CNF LEH ZRA KICI KOI UPA ZAW? A TATSIATNA UH A CIAMTEHTE CIAMTEHNA KOI DAN TENG HIAM?
CNF ngongtatna a kilim gen mahmah Dr. Vum Son' kaihkhopna sungah mi kihelte hih a nuai-a bang hi:
1. Ming Hnin' kithahna: CNF ten a ambush uh-ah a theihkhialhna hangun motorcycle tung tuang Min Hnin a thahna vai uh CNF chief Bo Zung Cung in khial ung ci-in Ming Hnin' zi Dr. Maureen kiangah maisakna ngen hi.
2. Laihilh Dim Sian Ciin (kipimangna or kidnapping): Hih vai CNF central command thupiakna tawh ex-CNA cadre Dim Sian Ciin kipimang hi, ci-in kingawh hi. Amah pen a innkuante nak nget lua uh ahih manin a training zawh khitin CNA panin khawl kik hi. Washington DC Innkuan leh CNF makai Bo Zing Cung kimuhna ah Mr. Cung in, Burma ah democracy ngahna dingin mainawtna ah NDF, leh NCUB a kingah banah UN sponsored tripartite dialogue ah Chin state taangmi in kipang thei hi, ci-in a dawn'na vai DC Innkuante in, ko non-political body hi ung, ci-in lungkim zo lo uh hi.
3. Pu No Than Kap pimang ding sawm (attempted kidnapping) ci-in ngawhna vai-ah Myanmar government leh intelligence agency tawh kizopna a neih man hi, ci-in ngawhna om hi. CNF ten pimang dingin a sawmna uh Myanmar military intelligence tungah reports a pia cafe ah a sem Stephen leh kum 15 numeino Biaktial kici a thahna uh (a thahte gel uh a min Zomi hih tuak loin sanggam Chin mipihte in Zomi pu No Than Kap' adingin sihlawh zawsop uh bang)
4. Pu No Than Kap thah dingin a kisawmna (assassination attempt) vai CNF central committee' thupiakna hi ding hi, cih upmawhna tawh Lalhmangaiha, leh Zam Tung Thang kithahna ah Vice Chairman of the CNF leh Chief of the Chin National Army Bo Zing Cung a thahna leh thah dinga geelna ah kigolh hi cih ngawhna om hi. Hih kithahna a pian ma-in Saizang ah kikaptuahna or kinawktuahna (encounter) ah CNF galkap thumte hangin khua mi nih in liamna na tuak ngei uh a, hih thupiang self-defense hi, ci uh hi. Tua zawhin galhiam hoih zaw tawh CNFte Saizang ah kuan kik hunin Lalhmangaiha, leh Zam Tung Thang' sihna na piang hi.
Hih vai thupiang pen CNA ten Tedim kuam sungah siah a donna hang uh hi a, Dr. Vum Son in a genna ah, "Na vak zawh kei ding uh leh na galkap dingun kuamah khum sese kei un, na galkapte uh vak zo loin mipite tungah vangik na hih lel uh leh NCUB, NDF members hi thei lo ding, Chin state sik leh taangin UN tawh Tripartite Dialogue ah kihelna kihel thei lo ding leh a kihel dingin kilawm lo hi uh teh," na cihsan hi.
Tu hunin zong i minam min zangin thau tawite leh minam dangte sungah thau tawi kipawlnate siah dong lo kua om se ahia??? Mipite tungah huhna a ngen, siah dongin vangik a suan lel thau tawi kipawlna bangzahte Indian government tawh Aug. 22, 2008 in SoO agreement thukimna letmat a thuh khit nung uh political talks nei-in tu dong tutu pong lai? A tri-artite political dialogues or talks uh a beisa kum 13 sungin mipite adingin hamphatna bang teng kimu leh kine ta hiam? Kum 14 kidiah dektak ta hi.
Zomi sungah thau tawi kipawlna khat bek neih ding, i political movemt ah minam dangte kipawlna pen a sila uh kisuahsakna leh a taw uh liahsakna hi, cih kilim gen mahmah hi. Hih SoO thukimna leh kihona Feb. 27, 2021 in SoO Feb. 28, 2021 in a bei ding Aug. 31, 2021 dong behlapna dingin thukimna suaikaite lakah UPF lam panin thau tawi groups 8 (galkap 1,059), KNO lam panin groups 17 (galkap 1,207) - a vekpi un kipawlna 25 tak pha meimai zen uh napi-un galkap 2,266 cadres pha uh hi, cih SoO in recognised hi,
cih zong i kipumkhat theihna dingin kipawlna khat bek, namdang tawh kipawl loh ding cih tawh kikeel ki ngat linlian pah vat sese ahih manin junta dictatorship system mah etteh nop man hiam cih a ngaihsuthuai veve thu hi.
5. Saizang ah Kam Hen' sum a kisuhsakna leh Major Zel Za Lang' liamna vai: Saizang ah CNFte siah dong dinga pai retired Major Zel Za Lang in tu lai takin kyat tul za khat bek nei ka hih manun dam in hong paikik un, na ci. Tua hun lai takin niang tawh CNFte a zindo Zel Za Lang' inn ah CNFte om hi cih a zak ciangin Kam Hen hong pai a, CNF ten hong suamin ka sum hong suhsak hi, ci-in Zel Za Lang' inn ah a sum mansuah vai amah a hehnem a zu nekpih a lawmte tawh zukham sa-in CNFte mi thumte va kilaipih uh hi.
CNF makai Solomon in a blanket nuai panin a thau khahin Burmese army retd. Major leh Village Council Chairman Zel Za Lang' khe kha hi. Thau tawi mi thatang tawh na vuak leh hong kap pen Aug. 25, 2020 in Antioch, Illinois panin Kenosha ah state boundary kantanin police ngongtatna deih loin lungphona neite nih a kap lup banah khat a kap liam kum cing lo leh illegal firearms a tawi kum 17 white supremacist leh tRumpist Kyle Rittenhouse kicipa tualthahna leh mi kapliamna vai US court in self-defense hi, a cih bangin self-defense hi ci-in US justice system in thu hong khen khum zawsop lai ding bang hi.
Hih Pu Zel Za Lang' inn ah thupiang khit nungin thau hoih tawi-in CNFte hong kuan kik uh a, khua mite in Zo thau leh double barrel tawi in gal na pang uh hi. Kikaptuahna piang a, CNA ten khua mi khat that pah uh hi. Pu Zel Za Lang' inn ah submachine guns a tawi CNAte lutin amah leh khuami khat that uh hi. A tapa kum 14 mi leh a tanu nihte bel bangmah lawh loin sum a piak uh sangin ciahsan uh hi. CNFte hong kuan kik ma-in Kam Hen a inn ah ciahkik man ahih manin bangmah kilawh lo hi. A zing ciangin khua mite in inn dawl tungah a bu hiam tawi lo si luang khat mu uh hi.
6. Oct. 15, 2020 in inn 300 val ten'na Tungzang khua hausa nainganzyi (politics) a uk mahmah leh local ZNC president kum 45 mi Pu Zam Tung Thang kicipa Burmese Army tawh a kipawl banah a ngongtat mahmah notorious military intelligence called MI (Em Ai a kici) tawh kipawl hi, cih ngawhna tuak hi.
CNFte siah donna vai Em Ai kiangah heek hi ci-in a kithahna vai-ah CNFte kingawh a, a luanghawm ni li zawh nungin a kimuh hunin, "Hihpa Burmese government tawh kipawl hi. Amah bangin a gamtate in hih bang tuak ding hi," cih lai kigelh ah CNF seal kitat hi. Pu Zam Tung Thang kithahna vai-ah a khua nawl-ah a huan ah kuanin a omna ah a makaih dingin Pu Lamh Thang kimakaihsak uh a, a thah ma-in Buanli ah siah kai in hong kuan ding ka hih manun aktui leh sum na kaikhawm un, cih thupia dingin Lamh Thang sawl uh hi.
7. Zam Khan Pau' kithahna vai: Junta dictatorship makaihna nuai-ah Burma Socialist Program Party (BSPP), tua khit State and Law Restoration Council (SLROC) leh State Peace and Development Council (SPDC)' uk hun sungin economy a suksiatna hangun sum haksatna lianpi piang ahih manin Mizogam ah zuak theih bangbangte zuak uh hi.
Tua hunin ak, vok, bawng khawi-in tuate leh aktui zuakin Mizogam ah Kawlgam mite sumbawl in kipeite Zote–Farthlang lampi leh Ciau tawnin lut uh hi. Hih vai hangin siah donna dingin CNFte Zote leh Farthlang kikal ah pangin Mizogam ah omte siah na kai uh hi. March 1995 in Lophei khua panin khangno hon khat gan zuak dingin Zote- Farthlang lampi tawnin a lutte lakah kum nih a pha nai lo ta ngeek a nei leh a zi a naupaai lai khat a sanggampa in bawng kha dingin a guaih kum 24 mi Zam Khan Pau kici zong kihel hi.
CNF ten ama tungah sum a nget uh a sanggampa in a bawngte tawh a zin Zam Khan Pau' tungah 100 kyats a nget uh hangin 50 Kyats (tua hunin US sumtangin 10 cents bek) nei ing, ci hi. Ta ngeek leh ni tam loin nau a nei ding ka zi in ngak ahih manin ciahkik nuam teitei ahih manin a ciahsakna dingun ngen hi.
Tua hunin Zote, Mizogam panin gamla ah Burmese Army post om hi. CNF ten a thau muk tawh a gil dawtsak uh a, a thau mukin a dawtna un a zunbu (bladder) na dawt kham kha hi. Haimual dong a pai zawh zahzahin a pai hangin dam zo loin a zan in si hi. CNF ten bawng a zuakna panun siah a nget uh pia loin gamgi kantansak leng Burmese Army in ko om lam thei ding uh hi, ci-in a report ding lunghimawhin phal lo uh hi. Tua hunin gamgi ah Burmese custom, Burmese police, CNF leh Burmese Army posts li omte ah sumbawlte in siah a piak uh kul hi. Tua loin paisak ziauziau nuam lo uh hi.
8. Pu Kham Khaw Pau' kisuamna thu: Kalaymyo leh Manipur border ah jeep/truck driver hi. Rih Khuadar khua-ah Ciau luipang nisuahna lamah Burmese Army (BA) om uh a, a nitumna lamah CNFte om hi.
March 2001in Rih Khuadar leh Tio kikal ah ah a zin hunin CNFte na om uh hi.
Rih Khawdar leh Ciau kikal ah Burma Army a om hangin tua kiim-ah CNFte zong gamtang den uh hi. Sum bawlte in BA, CNF leh Burmese customs leh police tungah siah a piak uh kul hi. Tua kiim-ah BA a om sese uh kul lo ding, CNF ten siah la ding, CNF ten ko om kei le ung BA omte in siah hong la hi, cih paulap zon' theihna dingin kitheihsiamna nei uh hi, kici hi.
Rih Khuadar kiim-ah CNF leh Burmese Army omte in sum hong ngen ding uh hi, cih thei ahih Kam Kham Pau in a sum neih 10,000 kyats a ip sungah seel hi. Rih Khuadar panin 200 yards kiim gamla a om CNF ten sum a nget uh pia pah lo ahih manin a mai tupsak uh a, bawk gawp ahih manin ni thum an ne thei loin gua lawng tawh a an dingin a tui namte (fluids) kitulh thawh hi.
9. Thuam Go Pau sihna thu: Mizoram leh Kalaymyo kikal ah sumbawlin, Kalaymyo ah a van lakte Mizogam ah Thuam Go Pau in va khia zel hi. Tuitang ah sumbuk a nei Thuam Go Pau in March 2001 in Gun luipangah giakin mei cihin a lawmte tawh an huanin mei awi uh hi. Mei awi-in a om lai takun a luipang panin CNF ten Burmese Army in tua kiim-ah a tuahte kap masa pahpah ahih manin hong kap masa kha un teh ci-in BAte sa-in kap uh a, kap lum kha hi.
CNF ten BA kisa-in theikhialh manin a kikap lum kha hi, a cih uh hangin zakai lua ta hi. Thuam Go Pau' nusiat a ta thumte tagahte kikepna (orphanage) ah kikem hi.
10. Pu C. Lalhmangaiha, President of YMA Khuangleng
village, Mizoram kithahna thu: July 12, 1996 zan sawt nungin Chin state leh Mozogam gamgi-ah a om Khuangleng khua-ah thau tawi CNFte thum va lut uh hi. CNF ten mi inn kong va kiu uh a, CNF member hi ung, ci-in a gen zom hangin kong na hon nuam lo uh hi. Pu. C. Lalhmangaiha in bang thupiang om hiam ci-in a va kan lai-in CNF ten na kap lum uh hi, kici hi.
Mizoram police ten a thatte July 19th, 1996 in a delhna uh-ah Vaphai ah pha-in kikaptuahna piang a, CNF member Ca Chun si hi. July 25 in Pu Hmangaiha vai Aizawl zong zing leh Aizawl Tennis Stadium ah lungphona nei uh a, resolutions sagih thukimna a neihte uh tangko uh hi. Aug. 1, 1996 in Mizoram government in Hnathial khia-a Burmese citizens refugees om teng Burma ah a sawl kik khit nung uh Mizogam state mun dangte ah a omte zong a gam uh-ah puakkik hi.
11. Aug. 3, 1996 in CNF ten Mizoram police Private Constable Pu Vanlalpeka Lance Naik, third Battalion kap lum uh hi. Tua khit nung a sawt loin Ramtlang khua-a pastor khat CNF ten kap liam uh hi, cih teng Dr. Vun Son' kaihkhop teng Apr 21, 2002 10:13 pm in ZoNet Message # 2495 ah kipost hi.
NK Thang Guite kicipa in social media sungah ZRA khut sungah unau kithahna thupiangte a kaihkhawmna groups tuamtuamte ah kizeel ngeingai hih bang teng hi:
1. (L) E. Vungkholian s/o (L) E. Pauzathawn, New Lamka
Lamphelpat, Imphal ah nai cik panin kikap (shot at close range). A luanghawm kimu-in thautang khakna a liamma kimu.
2. (L) Ginhang Tombing s/o (L) T Tualkhothang, Mualkawi: Shot at close range, Lamphelpat, Imphal. A luanghawm kimu in a pumpi tungah thautang khakna liamma kimu.
3. (L) David Ngaihte s/o (L) Pumkhotuan, Bungmual: A kibawlsiat khit nungin Pangzawl ah a luanghawm kihensa-in a kivui kimu hi.
4. (L) Siamthianmuan s/o (L) Tualhel Tombing, New Lamka: A kisutuah phialin thau tawh Lamka ah kikap (hot at point blank) lum; a luanghawm kimu-in a pumpi tungah liamma ah thautangkhakna kimu.
5. (L) Nicholas Nengmuan s/o Kamzaneng, New Lamka: Shot at point blank, Tuibong A luanghawm kimu-in a pumpi tungah thautang khakna kimu.
6. (L) Lianchinthang s/o (L) Dimzapau, Zenhang Lamka: Unknown
Lamka hanmual, Hiangtam Lamka ah kipimang, a luanghawm kimukingah zo lo (kiseelcip mang cihna hi).
7. (L) Hanglunthang s/o (L) Dimzapau, Zenhang Lamka: Shot at close range, Mualnuam Mualnuam ah a luanghawm kimu a, thautang khakna kimu.
8. (L) Thangliansiam s/o (L) Thawnsong, New Lamka: A sih dong kibawlsia-in Pangzawl ah a sih dong kikhai (hanged).
9. (L) Mangkhum s/o Tungin: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo.
10. (L) Thang Vision s/o Dongzam: songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
11. (L) Thangchinlian s/o Ranjit, Pearsonmun: Lawibual ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
12. (L) Mumung, Pearsonmun: lawibual ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
13. (L) T. Ginzalal @ Nicky Zomi s/o (L) Kamvum: Suangdawh ah a sih dong kibawlsia; a luanghawm tem tawh kisem/ki-at gawp kimu
(mutilated body retrieved)
14. (L) Khamkhokam s/o?: Shot at point blank, Lamka: A luanghawm kimu, thautang tawh a kikap liamna kimu.
15. (L) Khaipau @ Lincoln s/o (L) Dalchin, Chingmun: Shot at point
Songtal ah kikap lum, a luanghawm kimu/kingah lo hi.
16. (L) Douthang S/o Gouzalian, Hansip: Tuivai ah a sih dong a kibawlsiat zawh a luanghawm Tuivai lui-ah a kipaai kimu hi.
17. (L) Pumthiangin of Chingmun: Unknown
Koici kithah hiam cih kithei lo; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
18. (L) Paubiaklal @ Jonathan s/o?: Shot at close range
Songtal ah kithat a luanghawm ah thautang khakna a liamma kimu hi.
19. (L) Goumuan s/o? Shot at close range: Songtal ah kikap lum; a luanghawm ah thautang khakna a liamma kimu hi.
20. (L) Ginzamung s/o? Shot at close range: Behiang ah kikap lu; a luanghawm tungah thautang khakna kimu hi.
21. (L) Thang V John s/o? Shot at close range: Phaiba Camp ah kikap lum; a luanghawm ah thautang khakna a liamma kimu hi.
22. (L) Tintin @ Mangthianmuan of Bukpi: Shot at point blank
Dialkhai ah a thau tang tawh a kikap liamna a luanghawm kimu hi.
23. (L) Zamsiamlian s/o Vungzathang: Lamka ah kikap lum; a pumpi tungah a liamma kimu hi.
24. (L) Thangkhanlun Taitom s/o Pumhang Taitom, Simveng: Lamka ah a sih dong kibawlsia; a luanghawm kimu hi.
25. (L) Khupkholian s/o (L) Vumzalian, Tuibong: Lamka ah kikap lum; a luanghawm tungah thautang khakna kimu hi.
26. (L) Mangkholun@ Hurry of Allusingtam: Mata ah kikap lum; a luanghawm kiseelcip mang den hi.
27. (L) Zamkhantuang of Simbuk: songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
28. (L) Thangchinlian s/o?: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
29. (L) Zamkhanmuan of Dialkhai: Songtal ah kikap lum; a pumpi tungah thautang lutna mun tampi kimu hi.
30. (L) Ginzakham of Dialkhai: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kingah/kimu lo hi.
31. Mangpi @ Benlee of Tuima: Songtal ah kikap lum; a luanghawm kingah/kimu lo hi.
32. Ginkhothang @ James Simte of Leijangphai: Mata ah kikap lum; a luanghawm kimu/kingah lo.
33. Khupneilun Kom @ Lulun s/o Thangtinlen, Saikul Village: Sielmat ah kikap lum; police ten a luanghawm mu-in va la uh hi.
35. Thanglianmang @ Mangcha: A kithahna mun kithei lo; a luanghawm kimu/kingah lo hi.
36. Pandit kici Singngat ah kipimang; koici kithah hiam hiam cih a kitheih loh banah a luanghawm kimu/kingah lo hi.
37. Siamese/Chinese kicipa Behiang ah kiman, koici kithah hiam cih a kitheih loh banah a luanghawm kiseel mang ahih manin kimu/kingah lo hi.
38. Suai zuakin sumbawl (gold smuggler: Songtal ah Sia Pau' khut sungah ki-ap; a sih dong kibawlsia; a luanghawm tu dong kimu/kingah lo (Kawlgam mi Andrew Khual a cihna hi kha ding hi).
39. Ginbiaklian @ Nakata s/o Thangzakhup, Pearsonmun: Songtal ah a sih dong kibawlsia; a luanghawm ah a liamna mun tampi ah kimu thei hi.
40. Sir Funny aka Haulalmuan: Mata khua-a Mata Hydel Power Project (Mata Dam) ah a luanghawm kimu. Dam ah siklawngin a den lup hi, ci ziau uh hi. sir Funny pen ZRA galkap sungah a thaukap siam. a nungzuihte a makaih siam hi, ci-in a nungzui khate in lim phat mahmah uh hi.
Hih a tunga min 40 kigente lo a dang pawl khat a kiciamtehna sungah kihel lo tampi om beh lai ding hi.
Chin National Front (CNF) i cihte 20 March 1988 in kiphuankhia a, Thantlang, Chin State ah headquarters nei uh hi. A kipawlpih a lawmte (allies) uh United Nationalities Federal Council kici ah Karen National Liberation Army, Karenni Army, Mon National Liberation Army, Shan State Army - North leh "Other allies' kici a pawl dangte uh Kachin Independence Army, Shan State Army - South, Chinland Defense Force (CDF) leh People's Defence Force (PF) cihte hi. CNA ten 6 January 2012 in Myanmar government tawh Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) kici thukimna letmat na thuh uh hi. Ahih hangin Feb. 1 coup, 2021 khit nung junta regime' SAC government lehdo kipan kik uh hi. Tu lai takin CNF makaite Col. Hla Thun, Chief of Staff; Lt. Col. Ngun Hlei Thang, Vice Chief of Staff leh Maj. Pan Tui, General Staff Officer hi.
Zomi Revolutionary Army (ZRA) kicite April 1993 in phapia, Kachin State ah kiphuankhia hi. Aug. 22, 2008 in India leh Manipur governments tawh suspension of operations (SoO) thukimna letmat a thuh zawh uh kumpi teihpihna designated camps kici ah kikul khum uh hi. Manipur leh India governments tawh UPF-KNO tawh kipawlin territorial council (TC) ngenin tripartite talks or political dialogue kici kihona a neih uh kum 13 val a kidiah val rounds tampi vei kihona a neih uh hangun a TC ngen un Meitei leh Nagate tawh sanggam Kukite ten'na teng zong TC ah eukhiat dingin kalh ahih manin mainawt thei loin kidiah dildel hi. Meitei leh Naga ten unau Kukite tawh a ten' khawmna leitang teng uh hong mot piak ding uh ahih kei buang leh Burma, India leh Bangladesh ah Zo suante gawmkikikna (reunification) tawh Zogam homeland ngen ding, ci-in ZRA in revolutionary movement panin kumpi thum lehdo dingin a sunmang mah a bat ding thubaih hi.
Ei Zomi ngiat nangawn mulkimna bei-in i kithah bek hunsa zo loin, i mipihte luanghawm i pu i pate ngeina tawh a innkuanpihte in a vui theih lohna dingin tampi tak a seelsim mangte in kampau tuam deuh a zang minam dangte khutlum i thuakna bek i kawk veva hangin i khutzang a dang li tengin ei hong leh kawk veve hi. Ei mit sungah singluang tang lakkhiat sawm masa loin mi dangte mit sunga nin them tang i buaipih a, i si leh sa kingaihpih teng a beisa hun-a thupiangte hangin muhdahna leh galbawlna bek tawh i et lai teng i national movement thanem leh kimuktuk baih zawzen ding hi. Inn gua hah lopi-in gam gua hah ding bek i buaipih lai teng hamphatna bangmah kingah lo ding hi. Kum 28+ bek a pha pan i minam min zangin thau tawite in Zomite hong thahsak khit zah ei sangin a upa zaw CNFte tatsiatna sangin suuksia leh mulkimhuai zaw tham hi.
https://www.eastmojo.com/mizoram/2021/02/27/manipur-suspension-of-operation-with-kuki-groups-extended-for-six-months/