Thursday, 5 August 2021

PASIAN NASEM TEN GAMVAI LEH BIAKNA VAI A THUAHKHAWM DING MAH HIAM?

 PASIAN NASEM TEN GAMVAI LEH BIAKNA VAI A THUAHKHAWM DING MAH HIAM?

By: Thang Khan Lian @ZUNs

POLITICS cih kammal zang masa pen democratic system kici a kizat masakna Greek city state ah ki-ukna hoih a om theihna ding thu a gelh Greek political theorist leh Father of Political Science a kici Aristotle in a kammal a zat na zang masa pen a, a classical work, Politiká, Greek term politiká (Πολιτικ 'affairs of the cities' a cihna ahi hi. Politics kici pen biakna vai ahih lohna kilang hi. Bang hang hiam cih leh Greek mite pen pasian leh nusiat nam tampi a nei leh bia minam hi a, a pasiante uh lak panin a minnei pha diakte pen Zues, Aphrodite, Hera, Athena, Demeter, Artemis, Hermes, Poseidon, Apollo, Ares, Dionysus, Hephaestus, Hades, Hestia, Cronus, Persephone, Eros, Prometheus, Chronos cihte hi. Greek city states ah gam ki-ukna hoih a pian' theihna dingin politics a kizat lai bang nawn loin tu hun ciangin politics pen gam khempeuh ah power ngahna dingin politiciante in DIRTY GAME suaksakin thuneihna ngahna ding ahih peuh leh thuman lo leh ngongtatna zat ding phamawh a kisak lohna platform ahi hi. I Khristian biakna pen politics i suahsak nini buah mahmah ding hi, cih kimu sinsen thei khin hi. Politics kici buah lua mahmah ta ahih manin Khristian biakna zahin ngaihsunin i political dogma or religious doctrine gamkhawm khak ding kidophuai mahmah a, Christianity biakna buahsak semsem khak ding lauhuai mahmah hi. Hih thu hangin separation of church and state (secularism) gam khempeuh phialin a upadi (constitution) uh-ah na bulphuhin na zang zaw uh hi. Power ngah ding bekbek a haipih mi huaiham pha diakte in political agenda kician nei lo ahih manun politics ah thuneihna a ngahna ding uh ahih peuh leh biakna (religion) pen gamvai ah galvan (political weapon) dingin zat phamawh sa sese lo uh hi. Dawi sangin tua bang mite lauhuai zaw lai hi. Khristian biakna pawlpi lutang pen Khris hi a, Khristian biakna lutang leh makaipipa dingin politician i suahsak nini pen upna man lo ah lampial (apostate or heretic) i suah a kipat ni hi ziau ding hi. Sila khat in to nih na a sep khop theih loh mah bangin biakna sia leh pawlpi kem or tuucingte in politics leh biakna na sem khawm thei lo ding uh hi.

Pasian nasemte in theology college ah politics thu sin loin theology bek mah sinpi pen in na nei uh hi. Gam kiu-uk leh vaihawmna lamsangah a kilangleek (political bias) in genna, a bul a bal kician a nei lo mi uptheih dingin kumpi leh thuneite lehpeina ding thute (conspiracy theories) leh pum gup leh pum phatna tawh amau deih politician khat phat dingin theological college ah va sin dihdih laizang lo uh hi.
Pasian thu leh LST kammal khiatna thu thukpipite a khiatna a telsiam lote, LST thu tawh kisai theology collegy ah a va sin kha lo nautangte leh pawlpi mite a khiatna a hilhcian ding, Pasian kammah mahb bulphuh leh sinsanin in pawlpi mite a lamlak ding, mihing leh gam makaite min hi loin Pasian' min a thangsak ding, Pasian' gam a keek ding, kha mangthang a man ding, pawlpi mite a lampialpih ding hi zaw loin, lampi man loin a lampial mite lam man a lak dingin pawpi mite in a piakhiat uh sawm ah khat a ne tuucingte ahih manun politics thu thei lopi leh sinna nei lopi-in a gen ding uh hi masa vet lo hi.
"Moses in zong biakna leh politics vai Israel mite na makaih hi," cih paulap zangin biakna makai leh siate in gamvai gen belin a neih ding uh hi cih a nak gen mahmah pawl khat om uh hi. Tua bang thu san'na pen zuaupi hi.
BANG HANGIN?
Moses pen Egypt kumpi Faro' inn sungah a khangkhia, pilna nam tuamtuam sin theih khempeuh a sin leh a kipattah banah a siamsa ahi hi. Tua banah biakna vai ah a makaih dingin a sanggampa siampi Aron in siampi za sem hi. Moses in siampi za leh gamvai makaih khawm ngei loin, amah bekin biakna leh gamvai na bup lak ngei lo hi.
Moses' hun in siampi za a len pen Aron ahih mah bangin Joshua leh Kalep in Israel mite a makaih hun lai takin siampi za a len pen Eleazer hi. Kumpi Saul' hunin Samuel in siampi za na len hi. Kumpi David pen kumpi bek hi loin kamsang (prophet) hi napi-in siampi za len pen Siampi lianpen Abiathar leh siampi Zadok na hi a, David in biakna (siampi za) leh gamvai (kumpi za) na len khawm peuhmah lo hi. Nehemiah in Israel mite a makaih lai-in Siampi lianpen Eliashib hi.
Tua bang danin gamvai a makaihte in siampi za (biakna vai) na len khawm lo uh a, biakna makaite in gamvai na makaih khawmin na bup lak dihdih ngei lo uh hi. Biakna leh gamvai pen Thuciam Lui hun pekin a tuamin na kituamkhen (secularism) hi zaw hi.
Jesuh' hun in Siampi lenpen Kai-afas in biakna leh gam vai a kigulluksakna hangin buaina lianpi na piang a, Topa Jesuh nangawn Judah upate (elders) 23 or 71 tutna assembly a kici a thukhenna - amau kammal in Sanhedrin a cih uh-ah Judah thukham leh Rom thukham palsatin zankim zankhang laipi-in teci pangmi (witnesses) om lopi-in thu na khen biangbuang uh hi.
Biakna makaite in gamvai bup lakin Sanhedrin court mai-ah a man lopi-in Jesuh thah dingin na mawhpaih zen uh hi. Judah leh Roman mite thukham (laws) nuai-a teci pangmi (witnesses) om lopi-in thukhenna leh zankim lai takin thu na khen ngei lo uh hi. Biakna leh gam vai kigulluksakna sangin mawhna a nei lo Pasian' tapa Jesuh nangawn thah dingin thuman lopi-in na mawhpaih hilhel uh a, Judea gam uk Pilate mai-ah a va puak ciangun a lawhna ding thei loin a khut a sil siang khit teh singlamteh tungah khailup dingin Jesuh na ap khia hi.
Biakna leh gamvai pen a tonkhawn hun a om tei sam hangin a kigulluk khawm luat ciangin gam ki-ukna leh kivaihawmna ah nawngkaina lianpi na piang hi. Christian tuak hi napi-in docrine kibatlohna hangin gamvai leh biakna hong kigulluk tak ciangin Holy Roman Empire sungah 1618 panin 1648 kikal sung (23 May 1618 – 15 May 1648) Europe ah RC leh Protestants kikal ah gal kidona kum 30 na piang a, mi 4.5 panin 8 kikal Khristian leh Khristian mite kithahna a mulkimhuai galpi na piang hi.
Hih THIRTY YEARS WAR or RELIGIOUS WAR zong a kici RC leh Protestants biakna pawlpi kidona hong kipatna pen 618 kum in Bohemia kumpi Ferdinand II kipaikhia (deposed) a, ama' zalaih dingin Frederick V of the Palatinate kicipa a kitutsakna hangin hong kipan a, Treaty of Westphalia kici kilemna tawh kilemna na piang zo bek hi.
Biakna leh gamvai gawm dingin a kilawm lopi-in gawm khak leh kigulluk pen a kihtakhuai pen galvan nuclear bomb sangin kihtakhuai zaw hi. Biakna doctrines kibang lo a dim a ha a om banah biakna hahkat lote nangawn a sihpih ngam tam lua ahih manin gamvai leh biakna gawm khop leh kiguluksak niloh khak ding lauhuai mahmah a, khadap lang kibang lo khau kikhih khawm bang niloh thei hi.
May be an illustration of footwear

COVID-19 KICI CHINESE-MADE VIRUS HI TAKPI MAH DING HIAM?

 COVID-19 KICI CHINESE-MADE VIRUS HI TAKPI MAH DING HIAM?

Coronavirus case masa penpen 1931 kum pekin United States of America gam-a North Dakota state sunga ak (chickens) kikhoite tung panin virologists Arthur Schalk leh M.C. Hawn in na mukhia masa pen uh hi. Tua hun in a virus min infectious bronchitis virus (IBV) ci-in tua hunin na kithei hi.
Coronavirus kici pen nawi a ne ganhingte leh mihingte (mammals) leh vasa leh akte (chickens) tungah natna a piangsak lungnote (viruses) a group in a vekpi in a genna dingin kammal kizang hi a, hih RNA viruses in respiratory tract infections a kici huih dikna munte ah natna a pian'sakte a lompi in genna min dingin a kizang kammal hi.
Coronavirus a kimuhkhiat masakna pen leh a hong kipatna bulpi (origin) pen China hi loin America gam na hi zawsop a, coronavirus nam tampite lakah sihna a piangsak theite pen SARS, MERS, leh COVID-19 hi. Covid-19 pandemic kipat khit nungin a virus a lim leh mel kibang pian napi-in a tuam zaw deuh (mutations or variants) US, UK, South Africa, Brazil leh India cihte ah a variants tuamtuamte - Alpha (B.1.1.7), Beta (B.1.351), Gamma (P.1), leh Delta (B.1.617.2) variants cihte hong piang beh ahih manin hih pandemic second wave ah a diakin India gammite in kithuaklah pha diak hi.
Coronavirus cih kammal pen Latin kammal "Corona" a cih kumpi lukhu ahih kei leh paakkual (crown or wreath) a cihna hi a, a Latin kammal corona cih Greek kammal κορώνη korṓnē ("garland, wreath" a cihna) panin kilasawnin human coronaviruses nam tuamtuamte a na sin leh sittel June Almeida leh David Tyrrell in coronavirus ci-in a min ding na phuah uh ahi hi. Coronavirus cih kammal lai tawh a kikhetkhiat (print) masak kum pen 1968 kum in informal group of virologists ten "new family of viruses" a cih uh virus thak innkuan minte a phuahna dingin NATURE a kici journal ah na zang masa uh hi.
1971 kum in International Committee for the Nomenclature of Viruses (a khuanungin International Committee on Taxonomy of Viruses ci-in a min a kikhel) in coronavirus genus (group) scientific min dingin coronavirus cih na thukimpih uh hi. 2019 kum bei kuanin China gam-a Wuhan Seafood market panin coronavirus kimukhia thak pen coronavirus case masa hi loin a variant or mutant nam thak hi bek a, Covid-19 pandemic kipat khit nungin gam tuamtuamte ah a variants/mutants thak tuamtuamte a kimukhiat leh piang behlap zom dan tawh kibang hi.
Hih bangin coronavirus hong kilaih in a piankhiat (evolved) zia a thei vet lote khemna dingin conspiracy theories gen siamte leh gelh siamte in CHINESE VIRUS hi or Chinese-made virus hi ci-in min tampi khemna dingin articles leh YouTube ah video uploaded in sum zon'na dingin zangin mi tampi tak khem gawpin bum tuak bangsak zo uh hi.
Thuman a bul a bal a kantel sese lo leh ngaihsutna khuak zang sese lo teng khem zo uh ahih manun tu dong mi tampi takin Chinate pum muhdah semsemna in nei pong uh hi. Alexander Pope in, "A little knowledge is a dangerous thing," a cih bangin thu neuno bek thei-in thei kisak pah khak luatna pen lauhuai mahmah hi. Chinese-made virus cite khem tuakte in Asian origins mite gam tuamtuam ah suam uh a, a diakin America ah bang Asian mite hate crimes or hate attacks a tuah uh nakpi takin kibehlap sak hi.
Covid-19 virus variant thak nunung pen British leh Indian variants or strains hybrid Vietnam gamah zong kimuhkhiat beh leuleu hi. Tua ma-in Southeast Asian country virus variants nam sagih - B.1.222, B.1.619, D614G, B.1.17 (known as the UK variant) leh Indian variants nam thum B.1.351, A.23.1 leh B.1.617.2 kimuhkhiat beh khin hi.
Conspiracy theorists ten a genna uh up ding hileh BC hun lai-in epidemics or plagues or pestilences piang khinsa teng, 1931 kum in US gam-a coronavirus first detected case infectious bronchitis virus (IBV) kicite zong, mihingte tangthu sungah epidemic nasia pen bubonic plague kici in 1346-1353 kikal in Afro-Eurasia ah mi 70-200 miilion na vat lum hi. Tua bangin epidemic nasia a piangsak virus zong Chinese-made hi cih kul ve maw???
Lai Siangtho (LST) sunga Thuciam Lui sungah 2 Samuel 25 sung en le'ng David in Israel milip a sim lai-in Pasian hehna hangin vantung mi in Israel mi 70,000 a vatlupna thu leh Paikhiatna or Exodus 9:1–7 leh Exodus 11:1–12:36 sungah Faro lungtang khauhna hangin Pasian' vantung mi in Egypt gam-a ganhing leh mihingte' tacil teng a vatlupsak zong conspiracy theories mutpu ten Chinese-made virus hi ci vet lai le-uh a khem zawh uh LST um kineih pha diak conservatives tam tuak sa henhan ing.
Wuhan ah 2019 in bei kuanin coronavirus case masa a piangsak SARS-CoV2 viriant khit nungin a variants or strains khauh zaw gam tuamtuam ah a kibehlap thakte Alpha (B.1.1.7), Beta (B.1.351), Gamma (P.1), leh Delta (B.1.617.2) zong Chinese-made virus mah hi, cih beh vet lai ve vua? China in tu lai takin a thuak leh a gam uh mun tuamtuamte a nawk kik pen Indian variant a kici Delta strain hi.
Alpha (B.1.1.7), Beta (B.1.351), Gamma (P.1), leh Delta (B.1.617.2) variants or strains khit ciangin a variants khauh zaw a thak hong kibehlap ding mipil misiamte in lunghimawh mahmah uh a, SARS-CoV2 variant a kimuh khit a mutations thak kibehlap niloh ahih manin mipil misiam tampi in hih pandemic mawk bei pak dingin um lo uh hi. A dalna zatui kibawl khinte a kisun nuam lo, a um lo lai leh a zatui a kicin'lahna hangin hih pandemic mawk bei pak lo ding hi, ci uh hi.
China gamah millions teen'na khuapi ahi Wuhan, Beijing, Zingzhou, Nanjing, Zhangjiajie cihte Indian variant Delta in third wave in nawkin buaipih kik mahmah uh a, kilawhsawnna hat lua ahih manin "superspreader" kici liang hi. Hih bang reports a zak uh ciangin ati-Chinese racist sokbongte in Chinese "home-made virus" a gamah ciahkik ta hi ci-in HOME COMING hi ci-in a lungdampih tam mahmah henhan dep uh a, bangci leh hih pandemic bei meng ding hiam cih lunghimawh nak sangin na lungdampih zaw zen uh hi.
Khristian na kicih ngam lanlan lai ding uh leh zuau bulomtang gen leh khahkhah dah zaw un. Delta variant in a nawkna hangin US leh UK gam banah South Asia, a diakin Myanmar in zong thuaklah mahmah hi. Na lungkimna ding uh ahih leh tuate zong *Home coming* hi cih beh vet lai ve vua 🐖🐖🐖 hon.
Hai pen phamawh lua lo hi. Mawl leh tawta leh hai thuakkhawm pen a thoihna ding a zatui om lo ahih poi mahmah hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports
May be an image of text that says "KKA THUSUAK NGAH' THAK: Covid-19 kici Chinese-made virus hi ci-in racists propaganda leh conspiracy theories genin Sen dawi hi, ci-in a ku luakluakte; pandemic hunin ganhing bangin a hon tattatte, mask thuah ding a thudon lote leh a zatui free in kisut theih om napi-in kisun nuam lote a virus in maingap leh ngai pha diak sese hi."