Monday, 29 June 2020

US SUPREME COURT IN LOUISIANA STATE IN NAUPHIATNA CIANGTAN IN A OMSAK THUKHAM UNCONSTITUTIONAL HI CI-IN THUKHEN IN SAT TUK

US SUPREME COURT IN LOUISIANA STATE IN NAUPHIATNA CIANGTAN IN A OMSAK THUKHAM UNCONSTITUTIONAL HI CI-IN THUKHEN IN SAT TUK

June 30: US gam-a sangpen thukhenna leh conservative thukhen a tam zawkna (majority) Supreme Court in tangthu adingin a poimawh leh a ciamteh tham khensatna (landmark decision) a bawlna ah Louisiana state in nauphiatna a khamna thukham (law restricting abortions) pen US gam updai tawh kituak loin kikalh (unconstitutional) hi ci-in a thukhensatna bawlin sat tuk (strikes down) hi.
Louisiana state sunga abortion law ah nauphiatna bawl theihna dingin siavuante in nasepna zato inn kiim nai-ah nasepna mun ahih kei leh hamphatna (privileges) a neih ding hi cih thukham om a, Supreme Court thukhen sitnite (justices) in tua bangin nauphiatna vai-ah ciangtan neihsakna (limiting abortion law) hangin numeite tungah a kisam lopi-in vangik guan beh zaw hi ci uh hi.
Supreme Courts justices ten kinialna leh thukim lohna lianpi a piangsak thukham (controversial law) vai tawh kisai a thukhenna uh-ah Republican president George W. Bush in ama presidency hun in a guan leh Supreme Court ah Chief Justice a len John G. Roberts Jr. in liberal justices lam gum in a vote khia ahih manin 5-4 thukhensatna (decision) tawh Louisiania abortion law upadi tawh kituak lo hi ci-in sat tuk ahih manin anti-abortion groups pawl adingin guallelhna lianpi piangsak hi.
Supreme Court in 2016 kum in Louisiana state sunga abortion law tawh kibang mah Texas state abortion law US upadi tawh kituak lo hi ci-in thu na khen hi ci-in Supreme Court thukhente in a thukhensatna uh a ngaihsutna (opinion) uh gen in pansan in nei uh hi. Tu ni-in Supreme Court in Louisiana state' abortion law tawh US constitution kituak lo hi ci-in a thukhenna pen Trump presidency hun sung adingin Supreme Court in major abortion case vai thukhensatna a bawl masakna hi.
June 15 in zong US Supreme Court in nasepna munte ah LGTBTQ community (same sex) mite simmawhna leh deidantuam (discrimination) theih loh ding hi ci-in a thukhensatna ah Civil Rights Act of 1964 thukhun in same-sex mite in simmawhna leh deidantuamna a tuah lohna dingun na humbit hi ci-in 6-3 vote tawh na gum hi. Hih thukhena vote khiatna ah Trump in Supreme Court judge dingin a guang masak Justice Gorsuch (conservative judge) leh conservative judge mah Chief Justice John G. Roberts Jr. in liberal judges lam Justices Ruth Bader Ginsburg, Stephen G. Breyer, Sonia Sotomayor leh Elena Kagan gum in vote na khia uh hi.
Tua loin June 19 ni-in zong Supreme Court in Donald Trump in kum cing loin US gam sungah a nu leh pate tawh immigrants in a lut naupangte humbitna DACA beisak leh phiatmang dingin a sawmna vai tawh kisai a thukhenna ah 5-4 votes tawh DACA beisa ding pen US constitution tawh kituak lo hi ci-in thu na khen hi. Hih thukhenna ah liberal judges li lamte gum in Chief Justice John Roberts in a vote na khia kik hi. Kal nih kivei man lo ni 13 sung bekin Trump in 2016 election in a campaign bawlna ah a kamciamna leh a vote ngahna dingin a agenda zat thum Supreme Court in upadi tawh kituak lo hi ci-in thukhenna tawh a satna (strike) hi ta a, thum vei a guallelh zomna hi.
2014 kum in Louisiana state in abortion law a bawlna ah nauphiat nuam siavuante in a zato inn nasepna mun panin 30 miles (48km) a gamla ah clinic or privileges a neih uh kisam hi. Hih abortion law pen numeite' cidamna (women's health) humbitna dinga kisam hi a cih hangin Supreme Court in a thukhenna ah numeite tungah kisam lopi-in vangik guanna hi zaw hi ci hi.
2014 Louisiana state' abortion law deih loin a gensiate in a state sunga abortion bawlna piate (providers) thei ding a ciangtan (limit) omsak ahih abortion a bawl nuam numeite right palsatsak ahih manin controversial law hi ci uh hi.
#Behlapna: Deih a teel ding masak ding hi leh nauphiat a teel masa kuamah om lo ding hi. Tualthahna nam khat ahih manin a ciin'huai het lo gamtatna hi. Ahih zongin pro-abortion rights gumte pan'na pen America gam-ah Covid-19 pandemic hangin stay-at-home order palsat in conservative mi lungphona nei "pro-life" a kici anti-abortion groups pawlte in "Keima pumpi pen keima' deihteelna hi," (My body, my choice) ci laulau in stay-at-home order palsat in, mihon lakah masks thuah nuam loin, social distancing measures a zahtak loh bangin pro-abortions ten zong "My body, my choice," ci uh ahih manin thu nawngkaihuaipi ahi hi.
Tua bek hi loin 1973 hun in Republican president Richard Nixon' administration hun in, "Sometimes, abortion is necessary," ci-in nauphiatna kisam hi ci-in na gum a, Supreme Court in January 22, 1973 in Roe vs Wade case vai 7-2 votes tawh a thukhenna ah "Due Process Clause of the Fourteenth Amendment to the U.S. Constitution in "right to privacy" pia ahih manin numei naupaai laite in nau a phiat nop uh leh amau deih teelna ah kinga hi," ci-in phalna na pia hi. Mihingte pen sia leh pha khentheihna nei-in Pasian' hong bawl ahih manin i gamtatna tawh kituakin thu hong kikhen ding hi.
Mi khatpeuh deih teelna tawh khensatna tungah en thuneihna kinei thei lo hi. Pasian' panmun va tuhtuh niloh in mi dangte tungah thu na khen sawn niloh sangin nauphiatna deih lo khempeuh in naupaai sawm loh ding, na tanu leh tunute uh a zawlgai lohna dingun na pattah ding na mawhpuakna hi. Obama presidency hun in US Supreme Court in June 26, 2015 kum in Obergefell v. Hodges case vai 5-4 tawh a thukhensatna ah same-sex marriage phalna a piak hun in Supreme Court a thukhen kuate lak panin conservative judges leh Republican presidents guan' a tam zaw mi nga na om napi-un a vek un na dal lo uh ahih manin Obama ngawh pen kikhemna hi. Supreme Court in a thukhensatna ah, "Fourteenth Amendment of United States of America constitution in due process leh equal protection tawh kiteenna na humbit ahih manin same sex marriage zong phal hi," na ci hi.
Trump' administration hun in Supreme Court ah majority conservative judges tu napi-in LGBTQ community rights leh abortion rights gum in thukhen sitnite in dal loin vote na khia (conservatives judges kihelin) uh ahih manin Democratic pary or Obama pum ngawh den keei pen zuau bulomtang genna leh US politics ah executive, legislative leh judiciary independent body a nasem uh a, system of checks and balances paipih uh cih thei lopi-in upmawh leh zuau thu ut teng mot gengenna hi zaw a, vote ngahna dingin abortion leh same-sex marriage tawh mi ban khemna hi zaw bek hi.
Sources: BBC; New York Times; Washington Times and Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

Sunday, 28 June 2020

U.S. INTELLIGENCE OFFICIALS TEN RUSSIA IN TALIBAN FUNDING PIA IN U.S. GALKAPTE THAHNA DINGIN LUTANG MAN DING SUM PIA HI CI; C.I.A. IN AFGHAN JIHADIS HUHNA A PIAK ZIA UH DOCUMENTED

U.S. INTELLIGENCE OFFICIALS TEN RUSSIA IN TALIBAN FUNDING PIA IN U.S. GALKAPTE THAHNA DINGIN LUTANG MAN DING SUM PIA HI CI; C.I.A. IN AFGHAN JIHADIS HUHNA A PIAK ZIA UH DOCUMENTED

June 29: Friday in US intelligence officials min genkhia lote The New York Times kiangah, "Russian military intelligence in Afghanistan gam-a US galkapte leh US makaih a kipawlpih gamte' galkapte thahna dingin a lutang man ding uh Taliban tawh kizopna nei gamnuaimite (militants) tungah sum pia hi," ci-in a genna uh NYT news in article suaksak hi. Moscow tua bang thu pen “fake news” hi a, US intelligence agents pilna ahih kei leh thutheihna niam (“low intellectual abilities”) hi cih kilangkhiasak hi ci-in nial hi.
US President Donald Trump in zong US unnammed intelligence officials-te thugen NYT article story pen "fake news" hi ci a, "Kei, VP Pence leh Chief of Staff Mark Meadows' tungah Russia in Afghanistan gam-ah US galkapte a suamna thu kuamah in hong kizasak ngei lo hi. Trump Administration zah in Russia tungah a khauhpai dang om lo hi," ci-in Joe Biden leh Obama in nekgukna ciing uh ahih manin Russia in amau hun in Crimea gam Ukraine khut sung panin laksak a, Russian Hoax a bawl bangun phuahtawm zuauthu gen kik uh hi ci hi. Ahi zongin hih thusim in US gam gamkang bang kizeelsak pah ahih manin Afghanistan gam-a US veteran pawl khatte leh America mi tampi thangpaisak a, Russia' tungah action la ngam loin Putin' mai-ah Donald Trump kun zom veve lai a, G7 kipawlna ah Russia gam kihelsak ding hanciam zawsop lai hi ci-in a thangpai tam mahmah uh hi.
Friday in NYT report ah Afghanistan gam-a US galkapte thahna dingin Russian leh Taliban-linked Islamist militants kigullukin kizopna nei uh cih Swiss cheese suaksak a, hih reports Russia, Trump administration leh Taliban in nial pah uh hi. Russian Foreign Ministry in, "Hih bang tangthu 'kimanna nei lo' (nonsense) hi a, kum 20 dektak sung Afghanistan gam-ah a gal dona a lawhsam dikdek intelligence community tung panin lamet ding thuneu zaw dang om lo hi. US thusim kante (spies) in US-Taliban in peace deal (kilemna thukimna) a neih manun drug trafficking, kickbacks leh rackets dangte panin a man loin a sum muhna uh a bei khak ding uh lunghimawh hi zaw uh hi," ci hi.
Taliban in zong NYT’ article nial a, Taliban group spokesman Zabihullah Mujahid in, "Intelligence service lamsang ah Taliban group suakta takin kigamtang (operates independently) a, newspaper sungah a bul a bal a kithei lo thutang kamdawn (rumour) kisuaksak pen Afghanistan gam panin US kidawhkhiatna dingin a dalna leh khaktanna bawlna dinga ngimna hi zaw kha ding hi," ci hi.
White House in NYT article gen tawh kitukalh in a genna ah, "President Trump ahih kei leh Vice President Mike Pence in 'Russian bounty intelligence' kici Taliban tawh kipawl gamnuaimite' tungah kipia hi cih ngawhna vai tawh kisai information bangmah zak nei lo uh hi," ci hi. President Trump in NYT article tangthu dik lo dang “Fake News New York Times” pan hi gingkhia kik ci hi.
HUHNA SUM A PIA TAKTAK KUA HI ZAW HIAM?
US newspaper' in American intelligence uliante in thuman hi cih lahna ding teci om loin a gen thute (unsubstantiated claims) a suahsak hangin US intelligence services leh Washington in Russia galkapte leh Afghan service members galkapte thahna dingin terrorists tungah funding a piak hun uh a phawkhuai banah huhna sum a piakkhiatna uh mipi zak dingin kisialhpih zaw lai uh hi.
March 1979 hun lai-in CIA Deputy Director len Robert Gates in Afghanistan’ Saur Revolution zawh kum khat khit nung leh Kabul government in huhna a ngetna bangin a thahatsakna dingin Soviet military December kha-in a kigolh khit kha giat nungin a genna ah, "Central Intelligence Agency (CIA) in Muhajideen (tu-in Taliban a kicite) makaite tawh contact neih dingin sawmna (proposed) kibawl a, Afghan government dengdel sakin a kilingsak ding bek ngimna hi loin sum tampi A bei gal kidona ah Moscow awksak ding ngimna kinei hi," ci hi.
Robert Gates in ama phawk thute (memoirs) a gen zomna ah, "President Jimmy Carter' deputy undersecretary for defense Walt Slocombe in Vietnamese ten buaina hamsa (quagmire) a tuah bangun Soviet in buaina hamsa a tuahna dingin Afghan government a lehdo dingin Afghan insurgency tungah huhna pia leng a manphatna a om hiam ci-in dotna bawl hi," ci hi. Tua khit kha sawt kihal loin Soviet in Afghanistan gam a sim khit a kha gukna July 1979 in Carter in Afghan militants groups huhna pia dingin thukimna suaikai hi
Tua khit nungin CIA mission "Operation Cyclone" kici President Carter' zalaih President Ronald Reagan in hong zom suak ahih manin 1979 kum bei kuan in Afghanistan ah direct in Soviet politburo tang takin a kigolhna dingin a nawhna bangin hong kigolh ta hi. Tua khit kum sawm sung CIA in Stinger anti-aircraft missile kihelin galvan hoih nonote (advanced weapons) tons tul tampi a gik a kidawk khia lo kipawlnate (shady groups) tungah a piakte lakah Soviet galkapte do dingin Middle East panin Afghanistan gam-a kuan Islamist extremists leh Arab jihadi ''volunteers'' tul tampite lak-a khat ahi Osama Bin Laden tungah huhna galvan leh training na pia hi. US in hih Islamic jihadist groups tuamtuamte tungah galvan bek pia lo a, American siah piate sum billions dollars piak beh lai hi.
Mujaheddin ten Afghanistan gam-a lawm thak dingin a muhte (US) tung panin huhna a ngahte uh zangin Afghanistan gam sungah terror campaign hong pan uh a, tua bangin a gal dona ngian zat uh kum sawm tampi khit nungin Middle East ah a kizoppih uh al-Qaeda, ISIS (Daesh) leh Islamist groups dangte in tua bang a kizom in galdo zia a zatte hong zang suak uh hi. A gal dona dingin a ngian zatte uh lakah mi tamna munte ah terrorist attacks bawlna, tui khukte ah gu khiatna, sanginnte suksiatna, government institutions leh military facilities munte galvan leh sihpih bomb tawh suamna, amau hatna leh ukna sungah numeite ciang tawh sat, vuak leh buanna (flogging, assaulting and raping women), van bawlna industry munte suksiatna, mangbuh lote (wheat fields) mei tawh halna leh a tuamtuamte lim zat mahmah uh hi.
SOVIETS SISAN LUANSAKNA (‘Bleeding the Soviets’)
CIA adingin Operation Cyclone a cih uh lawhcin'na lianpi hi. 1979 bei kuan panin Soviet galkapte Afghanistan gam a nusiatsan hun uh February 1989 kikal sungin Soviet galkap 15,052 in Afghan insurgency groups a dona ah a nuntakna uh suplawh uh hi. Tua bek hi loin CIA in funding a piak Afghan insurgency groups tawh kidona ah Afghan government galkap 18,000 val a sih banah 77,000 kiim in liamna tuak uh hi. 1992 kum in Kabul government tuksia a, traffic mei khuam-ah Afghan President Mohammad Najibullah kikhih in kithat ahih manin Afghanistan gam "feudal failed state" suak hi. Tu dong Afghanistan a lawhsam gam suakin sisan naisan luanna ni sim phialin tatsat loin piang den lai hi.
1997 in President Carter' national security adviser Zbignew Brzezinski in interview ah, "Afghanistan operation ah Washington' ngimna lianpen Soviet sisan naisan luan'sak ding cih hi," ci-in US government geelna thusim imkhia hi. 1980 kum in a poimawh mahmah Pakistan gam-a a khualzin hun in Afghanistan gamgi-a refugee camp a phak lai-in Brzezinski in, "Ka khualzinna vai action ngimna pen Pakistan tawh joint response in nasep khawm ding, Soviet sisan naisan a tam thei pen luan'sak ding, sources tuamtuam panin Mujaheddin tungah galvan piak kizom kik ahih manin Saudi Arabia, Egypt, Britain leh China tawh kihona neih a pilvang takin pan'khawm ding cih ngimna hi," ci hi.
CIA in 1980s hun lai-in funding leh training a piak Osama bin Laden' makaihna tawh 9/11 in US gam terror attacks a piang khit zawh October 2001 in Bush administration in Taliban' Kabul government in Washington' khut sungah al-Qaeda leader Osama bin Laden hong apkhia nuam lo hi cih paulap zangin US leh a kipawlpih gamte tawh Afghanistan gam sim uh a, Taliban government a lotkhiat zawh uh CIA in 1980s in a lotkhiat tawh a kilamdang lua lo secular government dingsak hi. Tua khit nung Afghan War pen US history adingin a gal dona sawt pen hi lai a, Washington in $2.14 trillion kiim sum a beisak khit banah 2,350 US servicemen leh 62,000 Afghan security forces personnel leh 38,000 Afghan civilians (nautang) si khin zo hi.
February 29 in US in terrorist organisation a ciamteh Taliban tawh kum 19 kidiah Afghan war beisak ding ngimna in Trump administration leh Taliban ten Doha khuapi-ah US galkapte kidawhkhiatna ding leh Taliban ten terrorist groups tuamtuamte in US leh a pawlte gamte suamna dingin Afghanistan leitang a zatsak lohna dingun security tavuan mawhpua ding hi ci-in peace agreement kici kilemna thukimna suai a kaih manun Taliban leh Kabul government in kilemna vai kihona intra-Afghan talks a neih theihna dingun lampi sialsak napi-in kisuamna, ngongtatna leh sisan naisan luanna bei loin tu dong dai tuam lo hi.
#My_Take: Unnamed US intelligence officials ten NYT kiangah Russia in Taliban-link militant groups tungah US leh US-led coalition forces thahna dingin letsong sum "bounty" pia hi ci-in thuman hiam upmawh thu hiam cih kitelcian lo hi. Ahih hangin 1980s hun in Soviet galkapte nawhkhiatna dingin US government leh CIA in Mujaheddin leh Islamic jihadist groups tuamtuamte tungah galvan leh funding a piak bangin Russia in US a thuk kikna ahih khak ding uplah huai lo hi. "Ciimnuai ah sa kibaak, Geltui ah kithuk" i cih dante hi kha peelmawh dingin uplah huai mawh lo hi.
Photo 1. 1979 kum in library ah Afghan numeite. 1978 kum in Kabul ah pro-Soviet government in adiakin numeite hamphatpih ding ngimna tawh mass literacy program na pan hi.
Photo 2. Soviet special forces group ten enemy caravan a matsakte lakah Stinger systems kihel hi.
Photo 3: Afghan naupangte leh galkapte in armoured personnel carrier a tuang Soviet galkapte in kum sawm dektak kidiah Afghan gal kidona ah a kigolhna panin official in kidawhkhiatna a pat ni Sunday, May 15, 1988, Kabul, Afghanistan ah mangpha a khakna uh.
Photo 4: Soviet leh Afghan uliante
Source: Sputnik
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

Wednesday, 17 June 2020

DONALD TRUMP JR., IN MONGOLIA AH SABENG IN A ZINNA AH AMERICAN SIAH PIATE SUM $75,000 VAL PHENG ZAT

DONALD TRUMP JR., IN MONGOLIA AH SABENG IN A ZINNA AH AMERICAN SIAH PIATE SUM $75,000 VAL PHENG ZAT

June: 17: Donald Trump leh a innkuanpihte' duhhopna/huaihamna pen a bei thei lo huaihamna ahih manin lamdang ka sa hi. Nung kum in Donald Trump Jr. in Mongolia ah saBeng dingin ni giat a zin sungin a sum beisak $75,000 val khempeuh American siah piate kisiksak zen hi. Mogolia gam-ah a sabeng in a zin sungin a ngimna pen tua gam-a mun simtham a om a mangthang dinga ganhing lauthawnghuai "Mongolia sheep" kici tuu nam khat ganhing va ben' ding cih ahi hi.
A beisa kum thum sungin Donald Trump Jr.' pa President Donald Trump in hun nuam zang dingin a khualzinna (excursion) hangin Secret Service agency' personal budget teng siaktum mang hi. President Trump a cing Secret Service agents ten golf carts ah Donald Trump a humbitna dingin sum $765,000 beisak ta uh hi ci-in Golf News Net in May 17, 2020 in a reports ah gen hi.
Hih thu phawk in la mangngilh kei in: hih mite pen mi zawngte, a teek a haamte leh dam lo cinate huhna dinga federal funding khaktansak ding deihte ahi uh hi. Ahi hangin amau i nuntakna nop taalna tawh a zatna dingun American mite sum kholhna; sum koihna (treasury) buluh in suam ding phamawh sakna nei vet lo uh hi. Hih bangin amau angsung ding bek khual in a ki-angvantuam mite a zum panin i vote uh tawh kipaikhia hak nawn lo ding hi. Donald Trump Jr., in nung kum August in tuu nam khat a mangthang dinga lauhuai beng dingin Mongolia gam-ah ni giat sung va zin hi.
By: Robert Reich (Source Robert Reich fb post)
Original post source: Business Insider
President Trump in Jan. 20, 2016 in US president a let khit nung a kipanin Feb. 20, 2020 kikal sung golf courses ah 250 dektak vei kimawl dingin va zin in va pha khin zo hi ci-in president' golf outings ciamtehna website Trump Golf Count ah kiciamteh hi. Trump' golf trips hangin Feb. 20, 2020 dong U.S. federal government a zat khiatsa teng America gam-a kimawl siam pen a sawmna - America' 10th highest-paid athlete sum ngah zah tawh kikim hi.
Trump' golf kimawlna hangin Feb. 20, 2020 dong a beisa kum thum sungin federal government sum $152 million bang zang khin ta hi ci-in kituat ahih kum sim in golf kimawlna in federal government sum $50.6 million zang den hi ci-in Root magazine report in gen hi. Trump' golf kimawlna hangin kum khatin federal sum a zat pen US gam-a kimawl siam pen a sawmna 10th highest-paid athlete kipia tawh kikim ahih manin baseball star Mike Trout' i sum muh zah tawh kikim a, leitung adingin kimawl siam sum tam kipia pen a 17th highest-paid athlete US president golf kimawl siam pa Trump suak cihna hi.
Washington khuapi nusiatsan in golf courses a tun mun luat manin Trump in gensiatna tuak mun mahmah hi. Trump mahmah in zong 2016 campaign a bawl lai-in US president lui Barack Obama in golf kimawlna in a hun tam beisak lua a, kei president hi leng ka nasep ka buaipih zaw ding hi ci-in a gen ciangin amah gumte in thuman gen ding na sa-in lungdam in awng henhan uh hi. (Source: Daily Sabah)
17 Feb. 2020 in Mar-a-Lago ah golf kimawl dingin a 29 veina a kuanna hangin Trump in golf kimawlna hangin American siah piate sum (taxpayer's money) a zat pen US presidential salary (kha lawh) kum 334 ading tawh kikim kikim a, a sumtang in kituat leh taxpayers's money $133.8 million beisak ta hi ci-in Huffington Post in Feb. 2 in a suahsak updated in Feb. 17, 2020 in suaksak hi. Trump in a beisa kum thum sungin golf kimawlna in a hun zat pen Obama in kum thum sungin a kimawl zah sangin a leh nih leh a lang (two-and-a-half times) tam vei zaw hi. Kiginni leh Nipini in Trump golf kimawl hi leh 248 vei kimawl ding hi. President office ah ni 1,123 sung Obama a tut sungin 92 vei golf na kimawl hi. Trump' golf kimawlna mun a tam zawte pen seven-figure tripr abroad Air Force One zangin Los Angeles leh New Jersey hi a, ahi zongin Los Ageles, Ireland leh Scotland gam dong ah kimawl in kuan hi. Obama in White House panin sawt a kitai lo (short drive) military bases a om golf courses na zang hi. (Source: Huffington Post)
Trump in Florida leh New Jersey a golf course om Mar a Lago leh Bedminster golf kimawl in June 14, 2020 tan in 119 vei kimawl dingin zinkhia a, ni 254* val vei Donald Trump va kimawl khin zo ahih manin federal sum kholhna ah siah piate sum (taxpayer's money) $136,000,000** val zang bei ta hi ci-in Washington Post in a tuatna ah ciamteh hi.
"Note adingin na ka sem ding hi. (Obama bangin) golf kimawlna hun ka nei kei ding hi," ci-in Aug. 2016 in a campaign bawlna ah kamciam mi thuman a kineih Donald J. Trump in a kamciamna a kipsak mah hiam?
Fun Statistics:
  • Mat-a-Lago ah Trump in golf kimawl in a ni beisak zah : 127
  • Mar-a-Lago ah 30 vei golf kimawl dingin a vanleng tuan man : ~$59,110,000
  • Bedminster ah Trump in golf kimawlna in a ni zat zah : 78
  • Bedminster ah 24 vei a zinna in a vanleng tuat man : ~$20,431,500
  • President a let khit nung Trump in a golf clubs ah ni 4.9 ta hal in golf kimawl dingin va kuan den hi. (Trump visited his clubs once every this many days since his inauguration: 4.9)
  • Kum li sungin golf clubs a phak zah ding a kituatna : 296 vei (visits)
  • Kum giat sungin golf clubs a phak ding zah vei tuatna : 592 visits
  • Obama in kum giat a presidency let hun sungin a golf kimawl zah : 306 vei (Source: Trump Golf Count)
A bil-aphuai zam leh daltuah kitum tawh a kibang lel Make America Great maw? Ahih kei leh Make Trump and his family Great Again hi zaw maw?

Saturday, 13 June 2020

US ARMY WAR CRIMES GAMTATNA THUKHANKHIA ICC OFFICIALS TUNGAH TRUMP IN SANCTIONS PULAK KHUM; US IN ICC A SUAMNA PEN WAR CRIMES GAMTANG US MILITARY-TE ACCOUNTABILITY PANIN A PENGSAKNA HI CI-IN ANALYSTS TEN GEN

US ARMY WAR CRIMES GAMTATNA THUKHANKHIA ICC OFFICIALS TUNGAH TRUMP IN SANCTIONS PULAK KHUM; US IN ICC A SUAMNA PEN WAR CRIMES GAMTANG US MILITARY-TE ACCOUNTABILITY PANIN A PENGSAKNA HI CI-IN ANALYSTS TEN GEN
June 13: Donald Trump in gal kidona ah thukham pasal in a ngongtat war crimes gamtang American military personnel (galkapte) gamtatna thukankhia ahih kei leh dan piak ding a sawm International Criminal Court (ICC) uliante tungah economic sanctions pulak khuim hi. US political observers leh military observers ten bang hangin White House in American army war criminals thukham palsat a gamtangte thuman thutang (justice) ah a din'sak nuam lohna thu hilhcianna bawlin gen uh hi.
US President Trump in Netherlands gam-a international body headquarter a zang ICC' inquiry palaite (representatives) in Afghanistan gam-a US military service members leh Taliban fighters sunga war crimes gamtang a ngawhna tunga thukhanna nei mite tungah economic sanctions pulak khum hi. ICC inquiry representatives ten a investigations (thukankhiatna) uh March kha-in na pan uh a, 2003 panin 2004 kikal sungin Poland, Romania leh Lithuania gamte ah CIA in kuamah theih loh dingin a guk in thonginn a bawlte secret prisons kicite ah thongkiate bawlsia (torture) hi cih reports zong thukanna nei uh hi.
US IN AFGHANISTAN GAM A SIMNA HANGA A THUAK KHATE IN A THUAKNA UH A PULAKKHIAT DING UH HI ('Victims of US Invasions Should Step Forward')
US military war crimes gamtatna investigations bawl ICC representatives tungah sanctions a pulak khum vai tawh kisai Trump administration in a khensatna a kisiamtanna dingin ICC pen kimanna ding bangmah a om loh banah nekgukna tawh kidim "grossly ineffective and corrupt" hi ci-in evidence om lopi-in ngawh pong hi. Tua banah thukhenna lampang panin etna ah (juridical viewpoint) ICC organisation' a kiphuankhiatna document bulphuh Roman Statute kici zuih dingin US in a thukimna namkip (rectify) lo hi ci-in Thursday in a press conference ah US Secretary of State Mike Pompeo in US a gupna thu gen ahih manin gam dangte war crimes gamtang hi ci-in human rights palsat in a ban ngawh America tu-in mi hoih a kineihkhemna (hypocrisy) keel luphum dang khat kidawksak kik leuleu hi.
"United States in international criminal court (ICC) pen nekgukna (corrupt) a kidiah banah US leh a kipawlpih gamte' galkapte (allied military personnel) thukhenna mai-a din'sakna dinga kizang hi (politically motivated) hi ci-in gen in ngawh hi. Tua ahih manin gam tuamtuamte in suahtakna khempeuh a neihna (sovereignty of nations) uh, human rights leh nuntakna humbitna dinga international organisation a kizat khialhna hi ci hi," ci-in US Army officer lui leh counterterrorism analyst Scott Bennett in gen hi.
"White House in hih bang ngimna leh sawmna a nei pen US military industrial complex in Afghanistan, Iraq, Libya leh Syria ah a war crimes gamtatnate tawh kisai-ah a gamtat khuahei kilawm tawh kituakin mawhpuakna (moral accountability) la ngam loin suakta nuam in gam dang ah galdo zom sawm lai hi cih a kilatsakna hi," ci-in Scott Bennet in gen hi.
Bennett in US military khedap (boot) nuai-a thuak kha gamte in US in a gamte uh thukham tawh kituak lo leh thukham palsat in a simna (illegally invading their countries) uh hangin manlang takin legal action a file ding uh hi ci hi. Tua bek hi loin US military khedap sikna thuak kha gamte in US military war crimes a kigolh US mite leh sumbawlte (persons and businesses) tungah UN in economic sanctions a koih khumna dingin ngetna (petition) a khiat ding uh ahi hi ci hi. Tua banah international body in gam dangte a simnate (overseas invasions) a kigolh US politicians, George W. Bush, Dick Cheney, Donald Rumsfeld, Barack Obama, Hillary Clinton leh mi dangte tungah kihelin criminal charge ngawhna a bawl ding hi ci-in gen beh hi.
"International body in gam dang ahih kei leh mi dangte simna (invading others) kham in a khawlsak a, economic leh information warfare a zat ciang bekin US in mihingte tungah crimes against humanity mulkimhuai in a gamtat zom lohna dingin kham zo pan bek ding hi," ci-in US Army officer lui leh counterterrorism analyst Scott Bennett in gen hi.
KEI ADING THUKHAM KHAT, NANG ADINGIN THUKHAM A TUAM ('One Law for Me, Another for Thee')
American journalist leh author Daniel Lazare in zong Scoot Bennet' ngaihsutna leh gente a thukimna gen a, "US in kei adingin thukham khat, nang adingin a tuam," ("one law for me, another for thee") zangin tua paipih hi ci hi.
"A zekai leh neu pen dingin gen hi leng, 1970s panin US in gam dangte tungah a thuneih khumna theihna dingin a ngimnate (hegemonic goals) a tangtun'sakna dingin a galvan dingin human rights zang hi. US in human rights a galvan in zangin a tangkopih hangin US in a galkap thahatna tawh gam dangte a thuneih khum dingin a geelna (imperial ambitions) a lehnan' kha dingin human rights khatpeuh a kizat ding langpang' banah human rights a kizat limlim ding dal sawm den hi," ci-in Daniel Lazare in gen hi.
"US hegemony pen US i mit muhna ah a hoih pen (supreme good) bangin ngaihsun a, mihingte' lametna tawpna ah American thuneihna khempeuh ngahna ding ahih peuh leh bawlsiatna (torture) Washington in zat ding phal hi," ci-in Daniel Lazare in gen beh hi.
US Air Force lieutenant colonel pension (retired) Karen U. Kwiakowski in military observers Scoot Bennett leh Daniel Lazare' muhna thukimpih a, "Tu-in US empire thanem in hong koncip ta hi cih a kilat (obvious contraction) banah kiatsuk loh kiphamawh thei (possible irreversible decline) hi ci-in thuman a kigen ciang ahih kei leh mipi muhna ah a sialam a tuah (faced negative publicly) ciangin US in agency ahih kei leh information souce suamna a bawl (attacking) banah thukham tawh kituak lo (delegitimizing) hi ci-in ngawh hi," ci hi.
Karen U. Kwiatkowski in, "US foreign policy pen kamsiatna ahih kei leh siatna lianpi (disaster) suak ta a, a deuhkhol in 1991 kum in Soviet Union gam kiphelkhap in a tuksiat khit nungin leitung ah US bekin makaihna ahih kei lei leh mi dang leh gam dangte tungah thuneihna (sole hegemonic) suak ahih manin a foreign policy disaster suak hi ci hi. Tua hi napi-in American policy-makers kici thu khensatte in US foreign strategy ah lawhsapna ahih kei leh citlahna (flaws) om hi cih thei uh ahih manin foreign strategy lawhsapna hanga thupiangte kisialhpih lo napi-un lawhsapna tampite a kician in a hong kipholakkhiat ciangin amau nuntakna ah a nasepna uh a suamsakna bangin ngaihsutna nei uh hi ci hi.
Tua bang kawmkal ah Thursday in Trump administration in ICC inquiry a kihel a representatives mite tungah sanctions a pulak khum manin Washington a mawhsakna thu pulak a, "Hih pen cikmah hun-a thupiang ngei lo ahih banah kuamah thukham tungah om loin mi khempeuh thukham mai-ah a kikimna (rule of law) leh ICC judicial proceedings ah Trump administration a kigolhna in ICC tungah sanctions pulak khum hi," ci hi.
"ICC suamna pen war crimes a thuak mite hamphatna/meetna ngahna (interests) suamna ahih banah thuman thutang a lametna uh tawpkhong omna ICC in thuman thutang a ngahna dingun a din'pihte interests suamsakna hi. ICC in a staff leh officials mite kip takin a dinpih banah a nasepna uh nawngkaisak loin suakta tak leh khentuam leh deihsaktuam nei loin Rome Statue thukhun tawh kituak leh ICC ah kihel party gamte tunga thuneihna kidin'pih hi," ci-in June 11 in ICC in a statement khahkhiatna ah gen hi.
September 11, 2001 in 1980s hun lai-in Afghanistan gam-a Soviet Union galkapte lehdo dingin US government in CIA zangin funding leh training leh galvan tawh huhna a piak al-Qaeda phuankhia Osama bin Laden' makaihna tawh US gam a kisuam (9/11 attacks) khit nungin US leh a pawlte in UN Security Council Resolution palsat in Afghanistan gam va sim uh a, US war history adingin military campaign sawt pen - kum 19 sung kidiah galdo lai uh hi. 2001 panin Afghan war hangin nautang 43,000 kihel in mi 157,000 si khin ta dingin kituat hi. Ahi zongin United Nations' Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA) in February 2020 in a data thak ah Afghan war hangin 2009 panin 2019 kikal sung bekin nautang 100,000 kiim si hi ci hi.
@UNHumanRights UN Human Rights #Afghanistan in a Twitter account ah 1:41 PM - Feb 22, 2020 in: "Kum guk a kizom in 2019 kum sungin mi a si leh a liam (casualties) 100,000 val pha kik hi. Hih a bei lo ngongtatna panin nautangte a suakta kuamah om lo phial hi. Kilemna a omna ding gamla lai hi... nautangte nuntakna a kihumbitsak ding ahi hi," ci-in @UNAMAnews Tadamichi Yamamoto in post hi. http://ow.ly/ANJT30qjMBt
Source: Sputnik
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports

Tuesday, 9 June 2020

KAMMAL HOIH PAWL KHATTE

KAMMAL HOIH PAWL KHATTE

1. Nuntakna pen sin masak om lopi-in a taktak tot leh zat kithuah ahi hi.
- LeGouve
2. A tak tak-a na sep leh bawlte in lungdamna kim hong guan lo hi. Ahih hangin i sep kei leh lungdamna om lo hi.
- Benjamin Disraeli
3. Ama' thu bekbek a deih mi pen mimawl (tei lo, tawta) mi cihna hi.
- Sir William Osler
4. Mihangsan leh mi vangnei hiam mite in hazatna thuak zo uh hi.
- Publilius Syrus
5. Bangmah ngaihsun sese lo khuak om mawkmawk miumiau pen Satan' nasepna mun (workshop) hi.
- John Ray
6. Midangte' lametna na lakmangsak leh gamsa na suaksak khin zo hi cihna hi.
- Darnell G.Neister
7. Bang teng na tungah a hong tung zongin upna leh lametna khahsuah ngei kei in.
- William L. Brownell
8. Kampi bek-a gen thawh leh a tak-a sepkhiatna kigamla mahmah hi.
- French Paunak
9. Mihingte pen a kampau khiatna panin kiman a, bawngtal bel a ki (horn) panin kiman hi.
- Russian Paunak
10. Mi thanuamte adingin a haksa na om lo hi.
- Chinese Paunak
11. Kizep kipuahna in gitlohna sangin hih theih hau zaw hi.
- Latin Paunak
12. Gilkial lai-in i duhlohte nangawn a vekin lim khin hi.
- Italian Paunak
13. Thu-up bullet biakna (religion) nei lo mi pen sakol tunga tutphat om lo tunga tuang tawh kibang hi.
- Latin Paunak
14. Singno suan mi in a kiim a kiang lak-a singno omte zong it khawm hi.
- English Paunak
15. Mi citak, lungtang ciim mahmah nei mi in kihtak bangmah nei lo hi.
- Joseph Addison
16. Mi citak lo tampi sangin mi citak tawmkhat bek manpha zaw hi.
- Oliver Cromwell
17. Kisik kikna om lo maisakna pen tui tunga milim suaih tawh kibang hi.
-Japanese Paunak
18. Midangte mawhna maisak in la, nang leh nang kimaisak ngei kei in.
- Publilius Syrus
19. Na nuntakna a kilaih leh leitung kilaih hi ziau hi.
- Thomas L. Johns
20. Midangte hoihna dingin nang leh nang na kimangngilhna hangin amau hihna zong kimangngilh sak thei hi.
- G.B Shaw
21. Itna lahna dinga letsong piakna in a piakhia pa/nu leh a ngah nu/pa lungdamsak hi.
- Karl Menninger
22. Thu a zakna panin a behlap (a zom) pa/nu pen thu a pia pa/nu sangin pil zaw hi.
- Churton Collins
23. Sep ding lipkhap leh mullit sese nei loin thumanna tawh sepna pen mainawtna kipatna bul hi.
- Smile
24. Midangte' hehpihna ngahte mi kiniamkhiat uh hi.
- Spurgeon
25. Midangte' dinmun ah va ding na hih kei buang leh kuamah kankuat in soisel sese ke in.
- Rabbi Hillet
26. Hehpihna na kitangsap leh kuamah kankuat in soisel dah in.
- Anne Mecaffry
27. Midangte panpih dinga kiman gigete in midang soisel theihna nei uh hi.
- Abraham Lincoln
28. Mihai in midangte dik lohna (hih khialhna) thei mahmah se a, ama' dik lohna mu thei lo hi.
- Cicero
29. Soiselna na tuak zongin na ngaihtuahna ah hoih na sak peuh leh hih suk lel in.
- Eleanor Roosevelt
30. Mi hong soiselnate a dik ahih leh kibawlphatna in zang in la, a dik lo ahih leh nuihsan ziau lel in.
- Epictetus
31. Gam khempeuh in amau kituahpih dinga kumpi (government) nei ciat uh hi.
- Joseph De Maistre
32. Na hoih lo tawpsanna dinga hoih pen in kisikna hi.
- C. Grant
33. Na tungah thuakzawhna hong tun ding na deih hiam? Na veng na paam tungah thuakzawhna nei masa in.
- John Chrysostom
34. Na mawhhpuakna in thuneihna hong pia a, a khuanung in zahtakhuaina hong pia hi.
- Irwin Federnman
35. Numei nih kilawmta hoih mahmah omna ah kituamhuaina om zel hi.
- Alphonse Karr
36. Khangno hun lai tak-a sih ding a ki-ummawh kuamah om lo hi.
- William Hazlitt
37. 99 percent khialhna pen paulap bawl a zongsang mite kiang panin hong pai hi.
- George Washington Carver
38. Sanggam (unau) bangin tengkawm in nuntak khop kisin ni; ahih kei leh mihaite bangin i mangthang khawm ding uh hi.
- Dr. Martin Luther King Jr.
39. A thanem ten maisak zawhna nei lo uh a, maisak zo ngei lo uh hi. Maisakna i cih mi thahate hihna kilahkhiat hi.
- Mahatma Gandhi
40. Mi khempeuh in na lianpi sem thei lo hi. Ahih hangin itna tawh na neu nono kisem thei tek hi.... Itna lahkhiat ding pen na thahatna leh na hih theih khempeuh teng tawh na hih dingin ngaihsun kha kei in. Itna kici pen gim ta ing cih hun nei lo a i lahkhiatna leh i hanciamna hi zaw hi. Thu neu nonote ah thuman ding kisin le teh tuate pen na thahat a kipatna ahi hi.
I sih ciangin i degree, i buaih ngahte, i hauhnate, i sep khiat na thupite tawh thu hong kikhen lo ding a, “Ka gil kial lai-in nek ding nong pia a, guaktangin ka om lai in puan nong silh sak a, teen'na ding ka neih loh lai-in na inn ah nong tung sak hi” cih tawh thu hong kikhen zaw ding hi.
- Mother Teresa
Zokam tawh a teisawn leh a kaikhawm :Thang Khan Lian

Monday, 8 June 2020

KUM ZALOM 17 HUN IN BRISTOL KHUAPI-A SILA ZUAKIN SUMBAWL MIHAU EDWARD COLSTON' LIM LUNGPHONA NEI TEN KAITUK IN TUIPI SUNGAH PAAI

KUM ZALOM 17 HUN IN BRISTOL KHUAPI-A SILA ZUAKIN SUMBAWL MIHAU EDWARD COLSTON' LIM LUNGPHONA NEI TEN KAITUK IN TUIPI SUNGAH PAAI

June 9: US gam-a Minneapolis khuapi-a police custody ah May 25 in mivomte George Floyd' kithahna hanga lungphona nei - anti-racism protests ahih kei leh Black Lives Matter ci-in lungphona nei mi 10,000 kiimte Nipini (June 7) local time in southwest England gam-a om Bristol khuapi-ah Edward Colston' phawkna dinga lim kibawl (memorial status) kaituk in hemkhia uh a, tua thupiang lungdamna tawh muak henhan uh hi. Zan (amau local time in Nipini) in 1895 panin a na hoih sepnate (philanthropic works) phawkna dingin Colston Avenue ah 5.5-metre (18 feet) in a sang dal tawh a kibawl Colton's milim (bronze statue) kidingsak lungphona neite in a kaihtuk ma-in khau tawh a ngawng leh a khe hensak masa uh a, tua khitin kaituk uh hi.
Dal tawh a kibawl Colston' milim a kaihtuk khitun May 25 in mikang policeman Derek Chauvin in George Floyd a thah bangin lungphona neite in Colston' ngawng ah minute giat sung a khuk uh tawh nen uh hi. Tua khitin Colson' lim a kidin'sakna Colston Avenue panin khuksuk uh a, kum zalom 18 bei kuan in sila kem leh neite (slaveowners) in kum 12 a phakin a lei uh leh Bristol khuapi-a si Pero Jones kici phawkna min dingin a kiphuak Pero' Bridge lei (Bristol Harbor teembaw kingakna) ah khukkhia in awng ngeingai uh hi.
EDWARD' COLSTON' TANGTHU TOM KIM
1638 kum in sumbawl mihau innkuan sung panin Edward Colston piang a, tua hun in England' slaving company omsun Royal African Company ah a sem hi. Hih bangin thatang hatna tawh sila a zuak dingin mi mat a zuakna tawh kisai a sum bawlna dingin Bristol khuapi kinak zat mahmah hi. Royal African Company in Atlantic Ocean tuipi tung tawnin African sila tul a then teembaw tungah pua uh a, Caribbean a kawltu ciin'na (sugar plantations) leh North America a British colony Virginia sunga tobacco lo kho dingin sila in zuak uh hi. A sila puak khempeuhte a ciamtehna dingun a awm tung ciat uh-ah a company brand min thuh sakin kigelh hi.
Tua hun in Bristol khuapi pen leitung bup teembaw kingakna phualpi (international port) ahih manin sila zuakin sumbawlna (SLAVE TRADE) laizang leh munpi ahih manin teembaw bawlte leh sila zuakte (shipbuilders and slavers) bek hi loin sum leh paai a meet mahmahna munpi ahih banah investors lakah gam thum - England, West Africa leh Caribbean kawmtuah in sila pua (triangular slave voyage) in a kipei Colston meet mahmah in hau hanhan hi.
Colston in educational leh economic institution kihel in public building bawlna dingin sila zuakna panin a sumte local charities tuamtuamte tungah tampi piakhia a, a sum piakkhiatna panin public buildings kibawlte a min kitamsak hi. Colston phawkna dinga ama lim bronze memorial 1895 kum panin a kidingsak a hepkhiatna dingin ngetna 11,000 val kikhia khin zo hi. Caribbean panin a khangkhiate kihel in Bristol khuapi sunga teng mi tampite in a khuapi sung uh-ah Colston lim kidingsak leh ama nasepna hangin maizumhuai sa uh hi. Tua loin Bristol khuapi-a music avenue gol pen Colston Hall kici gamkeekna beisakna (decolonise) ding ngimna in a min laih a sawmna hangun a laih ding deih leh deih lote kikal ah kinialna leh kithukim lohna lianpi piangsak hi.
Britain in Act of Parliament thukham tawh 1807 kum in a formal in sila zuakin sumbawlna slave trade beisak in a phiat hangin British leitangte (terrorities or colonies) sungah 1834 dong slave trade kikham lo a, dan pualam ah kikoih (outlawed) lo hi. New World a kici America gam-ah sila zuak dingin a kiman leh a kipuakhia khempeuh pen 12 million Africans val dingin kituat a, lam kal tupi tungah cina leh dam loin 2 million kiim bangin a si leh mangthang om dingin kituat hi.
James Felton in 9:17 PM - Jun 7, 2020 in a Twitter post ah: Tuipi sungah Edward Colston' lim kibawl a kipaih kilawm lo (sia hi) ci-in a ngaihsunte lak-a khat na hih leh Caribbean ah ama company in a sila puakte lam kal ah mi 19,000 kiim bang si uh hi cih post hi.
Prof. Kate Williams in 1:00 AM - Jun 8, 2020 in a Twitter post ah: Kam tawh kihona a kineih khit ciangin milim kibawlte (statues) hepkhiat ding hi a ci mite aw... hi mah hi. Ahih hangin tua bang piang lo (statue kihemkhia lo) hi. Edward Colston' lim hepkhiat ding kum tampi kinialna piang khin napi-in koimah ciang kitung lo hi. 2018 kum in slave trade ah a kigolhna hangin a lim pen gimna;natna (plague) hi ci-in kithukim hi. AHIH HANGIN (kihemkhia lo hi) cih post hi.
4.40 PM - June 8 in Kier Starmer in a Twitter post ah: Africa panin Caribbean ah sila dingin 100,000 zuakna ah Edward Colston kigolh in a liangko tungah mawhpuakna kinga hi. Lam kal ah mi 20,000 si uh hi. Colston' lim a kihepkhiat bangin a kilakkhiat ding hilo mah hi. Ahih hangin i kongzingte pan in hun sawtpi panin a kihepkhiat ding ahi hi cih post hi.
Sources: News Agencies and Sputnik
@ Thang Khan Lian #ZUNs