Friday, 19 August 2016

BEN FORTSON NUNTAKNA KIUKHAT PAN THALAKNA

BEN FORTSON NUNTAKNA KIUKHAT PAN THALAKNA

Kum 24 a phakin Van (motor) tawh sing a puak sawm leh gamtang khialkha in a singtum in sukha a, tua ciangin a kawng nuai lam teng zaw ahih manin siavuan (doctor) ten a khete gel tansak uh hi.
Kamsia kisa leH khasia kisa mahmah a, kum bang tan hiam khat hun a zat khit ciangin hong kingaihsun pha kik hi.

Tua ciangin nuihmai dan, kamsiam dan, omdansiam cihte hong kisin hi. Tua banah laisim hong hahkat lai hi. Tuateng bek hilo-in tumging leH adangdangte zong hong sin beh a, tua khit ciangin gamvai/gamthu lamsang (politics) ah hong lut hi.

A tutphah pei nei (wheelchair) pi mah tawh thu dotna leh dawnnnate khawng kisin a, thugen khawng hong kisin in, a tawpna ah Georgia State adingin Secretary of State kum 33 val sung hong sem hi.

THALAKNA:
~ I nuntakna sungah i tunga hong tung i tuah thu leh la tuamtuamte hangin kamsia leh tuahsia kisa-in hun saupi i beisak kha thei hi. Tua a beisa thute hangin lungkia thanemin na om zongin kila kik thei nawn lo ahih manin a beisate sialsial nawn loin ngaihsutna thak geelna thak tawh kalsuan ta ni!!

~ I sum i pai, i pil i siam, i neih i lam kicing loin tutphah pei nei (wheelchair) bek tawh nungta kalsuan tawh kibang kha ding hi hang! Ahi zongin tuate sung panin nuihmai dan, kamsiam dan, pau dan ham dan kisin in, kalsuan toto leng nikhat ni ciang ei ading gualzawh tokhom ah i tu ding hi.

~ Tu ni-in na khut na khe bangmah ci loin gamtang thei in, thahat mahmah na hihmanin na kisap thupi pen in tupna kician tawh kalsuanna ahi hi. Tupna nei in la hanciamna tawh kalsuan in gualzawhna nang ading hi.

A kaikhawm - Dong Mung

SYRIA KUMPI IN A NIH VEINA DINGIN KURDISHTE UKNA AH BOMB KHIAT KIK

SYRIA KUMPI IN A NIH VEINA DINGIN KURDISHTE UKNA AH BOMB KHIAT KIK
Aug. 20, 2016: Syria kumpi in Kurdish rebels - Kurdish People's Protection Units (YPG) i cihte ukna Hasakah leilu lam a nih veina dingin bomb khiat kik a, ni nih a kizomin bomb a kikhiatna hangin nautang 22 a sih banah mi tul tampi mun muanhuaina beel dingin tai uh hi ci-in Syrian Observatory for Human Rights (SOHR) in gen hi. Tangpi tangta, a tamzaw numei leh naupang tul tampi khua panin tai khia ta uh a, a om lai ten Syria kumpi leh a mi gilote uh (gangs) mat theihtheih, tawi theihtheih tawi in do uh hi ci-in Kurdish People's Protection Units (YPG) spokesman Redur Xelil in Reuters news agencyte kiangah gen hi.
US leh a pawl ten amau galkapte American special operation ground forces kicite a kikap khak ding kilunghimawh in amaute humbit dingin vanleng khat zanhal in Hasakah ah kisawl hi ci-in Pentagon ulian ten zan in pulak uh hi. Syria galkapte Su-24 vanleng nih in a nusiat khit nungin Hasakah ah vanleng kisawl pen tung a, Syria galkap ten hong kap lo uh hi ci-in Pentagon spokesman Captain Jeff Davis in gen hi. US galkapte a bitna dingin hih theih bang kihih ding a, Syria galkapte amau adingin a lauhuai thei dingin a gamtat khak lohna dingun kizasak ding hi ci-in gen beh hi. Hasakah khuapi pen zone nih in kikhen a, khat lam Kurdish ten uk in, a lang lam Syria kumpi in uk a, Syria buai kipat cil a kipanin hih khuapi ah kikaptuahna a nasia pen hilai hi.
YPG leh Syria kumpi buai kipat cil-a kipanin kikaptuah loh ding ahi thei tanin kidawm tuah mahmah uh a, ahih hangin SDF (rebels pawl tuamtuam) sungah kihel Sunni Arabs rebels kicite Syria kumpi Russia leh Iran tawh kipawlin kap zel hi (SDF sungah YPG zong kihel hi). YPGte pen Turkey gam-a Kurdish rebels Kurdistan Workers Party (PKK) kicite tawh kipawl uh hi. YPG ten Syria leilu lam a lianzaw leh Hasakah khuapi pawl khat leh and Turkey gamgi a om Qamishli pawl khat nung kumin la-in uk uh hi. SOHR chief Rami Abdulrahman in nung kalin Syria kumpi tawh kipawl galdo dinga kipiakhia (pro-government militiamen) ten Kurdish khangno pawl khat manin a kep manun Kurdish security forces ten Syria kumpi ukna va kap masa uh a, tua khit a kipanin kikaptuahna hong piang hi ci-in gen hi. YPGte tawh kizopna nei Kurdish ulian khatin Kurdish galkap ten economics college leh mun pawl khat lak beh uh hi kici hi.
Behlapna: Syria gam leh Middle East gam buaina hang pen Muslimte Islam biakna zui a kicih hangun Sunni, Shia, Sufism, Ibadi, Quranism, Ahmadiyya, Black Muslim movements cih bangin kikhen uh a, pawl khat ten pawl dangte pen upna lampialte ci-in ngaihsun uh a, amau biakna leh upzia leh sanzia mah zuihsak sawm uh hi. Tua loin 200s AD leh 1200s AD hun lai-in gamkeeekna tuihualpi (wave of expansion) kici Islam ten gam hong keek uh a, gam lianpi hong la uh hi. Tua khit nung Ottoman Kumpi ukna gamkeekna tuihualpi hong pan kik leuleu uh a, Kidopi khatna ah hong guallel in, Jerusalem England in laksak hi. Lai Siangtho leh Quran (Islam LST) sungah Abraham' tapa Ismail tungah Pasian in thupha a piakna ding leh milian in a bawlna ding kamciamna a um leh haipih Muslim (a diakin ISte) ten kumpi bawl ding hanciamin Islamic Caliphate (kumpi gam ukna) Raqqa, Syria ah hong phuan khia in, Syria leh Iraq gam gawm seh thum suah seh khat kiim hong lai-in gamkeek hong kipat kik manun buaina hong nasia zaw sem hi. Tua banah Muslim khangthak thu mu zaw deuh ten nitumna gamte ukna leh nuntakzia etteh in (nitumna gamte holhna hang mah tawh) amau uk kumpite laih ding hong kithawi in, Syria, Iraq, Saudi Arabia, Egypt, Jordan gam leh adng dng. kumpite laih ding hanciamin kiphinna hong pan uh hi. Syria gam-a rebels (lehdo) i cih pawl tuamtuamte zong kumpi laih ding deih a kiphin uh ahi hi. Syria kumpi Assad pen a pa leh a pute hunin kumpi hi a, laih ding a hanciam uh ahi hi. Assad pen kumpi ahih hangin democracy (mipi deihna tawh nih vei a kiteelcing ahi hi. Muslim gamte khangthu i et ciangin kumpi khat in a ma deihna tawh uk in, zawhthawh thu (aana) tawh (dictatorship) a uk khum zo lai teng a gam uh bit in, daihna om hi (gnthna: Libya ah Gaddafi, Iraq ah Saddam Hussien). Tua loin gamdang ten kiphinna neite huhna pia (holh) loin kumpi khatin aana tawh a uk zawh loh ciangun amau sung mahmah ah biakna hangin kilang neihna piang den veve hi. Hong kituakin, hong pan'khawm theih ciang bekun thahat uh a, a thahat luat leuleu ciangun gamkeek mah hong sawm zel uh ahih manin nitumna gamte lau thawngin kumpi lehdote huhna a piapia uh hi zaw hi. Nitumna gamte kigolhin Kumpi thakhatin hong kilaih ciangin (gthna (Libya, Afhanistan, Iraq, Egypt) gam sungah ngongtatta leh kithahna dim leuleu a, tua hun cianngin gam phuahphatna leh tungding kikna ah meet bawl nuamin nitumna gamte a kigolh den uh ahi hi. Kumpi kician khatin aana tawh uk in gamdang Muslimte tawh a kipawlkhawm loh ciangun muanna, bitna leh daihna om thei hi.
-Agencies
-Maan 1na:Syria gam ukte leh a ukna gam uh

CHINA IN AMAU KHUT SUAK AIRCRAFT CARRIER LEH FLEET OF DESTROYER A BAWLTE ZO DEK TA

CHINA IN AMAU KHUT SUAK AIRCRAFT CARRIER LEH FLEET OF DESTROYER A BAWLTE ZO DEK TA

Aug. 20, 2016: A beisa hunte ah vanleng puakna teembaw (aircraft carrier fleet) leh teembaw leh galte panmun kapsiatna dinga kizang teembaw 'Fleet of Destroyers' kicite China in Russia tung pan in lei a, tu-in amau khut mah tawh a bawl uh hih Aircraft Carrier leh Fleet of Destroyers kicite zo dek ta a, South China Sea buaina hangin zat dingin mansa in koih sawm pah a, a sawt loin nitumna gamte tuipi tunga a hatna uh phazo ding hi kici hi. Nung Laithai ni (Thursday) in USte Airbus Defense leh Space satellite in maan a zaihna ah Dalian Shipyard kicihna munah Chinate' People’s Liberation Army Navy (PLAN) te' kidona teembaw bangzah hiam maan sungah suak ahih manin Western defense analysts ten lamdang sa lua in China in galdona teembaw bangzah bawl a, navy lamsangah bangzah in thahat ta uh hiam cih tuatin buai ngeingai uh hi. Airbus Defense leh Space satellite in maan a zaihna sungah China ten amau khut ngekngek tawh a design a bawl uh galdona vanleng pua teembaw (aircraft carrier) Type 001A CV, Type 052D guided-missile destroyers (DDGs) limte dawk hi. Satellite manzaihna ah Type 001A CV pen kizo dek mahmah a, a teembaw pumpi leh missile kapna mun dingte kibulh tuah lai-in, kizo dek mahmah a, lei keuna munah teembaw pumpi dinga kizang van nam nih dawk hi. Type 001A CV teembaw a kizo nai lo pen ''superstructure modules'' kici pen bekin vat lai a, sawt loin bulh pah ding uh hi ci-in IHS Jane’s Defence Weeklyte' analyst khatin ci hi.

Type 001A pen China ten aircraft carrier a bawl masakna pen hi ding a, PLAN in aircraft carrier nih a neihna suak dinga, Pacific tuipi ah USte' vangliatna tona in kizang thei pah ta ding hi. Type 001A CV a kizawh dek banah Type 052D Luyang guided-missile destroyers (Carrier Killer" ahih kei leh "China’s Aegis zong a kici) thum nasia takin kibawl lai hi. South China Sea thubuai ah nung diakin Permanent Court of Arbitration, Hague in ''nine dash line'' kicihna mun Philippines a piak manin China thangpai mahmah a, Type 052D Luyang guided-missile destroyers zo siang leh hih munah China in koih pah dingin ki-ummawh hi.

Permanent Court of Arbitration, Hague in ''nine dash line'' kicihna mun Philippines a piak pen White House leh Obama in Permanent Court of Arbitration holh sim in, South China Sea kiim leh tuikulh panin China a daang om ding ngimna tawh thukhenna hong piang hi a, tua banah nitumna lam makaite, Japan leh Australia in zong Chinate kiangah hih tuipi kiim leh tuikulhte ah na gamtatna uh kidawm un ci hi. Nung kal bei kuanin China in South China Sea ah Liaoning aircraft carrier kikoih leh A2/AD (anti-access/area denial) kibawlna cing dingin Type 052D Luyang guided-missile destroyers (Carrier Killer" ahih kei leh "China’s Aegis zong a kici) 11 koih ding hi cih news ah kigen ngei hi. South China Sea ah teembaw zanga sumbawlna ah teembaw pen 40% a kizat banah hih tuipi kiim tengah leisung sumpiang tam mahmah ahih manin a kuapeuh in enlah tek uh ahih manin hih mun kituhna hong piang khia hi a, mai hun ciangin galphuapi khat hong suak peelmawh kha thei ding hi.

-Sputnik

SYRIA KUMPI IN AMASA PEN DINGIN KURDISH REBELS-TE KAP

SYRIA KUMPI IN AMASA PEN DINGIN KURDISH REBELS-TE KAP
Aug. 19, 2016: Syria buaina in ven' lam manawh loin kikaptuahna nasia zaw semsem a, ISte hong thanem pian ta uh hi i cih leh US in huhna a piak kumpi lehdo (rebels) tuamtuamte hong kipan kik leuleu uh hi. Syria kumpi in buai kapat cil panin amasa pen dingin US in sum leh training a piak Kurdish People's Protection Units (YPG) kicite ukna Hasakah leilu lam tung lam panin zanin kapsak uh hi ci-in YPG leh SOHR in gen hi. YPG ten hih pen ko ukna mun hong kisimsak bangin kingaihsun ahih manin kidai om mawk lo ding hi ci uh hi. Syria kumpi in a kap leh kap loh thu pulak nai lo hi.
YPG spokesman Redur Xelil in zanin tung lam panin hong kikapna in Hasakah province sunga om Kurdish districts leh Kurdish security force "Asayish" kici panmun kha a, Asayish galkap thumin liamna tuak hi ci-in Reuters newste kiangah gen hi. Syria galkap ten bomb leh thaupi zangin Hasakah province sunga om Kurdish district kap uh a, kikaptuahna nasia mahmah hi. Kurdish mite sisan mal khat bek a taak leh zong sisan suahte kithuk kik ding hi ci-in YPG ten pulak uh hi. Syrian Observatory for Human Rights (SOHR) in zanin Hasakah leilu-nisuahna lam leh leilu-nitumna lam kikap hi ci hi. YPG ten Syria kumpi in a gam khahsuah sate a lak kikna ding a dal man un a kap uh hi kici hi. Syria galkap ten Syria nitumna lam zong nak kap mahmah uh a, Hasakah leh Qamishli province sungah gam lianpi a uk lai banah Hasakah governorate sung zong uk lai uh hi. Hih thu hong pian' kik ma-in a nunung pen dingin YPG leh Syria galkapte Qamishli ah April kha in na kikaptuah ngei uh hi. YPG kicite pen ISte dona ah a madawk pen a kigen Kurdish mite hi a, US in huhna a piak rebels tuamtuam kipawlkhawm Kurdish leh Arab mite kipawlna Syria Democratic Forces (SDF) kicite lakah kihel uh hi. Nung kalin US ten tung lam panin huhna a piakna tawh SDF ten Manbij khua panin kikaptuahna om se loin ISte hawlkhia uh hi. ISte khat beek kithat lo ahih manin a lak kik ding uh ki-ummawh a, IS ten Manbij khua panin mi 2,000 val kidalna dingin galmat in nei uh hi.
Zan in Syria galkapte leh Russiate kipawlin Aleppo ah rebels nasia takin a kapna uh-ah liamna tuakte lakah naupang khat, kum nga mi old Omran Daqneesh kici kihel a (a nuai a maan sunga naupang tupa) ambulance sunga a tuanna maan leh mawtaw sungah a kipuak dingin liamna tuak (inn ciim in a vuk) a nu om loin zato inn a kipaipih ding a nolhna thu leh a maan social media ah kisuaksak ngeingai hi. CNN journalist numei khatin a maan a muh in kap hi kici hi. Nung kum in zong Libya ah galtai dinga paite tuanna teebaw Mediterranean tuipi ah tuahsia in mi tampi si a, tuate lak-a kihel naupang Aylan Kurdi (maan sunga naupang puansan silhpa) kici sihna thu leh a maan in social khempeuh zeel ngeingai ahih manin Syria buaina hangin naupangte thuakna in leitung makaite lungsim deng kha mahmah hi.
-Reuters

RUSSIA LEH CHINA IN HYPERSONIC MISSILE SITNA A NEIH MANUN US IN A DALNA DING NGAIHSUT SAWM

RUSSIA LEH CHINA IN HYPERSONIC MISSILE SITNA A NEIH MANUN US IN A DALNA DING NGAIHSUT SAWM

Aug. 19, 2016: Tu kum bulin Russia leh China in aw sanga manlang zaw missile 'hypersonic missiles' kici sitna lawhcing takin a neih theih manun US zong lunghimawh pian in om khong thei nawn lo a, hih missilete dal theihna dingin missile kapkhiat theihna a neihsa Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) /THAAD-ER zong a kici a kap khakna mun (range) hatzaw sem dingin puahphat sawm hi. (Hypersonic i cih pen supersonic i cihte sangin manlang/hat zaw lai hi). April kha in Russia in hypersonic Yu-71 glider kici RS-18A strategic ballistic missile zangin Orenburg Region, Ural Mountains panin sitna nei a, a hatna pen nai kal khatin 7,000 MPH val ahi hi. Defense analyst Bill Gertz in Yu-71 sitna in glider zat kilumletsakgawpna (revolutionary) piangsak hi ci liang hi. Russia in hih a sit khit ni thum zawh in China in Russiate missile sit tawh kibang pian mah DF-ZF hypersonic glider kici missile tung (atop) panin sitna nei uh a, 7,672 miles per hour ciang leng zo hi. China leh Russia in aw sanga manlang zaw missile sitna a neih khit un Pentagon strategic forces policymaker Mark Schneider in US programs sunga kihel hypersonic vehicles khempeuhte sangin hatzaw hi ci-in gen hi. Russia leh China in missile sitna a neih khit un US in defense budget khansak ding tangko pah a, Pentagon Missile Defense Agency (MDA) director Vice Adm. James Syring in Congress kiangah laser interceptor bawlna dingin $23 million hong pia un ci-in ngen hi. US thukham bawl ten zong Russia leh Chinate hypersonic glider sitte panin kidalna dingin sum tamzaw US defence department piak ding pha sa uh hi. Pizing (Monday) in missiles leh advance program lamsang bawl US defense contractor Lockheed Martin vice-president Doug Graham in news conference a neihna ah Russia leh China in hypersonic missiles a bawl pen patauh huai ahih manin a dalna ding bawl loh phamawh hi ci-in gen a, a dalna dinga bawl ding minte genna nei hi.

Russia leh Chinate' hypersonic glide vehicles dalna dingin US in a neih Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) or THAAD-ER, puahphat ding kisam a, THAAD-ER kineisa ten two-stage interceptor bek nei ahih manin a hatzaw (higher velocity) in bawl ding kisam a, THAAD-ER bek a dalna dingin kinei ahih manin a dang bawl ding zong kisam lai hi ci-in Doug Graham in gen hi. THAAD-ER tawh kisai February in James Syring in a genna ah US Congress in bawlphat ding hong thukimpihna hong piak leh Russia leh Chinate supersonic glider dalna ding bawlna in kum sawm bang kisam lai ding hi ci hi. Tua loin Russia leh Chinate hypersonic glider dalna dingin US Defense Department in Laser kisam a, tua dingin Lockheed company in hypersonic missiles in full speed phase a ngah ma-in a suksiat theihna ding Laser bawl sawm hi. High energy lasers kicite pen manlang pen a, missile dalna dingin baih pen hi ci-in Doug Graham in ci hi.

US galkap ten a nunung pen dingin 2013 in Boeing 747 vanleng ah laser na thuah sawm uh a, lawhsam uh hi. MDA in laser bawlna ding kha tam lo khit ciangin contract bawl kik sawm a, tua zo le uh kum 10 khit ciang bangin galvan in kizang thei ding hi. Tu lianin USte galvan hoih a tawzaw a bawl Lockerheed in THAAD bek hypersonic vanleng leh missile dalna dingin nei a, North Korea in nuclear leh missile sitna a neih niloh paulap in a sawt loin South Korea ah kioh sawm hi.

-Sputnik

Photo: THAAD/THAAD-ER