Wednesday, 20 September 2017

NUCLEAR WAR PIAN' DING NA DAL ZO HI CI-A KICIAMTEH SOVIET MILITARY OFFICER PETROV SI TA

NUCLEAR WAR PIAN' DING NA DAL ZO HI CI-A KICIAMTEH SOVIET MILITARY OFFICER PETROV SI TA
Sept. 20, 2017: Cold War hun lai-in nuclear war pian' ding dal in a thukhensatna hangin Nitumna gam ten "Leitung a hunkhiapa" (“the man who saved the world”) ci-a a ciamteh uh kum 77 mi Soviet military officer lui Stanislav Petrov si ta hi. Stanislav Petrov' lawm German mi Karl Schumacher in zan in Petrov si hi ci-in gen a, Petrov' tapa Dmitry in zong a pa si mah hi ci hi. Russian state Zvezda TV station in zong zan in Petrov sihna thu pulak hi.
Sept. 26, 1983 zan in Moscow khuapi-a Soviet military’s early warning facility kongah Petrov night duty in a din' lai-in Soviet galkap ten USte intercontinental ballistic missiles lotte a ma theihkholh baihna dingin a zat uh Soviet military’s early warning facility kici a patau dak hong ging (alarm went off) hi. Tua hun in kum 44 pha Lieutenant Colonel Petrov in USte intercontinental ballistic missiles lot a takpi maw ahih kei leh a takpi lo cih kan masa a, patau dak pen a man lo a ging (false alarm) kha cih tel hi. Tua hi kei leh Soviet (Russia) in USte nuclear galvan tawh thuk kik pah ding hi.
Hih thupiang pen Cod War nasiat laitak hi a, Soviet Union in US ten nuclear tawh hong suam ding hi ci-in a upmawhna uh a sang san laitak ahi hi. Hih thupiang ma deuh nipi kal sawt loin Soviet galkap ten US pan a leng vanleng khat amau sim et (spying) dingin upmawh uh-a, kapkhiatsak uh hi. A vanleng sunga tuang mi 269 a vek un si uh hi. Hih banga galkap kiphintuahna hangin US makaih NATO ten nuclear tawh Soviet simna dingin galdo kisinna leh kithawikholhna (major NATO exercise preparations for a nuclear attack) nei pah uh hi.
2015 in The Associated Press ten Petrov a interview na-ah Soviet galkapte early warning system secret Serpukhov—15 control center kici pen, "Leitung tuah ding kisehsa hoihna hiam siatna (fate) kei khut sungah om a, thukhensatna bawl ding 50/50 teel ding om hi," ci-in gen hi. "US thuk kik dingin thukhensatna bawl leng top Soviet galkap bute leh leh Kremlin in extra analysis bawlna ding minute tam ngah nawn lo ding uh a, USte nuclear IBCM in Soviet leitang hong khak ma-in nuclear ICBM tawh US kithuk kik pah ding a, nuclear war piang ding hi ziau hi. Tua lai takin command post a pautau ging (siren; policete leh ambulane mawtaw khawnga gin zakzakte) hong ging ngeingai a, KAP UN (LAUNCH) ci-in command post ah thu hong tung a, "Topa Pasian! ka ci hi. Patau dak khat vei hong gin' khit in siren hong ging kik leuleu a, US ten missile a nihna ding hong lawn kik uh hi cih thu hong tung hi. Tua khit minute 5 in US ten missile nga hong lawn ta uh hi cih thu hong tung kik leuleu hi. Tua bang lai takin kei leh ka teamte pautau in ka om uh hi," ci-in gen hi.
Tua bangin pautau leh dipkua in a om lai un Petrov in a commander pa' kiangah early warning system in information man lo (false information) hong pia hi ci-in thucian thei lopi in gen a, Soviet ground radar in zong US ten ICBM hong kap uh hi cih telcian (confirm) nai lo hi ci hi. Petrov in radar system in missile hong kilot khit ciangin missile hong lengte (incoming missiles) bek na theikhol thei napi satellites sangin radar system muanhuaizaw leh uptakzaw hi ci hi. Tua khit nungin false alarm pen satellite nasep khialh (malfunction) man leh satellite in ni in meii a salh pen missile kong kilawm sa-in false alarm a gin'sak lam theikhia uh hi.
Petrov in hih bangin nuclear war a pian' ding na kham/pelh sak napi a gamtatna hangin etsong/thaman bangmah kipia lo a, duty log ah a mawhpuakna a maan in zo lo hi ci-in 1984 in a sepna panin kitawpsak hi (USte ICBM lot pen early ewarning system alarm ging napi thuk kik dingin thu pia lo ahih manin ICBM tawh hong kikap takpi hi leh kikhel khin ding hi cih ngawhna tuak hi) Petrov' commanding officer Col. Gen. Yury Votintsev in tua bang thu a piang lai takin leh thupiang khit nungin Petrov' thukhensatna a gup loh hangin 1991 in Soviet Union hong kiphelkhap khit nungin Col. Gen. Yury Votintsev in thuman hong pholakkhia pan hi. Col. Gen. Yury Votintsev in thuman pholakkhia lo hi leh hih thupiang pen mangsia bangin ka mangngilh ta ding hi ci-in Petrov in ci hi.
Petrov' tangthu leitung bup zak dingin hong kigenkhiat khit nungin min hoihna tuamtuam leh international awards a ngah ban ah "Leitung bup hongkhia pa," ciin ciamtehna min ngah hi. Ahih hangin hih bangin pilvang takin thukhensatna a lak hangin a gam ah minhoihna bangmah a ngah loh ban ah Moscow khuapi nawl apartment neu leh siangtho lo (unkempt) khat ah a sih dong teng khieukheu hi. A sihna thu zong Russian government agency tung panin official reports ahih kei leh official statements bangmah kipulakkhia lo hi. A lawm German mi Schumacher in, "Petrov sihna thu leitung bup in a theih ding kisam hi. Bang hang hiam cih leh leitungin in hih pa tungah leibat tampi nei hi,'' ci-in gen hi.
Source: Agence France-Presse
@Thang Khan Lian #ZUNs