Saturday, 7 May 2016

I NUTE I NGAIHSUT DAN

I NUTE I NGAIHSUT DAN

Kum 6: Ka nu in na khempeuh thei hi.
Kum 8: Ka nu in theih hau hi.
Kum 12: Ka nu ing bangmapi na thei taktak kei.
Kum 14: Ka nu in bangmah thei kei.
Kum 16: Bang e ka NU?
kum 18: Ka nu pen khanglui vai lua.
Kum 25: Ka nu pen na man kha ding hi.
Kum 35: Ka nu thu dong masa ning.
Kum 45: Ka nu in bang ngaihsutna a nei tam?
Kum 75: Ka thu dot dingin ka nu'n hong dampih lai leh maw? cry emoticon cry emoticon

UI HOIH MAHMAH KHAT TANGTHU

UI HOIH MAHMAH KHAT TANGTHU
Nitak khat sumbuk ngakpa’n a sumbuk a khak dek lianin ui khat a sumbuk-ah thakhat in hong tai lut hi. Tua ui in a kam-ah saphuklai ip gol mahmah khat pet hi. Tua a saphuklai pehna sung ip sungah a van lei dinga kisam kigelh a, a sum bei ding khempeuh zong om hi. Sumbuk ngakpa’n a saphuklai ip la-in a van kisam teng kaikhawm in, a saphuklai ip sungah a van teng guansak in, a sumbei khempeuh la hi.
Sumbuk ngakpa’n a van ding khempeuh a guansak khit phet manlang takin tua ui ciahkik pah vingveng hi. Sumbuk nakpa’n zong lamdang sa lua ahih manin tua ui a nungah sim zuih a, kua ui hi peuhmah ding hiam cih en khia dingin a nungah va sim zuih hi.
Tua ui bus khawlna mun ah tai suak in, bus ngakin ding hi. Tawl khat khit ciangin bus hong pai a, a sungah manlang takin diang to samsam pah hi. Bus sunga sum kaikhawmpa/dongpa (conductor) in sum hong dong in, tua ui kiang hong tun’ ciangin a ui in a ngawng a savun tawh a kingakna khau sum dongpa’ kiangah lak hi. Sum dongpa’n tua savun sunga et leh tua ui’ kumna ding mun ki-atna lai leh sum mu hi. A sum bei zah ding la-in, a ticket ui’ ngawgah koihsak in, a sum val teng zong koih kik sak hi.
A kumna mun a tun ciangin tua ui a kong lam hong manawh phei a, ka kum hun ta hi cih lahna dingin a mei pei velvel hi. Bus a khawl phet in tuak khia pah a, inn lam manawh in tai hi. Sumbuk ngakpa’n zong zui sim lai hi.
Inn a tun ciangin tua ui in a khe tawh kong kiu a, a pupa hong pai in kong hong hon’ hi. A ui a lut khit ciangin a pupa’n a ui a ciang tawh nakpi takin sat gawp hi. Sumbuk ngakpa zong lamdangsakna leh heh mahmahna tawh kidim a, “Bang hangin ui hoih hi bang nei cin-a sat beh lai na hi hiam?’’ a cih leh ui neipan, “Tawh tawi ding mangngilh sese a, ka ihmut lai hong phawngin hong nawngkaisak hi,” ci-in dawng hi.
Na hoih nasep hangin midang ten a hoihzaw sem na sep ding hong lamen thuahtuah den lai ding uh hi. A beisa hunin na hoih tampi na sep sate hong kimangngilhsak pah ding a, hih khialh khat na nei ciangin tua bek nangawn na nuntak sung tawntung hong kiciamteh sak zaw lai ding hi. Hih pen leitung mihingte ngeina leh leitung pai zia ahi hi. Ahih hangin hih thu phawk khial kei in:
“Na thumanna leh cihtakna hangin mi dang ten hong khem ding uh hi.
Na cihtakna leh thumanna khahsuah tuan kei in.
Lungkimna na ngah/muh ciangin midang ten
Hong haza ding uh hi. Lungkim veve ding dan kisin in.
Tu ni in na hoih nasepnate zing ciangin kimangngilh lel ding hi.
Ahih hangin na hoih sep ding cimtak tuan kei in.
Na nuntak sungin na hoih sep ding hanciam in la,
Leitungah na nuntak sungin na hoih sem den in.
Na hoih na septe in bei hun cih nei ngei lo ding hi.
A tawp ni ciangin na hanciamna leh na hoih na senate..
Midangte adingin na bawl hi loin,
Nang leh Pasian adingin nasep ahih lam tak na phawk veve ding hi".
-Mother Teresa

TAI KIDEMNA-A A ETTEH HUAI THUPIANG

TAI KIDEMNA-A A ETTEH HUAI THUPIANG
Ni khat pasal 8 tai kidem dingin kithawi uh a, tai kidem kipatna bul ah gi kiciamtehna munah hong ding tek uh hi.
“Man sa-in om tek un, tai dingin kithawi sa in om un,” ci-in phitmutpa hong kiko khit ciangin thau hong kikap a, “Pheng” a cih lian tak ciangin tai ding hong kipan ngeingai uh hi. Kal 10-15 bang a tai khit nungun khat hong tuk hi.
Tua a tukpa zong na sa-in naungek kah bangin kap zakzak hi. A lawm dang sagih ten a kahna aw a zak ciangun a tai uh din’ khawlin nung et uh hi.
Tua mi sagihte a lawmpa uh (a tukpa) kiangah hong pai in, va hehnem uh hi. A khem dam khit uh ciangun a vekun khut kilen sa-in kidemna zawhna kung ciamtehna lim a kizikna mun a tun dong uh hong tonkhawm diamdiam uh hi.
Tua tai kidemna en a tamzaw ten hih thupiang a muh ciangun nehno in, a mit tui uh luang kim phial hi. Kidemna saite leh ulian ten zong lamdang sa tek uh hi.
Hih tai kidemna pen India gam Maharastra state a om Pune khuapi ah National Institute of Mental Health kici lungsim cinglo kemte saina hi a, tai kidemna a kihel khempeuhte pen LUNGSIM VENG LO vive ahi uh hi.
Lungsim veng lo/lungsim cing lo, mihai leh mipoi ahih zenzen hangun bang zong sinsak uh hiam?
1. Kituak tak-a lungsim kikhat a pankhawm theih (Teamwork) ding.
2. Kimawl khat in lungsim picing neih (Sportman spirit) ding.
3. Itna.
4. Kihuai diamdiam ding.
5. A puk mite nusia loin laptoh ding a kisam hi.
6. Liangko kikim banga mikhempeuh ngaihsut ding.
Hih lungsim cing lote hong sinsakte ei a pil leh tei a kisa ten midangte etteh theih dingin i lahkhiat ding pen haksa kisa tek hi. Bang hang hiam cih leh:
1. Lungsim leh khuak a kicingin i neih tek man ahi hi.
2. Kiliatsakna, ei leh ei thupi kisakna i neih tek man ahi hi.
3. Huaihamna leh angsungkhualna bek i neih man ahi hi.
4. A puk mite phong loin a ding mite sawmpaih i siam man ahi hi.
5. Huh ding kisam hi cih mi muh i siam hangin huh ding kidon lo hi.
6. I pilna leh i hatna pen ei phattuamna ding bekin kizang hi.