Friday, 30 December 2016

NEPAL GAMAH KUM 15 NIKNIN NEI NUMEI KHAT A KIKHUMNA BUKNO SUNGAH SI

NEPAL GAMAH KUM 15 NIKNIN NEI NUMEI KHAT A KIKHUMNA BUKNO SUNGAH SI
Dec. 31, 2016: Nepal gam nitumna lam-a om Achram district ah numeino kum 15 mi niknin (menstruation) a neih hunin pha a, a nin neih sung Hindute' khanglui ngeina bangin bukno (hut/shed) khat sungah a innkuanpihte un khum uh hi. Tua numeino min pen Roshani Tiruwa hi a, tua banga ngeina zuih Nepal gamah a kikham hangin amau khua leh a kiim-a ten tua khanglui ngeina zui lai veve uh hi. Nepal gam-a Hindute pawl khat ten numei nin neite a siang lo bangin ngaihsun uh ahih manun a nin nei sunguh bukno sungah khumcip uh hi. Tua bang ngeina pen "chhaupadi" ci uh hi.
Tua numeino a kikhumna bukna pen neu lua-in huih lutna ding nangawn gina lo ahih manin December 19 in si hi. Local district inspector Badri Prasad Dhakal in khuavot lua mahmah ahih manin Roshani Tiruwa in a bukna sungah a mei cih a, a khu pai khiatna ding tawlet gina om loin husam a si hi dingin ki-ummawh a, hih thu kikan hi ci-in AFP news agencyte kiangah ci hi. Tiruwa' pa-in Nepalese newspaper My Republica-te kiangah, "December 18 nitak an nai 6:00pm pawl in an ne a, tua khitin lum dingin a bukno sungah lut hi. Zingsangin kimu lo ahih manin ka sap hangun hong dawng lo a, a bukno sung ka va et uh leh si sa-in na om hi," ci hi.
My Republica newspaper in Tiruwa pen Rastara Bhasah Secondary School ah tan kua (ninth grade) sim hi a, a sihni pen a nin neih a ni thum ni hi ci hi. Nepal gam-a chhaupadi ngeina ah numeite nin a neih sung uh leh nupi nau nei cilte innkuan sungah a ngeina bangin a innkuanpihte uh tawh kikhawl thei loin teng khawm thei lo uh hi. Tua bangin chhaupadi ngeina palsatna in sihna, gamsa suamna, gul tuk, kibuanna (rapes), lungsim veng lo, thakhat thu-in gan hon sihna piangsak a, naupangte pneumonia in si nuam se in, haici hoih loin tawm bek kila hi cih upna nei uh hi.
Hih Hindute' khanglui ngeina chhaupadi zadah leh a beisak nuam numei pawl khat ten a beisa kumte ah tua a kikhumna uh buknote hal gawp uh a, bukno kihalna munte ah chhaupadi ngeina kizang nawn lo ahih manin khua pawl khatte "chhaupadi-free zones" kici ta hi. Nepalese Supreme Court in chhaupadi ngeina 2005 in beisakna dingin thukhun na bawl khin napi-in khuata leh mual tung kiim-a teng ten chhaupadi ngeina lim zuih mahmah lai uh hi. 2011 in UN report in Achram district ah numei 85% in chhaupadi ngeina zui lai uh hi ci hi.
Hai pen phamawh lo a, mawl pen poi mahmah hi i cihcihte hih bang ahi hi.
Source: Al Jazeera and news agencies

US IN RUSSIA TUNGAH KHALNA A KOIH KHUM IN RUSSIAN DIPLOMAT 35 A HAWL KHIAT HANGIN RUSSIA IN US ULIANTE HAWL KHIA LO DING

US IN RUSSIA TUNGAH KHALNA A KOIH KHUM IN RUSSIAN DIPLOMAT 35 A HAWL KHIAT HANGIN RUSSIA IN US ULIANTE HAWL KHIA LO DING
Dec. 30, 2016: US in gam khat leh gam khat kikal a ulian nasem (diplomats) Russia mi 35 US in hawl khiat (expel) hangin Russia in US diplomat-te Russia panin hawl khia lo ding hi ci-in President Vladimir Putin in ci hi ci-in Kremlin in pulak hi.
Russian foreign minister Sergey Lavrov in bel Putin kiangah US in Russian diplomat 35 a hawl khiatna thuk kikna dingin Moscow ah US diplomat-te nasepsak nawn loh ding hi ci-in Putin na hanthawn hi. Ahih hangin Putin in bel US tua bangin a gamtatna hangin US-Russia kitaunana ding siasak lel a, tua ahih manin US President kiteelcing thak Trump in bang ngaihsutna hong nei hiam cih ngak lai ni ci-in dawng hi.
US President Barack Obama in bel Russia in Putin' thupiakna bangin US presidential election na-ah Democrats candidate Hillary Clinton a cing lohna dingin cyher-hack bawlsak hi ci-in ngawh hi. Hih thu hangin Obama in phuba a lak theih bangin a za let a bei ma-in lak ding hanciam teta hi. Putin in US in Russian diplomats 35 a hawl khiatna thuk kikna dingin Russia in USte embassy nih khak theih napi-in leitung thukhun om bangin tua bangin kingongtat nuam lo hi ci hi.
Putin in US in Russian diplomat 35 a hawl khiat ten a innkuanpihte uh tawh hun nuam zat theihna ding hun ngah uh a, USte diplomats leh a tate uh Russia gam-a om tengin Kum thak muakna leh Christmas party Kremlim ah hong zatna dingun kimuak in kicial hi ci hi.
UK a sem leh Russian newpaper Kommersant a political anaysis Sergey Strokan in Russian Embassy kiangah December 29, 2016 in hih bangin Putin a gamtatna pen police hoih (good cop) bangin gamta hi ci hi. Russian Political parties ten bel Obama' administration hih bangin Russian diplomats a hawl khiat bangin Russia in zong US diplomats-te a hawl khiat pah ding hi a, Trump bangci bangin hong gamtang hiam cih ngak kul se lo hi ci uh hi.
Source: News agencies