Saturday, 13 January 2018

YEMEN GAM-A BUAINA AH NAUTANG KITHAHNA VAI-AH SAUDI ARABIA IN RIGHTS ABUSED HI CI-IN NGAWHNA TUAK

YEMEN GAM-A BUAINA AH NAUTANG KITHAHNA VAI-AH SAUDI ARABIA IN RIGHTS ABUSED HI CI-IN NGAWHNA TUAK
Jan. 13, 2018: UN report on human rights abuses in Yemen gam buaina ah gamdangte kigolhna hangin nautang tampi kithahna piangsak pen Saudi makaih Arab gam kipawlkhawmte (Saudi-led coalition) in tung lam panin Yemen a kapna hang hi ci hi. UN human rights in 2017 in Saudi leh a pawl ten tung lam panin mun 17 a kapna uh-ah nautang 157 that uh a, a muitumna munte lakah gambeelte tuanna teembaw, night market, teenna buildings nga, mawtaw khat leh Yemen kumpi galkapte kihel hi ci-in a report ah tuangsak a, human rights palsat (abused) in ngawh hi.
Bang hanga nautang omna munte muitum in nei na hi uh hiam ci-in UN human rights in dotna bawl hi. Ahih hangin Saudi leh a pawl ten dawng kik nai lo uh hi. A kapna munte uh ngimna mun lianlian khakna galvan (precision-guided munitions) ahih manin tua bangin nautangte omna a kap uh pen a muitum mah uh hi ci-in UN reports in gen beh hi.
"Mun pawlkhatte ah Saudi-led coalition in thukhun tawh kituak a gamtang Yemen galkapte panmunte kapsak uh ahih manin a gamtatna uh IHL [International Humanitarian Law] thukhun leh kap ma-in kidop ding thukhun omte zui loin gamtang uh hi," ci-in UN human rights reports in ci hi. Tua loin aana/thatang zangin mi ban matna, suahtakna palsatna leh mimang tampi om a, Saudi leh a pawlte lak-a kihel UAE gam ah a kimante bawlsiatna;gawtna ding camps-te om hi ci-in a report in gen beh hi. UN human rights reports in thonginn a kikhum mi 12 thukanna (investigates) a bawlna ah tuate pumpi tung panin satnate, electricity (mei) tawh bitna, va/sa khumna dinga kizang (cage) sungah thongkiate khum in nisa nuai-a kikoih, naksam dinga bawlna leh zato siavuante cinate kepsak lohna cases om hi cih mukhia hi
Kilemna leh galdaihna dinga nawngkaisak leh dengdelna piangsak: Gam nih val kihel in sum tawh huhna (Proxy forces funded) leh gam kipawlkhawm a thau leh galvan zangte gamtatna pen Yemen gam ah kilemna, bitna leh kipna dingin nawngkaina leh dengdelna a pian'sak banah a dengdel khin Yemen gam ah siatna leh dengdelna piang behsak ding hi ci-in UN reports in ci hi. Yemen gam buaina hangin Yemen leitang lam a gam panin a lengkhiatna (secession) piang kha thei a, gal kidiah sawtna hang leh Yemen galkapte thanemna hangin gam kikhenna piangsak kha ding hi ci-in gen beh hi.
Iran in Yemen gal a kigolh Houthi rebels-te galvan tawh huhna pia hi ci-a ngawhna vai tawh kisai ah Houthi ten 2014 in Yemen gamte khuapi Sanaa a lak un Iran panin Yemen ah galvan zuak leh puak lut ding dalna (arms embargo) a om hangin Iran' galvan a om laite; themte (remnants) Ieh Iran galvan tampi kimukhia hi ci-in UN reports in ci hi. Yemen gam-a gal pen March 2015 in Saudi leh a pawl ten tung lam panin kap a kipat ua kipanin hong nasia a, mi 10,000 val in sihna tuak khinzo uh hi. Sihna tuak a tam zaw nautang hi a, Saudi leh a pawl ten thah nautang 5,000 sangin tam zaw hi ci-in UN in a beisa in na gen ngei hi.
UN's top human rights ulian Zeid Raad al-Hussein in Yemen gam-a tatsiatna; ngongtatna (atrocities) kum thum sung thukanna nei dingin international community in 2017 in thukimna a neih ma-in independent inquiry bawl ding hi ci-in na kalh khinzo hi. September 2017 in tua bang thukanna neihna dingin international commission of inquiry bawl dingin Netherlands leh Canada in draft resolution na bawl masa (debuted) uh a, human rights palsat khempeuh, war crimes leh crimes against humanity gamtatna a kigolh khempeuh dan piak ding hi na ci uh hi. October kha-in China in tua draft resolution ka thukimpih uh cih a lah khit nungin resolution kithukim hi.
Source: Al Jazeera
@Thang Khan Lian #ZUNs

TRUMP IN IRAN NUCLEAR DEAL HIN'SAK SAWM LAI

TRUMP IN IRAN NUCLEAR DEAL HIN'SAK SAWM LAI
Jan. 13, 2018: Trump in nuclear deal hin'sakna dingin Iran tunga khalna (sanctions) lakkhiat ding noptuamsakna dingin tangthu adingin a ciamtehna P5+1 leh Iran in 2015 nuclear deal tawlkhat hin'sak sawm lai hi. Zan in White House in, "President Trump in Iran' tunga sanction kikoih US leh Europe in nuclear deal hatsakna dingin hong tung ding ni 120 sungin a tawpna dingin khawlsan; la khia (waive) ding hi," ci-in zan in pulak hi.
Nuclear deal beisak dinga vauna bawl den Trump in zan in statement a bawlna ah, "Nuclear panin US dokkhiat ding ka hanciamna a khauh mahmah hangin hangin US ka dokkhia nai kei ding hi. Lampi zuih theih ding thu nam nih ka khung hi. Hih thukimna hoih lote puahphatna bawl ding ahih kei leh US dokkhiat ding cih hi. Hih pen hun hoih a tawpna hi. US leh European powers kikal ah thukimna om lopi in US in Iran nuclear hing theihna dingin sanctions kilakhia nawn lo ding hi," ci-in gen leuleu hi.
Trump' thukhensatna pen Iran nuclear deal resolutions palsatin US in Iran in human rights palsat hi ci-in ngawh a, US Treasury in Iran gammi leh companies 14 tungah khalna a koih khit nung leh Trump in khalna koih beh dingin vauna a bawlbawl khit nunga thupiang ahi hi. "Trump' thukhensatna in gam tampi in kip tak-a a thukimna nuclear deal neusak ding hi," ci-in zan in Iran Foreign Minister Mohammad Javad Zarif in ci a, "nuclear deal pen gam tampi tawh kip tak-a thukimna om khinsa ahih manin kiho kikna om thei lo ding a, Iran in nuclear deal resolution a letkip bangin US in vauna bawl a khawlsan a, thukimna a letkip ding hi zaw hi," ci-in gen beh hi.
2015 Iran nuclear deal US administration ah President len Barack Obama hun in Russia, UK, France, China + Germany (P5+1) in Iran in a nuclear programme khawlsanna ding leh Iran in nuclear galvan a bawl theih lohna dingin a nuclear programme hanga khalna kikoih khum lakkhiat a, international banking leh commerce ah Iran a kihel theihna dingin tangthu adingin a ciamteh tham thukimna (historic agreement) na bawl uh hi.
US thukhun nuai-ah president khempeuh in khalna koih kikna (renew waiver sanctions) dingin ni 120 ta in suai a kaih den uh kisam hi. A nunung pen dingin Trump in September 2017 in khalna koihna dingin suai na kai hi. Nung kum October kha-in Trump in nuclear deal thukimna Iran in zui lo a, hih thukimna pen thukimna lak panin US kihelna lak panin thukimna hoih lo pen hi ci hi. Tua banga a kampau pen UN in Iran in nuclear deal resolution thukimna palsat loin lenkip mah hi ci-in giat vei International Atomic Energy Agency (IAEA) in a pulakkhiat khit nung hi.
Iran Observed Project director Ahmah Makidyar in, "Trump' thukhensatna lamdang ka sa kei hi. A beisa kha thum in Iran nuclear deal ciamtehna pia nuam lo (decertified) kua dang hilo in dinna kibanga ding US President Trump mah hi," ci hi. Zan in Trump in Iran tawh kisai US legislation ah haksatna nam li koih beh ding hi ci hi. (1) Iran in manlang takin a kisapna mun teng encik dingin international inspectors in a ngetna bangin inspectors (a enkhia ding) lut a phal ding hi. (2) Iran in nuclear galvan nei lo hi cih tel takin US legislation in a theih ding hi. (3) Nuclear deal bang loin US legislation provision in bei hun (expiration date) a neih loh ding hi. (4) US law ah Iran long-range missile leh nuclear weapons programmes kikhen thei lo ding a, Iran in missiles a tests leh khalna khauh mahmah a thuak ding hi cih teng hel dingin kalh hi.
Trump in hih bang vauna leh thukhensatna a bawl khit nung Europe gamte kam keek om nai lo hi. German Foreign Ministry spokeswomen in bel Germany in Europe gam-a a pawlte tawh gamtatna ding hoihpen lampi zuih ding kamkupna kinei ding hi ci hi. Trump in zan in hih bang thukhensatna a bawl ma-in nuclear deal thukkimna khempeuh zuih kim dinga deih Europe gam makaite tungah nawhna (pressure) na bawl a, ahih hangin lawhsam hi.
European Union's foreign policy chief Federica Mogherini in tu kal bulin nuclear in nasem a, Iran' nuclear programme a kidal zawh banah lim takin etckikna (surveillance) kinei den ahih manin ngimna mun lian hong manawhpih hi ci hi. Zanhal in zong French President Emmanuel Macron in Trump hopih a, "France in nuclear deal thukimna khauh takin zuih ding kideih a, hih thukina a suaikai khempeuh in a zahtak ding hi," ci-in nuclear deal poimawhna Trump kiangah genpha kikkik hi.
#Behlapna: Trump in hih thu nam lote a gente pen nuclear deal resolution ah kihel lo a, Iran in nuclear galvan a bawl loh ding, nuclear galvan thuah theihna ding missile a test loh ding cihte kihel bek hi. Trump in nuclear deal a gensiatna hang thu lian nam khat pen thukimna kum 10-15 khit ciangin bei ding a, tua khit ciangin Iran in a nuclear programmes sunzom kik thei ding ahih manin tua lauhpih hi. Trump in nuclear deal beisak dingin thukimna a kihel gamte a nawhnawh hangin kuamah nawh zo lo a, USte pawl hoih pen UK, France, Germany leh EU gam ten nuclear deal beisakding deih lo uh hi. Iran i cih pen nuclear galvan dalna dingin gam 56 bekin Abolish Nuclear Weapons (ICAN) a suakai leh parties 3 kihelte lakah kihel hi zaw a, Trump pen a patau baih lua leh muanmawhna bek tawh mi en pawl hi zaw hi.
Source: Al Jazeera
@Thang Khan Lian #ZUNs