Saturday, 6 March 2021

RUSSIATE' SNIPER NUMEI HANGSAN ROZA SHANINA' TANGTHU TOMKIM (Edited)

 

RUSSIATE' SNIPER NUMEI HANGSAN ROZA SHANINA' TANGTHU TOMKIM

Galpi Nihna [1939-45] hun lai-in College degree a man khit ciangin, naupang sangsia a sem kimlai Soviet Union military centre ah a lut mawk pen lamdang a bat hangin a lamdang lua na hi khin lo hi. Nazi German galkap ten Leningrad 1941 in a lak lai un Roza Shanina’ sanggam pasal khat in zong sihna na tuak hi.

Tua khit zawh Shanina zong Soviet galkap lut ding kithawi pah a, gal nasia lua ahih manin galkap bupa (local military commissariat) in na phal lo hi. 1942 in a sanggamte nih gal-ah hong si kik leuleu uh ahih manin Shanina zong Soviet gam humbitna dingin Soviet numei sniper galkap 2,484 dingin hong lut thei hi.

David H. Lippman in "World War II Plus 75: The Road to War" cih laibu a gelhna ah “Soviet sniperte nasep thupi pente lakah khat bel a gam mite tha pia-in lametna guan uh a, nasem mite gam pia uh a, nasem galhang tampi na piangkhiasak uh hi,” na ci hi.

Shanina in Central Female Sniper Academy na zom a, a sawt loin hong minthang khia pah hi. German Nazi galkapte ngongtatna hangin Galpi Nihna ah Soviet mi tam na si pen uh hi. Tua ahih manin Shanina leh Soviet gam adingin teel ding thu nam nih bek om hi. Tua thu nihte pen – Gal zawhna dingin do ding maw ahih kei leh simang/mangthang ding? cih bek a teel ding om hi.

A masa penna dingin April 1944 in Shanina in Vitebsk khua kiangah German Nazi galkap khat hong kaplum hi. Tua khit kha khat sungin Nazite 17 hong kap lum kik leuleu hi. German Nazi galkapte in vanleng, bomb leh thaupi nak zat lua uh ahih manin Shanina nuntakna humbitna dingin a Commander pan galkapte nungkik (withdraw) dingin thu pia hi. Ahih hangin Shanina in mang lo a, a sniper nasep bek sem loin lei galkapte (infantry) nangawn va huh lai hi.

Tua hunin German galkap hon khat va hingmat a, liamna zong va tuak khak lawh liang hi. Hih bangin a hangsanna hangin Soviet gam bek hi loin nitumna lam gamte [Western countries] teng nangawn ah a min hong kizeel hi. A liamna a dam kik khit ciangin galdo kipan kik nawn a, amau’ battalion mi 78 sung panin 72 in sihna tuak uh hi. Ahih hangin amah suakta kha hi.

28 January 1945 in East Prussia ah gal dona ah a galkap bu khat liamna tuak humbit in a om lai takin thaupi tank kicite (artillery) tang in a awm kha ahih manin a awm puakkham in, a ngoi nangawng lengkhia hi. Thau in a khak khit second tawm vei sungin si a, a sih in kum 20 cing man lo hi. Sniper ah a sep taktak kum khat sangin a tawm zawk hangin tua sungin mi 54 kap lum hi, pawlkhat in 59 hi ci lai hi.

April 1945 in Galpi Nihna bei a, Nazi Germany galkaote guallel uh a, Shanina' gam Nazi ten hal siatsak gawp hi. Ahih hangin Shanina’ min leh a gam adingin a kipiakkhiatna tu dongin mang nai lo hi. Sniper lawhcing mahmah in a kigen US Army Staff Sgt. Adelbert Waldron in kum nih sungin Vietnam War ah mi 109 na that a, US Navy SEAL Chris Kyle [a tangthu tun “American Sniper” movie in 2014 in Clint Eastwood in a bawl] in kum sawm sung sniper a sepna ah mi 255 na kaplum hi. Hihte gel lawhcin'na leh a galkap sep hun sung uh tawh i etkak ciangin tu dong Shanina bangin a sniper rifle kum khat sangin a tawm zaw tawi dingin amah bangin a lawhcing om nai lo hi.

Shanina a sih khit nungin zong Soviet Union in Galpi Nihna na do lai uh a, Soviet sniper numei ten German Nazi galkapte 11,280 kiim na kap lum uh hi. History Channel series Dogfights ah technical adviser sem leh "Blossoms in the Wind: Human Legacies of the Kamikaze" kici laibu gelh M.G. Sheftall in a genna ah, "Shanina' galdo nopna lungsim, gam it dan leh a hangsan dan pen hi bang hi:

"A galkap officer ten a phal loh lai un Stalin kimaitang muhpih in, gal kidona phual-ah kuansakna dingin phalna va ngen hi," ci hi.

A pian' ni leh a pian'na: 3 April, 1924
Pianna khua: Yedma, Arkhangelsk Oblast, Vologda Governorate, Russian SFSR, Soviet Union
A sih ni: 28 January 1945 (kum 20 cing lo), Reichau, East Prussia, Nazi Germany (tu-in Cherepanovo, Pravdinsky District, Russia)
A gam min: Soviet Union
A sepna: Red Army
Galkap sep sung: 1943–1945 (galkap leh sniper a sep sung gawm)
A za (Rank) Senior Sergeant
A galkap unit: Unit 184th Rifle Division (3rd Belorussian Front)
Command a sepna: 1st Sniper Platoon (184th Rifle Division)
A gal donate (Battles/wars):
World War II
Eastern Front
Battle of Vilnius
East Prussian Offensive (DOW)
Min phatna (Awards) ngahte:
*Orders of Glory 3rd and 2nd Class,
*Valour Ribbon Medal for Courage

References: Red Fish and Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

"PASAL KIHEL KHA KEI.... FASCIST VIVE HI. 309"

 

"PASAL KIHEL KHA KEI.... FASCIST VIVE HI. 309"

Kum sim #WomensHistoryMonth hun in leitung bup Hitler' Nazi galkapte in a lak zawhna ding uh a do leh a nuntakna uh a lauhuai ah ding khia ngam in a nuntakna uh leh lutang uh a phum khinsa numei galhang Roza Shanina, Lyudmila Pavlichenko leh Soviet thaukap siam (snipers) numeite dangte kipiakkhiatna phawkhuai mahmah hi. Galpi Nihna a nasiat saan lai leh Hitler' Nazi galkapte a hat saan laitak uh 1941 kum in Soviet Union (tu-in Russia gam i cih) va sim (invaded) uh hi. Nazi galkapte leh Nazism lehdona dingin Soviet Union' Red Army ah numei 2,484 in a min khum uh hi.

Red Army ah a tum lai-in Roza Shanina pen kum 19 in upa a, a sih ma-in Nazi galkapte 59 that hi, cih kikipsak (confirmed) hi. Nazi galkap ten Galpi Nihna [1939-45] hun lai-in College degree a man khit ciangin, naupang sangsia a sem kimlai Soviet Union military centre ah a lut mawk pen lamdang i sak hangin a lamdang lua na hi khin lo hi. Nazi German galkap ten Leningrad 1941 in a lak lai un Roza Shanina’ sanggam pasal khat in zong sihna tuak hi. Shanina zong Soviet galkap lut dingin kithawi a, gal nasia lua ahih manin galkap bupa (local military commissariat) in na phal lo hi. 1942 in a sanggamte nih gal-ah hong si kik leuleu uh ahih manin Soviet gam humbitna dingin Soviet numei sniper galkap 2,484 dingin hong lut thei hi.

Shanina in Central Female Sniper Academy Army ah hong sep khit a sawt loin East Prussia sungah Nazi galkapte tam a kaplup luat manin a kimu lo dipkuatna leh patauhna a piangsak "the unseen terror of East Prussia" cih sapna min hong ngah hi.

A sawt loin kum 20 a phak ma January 1945 in liamna tuak Red Army galkap bu khat a humbit lai takin thaupi (artillery) tang in a awm kha ahih manin a awm puakkham in, a ngoi nangawng lengkhia hi. Thau in khak khit second tawm vei sungin si a, a sih in kum 20 cing man lo hi. Sniper ah a sep taktak kum khat sangin a tawm zawk hangin tua sungin mi 54 kap lum hi, ci-in a gen a om hangin pawlkhat in 59 hi ci-in kikipsak hi.

Rosa Shanini' biography:

A pian' ni leh pian'na: 3 April 1924, Vologda Governorate
A sih ni leh sihna: 28 January 1945, East Prussia
Years of service: 1943–1945
Rank: Senior Sergeant
Unit: 184th Rifle Division (3rd Belorussian Front)
Commands a letna: 1st Sniper Platoon (184th Rifle Division)
A gal donate (Battles/wars):
World War II
Eastern Front
Battle of Vilnius
East Prussian Offensive (DOW)
Awards:
*Orders of Glory 3rd and 2nd Class
*Medal for Courage

12 July 1916, Bila Tserkva, Ukraine (tua hun in Soviet Union gam) ah a piang Lyudmila Pavlichenko kici nu pen Galpi Nihna hun lai-in Soviet Union' Red Army sung bek hi loin leitung tangthu sunga numei sniper lak panin a lawhcing pen in kiciamteh a, amah bekin Nazi galkapte 309 kap lum hi, ci-in a kap lup pha zah kiciamteh hi. Sniper rifle a zat siamna hangin "Lady Death" cih min phatna na ngah a, Sihna Nungak kici liang hi.

Galpi Nihna a bei khit nungin a hangsanna hangin Lyudmila Pavlichenko' tungah Gold Star of the Hero of the Soviet Union a pahtawina a kipiak banah Order of Lenin pahtawina nih vei kipiathuah hi. Kum 58 a phakin a khuak ah leh sigui ah sisan a pai ding ngeina pai leh lut ding bang lui loin tuk (stroke) in 10 October 1974 in Moscow khuapi-ah ah si a, a tapa Rostislav kivuina Novodevichy Cemetery kici hanmual ah Rostislav' kiangah kivui hi. 1976 kum in ama lim second Soviet commemorative stamp kibawl ah kituangsak hi.

Lyudmila Pavlichenko a nuntak lai-in a gal dona ah thu a kidotna ah, "Pasal bang zah na that hiam?," ci-in a kidot ciangin, "Pasal khat beek kihel kha kei. Fascist vive hi. 309," ci-in dawng hi.

Lyudmila Pavlichenko' biology:

Years of service: 1941–1953
Rank: Lieutenant in the Army Senior Researcher with rank of Major in the Soviet Navy
Unit: 54th Stenka Razin Rifle Regiment in 25th Rifle Division
Soviet Navy General Staff
A gal donate (Battles/wars):
*World War II
*Siege of Odessa kici Odessa khuapi a ki-umcih hun
*Siege of Sevastopol kici Sevastopol khuapi a ki-umcih hun
Awards:
*Hero of the Soviet Union
*Order of Lenin (twice)

References: Red Fish and Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports