Wednesday, 27 April 2016

SINGGAM LEI-AH ZOTAWI LIANU

SINGGAM LEI-AH ZOTAWI LIANU

1. Sinlung mawl tuan a pupa ten maw,
Sianmang sum bang a biak lai,
Zogam bup sinthu khatin luang khawm,
Pawl kikhen cih om se lo.
Siamsil sil va bang in pil ciang ciang maw,
Sam gibang kikhen sese.

# Singlamteh tuibang i gawm nang hi,
Ciimnuai piang Zo vontawite.
Zomi ah tuibang kigawm kei leng..
Singgual in nuihciam lel ding.


2. Siamsil sin lungpil Zo vontawi ten,
Na degree na buaih lak ten,
Zo vontawi tuibang a gawm na hiam?
Phil tang bang a theh zak hiam?
Zolei-ah mimbang nong pian' zenzen,
Zotawi teng a nuam ding hiam?


3.Tuailai ten gia bang zun ding na hiam?
Kipawlna thak phuan ding maw?
Kipawlna'n samgi bang hong khen a,
Laizom teng mel kima ta.
Kipawlna a tam luat zel leh maw?
Kikhenna zi zaw ai ve.

A phuak - Sia Do Khup
A sa: V.C. Mang

https://www.youtube.com/watch?v=OjOSuaTxrIg&list=PLiwwkRJC4jBMGws37pHMCYUpCYV3lz78j&index=51

BIAKNA HANGA KIGAL NEIHNA (Piancilna 4:1-10)

BIAKNA HANGA KIGAL NEIHNA (Piancilna 4:1-10)
-Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau

1996 kum in Samuel P. Huntington in a gelh ‘’The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order’’ cih New York ah kikhahkhia hi. Tua laibu sungah leitung civilization tuamtuam gen penin nei hi. Tua a gente hang mah in kigal bawlna hong om ding zong na genkhol hi. Tua civilization i gen ciangin a tamzaw biakna tawh kikhen thei lo ahih manin a tawpna ah biakna hangin kigal bawlna piang ding hi, cih ngaihsutna na gelh khin zo hi.

1999 kum in Eastern Mennonites University, Virginia ah kha thum sung Summer Peace Building cih American Baptist-te thusiamna tawh ka kah hi. Tua lai-ah nipi kal khat sung ka thusin uh ‘Religion as a source of Conflict’ (Biakna kigal neih kipatna) ka phawk kik hi. Tua thusinna hong hilh ka siapa uh Rabbi Mark Gobin, Israel mi hi a, Washington DC ah teng hi. Ama tung panin leitungah biakna kigal bawlna leh kidona in kizang toto ahih lam ka mu uh hi. Crusaders-te bangin Jerusalem panin Muslimte nawhkhiat ding leh thahlup ding amau tup hi a, tua bangin kuamah itna nei loin na that takpi uh hi. A beisa kum 2015, January 7 ni-in Muslim thautawi ten Paris khuapi a Charlie Hebdo office ah lutin mi 12 that uh a, mi 11 tak liamsak uh hi. Bang hangin hih thukizakna phualpi a semte kaplum uh hiam cih leh kamsang Mohammad tua Charlie Hebdo thukizakna ah tam veipi cartoon in a khel nono tawh a suah manun zadah uh hi. France mite ngaihsutna ah biakna leh civilization suakta takin zat ding hi a, tua bangin a kigelh ciangin zahkona hi loin thu theihna ding leh khantohna ding lametna hi. Ahi zongin Muslim thautawi ten a biakna makaipa uh kisimmawh sak ci-in ngaihsun ahih manin thuak haksa sa uh hi. Biakna hangin kithahna piang cihna hi.

CAIN LEH ABEL, AMAU’ KIBATNA: Amau unau kizopna ah mawhna hong gahsuahpah a, leitung ah unau kikal buaina masa pen hi ding hi. A kibatna uh bangzah hiam ensuk masa ni.
(i)                    Unau sanggam pasal tuak ahi uh hi.
(ii)                   Biakna dingin Pasian mai-ah piak ding hong tawituak uh hi.
(iii)                 Amau nasepna tuak panin hong tawi uh hi.
(iv)                 A kibangin Pasian khat tungah biakpiakna pia uh hi.

Dr. Dee Haan in Radio Bible Class laibu ah Cain nasepna leh Abel nasepna tawh kisai hih bangin na gen hi. Pasian geelna ah mihingte hong pungin, leitung luahsuak ding ci hi. Tua hangin kithehzak ding, kikhenzak ding Pasian geelna hi a, mihing geelna pan in mun khatah tengkhawm ding, kikhen lo ding cih hi. Tua hangin Cain in lokho nasep sem a, Abel ganhing tuu kempa ahi hi. Amau nasep i ngaihsut ciangin siatna leh hoihna om tuam lo tawh kibang hi. Ahi zongin Dr. Haan genna ah, Pasian in mun khatah tengin, khuasat ding deih masa loin amau leitang mai-ah khangin, pungin luah dim dingin a gen laitakin, lokhopa in mun khat bekah tengsuak ding ngim ahih manin Pasian in ama lunggeelna lungdampih lo hi. Abel ahih leh tuucing ahih manin vak kawikawi pai kawikawi ding pen a nasep hi a, tua bang gamtatna Pasian deihna hi, ci hi. Tua hangin Hebru laigelhpa in Abraham, Isaac leh Jacob dongin puanbuk sungah teng cih ciamteh hi (Pian 11:9). Bang hangin puanbuk sungah teng uh hiam cih leh amau pai koikoi hi cih a kitheihna hi.

CAIN BIAKNA: Anaupa Abel biakna tawh kibang lo biakna hi a, tu ni dongin ama biakpiakna in pahtakna, ettehtak na cing lo hi. Cain i biakna i gen ciangin tawm i muhpak theih hi bang hi.

(i)                    Upna tawh kihel lo biakna hi. Leitungah upna tawh kigawm lo biakna na tam mahmah hi. Hindute upna bang i et ciangin upna sangin lauhna hizaw hi. Lauh manin biakna pen Pasian deihzia biakna hi lo hi. Pasian i biak ciangin upna tawh ahih kei leh na biakna Cain biakna tawh kibang kha ding hi (Heb 11:4).
(ii)                  Gah masa tawh biakna zong hi tuan lo hi. Pasian in gah masa tawh biakna na lamen hi (Siam 23:10-14, Pau 3:9-10). Cain in lokhawhna panin gah masate na pia lo hi kha ding hi. Ama ut bang leh deih bangin na vaihawm a, ama hoihsak bangin Pasian na bia hikha ding hi. Eima hoihsak bangin biakna pen Pasian hoihsak tawh kituak lo hi (Isai 55:9).
(iii)                 Pasian tawh kizopna nei lo biakna hi. Pasian tawh kipawlna nei lo biakna ahih manin biakna dangte tawh zong kilamdan’na nei lo hi. Khristian kici tampite zong Jesu sunga Pasian tawh kizopna nei lo i hih leh Buddhist biakna biate tawh zong kilamdanna om lo hi.
(iv)                 Hazatna, lungdamna om lo biakna hi. A sanggampa nangawn lungdampih lo, hazatna tawh kidim biakna hi. Tu hun ciangin ei zong midangte pawlpi khawng hong khanglo, hong lawp, hong hatzawk ciangin hazatna leh lungdampihna om lo a hih leh Cain biakna tawh kilamdang lo hi kha thei hi.
(v)                    Sisan tawh siksan lo biakna hi. Cain biakpiakna sisan zang loin ama sepsa tawh Pasian hong bia hi. Abel in a tuuhon sung panin a piang masa tawh Topa na bia hi. Sisan siksan biakna ahih manin Topa Pasian in na sang hi. Ahi zongin Cain biakna sisan kihel lo, ama sepsa tawh Pasian mai zon’na ahih manin san taak lo biakna hi. Eima khut tawh sepna pen san taak lo biakna hi (Heb 9:22, Eph 2:8-9).
(vi)                  Biakna tawh kizom mi thahna hi. Biakna panin Cain lungkim loin inn ciah hi. Abel ahih leh biakna a piak zawh ciangin lungkimtakin ciah hi. Tu ni dongin biakna siksanin kithahna, huhamna, mi dangte muhdahna in kizang hi. Cain biakna tawh kilamdang lo cih theih ding hi.

 HIH THU PANIN I SIN DING: Sin theih ding thu tampi a om hangin ka gen nop bulpi pen thu thum khawng ahi hi. (i) Biakna a taktak leh a taktak lo om hi. Abel leh Cain biaknate i et ciangin a taktak leh a cing lo om cih kimu thei hi. Leitung biaknate i et ciangin eima biakna ciat-ah kihahkat mahmah hi. Guwahati khuapi sungah Muslimte minaret tampi om hi. Zingsang nai 4 in tua munte panin thungetna awging paungaihna zangin hong kiko khia gige uh hi. Hare Ram Hare Krishna pawlte (Hindute) zingsang nai 4 in tho uh a, nai nih sung Hare Ram Hare Krishna cih bekbek a gen khit uh ciangin amau biakna tangkopih dingin kiging khin zo uh hi. Tua bang sungah Jesu tawh kizopna nei in Pasian ta hihna kitelte i hamphatzia kigen thei lo hi. (ii) Biakna hanga kithahna innkuan sungah kipan hi. Sihna a mu ngei lo innkuan masa pente innsungah amau mit mahmah tawh sihna hong mu uh hi. Adam leh Eve adingin amau khialhna in kha sihna bek tun loin pumpi mahmah ah zong sihna tun takpi cih a khatvei muhna uh hi ding hi. Biakna hangin sihna ciang i tun loh hangin kitel khialhna, kimuhdahna leh kiho theih lohna tam veipi i tuak khin zo uh hi. Biakna hangin ei tawh kipawl lote it loh leh khual loh phamawh i sa kei uh hi. Jesu ading nasem i kisak lai-in ama itte tungah dahna lungkhamna i tun thei zel uh hi. Fellowship a kikhawmte zong awkaih kibang hong tam deuh ciangin tuam kikhop ding ngaihsutna om in ki-it mahmah a semkhawm i kisak lai-in kikhenna hong om hi. Biakna min tawh i sep tampite Khristian vai het lo na tam mahmah hi. (iii) Kithahna masa penpen biakpiakna tawh kizom hi. Cain in Abel a thahna hang i et ciangin biakna panin hong kipan hi cih i gen khin zo hi. Biakna in kigawmna leh itna sangin kimuhdahna leh kituambawlna hong tun thei tawntung hi. Mawhna hangin i biakna nangawn siatna in hong zo khin na hi gige hi.

Shillong ka om lai-un Mizo Baptist Church pawlmi nupi khat a hahkat mahmah khat hi a, “Jesu minin sih ding bel ka hizo kei ding hi, ahi zongin Baptist min tawh sih bel ka ngap hi,” a cih ka za ngei hi. A ciamnuihna sa-in ka nui ngeingai uh hi. Ahi zongin Pawlpi khat leh khat kipawl, kikawm leh kithuah sangin kibat lohna lam kilim genzaw ahih manin kideidanna tawh Pasian i bia uh hi. Zogam sung bekah pawl kikhenna om ding i sak leh gamdang i tuntunna ah zong kituam bawlna lungsim mah tawh na kidim a, tuate mah tawh na kinungta hi.

 THUKHUPNA:

I theih loh kalin i biaknate Cain biakna tawh na kigamla khawl lo thei hi. Tua hangin Topa Jesu in Samaria numeinu tawh biakna thu a kihona ah, “Pasian pen kha hi a, a bia mite in zong kha leh thuman thutak tawh a bia ding uh hi,” na ci hi (John 4:24). Rev. Dr. L.J. Sangma in a thugenna khat ah pawl kikhenna thu hih bangin a gen ka za ngei hi. “Khua khatah pawlpi kikhenin a kigamla lo-ah biakinn nei tuak uh hi. Nipini zing kikhopna ah pawlpi khat in kipatna dingin la, “Will there be any star, any star” (Ka lutung aksi tang a om diam, a om diam?) cih la sa uh a, a dang pawlpi khatte in, “There’s not a Friend like the lowly Jesus: No, not one! No, not one!” (Jesu bang lawm a dang om kei, khat bek zong om lo hi) cih sa uh hi. “Ka lutung aksi tang a om diam?” a cih laitakun a kianga pawlpite in “khat bek zong om lo hi,” ci-in a dawng tawh kibang hi,” ci hi. Topa in biakna hangin kigal bawlna sungah buai lo dingin leh amah it ding, ama it mite it thei dingin thupha hong pia ciat ta hen.


(Lungdamna Aw, May 2016 pan hong kiteisawn ahi hi).

NUTE’ NI (MOTHER’S DAY)

NUTE’ NI (MOTHER’S DAY)

Nute’ Ni (Mother’s Day) i cih pen leitung bup mun tuamtuam ah hun tuamtuam in Nute zahtakna Ni in a kizang hi a, hih ni in a diakin Nute tungah lungdam lahna bang hiam khat kipia zel hi. ‘Nu’ cih kammal a kigen khak ciangin lungsim sungah lungdamna om in i neu lai pana hong kem Nute ngaihsutna kinei in “Topa aw, lungdam ing” cih i kam pan hong ging khia thei zel hi. Nute’ Ni hong kipat khiatna gam tuamtuam in a theih dan kibang lo ahih manin a kizat ni zong kibang kim lo hi. Rome ah Cybele festival ci-in Greek pasian nu biakna hun a kizang pen paito denin March 15-18 kikal hun khat Mother’s Day dan in na zang uh a, tua loin Matronalia cih min phuakin holiday khat Juno zahtakna in zang uh a, hih ni in Nute letsong piakna hun in zang uh hi.
United Kingdom leh Ireland ah ‘Mothering Sunday’ pen Mother’s Day ci in Easter Sunday tun ma kal thumna ah zang uh hi. Hih hong kipatna pen kum zalom 16 hun lai a Khristian ten ciindan khat-a a neih uh, kum khat a nupite in a khankhiatna biakinn tek uh a veh ni uh hi a, hih ni in Nute leh a tate uh kigawmkikna/ kimuhkhawmna ni ahi hi. Tua hun ciangin nupi mun tuamtuam a sum thalawh a nasemte zong a innkuante a veh theihna dingun a nasepnate un a khuan (suty/holiday) pia uh hi. Pawlkhatte’ ngaihsutna ah Mary, Jesu Nu zahtakna hanga kibawlkhia pawi danin ngaihsun in March ni 1 (Easter Sunday March 22 ni-a a tun ciang) leh April ni 4 (Easter Sunday April 25 ni-a a tun ciangin) zang uh hi.
United States ah Nute’ Ni pen May Nipi nihna in zang uh hi. United States ah Julia Ward Howe in American Civil War zawh in kidona tawh kisai a om nawn loh ding deihna in numeite kipawlkhawmna khat a na pan a, ama thupi paipih ahih leh galvan kiamsakna ding leh muanna omna dinga nute’ panlakna ci-in 1870 in Mother’s Day Proclamation a na gelh a, ahi zongin hih pen tampi in theihpih lo hi. Julia Ward Howe in Nute’ Ni tawh kisai ngaihsutna a neih pen 1858 hun-a Anna Jarvis a kici numei khatin Civil War hun lai a kidote nih sianthona lama pattahna hun-a a na zatpihna ah Mothers’ Work Days ci-a ana gen pen pana hong piang ahi hi.
Jarvis in 1868 kumin Civil War a kido Union leh Confederate kilemna dingin nakpi in pan na la hi. 1907 in Anna Jarvis si a, a tanu Anna Jarvis mah a kici in, a Nu’ nasep phawk tawntungna dingin nasep hong pan hi. Apianna Nu Anna Jarvis in Sunday School Sia a na sepna biakinn Grafton, West Virginia ah May 10, 1908 in a masapen Nute’ Ni zat in om hi. Tua ahih manin leitung bup in a theihpih bangin Grafton pen International Mother’s Day Shrine cih a theih in om a, tua mun a kipanin hih ciindan (Nute’ Ni zatna) state 45 ah zat in om hi. State tuamtuam ah 1912 ciangin hih ni pen khawlni (holiday) a zat in om a, 1914 in United States of America President Woodrow Wilson in hih ni pen American nupite a tate uh gal a site zahtakna ni hi dingin genkhia hi.
Nute’ Ni zatna hun masapen pan kum 9 a cin' ciangin United States ah Nute’ Ni pen mite’n sum muhna a zang (commercialization) ahih manin a pankhia Anna Jarvis nangawn in hih ni bawl nawn loh ding a deih masa pen hi leuleu hi. Nute’ Ni pen tuni ciangin zong U.S. ah sum tam kizat hun pen hi lai phial in gen uh a, National Restaurant Association-te’ muh danin hih ni pen US ah kum khat sung adingin a ni thupi pen hi-in restaurant a an ne a tam hun pen hi ci-in ciamteh uh hi. Gam khempeuh ah Nute’ Ni pen Americate’ ciindan ettonna hi a ngaihsun pawl zong om hi. Bang teng ahita zongin, hih Nute’ Ni in summuhna/sumzuakna tawh kisai lam hi loin Nute’ manphatna, gam mi hoih hi ding leh PASIAN ta hi dinga tate a pattahna uh phawkna hun a i zat ding hi zaw hi.
Nute pen innsung ah kumpinu bang hi a, khamuanna, lungdamna, huhna leh itna hong tungsak Nute ahi hi. Nu pen i gamtatzia ding hong sinsak leh hong pattah (discipline) Sia masapen ahi hi. Nu dinmun pen haksa mahmah leh kipumpiakna na hinapi in a sepna uh a mualsuah ciangun lungdamna lianpi ngahna hi zaw in amau mahmah in zong a ngaihsut kikkik uh ciangin amahmah Pasian pan-a tate adinga letsong kipia ahihna uh hong kiphawk khia kik uh hi.
Nu hihna pen hih leitung paito zel dinga poimawh Pasian ngimna omsa hi a, naungek hong pianga mithak khat a hong om ciangin Pasian’ min phat a om in PIANGSAKPA ahihna kiliansak hi. Tua ahih manin mihingte pen ‘Cipha a tampi pha a leitung a dim ding (Pian. 1:28) a Pasian in a deih ahi hi. Hih bangin Pasian deihna a tunna dingin Nu leh Pa in mawhpuakna kibang nei hi. Khrstian Nu hihna tawh kisai in Nu in tate Pasian nungzui (Christian disciple) hi ding a pattah ding a mawhpuakna ahi hi.
Tua manin Nu in tate Pasian ngimna a tung dingin seek in lam a, Nute pen khalam leh salam a tate pattahna a semte hi uh hi. Nu in mong nei loin tate itna nei in tate a dingin khamuanna hi a, Pasian thu tawh kituak lo leh ama gen banga a tate a gamtat loh uh ciangin lungtang sut pailet banga na a sa Nute ahi hi. Khat veivei ciangin tate’ hoihna dingin Nute in eima hatna leh ngaihsutna tawh tate pattah hun om kha thei hi. Tua ahih manin, “Kha Siangtho makaihna lo tawh Nu dinmun bang ci-in lawhcing takin kizang thei mawk ding?” cih ngaihsut huai mahmah hi.
Vantung Pasian in leitung Nu Ama TAPA pianna ding a zang in Nu’ tungah zahtakna lianpi pia hi. Vantungmi in Mary pen leitung a honkhia ding Pasian Tapa pianna ding hi ci-a Mary a hilh lai-in lamdang sa in, “Kei pasal tawh a lumkhawm ngei nai lopi hih thu bangci pian’theih ding ahi hiam?”(Luk.1:34) ci-in lamdang sa mahmah a, Vantungmi in, “Nangma tungah Kha Siangtho hong tung ding a, nangma tungah Pasian’ vangliatna hong om ding hi. Tua ahih manin a hong suak ding a siangtho naungek pen Pasian’ Tapa kici ding hi. Na behnu Eilizabeth zong thei in. A ciing hi, kici napi-in a teek mahmah zawh nungin nau paii a, tu-in a naupaii zawh kha guk pha ta hi. Tua ahih manin Pasian in a bawl theih loh khat zong om lo hi” (Luk.35-37) ci-in dawng hi.
Pasian in Nute zahtakna pia takpi hi. Nu hihna pen letsong bek hi loin Pasian sapna zong ahi hi. Hih hihna pen biakpiakna ah kimuthei hi. Numei khangham khempeuh lam tuamtuam in Nu hihna dinmun neite ahi hi. Pianna Nu hihna nei ki-om a, khalam Nu hihna nei Nute ki-om hi. I vekpi in lungsim sungah Nu hihna tawh kituak a leitunga i om sunga Pasian deihna tawh kituak-a ama minthan'na dinga i sep dingte mangngilh loh ding poimawh mahmah hi. Naupangte in zong salam leh khalam a nute zahtak a a thu uh man ding mawhpuakna lian mahmah ahi hi. I Topa Jesu Khris Pasian’ Tuuno in leitung mite’ ading a a hinna pia a singlamteh tunga a kikhai lai nangawn in a Nu zahtakna pia a, A nungzui a it mahmah John kiangah a Nu kem dingin mawhpuakna guan hi.
Nute’ Ni in tate in Nute’ tunga lungdamthu puakna leh itna latsak theihna hun ahi hi. Itna kammal khat, bang hiam khat letsong piaka thunget khawmna neih cih bang thupi a, ei adinga hong sepsak zozaite hanga lungdam puakna hun ahi hi. Pawl khatte pen Nute tawntung nopsakna gam tung khin omkha ding hi. Tuate in zong Nute in a dam lai a a maute adinga a a sepsakte ngaihsun in phawkkik in lungdam puak in itna kilangsak thei hi hang. Nute’ Ni tawh kisai in Rev.Job. Nang Khaw Thawng in a gelh ''A Etteh Huai leh a Etteh Huai Lo Nupite'' cih tawh i thugelh zo ni. A etteh huai lo nupite:
1. Eve: Eden huan sunga innkuan nuntakna dinga Topa’ piak pen zahtak loin mitmuhna lam kep zawh lohna tawh a pasal lam pialpih hi. A suahtakna dingin a pasal thu zong mang lo ahih manin leitung khempeuh in siatna ngah lawh hi (Pian.3:6).
2. Job' Zi: A innkuan sungah haksatna a tun ciangin Pasian ko loin a deihna thei kha lo-a, “Na Pasian samsia in la sisuk in” ci-in a pasal kiangah gen hi. Innkuan nop laitak biakna mi mahmah a, haksatna a tun ciang phun nuam mahmah in Pasian nangawn langpan nuam a om pen Job i zi tawh kibang hi (Job 2:9).
3. Lot Zi: Pasian in a innkuan in a sapkhiat hi napi innsung Nu pen nunghei kik ahih manin cikhuampi suak hi. Innkuan sungah Nu pen hi napi-in pa i thuvaihawmte palsat a biakna hanga leitung taisan ding haksa a sate Lot zi tawh kibang hi (Pian. 19:26; Lk.17:32).
4. Mikhal: A pasal David Topa min phat a a laam laitakin panpihin a lampih ding cih gen thadah maizumin taisan zawsop hi. I pasalte Pasian adingin a kipiak laitak dongtangsak den a, nupa kal a Jesu om ding nangawn a hazate pen Mikhal bang ahi hi (IISam.6:16; 20-23).
5. Jezebel: Ama huang sungah huaihamna tawh om a, a vengpa Naboth huan laksak dingin a pasal kun hi. Israel kumpi Ahab a lawmpa hangin kisathei hi. Pasalte’ nasep theihna khawng suanga mite tunga zawh thawhna tawh gamtat pen pasalte a buaisak, kitapkhapna a bawl Jezebel tawh kibang hi (I Kum. 21:1-29).
6. Zeresh: Mordekai a hazat manin a kikhailupna ding song 50 a sang singkhuam bawl dingin a pasal hanthawn hi. Pasian in tua numeinu vaihawmna lungkim lo ahih manin Mordekai kikhaina dingah Haman kikhai lumsak hi. Midang khat hazat manin a pasalte holhthawh den pen Zeresh bang hi (Esther 5:17;7:10).
7. Herodias: Ngeina lopi-in Herod tawh kiteeng in Tuiphumpa Johan in tai a, tua thu lungkim loin a pasal kiangah Johan lutang ngenin a lu tansak hi. Ei i thuman lohna hong hilh dingin Pasian’ hong sawl mite tungah thuk kik nopna lungsim neih pen Herodias dinmun hi (Mk. 6:14-29).
8. Saphira: Pasian tungah vante piak ding selin sawltakte’ mai-ah zuau genna tawh a nupa un sihlawh uh hi. Innkuan sungah Pasian thupha sangin Topa’ ading i kisik a, innkuanpihte piakna khawng a gensiate Saphira dinmun hi (Sawl. 5:7).
A ettehhuai nupite:
1. Sarah: Sapna kiciantak thei kei taleh a pasal Pasian sapna ah muangtakin zui hi. Pawlpi kitangsap bang thei zo kei taleh Pasalte Pasian in a sapna zuih theih pen Sarah bang hi (Pian. 12:1-3).
2. Rebekah: Pasian thupiak um ngam a, a pasal mel mu kei ta leh kiteen ding ut in a pasal zuan ngam hi. Kiteenna thukhaam upna tak tawh a lente pen Rebekah bang hi (Pian. 24:57-60).
3. Ruth: A pasal sih khit nangawn in a teeknu’ thu lenkip a, a pasal bek hi loin a pasal’ innkuanpihte it hi. A pasal bek ci loin pasal innkuanpihte a it mi in numei hoih Ruth tawh kibang hi (Ruth 1:14-17).
4. Abigail: Pasal gilo zukham Nabal tawh kiteng hi. A pasal’ gitlohna hangin David in a innkuanin thah sawm hi. “Ka innkuan gitlohna teng uh kei tungah om ta hen” ci hi. Tua manin a innkuanun suahtak lawh uh hi. Nabal ahih leh si veve hi. Innkuan siatna ah mawh pua ngam Pasian kiangah innkuan siatna teng a thuumpih ngamte pen Abigail bang hi. (I Sam. 25:24).
5. Hanah: “Pasian aw, ta nong piak leh nangmah kong pia kik ding hi” ci ngam hi. Tua pen Siampi Samuel hong pianna hi. Vantunggam tunna dinga piangthak bek hi loin a nuntakna Topa ading pia ngam pen Hanah bang hi (I Sam. 1:9-10).
6. Marka’ nu Mary: Jesu leh a nungzuite paisan pawi an nekna dingin a inn phaltakin pia hi. Inndei tungnung awngsak hi. Innkuan sunga nu pen in Topa tawh kipawl a holim dingin mun bawlsakna innkuan-ah Jesu hong teenna hi (Mk. 14:12-16).
7. Bethani khua Mary: Sathau namtui manphate it loin Jesu lutungah buak ngam in a sam tawh a khe zut a, tua innsungteng sathau manpha namtui kizelsak hi. Topa mai-ah Nu pen kitamkham a, neih manpha penpen Jesu piak ngamna pen Mary dinmun hi (Joh.12:2-3).
8. Mary (Jesu Nu): A nuntakna ah deih huai leh kiniamkhiatna hangin Pasian’ lungdamna ngah hi. Innkuan sungah Nute in Pasian deih lam a om manun ta ten thupha ngah lawh uh hi.
(Sia BK Shwanno in Lungdamna Aw, May 2015 ah a gelhna panin kiteisawn ahi hi).

Nute’ Ni (Mother’s Day)