a suahna (desertification) a khan'na leh lei a cip ahih kei leh tolh (memcim) panin leitang humbit in kip leh kho in a om theihna dingin singkung 10 million na suan hi.
  • Burkina Faso gam kizoptuahna ding lampite bawlin meileeng (railway) lampi na khung hi.
  • Government panmun sangte (senior positions) ah numeite na guang a, nasem dingin tha pia-in a hanthot banah a naupaai hun sung uh khuan (leave) na pia hi.
Sankara' kammal hoih: “Mihingte in a husan' masak cil uh-a kipanin mihingte tuah khakna panin sinna ahih kei leh a theihnate (man's experiences) uh i revolution un thu bullet in kinei hi. Leitungah revolutions piang khinsate gamh luahsawnte (heirs) leh Third World gamte ah suahtakna dinga gal donate (liberation struggles) gamh luahsawn hih ding i ut uh hi," na ci hi.
"Thomas (Sankara) in a mite in ahihna uh tawh kituakin dinmun zahtakna leh kisaktheihna (dignified and proud) a neih theihna dingun a thuneihna uh, a hangsanna uh, a thumanna uh leh a nasepna uh panin a ngah theihna dingun a lah ding zia na thei hi. Hih thu khempeuh teng sangin ka pasal' thumanna leh cihtakna thupi zaw lai hi."
— Sankara' zi meithai Mariam Sankara
Zolai tawh hong tei leh hong hawm sawn
@ Thang Khan Khan Lian #ZUNs reports
References: Red Fish and Wikipedia
Image may contain: 4 people, people standing and outdoor