Tuesday, 7 November 2017

SOCIAL MEDIA ZAT UUKTE ADINGIN THEIH DINGA KILAWM PAWLKHATTE


SOCIAL MEDIA ZAT UKTE ADINGIN THEIH DINGA KILAWM PAWL KHATTE

Tu hun ciangin Social Media (Facebook, WhatsApp, Twitter, Viber, Istragram, Radio, Newspaper, Pin Interest, Facebook Messenger, Tumblr, VK, WeChat, Weibo, Wiki, YouTube) kinak zat mahmah ciat ta a, a zong lo mel zong ki-om nawn lo hi. Social media zatsiamna adingin phattuamna tampi ngahna leh midangte tawh thukizaksakna leh ngaihsutna leh thumuhna tangkokhiatna dingin a vanglian pen leh a manpha pen vanzat suak ta hi. Ahih hangin i zat siam kei a, a zat ding dan thukham i palsat ciangin i zat dan tawh kituakin gawtna leh liauna tuah theih ding tampi om hi. Social media zat manphatna lam gen lo zaw in a tamzawte a zat siam lo vive i hih manin i zat khialh leh gawtna/dan tuah theih a kihtakhuai pengtheih loh ding dan pawlkhatte i pak ni:
1) Social media ah fake account na bawl a, na mot ciakciak leh IT Act Section 66C dungzui in kum thum sung gilbeem/jail kiat theih a, tua banah sum Rs. 1 lakh na liau beh lai ding ahi. Fake account zat theih loh hi na cih hangin paulap na zong thei kei ding a, na thutheih loh na kiteisak val luat manin dan panin na peng thei kei ding hi.
2) Social media ah lim kilawm lo, lim thanghuai, guaktang lim leh midang lungtang na sak thei ding misi maan, buanna tuak numei maan cihte, kigui-awkte maan, etc etc na upload/post a leh IT Act Section 66A tawh kituakin kum thum sung jail kiat theih a, tua banah a sum in Rs. 5 lakh na liau beh lai ding hi.
3) Social media a man lopi in kimindaisakna, midang maan a nei nu/pa theihpih loh in a na guksak a, a mindaina ding uh ngimna in na khahkhiat leh IPC Section 499 dungzui in kum nih sung jail ah na kiat banah sum na liau lai ding hi.
4) Social media a midangte biakna na gensiat a, mi hihna man lopi in na gen/tangkopih leh IPC Section 153A dungzui in kum thum sung jail ah na kia thei ding hi.
5) Social media tung tawn a mi na suklau/na vau leh IPC Section 506, 507 dungzui in kum sagih sung jail na kiat theih banah na liau lai ding hi.
6) Social media ah mi muhdahna, elna leh minsiatna dingin a man lopi thu hoih lo na gelh leh "hate speech" in hi. Hih bangin thu na khahkhiat (post) na gamtatna tawh kituakin IPC Section 124A, Section 153A, Section 153B or Section 292 or Section 295 palsat in, suakta takin ngaihsutna genkhiatna (Freedom of Expression) zangkhial na hih manin kum thum thong na kiat theih banah sum na liau beh lai ding hi. Freedom of Expression na neih hangin a man lopi in midang khat mindaina ding leh minsiatsak theihna ding hamphatna (rights) na nei kei a, na rights in ciantan nei hi. A ciangtan om tan na palpelh leh dan na thuak ding hi.
7) Mi' Facebook Account na buluhsak (hacked) in mi thu post nulmang/phiatsak (delete) leh laihsak (alter) leh Section 66 IT Act 2000 palsat na hih manin hih tawh kituakin kum thum sung thong na kiat theih banah Rs. 500,000 na liau beh lai ding hi.
8) Mi dangte Facebook Timeline, Private Chatting (comments) screenshot bawl a postkhiat zong Statement of Rights and Responsibilities Article 4, Section 4 palsat hi. Sceenshot bawl a gukkhiat limlim Fourth Amendment palsatna hi. Mi kihona leh article snapshot a guk a post/zat cih zong phal loh hi a, UK bangah Section 33 of the Criminal Justice Court Act 2017 palsat ahih manin pounds 50,000 liau banah kha guk sung thongkiat theih a, gam tuamtuam in zong hih danin thukham nei ciat hi.
Hihte pen India dan/thukham (Indian Penal Code) a thukham om pawlkhat social media zangte adinga theih dinga poimawh mahmah diakte ahi hi. Tua bangin gam tuamtuam in zong amau dan/thukham (law) nei ciat uh a, pawlkhat ah khauh zaw a, pawl khat ah dau zaw hi. Thukhun/thukham na palsat leh na pilna dingin thukham in hong man ding a, ka thei kei hi ci-in paulap na zong thei kei ding hi. Na pil dong gilbeem baang na zut ding hi. Social media na zat nop leh thukhun thei in.
-Thang Khan Lian

NA NEIH NA LAMTE KISIALPIH BAIH LUA PAHPAH KEI IN

NA NEIH NA LAMTE KISIALPIH BAIH LUA PAHPAH KEI IN
Khua khat ah khawmpi siim dingin tangval khat va kuan hi. Tua khua pen khuata neu khat hi a, motorcycle lo buang mawtaw golte tua khua lut zo dingin lampi lian om lo hi. Khuamite leh nungakte kiangah a motorcycle kisialpih nuam ahih manin tua tangval a mawtaw neu tawh kuan hi.
Khawmpi hong bei ciangin khawmpi siim khempeuh ciah ta uh hi. Tangvalpa zong ciah dingin a kithawi hangin a mawtaw na kisia citciat a, tua khua ah lahworkshop om lo ahih manin ciah thei loin kha thum sung taam hi.
Kha thum khit ciangin khuami ten cimtak lua ta uh a, an leh tui vaak nuam om nawn lo uh ahih manin a khua pan un tua tangval hawlkhia uh hi. Tangvalpa in a khua tun dong a mawtaw sawn in nipi kal khat lamkal ah an ngawl in puksi dek takin inn tung kik liailiai zo a, a mawtaw zong puah kik theih loh zah in na sia hi.
Moral: Na neihsa na lamsate midangte phattuampih theih dingin zat sawm na hih kei buang leh kisialpih sese dah in. Khut sung lumlet mitphiat kal in zong zatna bei thei hi.

A CITAK KIMANNA NEI A MUIBUN NASEM I CIHTE


A CITAK KIMANNA NEI A MUIBUN NASEM I CIHTE 

Na nasep ciangin na kampi bek tawh sem loin dai takin sem hiathiat zaw in la, na sepkhiat na lawhcin'na gamlumsak haha in, genkhiasak zaw in. A kipawlna min leh a mi pahtakna sangin a nasepkhiatte pahtakna huai zaw hi. 

Tua pen nasep hahkat leh nasem kician a dik nasempa/nu i cihte ngeina hi zaw hi. A citak nasem ten a kam uh tawh a sepkhiatte uh otpihpih, kisialpih den thapai lo uh a, a sepkhiatna uh tawh a nasepna uh tangkokhiasak in, paukhiasak hiathiat zaw uh hi. 

Lo nasempa'n a heipi tawh a lo sing phuk in, khua-ul tak keuhkeuh in sat cih takin a singkung khat a satsat napi a sing sat a gin a ngaih mahmah hangin a singkung kipuk ngei kei leh a nasepna a mawknapi ahi hi. 

Suangseekpa'n suangtum khat khutpol leh sisan naisan luang liangin satsat in, a suangtum sat ging guam leh kuam tampi ah a thawn suak vauvau hangin a suangtum a sapkham zawh kei leh a nasepna a mawknapi ahi hi. 

Pasian nasem khatin antang in thungenngen in, khuk dul liangin thungenngen in, gupna thu a kambembem in a otpih baba hangin kha mangthang khat beekin kikheelna nei tuam loin gammial a kikeek beh tuan kei a, a thungetna leh a thugenna a ngaih pong hangin a nasepna a mawknapi ahi hi. 

Laisim khatin a laisimna hahkat mahmah in, sun leh zan, zan khuavak in tawlngak hun nei loin laisim hahkat in kha sim laivuanna ah khatna ngah den napi kum tawp laivuanna ah a kiat leh a lai simna leh a nasepna a mawknapi ahi hi. 

Lampi lai-a lampi dal suangtum lakhia dinga kithawi nasem ten a tha neih teng uh tawh tua suangtum sikzum leh JCB nangawn zang lianin sawmsawn napi tua suangtum a kikhin ngei kei leh a nasepna uh a mawknapi ahi hi. 

Minam makai khatin minam leh gam phattuamna ding geelna leh ngimna hoihnono tampi nei in, a ngimna a geelna leh a hanciamna gengen in satna, matna leh thong a kiat lawh liangin bawlsiatna a thuak lawh hangin a nasepna muh theih ding a om kei leh a mawknapi ahi hi.

Tua ahih manin na i sepna ah i hanciam keeikai tei hangin i nasepna muh theih ding, phattuampih theih ding, hamphatpih theih leh a gah lawh theih ding a om kei leh a mawknapi ahi hi.  

"Na kam tawh na nasepna paupau sak kei in la,
Na sepkhiatna tawh na nasep tangkokhiasak zaw in." 

✍️ Thang Khan Lian