Friday, 28 October 2022

𝐒𝐄𝐋𝐅-𝐒𝐓𝐘𝐋𝐄𝐃 "𝐅𝐑𝐄𝐄 𝐒𝐏𝐄𝐄𝐂𝐇" 𝐀𝐁𝐒𝐎𝐋𝐔𝐓𝐈𝐒𝐓 𝐄𝐋𝐎𝐍 𝐌𝐔𝐒𝐊 𝐈𝐍 $𝟒𝟒 𝐃𝐄𝐀𝐋 𝐓𝐀𝐖𝐇 𝐓𝐖𝐈𝐓𝐓𝐄𝐑 𝐋𝐄𝐈𝐊𝐇𝐈𝐀

 𝐒𝐄𝐋𝐅-𝐒𝐓𝐘𝐋𝐄𝐃 "𝐅𝐑𝐄𝐄 𝐒𝐏𝐄𝐄𝐂𝐇" 𝐀𝐁𝐒𝐎𝐋𝐔𝐓𝐈𝐒𝐓 𝐄𝐋𝐎𝐍 𝐌𝐔𝐒𝐊 𝐈𝐍 $𝟒𝟒 𝐃𝐄𝐀𝐋 𝐓𝐀𝐖𝐇 𝐓𝐖𝐈𝐓𝐓𝐄𝐑 𝐋𝐄𝐈𝐊𝐇𝐈𝐀


Oct. 29: Sum tawh na khempeuh ka lei thei hi; sum nei peuh le'ng ka ut bangbangin ka phengtat thei lel hi, ka ut teng ka mot gengen thei hi, cih ngaihsutna nei-in mipite sungah kituahloh leh kithukimlohna a piangsak mi (controversial figure) leh ut bangin pau-in i ut teng gen theihna khuan kinei tek hi, cih ngaihsutna a nei self-styled "free speech" absolutist, Elon Musk in $44bn (£38.1bn) tawh Twitter leikhia ngawngaw ta hi.

Leitungah mi hau pen, electric car maker Tesla Inc (TSLA.O) leh SpeceX neipa Elon Musk in $44bn (£38.1bn) tawh Twitter leikhiatna thu US government filing in a leikhiatna thu gen hi. 9:19 AM · Oct 28, 2022 in Musk in a Twitter account ah Twitter logo dingin a kizang vasa thang awkcip panin kisuaktasak hi, ci-in "the bird is freed" cih a tweeted khit nungin "let the good times roll", ci-in bang hun lai hun nuam a cih nopna hiam cih gen tuan loin hun nuam-ah bual kik ni, cih teng tuangsak hi.

Musk in Twitter a leina news a mu Zomi pawl khatte in zuau bulomtang veve a khahkhia mun zaw a thangahna uh account handler a nungzuih leh a biakpa uh Donald Trump hong ciahkik ta ding hi, ci-in na lawp mahmah henhan uh hi. RIH Media kici bangah amau sangkahna ah a manglai sia uh kua hi mawk ding hiam conservative a cih Pasian thu umte ci-in, liberal a cih Pasian' thu a um lote ci miumiau pongin conservative pawl gualzawhna lianpi zahin hih news suaksak zen uh hi.

Self-styled "free-speech" absolutist ahihna Musk in lakkhia pah a, Twitter a leikhiat tawh kituakin a hang kician om lopi-in top Twitter executives nga a tawpsak pahte lakah Twitter boss Parag Agrawal zong kihel hi. Thursday sunkim khit nitak lamin Twitter' headquarter San Francisco panin Agrawal leh executives dang nih kipaikhiatpih (escorted out) hi, ci-in Reuters reports in gen hi.

A kha-a sim Twitter kizuak-kileikhiatna dingin thukham lamsangah kinialna (legal wrangling) piangin a awk khit nungin $44bn deal tawh Musk in a leikhiat hangin mailam hunah Twitter platform koi lam zuan leh manawhin kalsuan ding hiam cih dotna leh lauhna piangsak hi. Musk in $44bn tawh Twitter platform a leikhiatna thu Thursday in US Securities and Exchange Commission in a leikhiatna thu procurement filing bawlsak hi. Musk in April in Twitter a lei sawmna thu pulak a, July in buaina neuhneuh hangin lungkia-in na tawpsan hi.

Friday in New York Stock Exchange in, "merger effective" hangin Twitter' share trading kikhawlsak (suspended) hi, ci hi. Twitter' Chief financial officer Ned Segal leh Twitter' top legal and policy executive, Vijaya Gadde, Twitter' Chief Executive Officer Agrawal cihte in Twitter nusiatsan ding uh hi, ci-in US media reports in gen hi.

Twitter co-founder Biz Stone in top executives te'n a tawpsanna thu kipsakna a gen kawmin Gadde, Segal, Agrawal in Twitter adingin a sepkhiatnate uh lungdamna ko-in, "massive talents" leh "beautiful humans" kammalte zangin a siamna leh mi hoih ci-in phat hi. Nung kum November panin Twitter' Chairman a len Bret Taylor in zong ka tutna ah ka tu nawn kei hi, ci-in a LinkedIn profile panin pulak hi.

Twitter in zuih dinga thukhun khungte a palsatte dan a piak dante a management leh moderation policies vai-ah self-styled "free speech absolutist" a kici Musk tawh na kituak lo uh hi. April kha-in Musk in Twitter a lei sawm cil lai-in a platform user number pha zah hong genna man lo (misleading information) hi, ci-in Musk in na ngawh ahih manin buaina na piangsak hi. Tua loin Musk in Twitter in a thukhun zui loin a phengtatte accounts a phiatsakte (suspended users) lakah US Capitol a kibuluh khit nungin a account a phiatsak ex-US President Donald Trump zong na kihel hi.

Nov. 3 US presidential election results ah US khang tangthu sung adingin guallelhna lian penin Trump na guallel hi. Ahih hangin vote nasia takin gukna (widespread voter fraud) om hi kei leh millions millions votes tawh ka gualzo hi, cih January 20 Inauguration Day ma dong tua dan vive tatsat loin misinformation vive a Twitter account leh Fb account panin posts den hi. Tua bek hi loin election results lumlet dingin vice president Mike Pence nangawn vau bawlin a nawh banah a nungzuite in a gualzo Biden in White House a luah lohna dingin sih ngamin dalin a dona dingun "Fight like Hell!" cih dong ngongtatna a piansakna dingun tha na pia-in tawholh den uh hi.

Twitter in Capitol building buluhna ah ngongtatna kimu tawh a kibangin Trump in ngongtatna dang a pianna dingin tha a piak beh ding lauhuai hi (there was a risk Mr Trump would incite further violence) hi, a cih hangin Musk in Twitter in Trump' account a khaksak pen haina hi, ci-in "foolish" cih kammal na zang khum hi.

Twitter in a platform uh muhdahna leh kikhenna (hate and division) a piangsak thei thu a khahte a thukhun uh tawh kituak lo hi, ci-in a accounts uh a khaksak tampi omte Musk in "free speech" dalna ahih manin haina hi, ci-in zahko hi. Ahih hangin tu kal bulin Musk in, Twitter platform muhdahna leh kikhenna ging a thotna dei (echo chamber for hate and division) a suah ding ka deih kei hi. A kampauna hangin a nung cianga thupiang bangmah om sese loin thukhun a nei lo mi khempeuh suahtakna mun Twitter suak thei lo ding hi," (Twitter obviously cannot become a free-for-all hell-scape, where anything can be said with no consequences!") cih tweeted themthum zelin khut lumlet bang hi.

Musk in Twitter a lei khit nungin ama' makaihna nuai-a Twitter thukhun koici ding hiam cih 340 million val Twitters users sung bek broadcast mediate sunga free speech experts panelists te'n gen belin nei hi. Musk in Twitter a lei khitin top executives nga a paihkhiat pah banah Twitter ah a semte khiam suk/a lomin khawlsak sawm ahih manin 7,500 employees te'n a maban uh-ah a sepna taanlawh ding maw cih patauhna leh lauhna tawh kidimsak hi. A beisa kha thum lai-in messaging app Blind poll ah Twitter employers 266te vote khiatna ah kihel uh a, 10% bekin ka sepna khahsuah loin ka sem suak ding hi, ci ngam uh hi.

Musk' khut nuai-ah Twitter a om khit nungin free speech policies a ngei bangin khauh loin nem zaw ding ahih manin muhdahna kampau zatna leh thuman lo zuau bulomtang (hate speech or disinformation) a khah zomna hangun blocked a tuakte a platform ah kimuak kik ding hi, cih lauhna leh lunghimawhna piangsak hi. Tua bang extremists mite lakah Donald Trump zong a kihel banah a thu khahte thutak omsun zuau ahi lai tawh a kibang pro-Trump lam panin political extremists group QAnon loyalists leh Covid-19 kici zuau leh mi khemna hi, ahih kei leh Chinese-made virus hi, ci-in um loin a nial (deniers) gan hon bangin hong tai lut kik ding uh lunghimawhna lianpi piangsak hi.

Elon Musk in tweeted khahna ah, "Vasa suakta ta hi," a cih EU commissioner for the internal market, Thierry Breton in a dawn'na ah, "Europe gamte ah EU' thukhun tungah Twitter leng ding hi," ci-in European gamte ah regulators mite in Twitter in a thukhun ngeina luite laihin a nemsekna dingin a laih leh khauh takin na ding ding uh hi, ci-in Musk in "free speech" paulapna dingin Twitter platform phengzat nuamte suahtakna a piak leh EU rules in thukhen khum ding ahihna a gen kawmin EU thukhun a tungah a omna hilhcian hi. EU thukhun nuai-ah vasa leng ding hi, cihsan hithiat hi.

Musk pen leitungah mihau pen hi a, a neihsa $250bn pha dingin a kituat mipite lakah kitelkhialhna leh thukimlohna piangsak thei dinga kampau leh gamtang mi (controversial figure) hi. Electric car company Tesla panin hong hauh khiat nungin space exploration firm Space X hong pan hi. Amah tawh kisaikhakna a nei lo thu leh nate (unrelated matters) ah a kitulmawh luatna hangin a thugente bil dawhin kinei a, geopolitical issues panin Ukraine gal, tua panin June 23 - 10 July 2018 kikal sung Thai lei/suanghawm (cave) sunga sangnaupang 12 leh a football coach uh ni 18 a awkcipna thu cihte kihelin a sum a paai thawhkhiat sangin a kitulmawh luat manin kisam lopi-in kinialna leh buaina na piangsak kawikawi hi.

Gentehna dingin, hih Thai cave rescue operation vai-ah Musk leh a rocket company SpaceX panin amah leh a engineers mite'n submarine neuno bawlin hutkhiatna ah zat ding, ci-in Tham Luang cave omna Thailand ah sawl uh hi. Ahih hangin SpaceX' bawl small submarine device pen hutkhiatna 'rescue operation" ah kizang vet lo a, interview ah tua hunin Thai naupangte a a coach uh a hunkhia north London mi Diver Vernon Unsworth in mipi pimuhna leh thudonna ngahna ding “PR stunt” hi bek a, tuiciin lei/suanhawm sunga awkcip naupangte hutkhiatna dingin tua bang device kizang tnhei lo ding hi, ci hi.

Musk in Unsworth' mindaina dingin kumcing lo naupang luppih (pedophile) hi, ci-in zuauthu tawh ngawh ahih manin Los Angeles federal court ah September 18, 2018 in tua bang kampau nawn lo ding leh suksiatna (damages) hangin $75,000 lawsuit na filed khum hi. Musk in British diver Unsworth' mindaina dingin zuauthu tawh a ngawhna leh zahkona hangin mawhsakna leh gensiatna a thuak dikdek nungin masakna ngenin, "His [Unsworth's] actions against me do not justify my actions against him, and for that I apologize to Mr. Unsworth and to the companies I represent as leader," Musk said in a tweet. "The fault in mine and mine alone," ci hi.

Musk in Twitter a lei khit nungin top executives nga a tawpsak vai tawh kisai maban ah a company nasem a tam zaw sem tawpsak beh a sawmna hiam cih kitelcian lo hi. Ahih hangin a beisa hunin reports in a genna ah, Twitter staffs 75% in a nasepna khahsuah ding uh hi, ci-in a gen hangin Twitter leh Tesla ah shareholder Ross Gerber in tua bang reports thuman tawh kituak khin lo hi, ci-in BBC kiangah na gen hi. "Twitter ah talented mi tampi om a, a diakin engineering lamah tam hi. Amaute in a siamna neihte uh kembit suak nuam uh hi," ci-in gen beh hi. Ahih hangin upper management cihte lo buangin a sepna uh taanlawh lo kha ding uh hi. Musk in a tawpsak dinga kilawm lo product managers leh end projects ah a sem zah khiam sawm hi, ci hi.

April kha-in Musk in $44bn tawh Twitter a leikhiat sawmna thu gen a, thukimna a pian' mateng a price tag tam lua bang hi. Spam/fake accounts khempeuh ka siansuah nuam a, "common digital town square" a nei khantohna gamtat, kampau, kizep dan siangtho leh kilawm theihna, minam khangto hihna (civilization) a om ding leh free speech a om theihna mun platform ka deih manin Twitter ka lei nuam hi, ci-in tua hunin Musk in na gen hi.

Ahih hangin July in Twitter lei ding a sawmna vai a lungsim lumlet a, Twitter in Twitter users sungah fake accounts zang tua zah pha hi, a cih sangin tam zaw hi, cih paulapin a khawlsanna thu kisiamtanna in zang hi. South Africa panin Silicon Valley ah leitungah mihau pen Musk' tangthu a kigente pen tel hamsa-in a khiatna gen ding dan a haksa leh a lamdang (enigmatic), uploh dingin a haksa uploh a kiphamawh a bang leh ama sungtawng tangthu kinialna ding a piangsak (compelling and controversial inside story) thute a innkuanpihte panin a lawmte panin a galte dongin gen uh hi.

A tawpna ah Twitter executives te'n Musk in $44bn tawh a leina dingin a offer piak a dalna in legal action bawl uh hi. Musk leh Twitter lei sawmna ah a kigolhkha investors dangte in, tu-in Twitter lei ding a kisawm hangin lawhsam hi, ci-in July in gen uh hi. Musk in bang ngimna nei-in Twitter leikhiat sawm hiam, cih tu dong mah upmawh thu genna (speculation) dai nai tuan lo hi.

Tu kal bulin Musk in a Twitter profile laihin "Chief Twit" cih hong gelh ciangin observers pawl khatte in a khut nuai-ah koihin lei sawm hi, ci-in gen uh hi. Twitter' headquarter San Francisco ah a va hawhna ah Musk in bone China tawh a kibawl kuang silna kuangpi (kitchen sink) tawi-in a video a tweeted ah khah a, a caption ah: "let that sink in!" cih teng gelh hi. Leitunga mihau pen hi kei leh mihai hi, ci-in a zahko tam kha ding a, kilutsak het lo ding hi.

Twitter panin a management team thak kua teng hi ding cih pulakkhia nai lo hi. ahih hangin a kua a kua in chief executive a len ta zongin Musk in a company ah kumpi zaa len veve ding a, Twitter, Tesla leh SpaceX ah a management positions len teng kilangleek loin a kikim (balance) thei dingin hun hawmin buai mahmah ding hi.

Tu kum bulin Twitter' board ah tawl khat va kihelin a va tut sungin Twitter firm' strategy gensia leh soisel thapai hi. Court filing ah a kipholakkhiatna ah Musk in Twitter Chief Executive Officer Agrawal in Twitter' buaina bawlpha thei lo hi, ci-in private messages ah a khakte kimu hi. Musk in a thu post khiatna ah Twitter vai leh "X, the app for everything" zong nakpi takin laih ding ngimna lianpi nei hi. Pawl khatte in Musk in a lawhcing mahmah Chinese app WeChat danin messaging, social media, payments leh food orders cihte kihelin services tuamtuam a nei "super app" in bawl sawm hi, ci uh hi.

"Free speech" cih ka civil right hi, ci-in rights khempeuhin gamgi leh ciangtanh nei hi, cih ngaihsutna nei loin ut bang teng gen theihna dingin a zang nuamte, ngongtatna, zuauthu bulphuhin mi dangte a mindaisak nuamte, thukham kici kei adingin om lo a, mi dangte ading bek hi, thukham tungah ka om hi, cih ngaihsutna a neite adingin Elon Musk in $44bn tawh Twitter a leikhiat Independence Day ni suak ding hi. A diakdiakin, ek mai ngam zah liangin a pil leh Trump a gumpa leh honpa dingin a sang America leh leitung gam tuamtuamah fundamentalist conservatives pawl adingin 2016 presidential elections results a kipulakkhiat ni-a GOOD NEWS zahin khum ngaungau ding hi.

*Additional reporting by Lucy Hooker and Chris Vallance

Source: BBC and Reuters



Thursday, 27 October 2022

 𝐁𝐄𝐇𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐀𝐇 𝐃𝐄𝐕𝐄𝐋𝐎𝐏𝐌𝐄𝐍𝐓 𝐓𝐔𝐔𝐊 𝐓𝐔𝐍' 𝐊𝐈𝐏𝐀𝐍 𝐏𝐀𝐇 𝐌𝐀𝐖?; 𝐔𝐂𝐌 𝐈𝐍 𝐁𝐄𝐇𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐋𝐄𝐇 𝐌𝐔𝐀𝐋𝐙𝐈𝐍 𝐃𝐎𝐍𝐆𝐀𝐇 𝐀 𝐊𝐇𝐔𝐓𝐒𝐀𝐔 𝐇𝐎𝐍𝐆 𝐙𝐀𝐍 𝐓𝐎 𝐏𝐔𝐀𝐓𝐏𝐔𝐀𝐓 𝐊𝐇𝐈𝐍..... 𝐌𝐄𝐈 𝐙𝐈𝐀𝐋 𝐇𝐔𝐍!


Oct. 27: Zanhal (October 26) in Zo suante teen'na Churachandpur district sunga om Behiang Range leh Mualzin khuate-a lokhomite tungah a sialin a kine pah thei be nam khat singno (cashew nut sapling) 2,000 kiim United Committee Manipur (UCM) leh Indian Council of Agricultural Research (ICAR) kipawlin va hawmkhia uh hi, ci-in a Committee in gen hi. Hih hunin UCM president Joychandra Konthoujam in a genna ah, “Manipur amah leh amah kitodelhin a kikemcing leh sawt kimang zo (self-sustainable) dinmun in a din’ theihna ding saupi geelna leh ngimna ngimna tawh i gamgite a kemcing khuata mite amau leh amau a kivakzawhna bulpi a piangsak dingin cashew singnote va kihawm hi. Government panin welfare schemes a ngah kha nai lo mun simthamte (remote locations) zong UCM in mailam hunah va kisik kawikawi zom lai ding hi,” ci hi.

Health status, education, power supply leh road connectivity tawh kisai Manipur government in a kisapna bangin a vaihawmsakna dingin thuneite tungah reports kipia-in kingensak ding hi, ci-in Joychandra in gen beh hi. Manipur gam-a phaizang kuam leh khamtung kuam tengah a kikim khantohna (equal development) taktak a pian’ theihna dingin gamgi leh mun simtham-ah a teng mite kinusiatsan loin UCM in kidinpih ding hi, ci-in UCM president Joychandra in a kamciam banah phaizang leh khamtungah a kikim khantohna taktak a om theihna dingin panlakna ah mun simthamte pibawl masak (particular emphasis) ding hi, ci-in gen beh hi.

Joychandra in, a singnote hong khancing ciangin i kiim leh paam-a omte (environment) a humbit bek hi loin sumbukte ah zuak theih ding theigah a piangsak singnote a beisa hunin UCM in mun tuamtuamah na kihawm kawikawi khin zo hi, ci-in a gen hangin khamtung gam lam Behiang kuam ahi lo mundang na hawm kha ngei uh hiam cih gen tuan lo hi. A Committee in a chancing/picing khit ciangin nek ding leh sumbuk ah sum muhna dingin zuak theih theigah gahin a suang singnote hawmna ah huh theih zah siit nei loin kihuh ding a, UCM in gamgi kuam-a om mawtaw tun lohna mun simtham-ah a om khuatate (remote border villages) ah singno hawmkhiat kizom toto ding hi, ci-in gen beh hi.

𝐌𝐲 𝐓𝐚𝐤𝐞: Behiang leh Mualzin khuate-ah UCM leh ICAR kipawlin cashew singno 4,000 a hawmkhiate uh Sangin Behiang leh a kiim a kiangte gentak lo Chin State ah a om sanggamte tawh kikawmtuahna dingin a kisam masa zaw bang dang hi loin kizopna lampi (road connectivity) hoih leh thu leh la kizaktuah theihna dingin optic fibre panin internet kihawmkhia ahih manin power supply gina zaw kisam zaw pek hi. Tua loin cashew sangin cidam ludamna kisam masa zaw a, a diakin phalbi hong naih tawh kituakin natleng hong laang hun ahih manin health-care system hoih kisam hi. Tu hun pen pilna siamna tawh kidem hun hi a, laitan nei loin nasepna hoih kingah zo lo ahih manin education system puah masak ding cashew nut singno hawmkhiat sangin kisam zaw hi.

Social media sungah kammal kiphuak thak a kilim zat mahmah #missionarypa a.k.a. Biren in a development Dahpa khuang tum ging tawh hong khim leh bumin, lungkim takin i pu i pate satsa leitang leh Guite hausa Pu Goukhotang zekhemin 1871 in a kimatna Chivu leitang i zuakkhia uh hi. Tua mun humbitna dingin a second missionary dingin UCM president Joychandra hong zang bang hi. Bang hangin? Joychandra’ kampau zatte nih vei lungngai pha lecin “political language” vive zang a, khantohna leh kipumkhatna (development leh unity) sangin paktat numei moh pheng khat tawh a kizol zawh bangin gamgi-a teng mite cashew plant singno 4,000 tawh hong zolin i leitang uh keek beh theihna dingin a mission zoptoh zel sawm hi.

Nung diakin Chivu ah Chandrakirti Memorial Park official in honna a neih neih ma uh Meitei te’n cikmah hunin gamgi kiim-a om khuate leh a teeng mite cihtheihna ding leh nuntak zawhna dingin letsong hong piak lam uh kiza ngei dihdih lo hi. Joychandra’ “political languages” zat leh a expansionist strategy pawl khatte:

(1) “Long-term objective i neihte sunga kihel Manipur self-sustainable dinmun ah a din theihna ding leh i gamgite kemin a cingte nuntakna ngahna nak piakna (providing a source of livelihood to the villagers who are guarding our borders) ding ngimna tawh cashew saplings va kihawm hi,” ci hi. A Kukiland e, a Zogam e cihcihte i ngah mateng gam leh minam adingin sih ngamin sem zel nung e, ci-in thau tawite in i gam i lei bek hi loin a mite kemin a humbitte hi ung, a kicih niloh pong hangun Joychandra in gamgi kemcingte pen gamgi-a teng mite hi, cih thuman tawm hong imkhia kiau se hi.

(2) Joychandra in, “UCM will continue to visit the remote locations in Manipur where the benefits of welfare schemes of the government are yet to reach,” ci ahih manin development kammal tawh a kinaih mahmah tangpi tangta noptuamna dinga ngimna welfare schemes a tun nai lohna mun simthamte ah Biren government sik leh tangin UCM in leitang kisuhsakna “lang grabbing policy” zopna dingin i khamtung gamte va ban sik kawikawi ding sawm hi.

1990s hunin Tonzang hausapa zol lungkimin Chivu leitang amau khut sungah a koih bangun Meiteite in i leitang a gol zaw sem hong keek beh theihna dingun khuata hausate va mut kawikawi ding sawm kik ta uh hi. Tuu vun silhin tuuno a kineih a balzaan ding a zong ngia hong vak ahih maninmei zial hun khin hi!

(3) Joychandra in, health status, education, power supply leh road connectivity cihte government hong ngaihsutsakna dingin thuneite in a kilawm a kituakin na a sepna dingun report ka khia ding hi, ci hi. Hih bangte Joychandra leh UCM tup leh ngimna hi peuhmah loin Behiang leh Mualzin ah a sialin a kine pah thei betang kang lehlah singno 4,000 ngian nei-in a hawmkhiatna uh a seelcip nopna hi bek hi.

Health status, education, power supply leh road connectivity pen Singngat Constituency ah mipite sik lkeh tang dingin muang takin I teelcing MLA mawhpuakna hi. A ginatloh luat manin Joychandra in hih bang teng hong imkhiat vat khak zong hi thei hi. Ei leh ei i kisittel phat hun hi.

(4) Joychandra in phaizang leh singtang gamte ah a kilangleek lo khantohna a pian’ theihna ding, a diakin mun simtham-a omte uangbawl phat diak dingin a kamciamna a gen tawh kituakin mun simtham leh gamgi-a om khuate rights gumin dinpih dingin a kamciamna nuihzakhuai hi. (assured UCM will always stand for the people residing in remote and border villages of Manipur, the president said that for Manipur to become truly developed, there should be equal development in the valley and the hill, with particular emphasis on remote areas). Vasa thang i kam ciangin i mat theihna dingin thang antah limci nono kikoih hi. A limci theithei, mit la theithei, bil sungah a thawl theithei ding hong tah ding uh hi.

Manipur southern district ah Lamka khuapi nangawnah Meiteite tam mahmah khin zo uh hi. Chivu i zuakkhiat khit nung 1997 kum pekin Legislative Assembly in Guite Kual dong khua tampi a sukha, Singngat khanga om Sumchinvum khua-a Tuitha luipang Cheklaphai Reserved Forest nangawn lakkik sawmin khua 99 a sukha (affected villages) dingin KAIHLAM SANCTUARY in a kipsak khitsa hi. Tua ahih manin Chivu kiim-a om khua bangzah hiam ah hausate hong zol lungkim beh lai le-uh i gam i leitang uh a bei mang khin ding suak hi. Tua dingin Biren govt. in Joychandra leh UCM tungah 2nd Missionary mawhpuakna pia-in ap khin hi, cih a kampau zatte, a mission zop dingte leh a ngimnate panin kitelcian khin lua lel hi.

Chivu vai tawh Nov. 19, 2017 in a foundation stone a phuh ni-in “BEHIANG KHUA-AH CHANDRAKIRTI PARK KIHONNA VAI TUT MUN NGAIHSUTNA KUPNA,” (https://tklyant.blogspot.com/2017/12/behiang-khua-ah-chandra-kirti-park.html) cih thulu zangin article ka na gelh ngei lai-in a thudon vet lo kitam zaw lai hi. Tua hunin ka patauh guk khinkhiante khat khit khat hong tangtung toto hi. A Memorial Park Oct. 14, 2022 in a hon ni-in Rs. 500 tawh amau leh i leitang a kizuak ngam nangawn ki-om zen hi.

Rs. 500 rate tengin a ni mahin a kizuakna sum zang bei khin ding uh a, a tam zaw semin kizuak ding a kidemte in zong hau peekpuuk nawn dingun uphuai lo hi. Tu-in 2nd Missionary Joychandra leh UCM mission hunin kua teng DEVELOPMENT min tawh tui kiphumin hong ki-apkhia zel ding uh hiam cih patauhhuai khin hi. A ut teng a kizuak hangun nang beek na kizuak loh ding a thupi pen hi.

Hih bangin i gam i leitang hong suhsak nuamte khuai bangin hong laan' lai takin tu ni-in na khensatna tawh na tangthu a gelhgelh na hi hi. Na tu na tate in a sim ciangin hong daipih ngam dingin tangthu hoih gelh sawm in. Development deihin Chivu nangawn zuak liang I sial kaih uh a sumtangin tuat le’ng Rs. 40-60 thousands man peelmawh kha ding hi. UEC in Behiang leh Mualzin ah cashew saplings a hawmkhiatte kungno khat Rs. 35 kiim man hi. Meethuai i sa lua hiam ahih kei leh suphuai leh zumhuai i sa lua zaw hiam? “Ching Tam Ama tani” nuai-ah "real equal development in valley and hill areas," a cihcih uh hih dan pian vive hi.


- 𝔗𝔥𝔞𝔫𝔤 𝔎𝔥𝔞𝔫 𝔏𝔦𝔞𝔫





Tuesday, 25 October 2022

 "𝐏𝐇𝐀𝐌𝐀𝐖𝐇 𝐊𝐄𝐈 𝐂𝐈𝐃𝐀𝐌 𝐏𝐄𝐔𝐇 𝐋𝐄𝐇", 𝐂𝐈𝐇𝐂𝐈𝐇 𝐓𝐀𝐖𝐇 𝐋𝐄𝐌 𝐊𝐇𝐈𝐍 𝐙𝐎 𝐋𝐎


Hih zah liangin Zomi sungah sal lungsim paikhia thei mahmah loin ukna buluhin ngongtatna zangin hong ukcip nuamte khenuai uh-ah a husan bei dong a hong ukcip ding phamawhsakna a nei zo nai tuan mahmah lo, kum 50 val piikpeek dictatorship zu leh sa kham kisa zo nai lailai-in, a Golden leh Diamond jubilee, a Centenary sa mah duh zawkna lel tawh a mihing hihna tawh kituakin a neih dinga kilawm suahtakna a zuak ngam, a gam leh a mipihte lei pei-in a zuak ngam Judas Zomi leh mihing' ngaihsutna pongman nei thei mahmah loin sia leh pha, thuman leh zuathu nangawn a khentel thei zo nai mahmah lo hih zahin a kitam miaimuai lai mawk bel,

"𝘼𝙬, 𝙝𝙞𝙝 𝙢𝙖𝙝 𝙡𝙖𝙢𝙙𝙖𝙣𝙜 𝙥𝙚𝙣 𝙨𝙖'𝙣𝙜,
𝙝𝙞𝙝 𝙢𝙖𝙝 𝙡𝙖𝙢𝙙𝙖𝙣𝙜 𝙥𝙚𝙣 𝙨𝙖'𝙣𝙜!"

Upate'n, "Ka zawngin hong haisak," na ci uh hi. I zawn' i ngau mahmah tei sam lai hangin ni dang lai bangin kizawng kingau nawn sam lo hi. A kihausak nuam khinkhian zong pawl khat mah i om khin ta hi. I khuata lungsim i paihkhiat theih loh hangin a pil, a tei leh a ciim pen zahin a kingaihsun nuam i tam ta hi. Kuamah hai bawl ding a ut ki-om lo hi. Mihaite nangawn sal bangin ukcip leh hencip ding a ut kuamah om lo hi.

Tua hi napi-in suahtakna sangin junta' hencipna, kolbulhna leh khihna mah nuam a sa zungzungin a teel zaw lai, suahtakna ngahna ding lunggulhna liuliau bek mah mitsuanin mapang ngamsunte "mihai" leh minam lehpei-in minam dangte taw liahsak, ci-in zahko thapai hunsa zo loin lang bawl, gal leh sa bangin sun nicinin suut cim thei loin beelmang nuh ding bekbek mah a hanciam a honpi mah ki-om lai zen hi. Mihing in a piang vet dingin tua danin va pian' khak sese pen minam adingin daihuai, suphuai leh maizumhuai mahmah hi.

"𝙑𝙖𝙞𝙢𝙞𝙢𝙘𝙞𝙞𝙢 𝙯𝙤𝙣𝙜 𝙠𝙝𝙖𝙢 𝙯𝙤 𝙡𝙤, 𝙜𝙖𝙩𝙖𝙖𝙢𝙘𝙞𝙞𝙢 𝙗𝙚𝙠 𝙢𝙖𝙝 𝙥𝙚𝙩𝙥𝙚𝙩 𝙞𝙣𝙜; 𝙠𝙚'𝙣 𝙩𝙝𝙖𝙣𝙜𝙠𝙝𝙖𝙪 𝙞𝙥𝙥𝙞 𝙨𝙞𝙡𝙝𝙞𝙣 𝙥𝙝𝙖𝙡𝙗𝙞 𝙙𝙤 𝙞𝙣𝙜; 𝙫𝙖𝙞𝙢𝙞𝙢𝙘𝙞𝙞𝙢 𝙯𝙤𝙣𝙜 𝙠𝙝𝙖𝙢 𝙯𝙤 𝙡𝙤, 𝙜𝙖𝙩𝙖𝙖𝙢𝙘𝙞𝙞𝙢 𝙗𝙚𝙠 𝙢𝙖𝙝 𝙥𝙚𝙩𝙥𝙚𝙩 𝙞𝙣𝙜, 𝙖𝙞𝙝𝙖𝙣𝙜 𝙥𝙝𝙖𝙢𝙖𝙬𝙝 𝙠𝙚𝙞 𝙘𝙞𝙙𝙖𝙢 𝙥𝙚𝙪𝙝 𝙡𝙚𝙝!"

cih nuntakna i zatzat lai khawng hileh bel democratic system kizang kizui sese loin Pasian zahin a zaa kikimin ngaihsunin, thuneihna khempeuh keupi tawh hawp gai-in ki-ukcip hun ahi kum zalom 17 leh 18 hunin "𝐀𝐠𝐞 𝐨𝐟 𝐀𝐛𝐬𝐨𝐥𝐮𝐭𝐢𝐬𝐦 𝐨𝐫 𝐀𝐛𝐬𝐨𝐥𝐮𝐭𝐞 𝐦𝐨𝐧𝐚𝐫𝐜𝐡𝐲" ki-ukna tawh a kibang a letkhan lailai hi lehang bel phadawm sa lai ing.

Kum zalom 21 hunin kum zalom 17-18 kikal sung ki-ukcipna thukimpih leh teel zaw-in, a cih bangbang leh hong piak bangbang uh lungkim takin sangin a khut sungah sisan a kidimte tawh khut kilenin nasepkhopna teelna tawh i hihna a manphatna leh i suahtakna (values and freedom) i zuak ngam mawk bel lamdang cih loh a gen beh ding om lo hi. A hun tawh kituak loin nuntak ding teel zawkna pen haina lak panin a sim pha pen pawl hi zawsop ding hi.

"Vaimimciim zong kham zo lo, gataamciim bek mah petpet ing," cihcih hun hi nawn loin gam nih gam thumna tung khin ta; kum zalom 21 sungah lut khin ta; Technology/Computer/Globalization Age hi ta; i khutpi muk-ah leitung buppi-a thupiangte leh pilna siamna kisim/kisin thei ta; leitung buppi-ah mi khempeuhin a teel zawk democratic system tawh ki-uk hunin ei pawlin bang teel zaw ding? I suahtak theihna dingin va do ngamna pen haina hi, nuihzakhuai lel, a cici dictatorship gu khamin a am paupau luakluak ngam lai khawng ki-om zen hi. Zumhuai lua liang sam hilo maw? Suahtakna ngah ding a kihta lua hi zaw maw?

Mihing khatin a piang buang i hih leh suahtakna i neih kisam hi. Suahtakna i neih mateng na khempeuh a mawknapi vive hi, ci-in kum zalom 13 hun lai-in First War of Scottish Independence ah a makai, England kumpi gilo leh ngongtat Edward I (17/18 June 1239 – 7 July 1307), a.k.a. Edward Longshanks or Hammer of the Scots kicipa khut sung panin Scottish mite' suahtakna ding dona ah a makaihna hangin gam lehpei (traitor) leh kumpi simmawhin a lehdo cih ngawhna tuakin ngawngtansakna (beheading) a thuak Scottish freedom fighter William Wallace in, "ɪᴛ'ꜱ ꜰᴏʀ ɴᴏᴛʜɪɴɢ ɪꜰ ʏᴏᴜ ᴅᴏɴ'ᴛ ʜᴀᴠᴇ ꜰʀᴇᴇᴅᴏᴍ," na ci hi.

Khristian biakna zui na hih leh suahtakna pen na ngah dinga kilawm hi. Satan' kolbulhna panin na suahtak theihna dingin singlamteh tungah Pasian' tapa neihsun Jesuh in simmawhna, bawlsiatna, cilphih khumna, zahkona thuakin a sisan tawh hong tankhia a, suahtakna i ngahna dingin a nuntakna tawh hong gumkhia hi. Mihingte pen kumpi gilote leh a ngongtat ukna a neite khut sungah henkol bulhna, nengniamna, tuatcilna, bawlsiatna a thuak dingin a piangsak Pasian in na phal lo hi. A pianpih mihingte sal bangin a bawl nuam leh saltan' ding a phalte pen Dawi mangpa' zia leh tong zui-in a kalsuan leh gamtangte bek hi.

Pasian in ama' lim leh bel suunin a bawl mihingte'n saltan'na, hencipna, kolbulhna thuak den dingin na phal hi zen leh LST sung i sim ciangin Israel mite in nenniamna leh saltan'na a thuak hun simun Thukhente (Judges) khat khit khat na pia het lo ding hi. Kum 430 sung (a lut hun uh-a kipanin a suahtak dong uh) Egypt gamah Israel mite' saltan'na panin Pasian in na hunkhia peuhmah lo ding hi. Babylon gamah salin kikai-in kum 70 sung a saltan'na panun Pasian in na hunkhia het loin EN HITHIAT bek le'ng a hencipte in suahtasak lel un teh, na cihsan hithiat lel zaw kha ding hi.

Pasian' tapa nangawnin lei pian' ma pekin Pasian' geelna a tangtunsak theihna ding, a mawhpuakna leh a ngimnate a sepkhiat theihna dingin singlamteh tungah a sisan bua khiasakin, a nuntakna dong hong piakhia hi. Suahtakna kici a man (price) tam mahmah hi. Man piak loh kiphamawh hi. Man piak lohin a kingah suahtakna pen a mawknapi hi a, etlahhuai lo hi.

William Wallace in England kumpi gilo Edward Longshanks in Scottish mite tungah siah kai napi-in a nengniamna, a bawlsiatna, leh England gam a lehdo nawn lohna ding uh ngimna in English sisan tawh kizom tanu tapa a neihna dingun a galkap uliante in Scottish nupa kop kiteng cilte in a omkhop ma-un a luppih theihna dingun aana a piak "prima nocta" law kicite lehdo ngam lo napi-in thuneihna bek deihin mawhpuakna a thudon lo, kumpi gilo lehdo hunin do ngam loin, "EN HITHIAT bek zaw le'ng i thuneihna kikhahsuah loin kibit pen hi," a cici gam leh minam it, kem leh hu a kineih Scottish nobles-te hih bangin na to hi:

"I kibatlohna uh om hi, cih ngaihsutna ka nei hi. Na panmun, tutna leh thuneihna (position) uh hong pia ding bekin hih gam (Scotland) a om bangin ngaihsutna na nei uh hi. Hih mite (Scottish) tungah suahtakna a pia dingin panmun, tutna leh thuneihna a nei a lenin ka hong ngaihsun zaw hi. Scottish mite in suahtakna a ngah peelmawhna dingun ka kuankhia hi..... Suahtakna ah hong tunpih un, na nung uh ka hong zui ding hi," na ci hi. Gam leh minam it takpi i kicih a, gam leh makai ding i ut leh William Wallace bangin i kipiakkhiat ngam kisam hi. Tua bang i ngap kei leh mi dangte ma va khak sese kisam loin kihepkhiat ziau a zatui hoih pen hi a, minam adingin cidamhuai zaw hi.

Tua loin mipite lunggulh suahtakna lampi a khaktan ding, saltan'na sikkhau (chain of bondage) a giksak semsem bek ding leh mipite tungah vangik a guan beh thei bek i hih khak leh suahtakna mipite tungah a pia nuamte panmun awn' hun zaw ta hi. Suaktakna lampi a heikawi thei bek, suahtakna lampi a khantan thei ding bekin gam leh minam it, makai tutna ah tu nuam bek i hih leh suahtakna lampi tawnin a pai i minam a dongtaksak dingin va dindin, va tuttut hun nawn lo hi.

Ngongtatna, galkap thahatna zangin ki-ukcipna deih lo, cihcih ciang bek tawh suahtakna kingah zo ngei lo ding hi. Suahtakna i ngah theihna dingin ei ut leh ut loh kisai kisai loin hong hencip leh kolbulhte i lehdo ngam limlim loh kiphamawh hi. Suahtakna i cih a man (price) tawm lo. Man piak loh kiphamawh hi. Phamawh kei cidam peuh leh, cihcih tawh na khempeuh lem khin zo lo hi. Junta dictatorship regime' ukcipna nuai-ah en hithiat zaw le'ng kibit pen hi, ci-in gualnopna bawl bawlin laan bawltawm leh t-shirt bawltawm ahi zialzualte khai-in silh ngeingai pongin i kihai thutuah henhan pong tawh suahtakna ngah zawh ngei ding na hilo a, suahtakna in hong gamlatsat zaw semsem hi. Ni tampi'n kheng zo ta hi!

- Thang Khan Lian



Saturday, 22 October 2022

𝐙𝐎𝐌𝐈 𝐏𝐀𝐍𝐈𝐍 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐌𝐈 𝐋𝐄𝐇 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐆𝐔𝐌 𝐊𝐈𝐒𝐔𝐀𝐊𝐒𝐀𝐊 𝐋𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐌𝐀𝐖?

 𝐙𝐎𝐌𝐈 𝐏𝐀𝐍𝐈𝐍 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐌𝐈 𝐋𝐄𝐇 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐆𝐔𝐌 𝐊𝐈𝐒𝐔𝐀𝐊𝐒𝐀𝐊 𝐋𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐌𝐀𝐖?


Tu hun pen Technology Age hi ta ahih manin technology in mi khempeuh nuntakna hong sukha, pei gawp leh uk zo mahmah hi. Technology tuamtuamnte sung panin mass media or mass communication (social media i cih) in i nisim nutakna hong uk zo leh lawngkha zo pha diak hi. Technology a hoihna tampi a om mah bangin a siatna zong tampi mah na om hi. A diakin, mass communication pen tu hunin leitung a peite lak-a khat hi a, i zak ngei lo thu (information) i zak leh i ngahna hi.

Minam tampite in mass communication pen amau minam interests adingin meetlawhpih ding leh a muibun thei penin zang uh hi. Tua hi napi-in ei Zomite pen mass communication (social media) zat dan a siam lo pha diak minam na kihi sese ahih manin a poi hun tam mahmah hi. Khuata nuntakna panin khuapi nuntakna tung vatin, i nuntakzia hong kilaih vat ciangin kikheelna (change) leh a khangto zaw mite nuntakzia tawh a kituak dingin kilaih a sawm tuan lo kitam lai hi. I khuata lungsim i paikhiat theih loh hun na tam lua a, tua teng mah social media ah i pholakkhiat den ciangin a kilawm lo bek hi loin i minam a daisak thei ding na tam mahmah hi.

Zomite in social media sungah ei leh ei kipum muan ngamna lianpi luang leet (self-confidence overloaded) tawh hangsan takin i thu telcian lohpi i ut teng gen leh khah kilim ciin' mahmah mawk hi. I ngeina danin a paipih sawm a bang peuh ki-om lai hileh kilawm hi.

I khuata lungsim leh i gamtatziate i omna gam thak tawh a kituak ding leh kum zalom 21 hun tawh a kituak dingin bulh (adjust) sawm vet loin ut bangin phengtatin, social media peuh pheng pau gawpna mun dingin kizang mawk hi. Ngaihsutna pongman a nei hi le'ng hih dante zumhuai lua ta a, tawta vai lua ta hi. Kum zalom 21 hunin minam dangte zia leh tong banah tu hun tawh kituak nawn lo hi. A kituah loh ciangin hong kilawm het lo hi. A kilawm lote in ei min bek daisak loin i minam buppi daisak hi.

Thupiang khatpeuh a om ciangin a thei masa leh a tangkokhia masa pen ding a kituh bang liangin upmmawh, phuahtawm leh zuau bulomtang vive gawmkhawmin, tua teng amau deihna leh upmmawh phuahtawm teng tawh a khilkhawm beh khit ciangin a mot gengen, a mot khahkhah niloh kitam hi. Hih dan khawng ciang lel peuh thu theihna, pilna, gam leh minam itna zahin a ngaihsun thei lai khawng peuh ki-om lai zen hi. Tu hun paizia tawh a kilem bek tham loin kituak nawn mel lo hi.

Thu khatpeuh - biakna thu, gam ki-uk kivaihawmna thu ahi a, gal kidona thu panin leitung tangthu tuanthute (history) leh leitung kiu lite ah thupiangte (current events or news) na gen nop na gelh nop leh na telcian masak kisam hi. Laisim lah thadah cih takin thadah napi-in leitung kiu li tenga thuppiangte i mittang tawh a mu bangin thu i pheng khah ciangin zuau bulomtang lo buang thu dang tam lo hi. A simte in a na up zawk lai ciangin vai sah mahmah hi. Tua bangin gamtatna in minam daisak a, Zomi kimlai Zuaumi leh Zuaugum a suak khin tam hi.

Social media ah thu khah nuaam na hih buang leh leitung buppi muh theih ahih manin personal research tawm beek bawlin thu na kaihkhop masak a, thuman leh zuauthu na kantel masak kisam hi. Tua loin fake news, conspiracy theories, propaganda tam lua ta a, gam khempeuhah media golhguk pia om kawikawi ahih manin news khempeuh thuman hilo hi.

Tua bek hi loin Zokam leh Zolai tawh lai gelhin khah ding na hih leh kammal gawm leh khenzia man mah tawh khah (posting) huai hi. Tanlangte laigelh kisinna bangin ngaihsun sukin, i tanlang khuak teng mah tawh i ut teng i pheng gelh khit ciangin groups tuamtuamte i khah zihziah zawk lai ciangin a kilawm vet lo leh a kisam vet lo na tam mahmah hi. Tua hi napi-in a pil pen, a thei pen zahin i kingaihsut zawk lai ciangin vai sah mahmah hi. A zumhuai hun hong tam zaw thei hi.

Na telcian lohpi na upmawh, na phuahtawm leh zuau bulomtang gawmin na gen pen 𝐓𝐇𝐔𝐌𝐀𝐍 na hi loin, thuman lo (zuau) ahih manin zuagenpa/nu na kisuaksak tawm hi. Laisim thadah, a pum thadah cih takin a thadah ngiat minam kihi napi-in, thu a thei pen bangin a paupau nuam kitam sese hi. A diakin, news, history, politics (nainganzi) a uk kitam mahmah ta hi.

Theih nopna pen a sia hi loin a hoih hi zaw hi. Ahih hangin hih bangte i gen nop leh lai deih takin sim kisam masa hi. Thu theih nopna i neih hangin thuman sangin zuau thu, thu hoih sangin thu sia vive a lawppih i hih khak leh i pilna a kibehlap tuam loh banah mihing i hihna tawh i manphatna leh thupitna (values and dignity) zuakin ei leh ei a kidaisak kisuak thei zawsop hi. Tua ciang bek hi loin i minam in mindailawh thei zaw lai hi.

American researchers te'n a thu sittelna uh-ah, pasal sangin numeite ni simin tam paukhia zaw uh hi, cih mu khia uh hi. A cidam pasal pen ni simin a pongpi-in kammal (words) 7,000 paukhia (utter) a, numeite kam 20,000 paukhia zo uh hi.

Laisim thadah ngiat napi-in news, history, politics etc etc cihte tam na gen leh na theih lohpi tam na gen zaw ding hi. Na theih lohpi na mot gengen ciangin upmawh, phuahtawm leh zuau bulomtang vive mah na gen loh hong kiphamawh hi. Thuman leh a phattuamna ding thu a gen hi loin 𝐙𝐔𝐀𝐔 𝐌𝐈𝐒𝐒𝐈𝐎𝐍𝐀𝐑𝐘 suah khak ding thubaih hi. Zuau thu a kizeelsak missionary na suah khak leh na minam bek hi loin na biakna zuih Christianity a daisak mipa/minu na suak ding hi. Na thaman ding thukhen ni ciangin thangah huai lo ding hi.

Zuau genna pen mawhna hi, cih Biblical concept a umte i hih manin mawhna tam i bawl nop kei leh tam pau kei zaw le'ng kikhial lo zaw ding hi. Paunak 17:26 sungah, "𝙈𝙞𝙝𝙖𝙞𝙩𝙚 𝙥𝙖𝙪 𝙡𝙤𝙞𝙣 𝙤𝙢 𝙡𝙚𝙝 𝙖 𝙥𝙞𝙡 𝙢𝙖𝙝𝙞𝙣 𝙠𝙞𝙣𝙜𝙖𝙞𝙝𝙨𝙪𝙣 𝙝𝙞. 𝙏𝙝𝙪𝙣𝙜𝙖𝙞𝙝𝙨𝙪𝙣 𝙩𝙝𝙚𝙞 𝙣𝙖 𝙝𝙞𝙝𝙣𝙖 𝙖 𝙠𝙞𝙡𝙖𝙩𝙣𝙖 𝙙𝙞𝙣𝙜𝙞𝙣 𝙥𝙖𝙪 𝙡𝙤𝙞𝙣 𝙤𝙢 𝙠𝙝𝙞𝙣𝙠𝙝𝙞𝙖𝙣 𝙞𝙣," na ci hi. Gen ding mahmah thei zo lo, khah khiat ding thei zo mahmah lo i hih leh zong social media groups tuamtuamte ah thu a post kawikawi, comments va ban piak kawikawi ding, cih Fb Community Standards sunga thukhun ah na om tuan sese lo hi.

Thuman, thutangin a kiciamteh ngei Zomite ZUAUMI leh ZUAUGUM a suaksak niloh i hih khak ding kidawm tek ni. I minam it se lua i minam a daisak niloh leh a zuakzuak zawsop i hih khak ding kidophuai mahmah hi. Khat vei mindaina i khan' sung kimang thei ahih manin kampau, mukpau, gamtat luheekzia kidophuai zaw kan lai hi. LST in, "𝙏𝙝𝙪𝙢𝙖𝙣𝙣𝙖 𝙞𝙣 𝙢𝙞𝙣𝙖𝙢 𝙢𝙞𝙣𝙩𝙝𝙖𝙣𝙜𝙨𝙖𝙠 𝙖,
𝙢𝙖𝙬𝙝𝙣𝙖 𝙞𝙣 𝙢𝙞𝙣𝙖𝙢 𝙢𝙞𝙣𝙙𝙖𝙞𝙨𝙖𝙠 𝙝𝙞 (𝙋𝙖𝙪𝙣𝙖𝙠 14:33)," na ci hi. Khristian i kicih a, Zomi i kicih takpi i hih leh thumanna mah lenkipin, thumanna tawh i minam minthangsak ni.

- Thang Khan Lian