Monday, 9 January 2017

RUSSIA IN SYRIA AH URAN-9 MULTIPURPOSE ROBOTIC COMBAT SYSTEM KICI GALVAN SAWL DING NGAIHSUN

RUSSIA IN SYRIA AH URAN-9 MULTIPURPOSE ROBOTIC COMBAT SYSTEM KICI GALVAN SAWL DING NGAIHSUN
Jan. 9, 2017: Russia in a tuamtuam-a kizang thei robot galdona van Uran-9 multipurpose robotic combat system kici Syria ah sawl kha thei ding hi ci-in defense expert leh Fatherland journal Editor-in-Chief of Arsenal Viktor Murakhovsky in RIA Novosti newste kiangah gen hi. Murakhovsly in hih bangin a genna pen British media ten reports a piakna uh-ah Western intelligence community ten Russia in Syria khuapite a zat dingin Uran-9 combat robots a sawt loin sawl pah ding uh hi a cih manun a gen ahi hi. "Russia in Syria ah galdona dingin combat robots a zat pen thusim hilo a, bomb puaksak ding dalna/bomb phelna Uran-6 mine-disposal kicite bek zang loin Soratnik System leh Nerechta systems robot kicite zong zang khin zo hi. Russia in Syria ah Uran-9s leh galvan dang zat beh lo ding hi ka ci ngam kei a, galvan suakthakte a kisawl ma-in lim takin Russia galkap ten sitna nei lai uh hi," ci-in gen beh hi.
“Syria ah galdona dingin hih bang galvan (system) a zat sate puahphat kisam lai a, pawl khat puahphat kik lai dingin kilakhia hi. British media reports ten a thungahna uh pen Arabic pau-a kisuaksak social networks pan bekin a thungahte uh suaksak uh a, tuate intelligence community source in kingaihsun lo hi," ci-in Murakhovsly in gen beh hi. National Defense journal-te Editor-in-Chief Igor Korotchenko in British media ten hih bangin reports a suaksak uh pen Syria gam tawh kituak loin Russia in galvan hoih pente zang in, zat beh sawm lai hi cih a minsiatsak nop man bek hi ci hi. British Defense Ministry in newspapers panin thuman lo kipholakte a source dingin zangin tuate Russia tungah ‘special operations’ vanzat dingin nei uh hi ci hi.
Russia in hih bangin a hawl om lo mawtaw (unmanned armoured vehicles) robot system galvante a zatna pen nuntakna humbit theihna dinga a zat hi a, Russia galkapte nuntakna a humbit nop man leh galkap tawmcik a zat nop man hi ci-in Viktor Murakhovsky in ci hi. Hih Russiate bawl military robots Uran-9 unmanned ground combat vehicle kicite pen tank tawh a kibang machine gun hi a, a tang pen 30mm cannon kizang a, minute khatin tang 350 panin tang 400 kikal kikap thei a, coaxial 7.62mm machine gun leh supersonic guided missiles battery kicite tawh kithuah hi. Uran-9 pen thautang tawh lim takin a kithuam ciangin a gihna pen tons 10 kiim pha a, tank neute tawh kibangin cutting-edge laser warning system kici leh a ngimna ding a man thei lianlian "target detection" kici leh galte omna theihtheihna dingin high-tech identification leh tracking equipment kici vante tawh kithuah hi.
Source : Sputnik

SUPERPOWERS US LEH USSR GAMDANGTE KITEELNA AH BANGZAH VEI KIGOLH UH HIAM?
Jan. 9, 2017: Leitung gam tuamtuam kiteelna 117 ah US leh USSR/Russia kigolh uh hi. USte 1946 - 2000 kikal in hih gam 117 lak panin Gam lian (major countries) kigolh (intervened) uh hi. Tuate lakah Albania, Argentina, Boliva, Brazil, Bulgaria, Cambodia, Chile, Costa Rica, Dominican Republic, Greece, Granada, Guatemala, Guyana, Haiti, Iceland, Indonesia, Iran, Israel, Italy, Jamaica, Japan, Laos, Lebanon, Malaysia, Malta, Mauritius, Nicaragua, Panama, Peru, Philippines, Romania, Russia, San Marino, Slovakia, Somalia, Sri Lanka, Thailand, Ukraine, United Kingdom leh Uruguay gamte ah kigolh uh hi.
2000 khit nungin USte kigolhna hangin nitumna gam gum kumpi (pro-Western government) deihna hangin lungphona piangin, kilaihgawpna "Colour Revolutions" cih piang kawikawi hi. Nov. 2003 in Georgia ah Rose Revolution kici piang a, Nov. 2004 in Ukraine ah Orange Revolution piang a, Feb. 2005 in Kyrgystan ah Tulip Revolution a piang manin nitumna kumpi a gum pawl kiteelna ah cing hi. December 17, 2010 USte kigolhna hangin Tunisia ah Tunisian Revolution kici lungphona hong piang a, tua in Arab League gamte leh a kiim teng lawh gawp a, Arab Spring kici hi. Tua hangin thau tawi a kiphinna (insurgencies) leh tualgal Iraq, Libya, Syria, and Yemen ah piang a, Bahrain leh Egypt gamah mipi kiphinna (civil uprisings) piang a, Algeria, Iran, Lebanon, Jordan, Kuwait, Morocco, Oman, Sudan ah khualak ah lungphona nasia takin piang hi. Djibouti, Mauritania, Palestine mite tenna leitang, Saudi Arabia, Somalia leh Western Sahara ah zong lungphona piang hi.
US in kigolhna dingin a ngim diakte uh "Top target of US intervention" kicite lakah : Italy kiteelna ah giat vei, Japan kiteelna ah nga vei, Israel kiteelna ah li vei, Laos kiteelna ah li vei leh Sri Lanka kiteelna li vei kigolh uh hi. 1996 in Russia kiteelna ah Bill Clinton in US President a let lai-in US kigolh a, nitumna kumpi a gum Boris Yelsin hong cing hi.
1946 panin 2000 kikal in kiteelna 937 omte lakah US leh USSR/Russiate galkap lamsang (militarily) ah kigolh uh hi. Kiteelna 937 omte lah 117 (11.3%) ah US leh USSR/Russia kigolh uh a, gam 60 ngim (target) in nei uh hi. Hihte lak panin kiteelna 81 (69%) ah US kigolh hi. 1946 panin 2000 kikal in US leh USSR/Russia kigolhna hangin kumpi 18 kilaih hi. International Relations siam (experts) ten 1945 khit pan tu dong US gamdang ah a kigolhna hangin kumpi 50 vei kilaih (regimes changes) ta hi ci uh hi. Russia pen a tamzaw Europe kiteelna ah kigolh a, US pen a tamzaw Asia gamte a kiteelna ah kigolh hi.
Bangci kigolh uh hiam?
1. Gamdang kiteelna ah a kigolh theihna dingun a cing dingin a deihte tung ah campaign funds kici huhna sum pia uh hi.
2. A kigolhna gamte uh-ah kumpi' palai (representatives, MP leh MLA i cihte) tungah kamciamna leh vauna bawl uh hi.
3. Vote zong gammi leh khuamite (local campaigners) tungah a deihte uh a cin' theihna dingin training pia uh hi.
4. A cing dingin a deihte uh thu a hoih lohna pholakkhia uh hi.
5. Thakhat thu-in huhna (foreign aid) kong pia ding uh hi ci-in kamciamna nei uh hi.
6. Tua ahih kei leh zong huhna a piakte uh khawlsan in, pawl khat la kik uh hi.
#Behlapna : US kiteelna ah Russia kigolh hi ci-in US intelligence agencies (CIA, FBI leh NSA) in a ngawh hangin Russia in nial hi. Ahih hangin 1996 Russia kiteelna ah Bill Clinton kigolh in, Boris Yelsin hong cing a, 2002 kiteelna ah Hillary Clinton in Putin a cing manin lungphona neite a tawsawn man leh nung kumin Panama news tung panin US in sum nekgukna ah Putin' lawmte kigolh hi cih a pholak khiat manin Russia in phuba lak kikna dingin Hillary' kiat theihna dingin Nov. 8 kiteelna ah Democrats National Committees (DNC)-te computer hack sak hi dingin upmawhhuai hi. DNCte thusim pen WikiLeaks in a pholakkhiat ahi hi. US pen Russia sangin a khut nin zaw ahih manin Russia a ngawh pong hangin amau vawh khaici mah a at kik uh hi bek hi a, zawngin ama taw kheng phawk loin ngau taw kheng a kosak tawh kibang hi.
Source : Carib Flame and Dov Levin's report for Carnegie Melton University

COLD WAR I CIHCIH BANG HI HIAM?

COLD WAR I CIHCIH BANG HI HIAM?

Jan. 9, 2017: Cold War i cih pen politics, galkap (military), sum-le-paai bawlna (economy) leh ngaihsutna leh lungsim geelna (ideology) lamsang ah Galpi Nihna khit nungin Soviet Union (USSR) leh US kikal ah kituah lohna lianpi hong piang a, a langtangin galkap zangin a kido lian loh hangun mun tampi ah a sim tham in a kidona "proxy-war" kici ah a sim do denna uh genna ahi hi. Galpi Nihna hong bei in Eastern Bloc a kici (Soviet gam leh a kipawlpih gamte "satellites states" a kici Communist gamte) leh Western Bloc kici (US, NATO leh a pawlte leh a kipawlpih gamte capitalist democracy gamte) kikal ah politics lamsang ah ki-ukna vai leh ngaihsutna nakpi tak-a ki-elna hong piang hi. Eastern Bloc kici gam ten mikim kikim-a ki-ukna (Communism) tawh ki-uk a, van bawlna sette (factories, industries), banks leh meileengte kumpi in uk ding deih uh a, Western Bloc ten suakta tak-a sum bawlna, a haute hau semsem ding, company nei zo ten company, bank, meileeng leh van bawlna set-te nei ding cih tawh ki-ukna deih in, amau pawl ding (alliance) tek uh hong zong uh hi.

Clod War kammal lian pen Mikangte laigelhsiam George Orwell in "You and the Atomic Bomb" kici essay a gelh October 19, 1945 in British newspaper Tribune ah kisuakna ah hong tuang a, James Burnham in a genkholh leitung kikhengawpna (polarised world) a piang ding a genna thu a essay ah tuangsak hi. Orwell in The Observer news ah March 10, 1946 in, "Nung kum December in Moscow conference ah Russia in Britain leh British in a ukna gam (Empire) ah cold war hong pulak khum hi ci hi. US Democratic president-te thudot mahmah (influential advisor) Bernauch Barauch in April 16,1947 in leitung mun tuamtuam ah US leh Soviet kikalah kitelsiam lohna leh buaina (geopolitical confrontation) kinei hi na ci hi. Tua a thugen ding a gelhsak journalist Herbert Bayard Swope in, "Ei leh ei kikhem kei nawn ni. Tu ni-in cold war i laizang ah om khin zo hi," cih a thugen ding gelhsak hi. 1947 in Newspaper columnist Walter Lippmann in "The Cold War" kici laibu hong bawl manin cold war cih kammah hong kinakzat mahmah a, a kidot leh Lippmann in 1930s in France kammal kizang "la guerre froide" kici panin ka lak hi ci hi.

Historians ten cold war hong pian' khiat kum lian hih kum hi cih ngaihsutna tuam tek nei uh a, ahih hangin 1947 panin hong kipan khia taktak cih kithukim uh hi. 1947 kum pen US President Truman in "Truman Doctrine" kici hong pankhia a, Soviet in a gamkeek ding dalna dingin US in a pawlte huhna (aid) kipia ding hi cih ciam hi. International Relations (IR) siam ten bel British PM Churchill in Westminster a Fulton University ah (tua hunin Truman zong om hi) March 5, 1946 in a thugenna ah US pen world power hi a, English kampau a zang gamte kipawlna ding leh Soviet in leitung mun tuamtuam ah Communist ngaihsutna a kizelhsak dalna ding a genna ah "iron curtain'' cih kammal a zat manin cold war kipatna ding piangsak hi ci uh hi. IR siam pawl khat leuleu in bel Galpi Nihna hunin US in Allied Force (Soviet, UK, France+) gamte gum loin thauvui thautang tawh sumbawlna hun a zat manin Allied gamte lungkim lo a, tua panin a khaici kituh ta hi ci uh hi.

COLD WAR A HUN A KIKHEN ZIA (STAGES):

1. Galpi 2na pan US President Roosevelt sih dong (April 1945) : Galpi 2na hun sungin Roosevelt adingin Nazi Germany pen zawh ding hi cih a ngimna lianpen ahih hangin ama deihna bek tawh Soviet gam-uk (dictator) Statin' ngaihsutna tua bang na khin lo hi. Roosevelt in Nazi Germany, Fascist Italy leh Militarism Japan pen zawh ding na ngaihsut beh lai hi. 1947 in President Truman in Communism daangkoih theihna ding leh mun neucik sung bekah tunkhawmtheihna ding ("containment of the spread of communism'') Truman Doctrine kici hong pankhia a, $400 million bei in leitunga gal omna mute ah kigolh ding leh communism dal ding cih hong pankhia hi. US in Communist gamte ah kiphinna nei dingin sum tawh lungphona neite sim golh kipan hi.

2. Roosevelt' sih khit nung leh Stalin sih (March 1953) dong : September 1947 in Eastern Bloc gamte ah international communist movement a hatna ding leh Soviet leh a pawlte gam (satellites states) a uk khum theihna dingin Cominform kici phuankhia hi. Ahih hangin June 1948 in Communist Yugoslavia gam makai Tito in Eastern Block panin kipeng khiatna theihna dingin Eastern leh Western Blocs tawh kipawl lohna ding ngimna tawh India PM Nehru, Indonesia president masa pen Sukarno, Egypt president 2na Gamal Abdel Nasser tawh kipawlin 1961 in Non-Align Movement hong phuankhiat manun Tito leh Stalin kikal ah kitelsiam lohna lianpi hong piang hi. Hih hun ah kikapna piang dek mahmah ahih manin IR siam ten hih hun pen "the-almost-shooting-cold-war" hun hi ci uh a, Capitalist West Germany leh Communist East Germany buaina hangin Berlin kulhbang (wall) kisatsia in, Germany pumkhat suak a, 1948-49 kikal nak buai mahmah hi. Tua loin Korea buaina (1950-53) hangin zong Soviet leh US kikaptuah dek tak mahmah uh hi. Britain, France, US, Canada leh western European gam 8 ten April 1949 in Soviet dalna dingin North Atlantic Treaty Organization (NATO) hong puankhia uh hi.

3. Stalin' sih khit leh Nikita Khrushchev a kipaihkhiat dong (October 1964) : Stalin' sih khit in Nikita Khrushchev in Stalin' za hong laih a, Russiate nuclear hauh kisialhpih in, " Kong vui ding uh hi" ("we will bury you") ci giatgiap a, USte Cuba ah Fidel Castro laih khiatna hong kigolh uh ciangin Russia in Cuba ah nuclear ballistic missiles 1962 in hong koih manin leitung in nuclear gal na ciam kha dek mahmah hi. Ahih hangin a sawt loin Khrushchev in a ngaihsutna hong laih in, "Khrushchev's de-Stalinization campaign" kici hong bawl manin nitumna leh nisuahna gamte kikal-ah kilemna hong piang thei kik hi. Hih hun pen a gamla kap khakna ding galvan long-range weapons kici US leh Soviet a kidem hun uh hi a, August 1957 in Soviet in leitung adingin a masa pen dingin intercontinental ballistic missile (ICBM) lawhcing takin sitna nei uh a, October 4, 1957 in leitung a kimkot dingin satellite masa pen Earth satellite Sputnik 1 kici space ah kap to uh hi. Soviet in Vostok programme a hanciamna tawh Vostok spacecraft zangin April 12, 1961 in Baikonur Cosmodrome panin Soviet Cosmonaut Yuri Gagarin space ah kahsak uh hi. US in zong Soviet-te dem nuam pah in 1969 in Apollo kici spacecraft zangin Armstrong leh Edward Aldrin khapi ah kahsak uh hi (hih pen a mi uptheih dingin a phuahtawh uh a zuaupi uh hi kici a, studio sungah video a kizaih tawm uh hi kici hi. Moon landing hoax ci-in google panin zong le uh ci-in thu tampi om hi). Hih hun pen space kidemna (race) hun kici hi.

4. Khrushchev a kipaih khiat khit leh ama' zalaih Leonid Brezhnev (November 1982) sih dong : Hih hun pen Cold War 2na hun kici a, Western bloc leh Eastern bloc gamte democracy leh communism keek nuamin Asia, Africa leh Latin America gamte ah kigolh in, amau' ki-ukzia banga gam ki-ukna piangsak theihna dingin hih i genna gamte-a gal omte "local proxies war" kicite ah kigolh uh a, 1960s pek panin in Vietnam ah USte kigolh in, 1980s panin Afghanistan gamah Soviet-te a kigolh hun ahi hi. Historians pawl khat ten bel 1979–85 kikal pen Cold War 2na hun hi ci-in ciamteh uh hi.

5. Brezhnev sih khit nung leh Soviet Union a kikhenkhapna (December 1991) : US in Communist thanemna leh tunkhawmna dingin a ngim uh tangtungna huh ahi hi. Hih hun pen space ah galvan koih ding kidemna hun zong hi a, US President Reagan in Star War Program kici hong pan khia in, $200 billion val tak galvan bawlna dingin kizang hi. Hih thu hangin galvan lamsangah kitaitehna hong nasia mahmah a, Soviet economy siat hun tawh kituak ahih manin Soviet President Gorbachev in Reagan nuclear galvan khiamna hong nei uh a, nuclear galvan tampi tak kisusia (dismantled) tuak uh hi. December 1991 in Soviet gam pen gam tuamtuam in hong kikhen in, Commonwealth of Independent (CIS) states hong piang khia a, Gorbachev in Russian economy a thahatsak kik zawh loh hangin US economy pen hih hunin sia lo ahih manin US in galvan tam hong bawl beh zo zaw suak hi. Ahih hangin Russia leh US kikihta tuam loin ko thahatzaw ung a cih tuak tei hangun tu lianin bel in US in military budget ading sum a zat zah leh a galvan neih zah tawh et dingin US pen a tungnung zaw suak a, ahih hangin Russia in nuclear galvan 8,000 kiim nei in, US in 7,300 kiim nei ahih manin kikihta tuak veve uh hi. Cold war a bei siang lian loh hangin international terrorism hong hatna hangin a kihuatna uh hong dai zaw deuh ta hi. US in Cold War hun kipat cil 1945 panin 1992 kikal sungin nuclear sitna (tests by official count) 1,054 tak nei a, a vekin lawhcing hileh hau veve ding hi cihna hi. Cold war a thum veina hong piang kik tam cih kigen thei lo a, hong tung ding hun bekin hong hilh thei ding hi.

Source : Wikipedia, C.T. Evans "Phases of the Cold War" and
The Origins of the Cold War, 1945–1949 by Edsitement (The Best of Humanitieas onthe Web)