Saturday, 26 November 2016

CUBA AH KILAIHGAWPNA A PIANGSAKPA FIDEL CASTRO SI TA

CUBA AH KILAIHGAWPNA A PIANGSAKPA FIDEL CASTRO SI TA
Nov. 26, 2016: Cuba gamah kilaihgawpna a piangsak makai (revolutionist leader) kum 90 mi Fidel Castro si ta hi ci-in a sanggampa Raul Castro in tu zingsang in Cubate' khuapi Havana panin state television ah pulak hi. Fidel in 1959 in Che Guevera leh Raul Castro tawh a makaihna tawh US in a gup, ama deihna bek tawh gam uk (dictator) Fulgencio Batista na laih uh a, tua khit President sawtpi len in, kum 84 a phak in a sanggampa Raul tungah President zaa 2006 na pia khia hi.
Fidel pen a teek kuan nungin a sim tham in kikhumcip in, dai om mahmah a, khat veivei thugen in, lai gelh in khah khia zel hi. Dam lohna lianpi nei in omcip ahih manin a sihna thu pen a lamdang hilo a, leitung bup leh a diakin Latin America ah kilaihgawpna a pian' theihna dingin mite a lamlakpa hi ci-in Al Jazeerate' Latin America Editor Lucia Newman in Santiago, Chile panin gen hi. Fidel in natna lianpi nei in, ama thu tawh kisai kiza mel lo a, August kha in a suahni in Cuba gam bup in pawi a kham uh cih loh buang tu sawng teng ama thu kiza lo hi ci-in gen beh hi. Havana khua mite Fidel' sihna hangin dah mahmah uh a, Havana khuami sangnaupang Sariel Valdespino in, "Fidel pen mipite lakah a tal lang mahmah khat leh a kizahtak mahmah ahi hi," ci-in gen hi. Ahih hangin Florida, US a om Cuba ten a sihna thu a zak un nuam mahmah uh a, champagne zu bawmte hong in, a car horn-te mek ging ngeingai in, khuamte sat in pawi kham (celebrated) liang uh hi.
US kumpi in Fidel thahna ding leh laih khiat theihna dingin S1billion a beisak hangin that zo lo uh a, bomb, gu leh a tuamtuam zangin a thah a hanciam den hangun Fidel pen USte adingin sikha a bang ahi hi. Fidel pen gam khangto nai lote adingin migol/ngakkhuahang ("a giant of the Third World") bang hi ci-in 1953 in Cuba nisuahna lamah kilaihgawpna pian'sakna dingin Fidel tawh a kipawl kum 85 mi, Agustin Diaz Cartaya in ci a, Third Word gamte adingin Fidel banga na thupi a bawlsak kuamah om lo hi ci-in gen beh hi.
Fidel gensia leh langpang ten bel Fidel in Cuba gammi million 11te ngah dingin a kilawm hamphatna kisam diakte (basic freedoms) pia lo a, Cuba gammi tampi galtai suaksak hi ci-in ngawh uh hi. "Kum 55 sung Cuba kumpi in a gammite adingin human rights lamsang bangmah bawlsak lo a, Castro-te unau ukna pen ka muang kei hi," ci-in Havana ah politics hangin thongkiatna tuak ngei kum 72 mi, Hector Maseda in ci hi.
Fidel gensia leh pahtawi a dim a ha in om a, Fidel' khanggui kizopna (legacy) in hong tung ding mailam hunah kiselna lianpi piang den ding hi. Ahih hangin Fidel in Cuba tuikulh gam pen zawh thawh thu tawh ki-ukna panin a kuapeuh liangko kikimna ding leh taangpi nuntakna lamsang kikimna (social equality) theihna ding nakpi takin na nasem a, huhna kisam gamte huh in, siavuan kisapna munte a siavuan tul tampi sawl khiasak zo a, nitumna lamah naupang lai-a sihna tuak (infant mortality) tawm pen leh lai thei tam pen gam suaksak hi. Capitalist gam (US leh nitumna) gam lamte adingin Fidel pen lampi a ling bang a, zawh thawh thu tawh ki-ukna gam-a omte ading leh gam khangto nai lote ading Feidel pen khuavak a tangsakpa leh lametna aksipi bang den ding hi.
USte secret agent ten Fidel thah theihna dingin a puak thei "seashell" leh sih theihna gu "lethal fungus" kicite nangawn a zat hangun na lawhsam uh a, a thah zawh loh manun Cuba gam tungah khualzinna leh sum bawlna lamah khalna (trade and travelling sanctions) koih khum in, Fidel langpangte leh democracy deih ci-a tangkopihte sum tawh na golhsim den uh hi. US ten a thah sawm den hangun Fidel in US President 11 vei a kilaih sung Cuba gam na uk zo veve a, US ten a ngian teng uh a lawhsap dipdep khit nungin Dec. 17, 2014 in Obama in Cuba tawh kizopna piangsak kik a, sum bawlna leh khualzinna gakna pawl khat la khia hi.
Hih bangin a pian' theihna dingin US in amau adingin thukan sim (spy) dingin a zat uh Cuban mi Alan Gaross leh Rolando Sarraf a kikhah khiatna dingin US ah Cubate' thukan sim thum kimante khah khia uh hi. Obama in a beisa hunin US in Cuba tungah khalna a bawlte guaksuak dimdem ta leh zong US in Cuba gam-a democracy tangkopihte a gup kikhawlsan tuan lo ding hi ci hi. Obama in hih bang a sawmna hangin amah gensia ten Obama in Cuba gamah socialist (liangko kikim a ki-ukna) a nuntak theihna ding vaihawmsak hi ci-in ngawh uh hi.
Source : Al Jazeera and News Agencies

Thursday, 24 November 2016

A HAMPHA PASIAN TA NA HI HI

A HAMPHA PASIAN TA NA HI HI

Na pu na pate bangzah takin kamsia in samsiatna tawh kidim ta se le uh, tua kamsiatna leh samsiatnate in nang hong guizuih thei nawn lo hi. Banghanghiam cih leh amau khang leh nang khang kizom kha nawn lo hi.

Nang piangthak ta na hih manin na pu na pate khang panin na luah suk uh samsiatna guipi, Kalvary singlamteh tungah Topa Jesuh in beisak ta hi. Tua thu na tel kei a, na up taktak ngam kei leh Satan in a kamsia khanggui tawh kizom lai mah teh ci-in hong khemkhem lai ding hi.
Na khanggui a kilaih lam na tel mahmah ding kisam hi. Khanggui thak ah nungta-in a kalsuan na hih lam na kitheih cian mahmah kul hi. A beisa hun in dawimangpa na hih manin i Topa Jesuh mahmah in zong na pa dawimangpa hi hong ci hi. (John 8:44)

A hih hangin na pianthak ni a kipanin Kha Siangtho in Pasian ta hong suaksak hi. Tua tua Khasiangtho mah in Pasian pen pianna pa taktak; Abba pa aw, hong cisak hi. ( Rom 8:15 Gal 4:6) Tu in Pasian ta hi khin ta na hih manin "Kamsia lua ing," na cih ding hi nawn peuhmah lo hi.

Ni khat thu-in nuamsa-in na hauh pah loh hangin, hauhna naak tawh kizom khin ta na hih manin Pasian hauhna na inn sungah hong luangluang ding hi ta hi. Pasian taisan ngei loin, Pasian thupha na khol siam ding thupi hi.

Pasian deih loh na khat peuh nasep khak ciang leh na upna na kiamsak khak ciangin na thupha kholna tuibem a kehsak kha na hi hi. Pasian ta ka hih manin, "Ka Pa' hauhna keima a hita hi," na cih theih ciangin kamsia kha leng maw? ci-in khalau tawhtungna panin na suak ta ding hi.

-Sia Do Khup ("Hauhna leh khansauna Thusim")
A kaikhawm :Seung Jo

MI MINTHANG, MIHAU THUMTE TUNG PANIN KI-ET PHATNA

MI MINTHANG, MIHAU THUMTE TUNG PANIN KI-ET PHATNA
Hih a nuai-a maante sunga mi thumte pen min nei mahmah leh mihau vive ahi uh hi.
1. February 4, 2004 in Harvard College ah a roommates - Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz leh Chris Hughes tawh Facebook phuankhia khawm (co-founder) Mark Zuckerberg ahi hi. October 2016 in a neihna US $55.3 billion pha hi ci-in kiciamteh a, mihaute kiciamtehna Forbes sungah a min tuang hi. May 14, 1984 in White Plains, New York, U.S. ah piang a, kum 32 bek pha pan hi. 2012 in Priscilla Chan kiteenpih a, tu-in a zi leh a ta Maxima Chan Zuckerberg tawh Palo Alto, California, U.S.ah teng hi.
2. China gam adingin commerce company lian pen Alibaba Group phuankhiapa leh Alibaba Group executive chairman Jack Ma ahi ahi. September 2016 in a neihsa US$27.9 billion pha hi ci-in kiciamteh a, Forbes sungah a min kihel hi. Jack Ma pen Sept. 10, 1964 in Hangzhou, Zhejiang, China ah piang a, kum 52 mi ahi hi.
3. Steve Wozniak tawh Apple phuankhia khawm (co-founder) Steve Paul Jobs ahi hi. Steve Jobs pen American businessman, inventor leh industrial designer hi a, Apple Inc. co-founder, chairman leh chief executive officer (CEO), 1970s leh 1980s lai-in microcomputer revolution pankhiapa (pioneer) ahi hi. Steve Job pen February 24, 1955 in San Francisco, California, U.S. ah piang a, kum 56 a phakin pancreatic cancer leh respiratory arrest hangin October 5, 2011 in Palo Alto, California, U.S. ah si hi.
Hih mi thupi, mi minthang leh mihau thumte mi mawkmawk bangin kizem lel uh hi. Ahih hangin a ngimna uh bel thupi mahmah a, mi' muhna ah mihau bangin om ding hilo in, a ngimna uh pen hauh ding, minthan' ding cih hi zaw hi.
Ei Zomite pen lim takin kinam leng zong gatam gim a nam philphel lai kihi napi-in kizep kipuah pen i neih zah val, i lam khiat zah val, i neih i lam tawh kituak lopi-in a kizem a kipuah nuam lenlante ihi hi. Kizep kipuah pen a sia hi cihna hilo a, a kilawm leh a kituak in i kizep a, i kipuah ding thupi zaw hi cihna ahi hi.
Mi dang ten lukhu leh khuk ta ci-in lukhu khawng peuh lehkhuk veuvau ding cihna hipah lo hi. Mi dang ten a sam sansak hi, a sam uh kilsak hi ci-in en zong i samte meikangin a kat bangin sansak theuthau pah ding, kilsak lenglang ding cihna hi pah lo hi. Mi dang ten sunglass khawng pen a kilawmsakna dingin a bulh uh hilo a, nisa thuak nop tuamna dingin a bulh uh ahi hi. Mi dang ten zong sunglass bulh ta ci-in bulh pah ding cihna hi pah lo a, zan khawng ciangin bulh liauluau ding hilo hi. Mit hat lote bekin mit limlangh a bulh uh hi bek a, mi dang ten mit limlangh bulh ta ci-in mit siat ding khual man lo liangin bulh ding cihna hi pah lo hi. (I bulh nuam teitei leh bel a power om lote bulh ding hi). Mi dang ten a jeans pheituam leh puannakte peuh uh at kek, tan tom ta ci-in en zong i at kek pah a, i tan tom ding cihna hi pah lo hi. Mi dangte a kicingin nei zo lel uh ahih manin tua bangin a hih uh hi bek hi. Mi dang ten zong a sam sausak ta hi ci-in pasal pipi khawng an vak ding lah hilo khawng ci-a paulap a, puah zawh loh ding pi peuh sam khawng buai liailuai a sausak pah ding hilo hi. Mi'n a sam uh puah zo, kem zo in kem man uh ahih manin a sausak bek uh ahi hi cih phawkhuai hi. Mi'n sum nei in, suai khawng bilbah a bah zawh manun a bit uh a vut uh ahih manin pasal khawngin bilbah bah thei ta ci-a bil khawng peuh vut a, bilbah khawng peuh bah ding hipah lo hi.
Na khat peuhpeuh pen a kilawm leh a kituak om a, a hun leh a mun tawh kituak leh kilawm om hi. Kizep kipuah pen sian'thona nam khat hi a, ei tawh kituak leh kilawm, i neih i lam tawh kilawm leh kituak in i kizep ding a thupi pen hi zaw hi. I neih i lam tawh kituak lopi-in i kizep lenluan hangin hong telcian ten i dek lam panin hong nuihsansan lel ding uh a, mite mit a sipsak bek i suak zaw kha ding hi. I kilawmpih mel ahih kei mi dang ten zong hih ta, bawl ta ci-in i sam peuh sansak theuthau, kilsak leuleu, jeans thak pek at kek, tan tom pah se loin, lukhu khawng peuh lehkhuk veuvau lo zaw in, a hi bangbang in omsak khinkhian in, a khuk ding bangbang in khu zaw ni. I kizep dan, i kipuah zia panin i hihna na pulaklak ahih manin kizep kipuah siam ding hanciam in, ei tawh kilawm leh kituak bangin kipuah in kizem zaw ni. A kimu thei na pualam kizepna sangin a kimu thei lo na sung tawng kizepna thupi zaw hi.
Reference : Wikipedia
Photo : General Knowledge


COMPUTER OM MA-IN


COMPUTER OM MA-IN
COMPUTER a kizangte:
-Window pen inn sunga huih lutna ding leh huih pai khiatna (tawlet) genna in kizang hi.
- Application pen bang hiam laidal a kigelhte genna in kizang hi.
-Keyboard pen Piano kici.
-File pen zum a lai poimawhte genna in kizang hi.
-Hard drive pen mawtaw hawl ciangin lampi halsatna mun genna in kizang hi.
-Cut pen tem/temteh tawh ki-at tan/teptan in a man diakdiak (glue) tawh kibelh kikte genna in kizang hi.
-Web pen maimom bu genna in kizang hi.
-Virus pen lungno natna piangsakte genna hi.
-Apple leh Blackberry pen thei min (genna bekin kizang) hi.
Shift pen mun kat panin mun dang a kilaih genna in kizang hi.
-Lock pen tawh genna in kizang hi.
-Mouse pen zusa genna bekin kizang hi.

TRUMP IN US-TE' UN AMBASSADOR DINGIN INDIA GAMBEEL MI NIKKI HALEY GUANG TA

TRUMP IN US-TE' UN AMBASSADOR DINGIN INDIA GAMBEEL MI NIKKI HALEY GUANG TA
Nov. 24, 2016: US President thak Donald Trump in South Carolina Governor Nikki Haley pen Trump administration adingin numei lak panin pan mun sang pen U.S. Ambassador to the United Nations dingin guang hi. Halley pen nung teng Secretary of State len dinga upmawh min kigente lakah kihel hi. Trump in a adviserte thudotna a neih khit ciangin Cabinet-level post len ding numei a guan masakna pen hi ci-in The Washington in gen hi.
Haley pen a pian in a min Nimrata “Nikki” Randhawa kici a, India gam Punjab panin US gambeel Punjabi (lutuamte) inn sunga piang kum 44 mi hi a, US gam adingin India mi Governor nihna (a masa pen Republicans Bobby Jindal hi) hi a, biakna lam a kulmut leh minam kideina nasiatna mun South Carolina state Governor term nih a letna hi a, a term nihna pen 2019 ciangin bei ding hi. Haley pen Republicans party sunga aksi suak (rising Republican star) kici hi. Haley in "trade and labour issues" kicite Governor ahihna tawh buaipih bel in nei a, foreign policy lamsang pen sinna pan-a theihna (experience) hau lo a, US military leh national security lamsangah Republican Party sung adingin a khuahpai mahmah (hawkish mainstream) pawl hi kici hi. Washington Post leh Courier in Haley in 2011 panin a zum-ah a tut khit nung gam dangah giat vei zin khia ta a, tuate lakah Germany kihel hi ci hi.
Haley in US Ambassador to the UN dingin Samantha Power zaa laih ding a, US President Administration ah Indian-American Cabinet rank len masa pen hi ding hi. Cabinet dingin Senate in thukimna a piak ding kisam lai hi ci-in The Wall Street Journal in suaksak hi. (Senate ah a majority pen Republicans ahih manin buaina om lo dingin uphuai hi).
Reports a kizakna ah Massachusetts Governor lui leh US President dingin Obama na tuh ngei US Mitt Romney pen Trump in Secretary of State len dingin guang ding hi ci-in a upmawh thu gen ngeingai uh hi. Source tuamtuam in a genna ah Haley in state lawmaker leh governor ah sinna panin theihna (experience) a hauh loh banah foreign policy lamsang zong experience hau lo ahih manin cabinet zaa a kiletsak pen dotna lianpi piangsak ding hi ci uh hi.
Source : The Hindu

Wednesday, 23 November 2016

IS TEN SYRIA LEH IRAQ AH CHEMICAL GALVAN 52 VEI ZANG TA HI CI

IS TEN SYRIA LEH IRAQ AH CHEMICAL GALVAN 52 VEI ZANG TA HI CI
Nov. 23, 2016: IS ten 2014 in Syria leh Iraq gam lianpi hong keek khit nung un. mun lianpi ah thuneihna hong let ua kipanin tu dong sih theihna ding za a kibawl galvan - chemical weapons/arms (chlorine agent leh sulfur mustard agent/gas) 52 vei zang ta uh hi ci-in London pansan independent analysis IHS Conflict Monitor in gen a, 52 vei a zatna lak panun Iraq gam-a Mosul khuapi ah seh thum suah seh khat zang uh hi ci hi. IHS ten hih thu pen local news reports, social media leh Islamic State propaganda panin a ngah uh hi a, tua loin US leh Iraq ulian ten zong ISte kumpi ukna khuapi (caliphate) Mosul (Iraq) leh Raqqa (Syria) lak kik ding nasia takin kihanciam ahih manin IS ten a tamzaw sem hong zang kha thei lai ding uh hi ci-in a lunghimawh thu uh pulak uh hi.
Iraq gam-a US galkapte' spokesman Col. John Dorrian in zanhal in email panin a genna ah IS ten a beisa bangin mai lam hunah zong hih chemical galvante rockets, mortar shells ahih kei leh artillery shells-te ah zang dingun upmawh huai a, ahih hangin hih bang galvante dalna dingin US, Iraq leh a kipawlpih galkap ten van hoih kinei hi ci (pong) hi. Iraq galkap ten zan in Iraq gam-a ISte caliphate seh thum suah seh khat kila zo ta hi ci-in pulak uh hi. IHS in Mosul bekah IS ten a beisa in chemical galvan 19 vei zang ta uh hi ci-in gen hi.
United Nations leh international chemical weapons monitor ten ISte bekin chemical galvan zang lo uh a, Syria galkap ten zong zang uh hi ci-in ngawh uh a, ahih hangin Syria kumpi in hih ngawhna thal nial a, nitumna gamte' uino rebels leh Fateh al-Sham leh a pawl ten zang uh hi ci uh hi. UN leh international chemical weapons monitor ten August kha-in Syria galkap ten chemical galvan pen helicopter panin nih vei zang ta uh hi ci-in ngawh uh a, ahih hangin rebelste zatna thu gen lo uh hi. Chemical agents kicite pen a kizat ciangin a huih dik khate mit san in, a vunte uh san in kang thei a, huih ding ding haksa sa uh ahih manin hih bang galvante pen kidona zat dingin international convention in phal lo hi.
Behlapna: Chemical galvan pen 1980s lai-in Iran leh Iraq a kido lai uh leh US ten 2003 in Iraq a sim lai un lampi-a bomb kipuaksakte ah kizang hi. Media pawl khatin in US ten Iraq a sim un chemical galvan bawlna ding mun mu zo lo uh a (Saddam in nei hi ci-in a sim uh hi a, tu dong kimu nai lo hi), Iraq gamah kibawl hileh zong US ten susia khin ta ding uh hi ci uh hi. Analyst pawl khatin bel US in Saudite chemical galvan dollar billion tampi man leisak uh ahih manin tuate pen ISte galvan, sum leh training tawh huhna a pia den Saudi kumpi tung panin a ngah uh hi ding hi ci uh a, pawl khatin bel IS ten hih bang galvante nei in, tua banah bawl thei uh hi uh hi. # Maan sungah a vomna munte pen chemical galvan kizatna munte ahi hi.
Source : The New York Times

Tuesday, 22 November 2016

MAKAITE LEH MIPITE KIKAL

MAKAITE LEH MIPITE KIKAL


 Tu hun ciangin makai taktak tawmin makai nengneng tam hi.
 Pasian nasem sia taktak tawmin, sia nengneng tam hi.
 Kiniamkhiatna a gen nuam in, a nuntakpih ding haksa hi.
 Panmun khat peuh na ngah ciangin na lawm na gual ten hong eng dingin ngaihsun pah ken! Nasep na siam kei leh na hai kilatna hi zaw ding hi.
 Meesuai zawh thu tawh makai ngahte zahtak huai lo hi.
 Pawlpi kimkhatte ah khawk uk makai nangawn kiphasak thei uh hi.
 By law (thubul let) a bawl phapha, a zunzun pawlpi in Jesuh meel sun ngei lo uh hi.
 “Pasian thu mang un cih sangin makaite thu mang un,” cih a tam zawkna pawlpite ah mipite nungtolh hi.
 A khangmoi lua pawlpi makai a tamna mun-ah mipite khamuang zo lo uh hi.
 Pawlpi kimkhatte ah upate in a muhdah pawlkhatte a gawina dingin mun dang pan sia khat peuh cialin khetphim dingin zang thei uh hi.
 Mi pawlkhatte in a lawmte panmun deihsakin seh uh a, amah kiseh nuam lo hi. Ahih hangin aman a ngah ciangin a deihsak mite pia ngam tuan lo zel hi.
 Jesuh lungsim a deih pawlpi in Jesuh lungsim bang nei kim tuan lo hi.



-Rev. Kim Khen Thang, NTBA, Tedim

Monday, 21 November 2016

BAKS LEH BUTTONS' KI-ITNA PANIN KI-ETPHAT KIKNA

BAKS LEH BUTTONS' KI-ITNA PANIN KI-ETPHAT KIKNA
"Baks" a kici ui in tuahsiatna (accident) a tuah manin khua mu thei nawn loin, a mittaw suak hi. A nek ding zon ding dan leh a vak ding dan mel thei loin cimawh leh beidong in a om lai takin a lawm vatawt (vatawt nam khat kanglai i cihte, mikang ten goose a cihte uh) "Buttons" kici pen Baks adingin a khuamu theihna ding, a nek zon theihna leh a vak theihna dingin lamlak leh Baks' mit hong suak hi.
Buttons in Baks bangci huh thei mawk hiam cih ngaihsun pak le cin...Kanglai khatin ui mittaw bangci lamlah thei ding a? A vakna ah bangci tonpih thei ding a? A nek zonna dingah bangci huh theih ding hiam? na ci kha ding hi.
Baks in nek a zon theihna ding, a nek dingte a top theihna dingin Buttons in Baks a liangah kinga sak in vakpih kawikawi a, Baks in Button pen a mit ding bangin zang thei hi. Buttons in Baks a delh phak loh ciangin gum sung leh kuam thuk sungah Baks a kiat ding panin a kikep theihna dingin na ham keekkeek a, tua bangin a ham ciangin kiat theihna ding leh lauhuaina mun manawh a pai a, a tai hi'ng cih Baks in thei thei hi. Tua bangin Buttons in Baks nisim, naisim in kikholpih den in, lam lak tawngtung ahih manin mittaw hi napi-in Baks in a kham khop ding mu zo in, nungta khawm thei in, nisim, naisim in kikhol khawm thei veve uh hi.
Itna leh deihsak hong kigawm in, lainatna, kipumkhatna lungsim leh lawmta ki-itna hong kigawm khop beh leuleu ciangin na lianpi kisem thei in, kihanciam khawm thei a, kimainawt thei in, kinungta thei hi.
Baks leh Buttons pen ui leh kanglai hi napi in ki-it theih veve uh a, kikhol theih veve uh a, a kihuh thei uh hi. Tua ahih manin tuun sung khat a piang Ciimnuai tate ei Zomi a kici leh Khristian ten bang hangin kipawl thei lo ding a? Bang hangin kipumkhat thei lo ding a? Bang hangin cimawh beidong, lamkhial lamsam, bah leh zawm a tuahsiate, meigong tagahte kihuh thei lo ding a? Bang hangin akta mang kuan bangin kitutu lai ding a? Bang hangin unau beel kang kituh bangbang lai ding ihi hiam? Baks leh Buttons-te ki-itna, kikhualna, kilainatna, kilamlahna leh nuntak khawm theihna en kik in, i kilang neihna lungsimte, i kihuatna lungsimte, i kipawltuam bawlna lunsimte leh i kideidanna lungsimte paih khiat sawm ta ni. Tuan a i pupa ten tangthu in a sut uh Thangho leh Liandote' unau leh i pu i pate' ki-itna thute etteh leh sin hak i sat luat leh zong i kiim i pam khuadak leng ganhingte ki-itna, kihuaina leh kilainatna panin zong i sin theih ding leh i etteh theih ding tam lua mahmah hi.
"Na lawmpa/nu a bukim dingin lamen kei in. Ahih hangin huh in la, bukim ahih theihna dingin huh zaw in. Tua pen kilawmtatna man kici hi" - India President lui (phamsa APJ Kalam)
"Ni khat ni ciangin na khanglo ding a, tua ciangin na hih nopte bangmah hih thei nawn lo na hih lam na kithei thei ding hi. Na hih nop khempeuh tu-in hih in" - Paulo Coelto
* (Baks leh Buttons' tangthu pen a taktak hi a, General Knowledge ah gual li-in bekin hong kisuaksak hi na pi-in hih ka muhna panin ka lungsim hong lawng kha lua ahih manin hih laipaih kong gelh ahi hi - Thang Khan Lian).



Sunday, 20 November 2016

FACEBOOK ZAT SIAM DING KISINHUAI MAHMAH HI

FACEBOOK ZAT SIAM DING KISINHUAI MAHMAH HI

1. Na maan (photo) pen nangma wall ah na post ahih manin "Hoih kei ta leng zong maan post zel ni ei," peuh ci daidai se kei in. Nangmah mimal thuneihna ahih manin FB thukham na palsat kei buang leh na maan khat peuhpeuh post theihna ding nangma thuthu hi lel hi. Hong comment ten, "Hoih kei mah ciai liakluak, pial pual," peuh hong cih khum leh lungkim lo lua kisa in na block pah kei phial zongin Unfriend ziau nuam lai ding hi teh.
2. "Maan kepna dingin post kik pong zel dih ni ei," peuh cih daldal, dualdual se kul lo hi. Maan kem nuam takpi na hih leh na post ciangin "Who can see this?" cih om a, "Only Me" cih om hi. Maan kem nuam bek na hih leh "Only Me" cih mek ziau zaw lel in la, na lawmte na muhsak nop teng tag in la, ahih kei leh, "Who can see this?" cihna ah na muhsak nop teng min at ziau lel in. Kuamah in na maan ong post in hong cih kei buang leh kisuanglah pipi kawm in post dah lel in. A khasia lua om lo ding hi. Na Fb account ahih manin na man nisim in 100 upload lecin zong nang thu hi lel hi. Kamsiam val lua leh kiniamkhiat val lua zong muinam tuam beek lo hi.
3. Nungak/tangval/zong lai/koppih nei nai lo na hih leh na lawm it nu/pa na itna thu peuh gelh in, post nuangnuang den se kei in. Na post sangin messenger/message panin khak lel in. Ahih kei leh messenger in hopih (call) in la, na itna, na ngaihna thu 24/7 in na gen zongin na FB account hong kiblock sak peuhmah lo ding hi. Na lawm ngaihnu/pa itna thu leh na kinap (kiss)/kawina maan khawng peuh uh post kha kei in. Zuthawl kilup khin sa, kikham khin (be-throttled) na hih buang kei uh leh ki-it kingaihpih peuhpeuh tawh kiteeng kha ding cih 100% om lo hi. A kiteeng khinsate nangawn a kikhen om thei lai hi cih mangngilh ken la, nang leh nang FB ah kizuak in, kiminsiasak tawm se kei in. A kikheel ciangin na mindai khin ding hi. Van zatsa nate ki-am lua nawn lo hi cih phawk in.
4. Maan (photo) kilawm lo (XXX pictures) khawng peuh post kha kei in. Na sisan hat lam hong hong theihpih a, hong paktate sangin hong lipkhap tamzaw ding hi cih mangngilh kha kei in. Na muhnop teta teitei a, na kep nop tentan leh nang ki-et ziau lel in la, na post ciangin "Who can see this" mek in, "Only Me" cih mek in la, tua danin kem zaw in. A val lua na post niloh leh FB thukham palsat na hih manin na FB account hong kikhak (deactivate/blog) sak thei lai hi cih thei khial kei in.
5. Na FB sunga na lawm maingap mahmahte ahih kei buang leh a maan postte uh-ah "Thau lua teh", "Tom lua teh," "Gawng lua teh", "Vom lua teh" khawng peuh va ci kha kei in. Nang na gawn' manin amah a thau sa na hi lel a, nang na thau manin amah a gawng a sa na hi lel a, nang na saan' manin amah a tom a sa na hi lel a, nang na ngo manin amah vom a sa na hi kha lel ding hi.
6. Kei FB account hi ven ci-in kineihsakpih bawl lenlan in na guaktang/tanguak leh a mi' muhna panin kilawm lo zah dingin na ut teng peuh post kei in. Tua banga kilimci sak (nuam) lua na hih leh guaktang in khualak ah vak lecin zong phamawh lo hi (police ten mihai sa-in hong mat kei buang leh). Tua banga mi dang ten limci hongsak ding ut tentan na hih leh tua nu/pa va kimuhpih in la, na lah nopna mun teng va laklak zaw lel in. Na pumpi pen nang neihsa ahih hangin mi' muh theihtheih dingin van zuak bangin zuakzuai daidai se kei in. Christian ngeina tawh tawh zong kituak lo hi.
7. Mi dangte phattuampih theih ding ahih kei buang leh na hawhna- ciahna, na zinsuk-na zintohna thu khawng peuh Group Account khawng peuh ah va post daidai se kei in. Hong theihpih nuam dinga na upmawh teng tag ziau in. A tag ding dan na theih kei leh zong na thugelh a tawpna ah - With: ci-in na muhsak nop teng min gelh ziau zaw in.
8. Advertise Group ahih kei buang leh Group Account khawng peuh ah na meh lim nono mehte, nek lim nono nekte thu leh maan khawng va post sese kei in. Nang bek an lim an al ne hilo hi teh. LST thu zong a post nop leh Pasian thu tawh kisai post nading group tampi tak om hi. News Group khawng peuhah va postpost niloh kei in, a sim mel na om khol lo ding uh hi. Group Account-te na post ding ciangin lim takin a min en masa in la (a kisap leh Group information/guides and rules/regulation cihte si masa in), tua khit ciangin a kilawm a kituak bangin thu post in. Na tawta lam va pulallak kei lecin zong hong thei khin sa teng zong hun khin zo hi.
9. Mi' thugelhte na share nuam ciangin a gelhte phalna la masa in. Kizopna/kithuzaksakna na neih man/theih kei leh zong a gelhte min mah tuangsak tangtang in. Mi'n khuak leh hun tampi beisak in thu a gelh hi cih ngaihsutna neih theih ding beek nang zong hanciam in.
10. News na post ciangin na lakna, na kaihkhopna, thu ngahna (source) tuangsak hamtang in la, a hun leh a ni zong, ahih theih leh a nai zong tuangsak kha khial kei in.
FB zatsiam zong pilna khat mah hi cih mangngilh kha kei in. Na thu post na panin na mizia leh na lungsim ding thu ngaihsun thei ten na thei in, na mu pailet hi cih mangngilh kha kei in. FB tung panin nang leh nang kitaw lemlem se kei in.

Saturday, 19 November 2016

RUSSIA IN NEXT GENERATION SELF-PROPELLED ANTI-GUIDED MISSILE SYSTEM THAK BAWL TA

RUSSIA IN NEXT GENERATION SELF-PROPELLED ANTI-GUIDED MISSILE SYSTEM THAK BAWL TA
Nov. 19, 2016: Russia galkap ten a galvan uh a khauh zawk semna dingin tank kapsiatna ding next generation self-propelled anti-tank guided missile system kici bawl khin zo a, hih galvan pen Russian Missile and Artillery Troops commander Maj. General Mikhail Matveyevsky in a hon'na nei hi.
Maj. General Mikhail Matveyevsky in hih next-generation advanced self-propelled anti-tank missile system pen tank kapsiatna dingin kizang ding a, ‘fire-and-forget’ principle kici tawh zat khawm theih dingin kizang ding hi ci-in gen hi. Hih anti-tank missile system pen 'fire-and-forget' missile guidance tawh kizang khawm leh zatnuam mahmah ding a, a zang ten (operator) a ngimna ding uh leh a kapna mun ding (target and shoot) uh thei khol lianlian in, missile a kikap khit ciangin "target lock" kici hih kul nawn sese loin a kap khiatna (launcher) in gal dangte panmun kap thei kik ding a, amah leh amah kihumbitna dingin nung kik (withdraw) thei ziauziau ding hi.
Maj. Gen. Matveyevsky in hih new anti-tank missile systems ah missile nuam takin a kikap theihna ding, missile a dal/nan' zawhna ding leh galte deih bangbangin a kap theihna dingin kipuahpha lai ding a, anti-tank units’ control kici automatic kithuah beh lai ding hi ci hi. Tu lian in Russiate' tank neih a hoih diak-a kigente pen Khrizantema-S self-propelled anti-tank missile systems leh Shturm-SM self-propelled anti-tank missile system hi a, tank nam khat peuhpeuh leh galdona mawtaw (armored vehicles) nam khat peuhpeuh leh helicopters kap siatna dingin kizang thei a, sun leh zan-a a kizat theihna ding leh khuahun khat peuhpeuh hun-a a kizat theih dingin radar guidance system leh laser guidance system tawh kithuah lai hi.
-Sputnik

Friday, 18 November 2016

HA LEH LEI KITOTNA THU PANIN A SINHUAI THU

HA LEH LEI KITOTNA THU PANIN A SINHUAI THU 
Ha: Neel kisa daldal in, na ut teng khemzo kisa in,
Mi' teng maipha ngah zo na kisak pong hangin,
Tawm bek hong pet kha leng zong kitan ziau ding hi teh...
Dai takin om khinkhian lel o.

Lei: Vial phiangsan teh nang bang kisa na phelphal a?
Ngo kisa in na hoihna kisialhpih nuam keek in,
Na kiphatsak phelphal hangin maw...na ngai dih o...
Tam kisa in na kihai muan pong hangun...
Kammal khat bek nangawn a kilawm loin pau khia kha leng...
Na ha khempeuh (32) mit phiat kal sungin...
Ek kiat bangin kia khin ding hilo no maw?
Dai takin om khinkhian lel o....
(Lei mah a thu in hatzaw se hi)

Mi dangte zong hai teh, tawta lua teh,
Bangmah na kiman'na ding om kei ci-in
Neumuh khak pahpah ding hilo hi.
I hihna tek, i theihna tek bangbangin..
I kizatna ding leh i manphatna mun na om kim tek hi.
Tua ahih manin kuamah kineumuh bawl loin,
Kisimmawh bawl se kei ni.
I hih khialhte, thuman lo i gen khakte a thei zaw,
A pilzaw, thumu zaw leh ciim zaw ten hong hilh ciangin
Zuih pah ding kisin leng pilna ngahna ding hi pah a,
Tua pen idamhuai in, picinhuai a, khantohhuai hi.
A pil zaw, a siam zaw leh a tei zaw deuh ten zong..
Mi dangte neumuh in, neu bawl pah kei ni.
Pawl cing i kisak pian ciangin zong..
Ei sanga tawm zawte neumuh pah kha kei ni.

Lei leh ha zong kitawng loin a om khop ciangun,
A sep ding bang tek uh hong sem thei uh a,
Pumpi adingin khamkhop nek muhna ding leh
Gilvah theihna hong piangsak thei pan bek hi.
Kituak tak-a om khop loh pen,
Supna leh man'na kipatna bulpi hi a,
Mangthatna ding kipatna lim ahi hi.

I tawm manin mi dangte phak loh ding cihna hi pah lo a,
I tam manin zong mi dangte pha ding cihna hi pah lo hi.
I pan khop a, i kituah ciang bekin mi dangte a kipha leh,
A kizo thei hi zaw a, gualzawhna kipatna bulpi na hi zaw hi.
Akta mang kuan bangin kitutu nawn kei ni.


Z = Zomite hanlungciam. Khangto diam !!!

US SECRETARY STATE DINGIN INDIA HI KHA THEI DING

US SECRETARY STATE DINGIN INDIA MI HI KHA THEI DING
Nov. 18, 2016: South Carolina Governor len Indian American Nikki Haley pen Trump' Secretary of State el/tuh (contender) thei dingin a min kilang ta a, tu ni-in Trump in a Cabinet ministers ding guan' sawm in buai vengvung lai ahih manin kimuhpih ding hi kici hi. Secretary of State tuh thei dingin Nikki Haley, New York Mayor lui Rudolph Giuliani leh UN ah USte' ambassador lui John Milton cihte min kigen hiauhiau hi. Haley pen Trump in a vote zon lai-in minam kideidanna kampau a zatte a awi vet lote lak-a khat hi a, Republican primary ding kituh lai-in zong Trump' lang lamah Marco Rubio na gum in, a min na thukimpih (endorsed) hi.
Haley minpi pen Nimrata Randhawa hi a, India gam Punjab state panin lutuamte (Punjabi/Sikh) gambeelte tanu hi, US gam adingin Governor len masa pen hi a, South Carolina Governor 116na dingin 2010 in na cing a, January 12, 2011 panin na len hi. January 20, 1972 in Bamberg, South Carolina ah piang a (kum 44 mi), September 1996 in Sikh leh Methodist ngeina dan in Michael Haley tawh kiteng a, ta nih - Rena leh Nalin nei uh hi. Tu-in Nikki Haley pen Christian kici ah Mt. Horeb United Methodist Church pawlpi mi ahi hi. May 2015 in University of South Caralina panin public service ah honorary doctorate ngah hi. A pasal pen South Carolina Army National Guard officer hi a, January 2013 in Afghanistan ah galdo dingin na kuan ngei hi.
Haley leh Trump a kituah lohna pen Trump in president ding a tuh lai-in minam kideidanna kampau a zatna hangin Haley in hih bang hunsat lai-in hih bang kampau zat pen mi tampi hehna suaksak zaw ding hi ci a, Trump in phalna nei lo gaambeelte vai tawh kisai-ah a panna khauh lo lua hi ci hi.
South Carolina Governor ahihna tawh 2015 in State Legislative building ah sila deih pawlte laan (flag) kikhai Confederate Flag kici thubuai hong nasia mahmah a, mikang hon khat in khai den ding hi ci-in pang uh a, mikangte tangvalno khatin biakinn sungah mivom 9 kaplum liang hi. Haley in hih laan in sila a kineihna (slavery) tawh kizopna lim nei a, laan khaina dingin mun tampi awng a, hih laan pen South Carolina mi khempeuh leh Rupublicans khempeuh sik leh taang-a kikhai (represent) hilo ci-in a kilak khiatna ding thukhensat ahih manin kila khia hi.
Haley pen minam kilangbawlna a langpang mahmah leh Republicante thuzuih a lenkip cinten mi hi a, Vice-Presidential candidate dingin zong a min na kigen ngei hi. Governor a nih veina dingin November 4, 2014 in kiteelcing kik a, January 2019 ciangin a hun bei ding hi. US ah Indian American ulian a tamzaw pen Democrats gum vive pian ahi hi.
-Wikipedia/The Hindu

PHAMSA PHILIPPINES PRESIDENT NGALLIAM BANGIN A KIVUI MANIN MIPITE LUNGKIM LO

PHAMSA PHILIPPINES PRESIDENT NGALLIAM BANGIN A KIVUI MANIN MIPITE LUNGKIM LO
Nov. 19, 2016: Gam mipi tampi in zahtakna tawh mi hangsan (hero) bangin a kivui ding a deih loh hangun zan in Philippines khuapi Manila sunga president luite, galkapte leh la leh lim suaihsiamte kivuina hanmual Cemetery of Heroes kici ah lungphona a pian' ding panin kipelh theihna dingin President lui Ferdinand Marcos a sim (secrecy) in zan sun thau long 21 kilawm in kivui hi.
Marcos mi hangsan banga vui ding deih lo a lungphona nei ten, "Marcos pen a sih dongin guta (thief) hi a, thuneihna a let theihna dingin zuau bulom teng gen in, mi tampi that hi," ci uh hi ci-in Al Jazeera reporter Jamela Alindogan in a kivuina hanmual panin gen hi. Nung kal in Supreme Court in Cemetery of Heroes hanmual ah zatui radioactive contaminants zangin a sia thei lo dingin a kivuina dingin thukhenna na nei ahih manin a kivui ahi hi. President Deturte in zong a cin' leh mi hangsan bangin kivui ding hi ci-in ci-in vote a zon klai-in na gen hi. Ahih hangin mi hangsan bangin a kivui ding a deih lo pro-democracy advocates leh human-rights palsatna hanga a thuak (victims) ten a kivui theih lohna lungphona neih ding na sawm den uh hi.
Opposition senator Paolo Benigno Aquino IV in Marcos a kivui teitei pen buaina/siatna pian'sakna ding gamtatna (sinister move) hi a, Filipinos mi tampi in Marcos in human rights a palsatna leh Martial Law (galkapte thuneihna tawh ki-ukna) a koihna hangin sihna tuak tampi thuakte ngetna kumpi in a bil hum san hi ci hi.
Marcos in December 30, 1965 – February 25, 1986 dong President na len a, kilaih gawpna deih mipi kiphinna People Power revolution kici hong piang in, a za panin kilawn khia hi. Tua khit in Hawaii ah tai sim a, Sept. 28, 1989 in si hi. A lunghawm 1993 in Philippines gamah kipua kik a, Manila panin Km. 470 gamla a om, a teenna khua Batac, Ilocos Norte ah a muat/sia thei lo dingin han-ah refrigerated crypt in kikoih hi.
2004 in Transparency International (anti-corruption watchdog) in Marcos pen leitung adingin makai golhguk la leh a neksia pen nihna hi ci-in na ciamteh hi. A khatna pen ama deihna bek tawh Indonesia gam uk Suharto ahi hi. Marcos in Martial Law tawh a gam a ukna hangin tua hun sungin Philippines in gamdangte a sumbat pen 1972 in $2.67bn panin 1986 in $28.2bn tung hi ci-in World Bank in ciamteh hi. (Obama' aa sangin bel $10bn in tawm zaw sam ei). Marcos innkuanpih pen Philippine gam mite sum $5–10 billion thelthang sak hi kici hi. Vietnam War lai-in US ten gul matna dingin a khut in a zat uh ahi hi.
Source: Al Jazeera And Agencies/EPA/Wikipedia
Photo 1na: Ferdinand Marcos

IRAQ GAM-A IS-TE UKNA MOSUL KILA KIK ZO NAI LO NAPI KILA LEH A UK DING KITUH IN BUAINA PIANG DING BANG TA

IRAQ GAM-A IS-TE UKNA MOSUL KILA KIK ZO NAI LO NAPI KILA LEH A UK DING KITUH IN BUAINA PIANG DING BANG TA
Nov. 19, 2016: Mosul khuapi lak kikna ding Oct.17 in kipan a, tu dong a khuapi sung nangawn lut zo nai lo uh a, a kha nihna nihna ding hanciam in nawk zel uh hi. Hih hang hunin Kurdishte makaipipa Massoud Barzani in Mosul lak kikna dingin nakpi takin Kurdish Peshmerga (KRG) galkap ten hanciam in Mosul kiim-a om Bashiqa khua kila ta a, Bashiqa lak kikna dingin sisan naisan luangin martyr 11,500 kipia khia khin zo a, Iraq galkap ten a nusiat sa munte uh kihumbit ahih manin ka supna uh leh sisan luan'na uh mawk bei lo ding a, kinung kik lo ding hi ung. Mosul a kilak kik ciangin zong US galkapte a nung kik lohna dingun thukimna nei khin ka hih manun Iraq federal government khut-ah ki-ap lo ding hi ci-in Bashiqa ah Peshmerga galkapte panna ah a va hawhna ah zanhal in gen hi.
Ahih hangin Iraq Prime Minister Haider al-Abadi in bel Peshmerga galkapte Bashiqa panin a kihep khiatna ding un gen a, Mosul kila kik zo leh Iraq kumpi' khut nuai mah ah om ding hi tel takin gen hi. Kurdishte teenna mun pen autonomous Kurdistan region kici Iraq leilu lam hi a, Peshmerga galkap ten gam kituhna mun zong lianpi la ta uh hi. Kurdish ten Iraq-Syria gamgi nitumna leh leh Iraq-Iran nisuahna lam ko uk ding hi ci ci-in kikangtuah uh hi. Mosul kiim pen Sunni Muslimte tamna ahih hangin namneu leh biakna tuamtuam - Arabs, Turkmen, Kurds, Yazidis, Christians, Sunnis leh Shia Muslimte teenna ahi hi.
Barzani in Mosul pen Peshmerga galkap ten a uk suak ding a deih bek hilo-in Kurdistan kici suahtakna (independence) ding a deihna zong gen a (Mosul lak kik kipat dingin hih thu kigen khia vet lo hi), Kurdish mi ten suahtakna gam khat a neih ding uh pen mipite hamphatna (rights) leh deihna (will) hi a, Iraq kumpi in hong thukimpih pian ta hi ci-in gen beh hi. Ahih hangin zan in Iraq PM Abadi' zum in thupulakna bawl a, Kurdishte Mosul kila kik zo leh a nung kikna ding uh leh ISte ukna khua a kila kik khin sate panin a nung kikna dungun thukimna kinei khin khin zo hi ci leuleu hi.
Kurdishte pen Iraq, Iran Turkey leh Syria ah namneu (minority) hi uh a, Barzani in hih bangin a genna hangin Mosul kila kik zo leh zong Turkey leh Iran hong kigolh ding a, a bei thei lo gal hong piang thei hi ci-in Brookings Doha Center analysis Ranj Allaldin in ci hi. Iraq, Iran Turkey leh Turkey in bel Kudistan suahna gam sangin autonomy lianzaw piak ding hoih sa tek uh hi. Turkey in Barzani leh Peshmerga galkap gum a, galkap a huh ding zong sawl in Mosul a kila kik dong kihuh ding hi ci hi.
Tu-in Mosul nawk dingin Iraq galkap, Kurshdish fighters (Peshmerga) leh Shia paramilitary units kite galkap 100,000 kipawl a, Counter Terrorism Service (elite army unit) ten nisuahna lamah nawk in ISte khauh mahmah uh a, galkap dang ten leilu lam leh leitaw lam panin nawk uh hi. Mosul ah tu-in ISte 5,000 - 6,000 kikal bek om dingin ki-ummawh a, ahih hangin leinuai lampite (tunnels) zangin galkapte sihpih car bomb, spiper leh mortar zangin na daldal zo lai uh hi. Mosul khuapi panin khuata ah mi 57,000 kiim tai khia ta a, tua ten bukna ding leh teenna ding kician nei lo uh hi ci-in UN in gen hi.

Source: Al Jazeera News And News Agencies
Photo: 2na:Massoud Barzani
Photo 3na: Mosul kiim-a kila khin ukte