Tuesday, 21 November 2017

SOVIET UNION PANIN POST-SOVIET (RUSSIA) MODERN HISTORY: LENIN PANIN PUTIN KIKAL EK PAKNA

SOVIET UNION PANIN POST-SOVIET (RUSSIA) MODERN HISTORY: LENIN PANIN PUTIN KIKAL EK PAKNA
Nov. 9, 2017: A beisa kum zalom khat lai-in Soviet kumpi angsung ding bek khual Tsar ukna panin gammite henkol sutkhiatna dingin October Revolution a pat uh tawh Vladimir Lenin' Marxist Bolsheviks ten Russia' imperial city Moscow khuapi na la uh hi. Galpi Khatna 1914 kipat khit kum thum sungin Russia galkap leh nautang million galpi kidona ah Germany galkapte khutlum ah na si uh ahih manin Russia ah tangpi tangta haksatna lianpi (social and crisis) a piangsak banah sum bawlna lamsang economy) tuk zo hi.
*1917: October 25 (Orthodox Julian calendar pen tua hunin Soviet ten na kizang hi. Gregorian calendar ah bel Nov. 7 hi) in communist revolutionary, politician leh political theorist Vladimir Ilyich Ulyanov' (Lenin a kici zaw; 22 April 1870 – 21 January 1924)) makaihna tawh Bolsheviks ten Provisional Government na lawmthal (overthrow) uh hi. Bolshevik i cih a khiatna pen "a tamzawte (mipite)" a cihna hi a, Menshevik faction panin lengkhia in Marxist Russian Democratic Labour Party (RSDLP) faction hi a, 1903 in Second Party Congress ah Menshevik panin lengkhia in Rssian Revolution (October Revolution zong a kici) 1917 in a makaite hi. Bolshevik ten Provisional Government a lotthal zawh manun ama ut banga gam uk leh tangpi tangta haksakna leh economy siasak Russia Kumpi Tsar Nicholas in a kumpi tokhom nusiatsan hi.
*1922: Bolsheviks ten tualgal ah "White" Russians kicite na zo uh hi. Hih tualgal pen kilaihgawpna (revolution) ding deihna hanga kipan hi a, hih tualgal ah mi 10 million na sih lawh uh hi. Bolsheviks ten gualzawhna hong ngah manun Soviet Union hong kipulakkhia a, Soviet Union hong piang hi.
*1924 in Lenin' sih khitin Joseph Stalin (18 December 1878 – 5 March 1953) in thuneihna hong len hi. Stalin in 3 April 1922 panin 16 October 1952 dong General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union len hi.
*1928 a kipanin Stalin in five-year plan hong patkhiat manin Soviet Union gam pen lokho a kivakna panin khawl/set sang (modern industrialised) gam hong suak ahih manin suangmeihol (coal), namgimtui (oil) leh steel nasia takin kipiangkhiasak ahih manin Soviet Union economy nakpi takin hong khang hanhan hi.
Ahih hangin Statin in amah leh Communist Party of the Soviet Union' thusanzia langpangte satkhiatna (purges) hong pan a, Gular labor camps, Siberia ah amah leh communist langpangte 3 million sawl in khumcip hi. Gulag labor camps ah mi 750,000 kithat hi.
*1949 in Soviet Union in atom bomb masa pen puaksak (test) hi.
*1953: Stalin sih khit ciangin Nikita Khruschev (15 April 1894 – 11 September 1971) in Communist Party of the Soviet Union hong makaih a, 14 September 1953 panin 14 October 1964 dong General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union len hi.
1957: 4 October 1957 in leitung adingin satellite bawltawm (artificial satellite) masa pen Soviet Union in 58 cm (23 in) diameter sik beem/kual (metal sphere) Sputnik 1 lawnkhia (launched) hi. Sputnik 1 kilotkhiat manin space lamsang leh Cold War ah space lamsang leh galvan kitaitehna US leh Soviet kikal ah nakpi takin khangsak hi. Soviet in Sputnik 1 lawhcing takin a lotkhiat theih manin ballistic missile tawh kithuah nuclear galvan tawh US kapkha thei ahih manin USte sangin galvan hoihzaw leh leitung adingin galvan kihtakhuaipen haupen suak hi.
*1962: US in Cuba gam-a Communist makai Fidel Castro thahna ding leh Fidel Castro ukna laihna (regime change) ding hanciam in CIAte hong kigolh uh a, Fidel lehdo ding galkap tam lote (guerrillas) training leh galvan pia den hi. Hih thu hangin Cuba humbitna dingin Soviet gam makai Khuschev in a sim in US tuipi pang (coast) panin 150km a gamla Cuba gam ah nuclear galvan hong koih hi. Cuba ah nuclear galvan kikoihna hangin USte patau mahmah uh a, history ah Cuban Missile Crisis ci-a kiciam October kha ni 14 sung leitung in nuclear war tuak dingin kawlmong (brink) ah na dingcip hi.
Cuban Missile Crisis (October Crisis zong a kici) hong pianna pen Cuba ah US kigolh man bek hilo in, US in CIAte galvan leh training piak guerrillas-te tawh kipawl in Cuba gam a suam man( Bay of Pigs Invasion kici) leh Soviet gam ngimna dingin US in Turkey leh Italy ah Jupiter ballistic missile a koih manin Khrushchev in a thuk kikna dingin Cuba ah nuclear ballistic missile ni 13 sung (October 16–28, 1962) koih hi. Cuban Missile Crisis hun sungin Soviet ten USte galte etsimna vanleng U-2 spy aircraft, vanleng khat kapkhiatsak hi.
October 27 in Soviet Union Kennedy' cabinet kihona bangin US President Kennedy in Khrushchev in Cuba panin nuclear ballistic missile a lakkhiatna dingin a sim in Turkey leh Soviet gamgi lui Italy leitaw lam panin ballistic missile lakkhiat ding thukimna nei hi. Hih pen a guk a thukimna (secret agreement) hilo hi ci a om hangin Khrushchev in a ciamtehna lai (memoirs) ah Kennedy cabinet a sem McNamara in Italy leh Turkey a US missile suksiat (dismantled) ding thu a piak manin thukimna piang thei pan hi ci hi. 9:00 am EST October 28 in a Khrushchev in a thugenna Radio Moscow ah kikhahkhia a, "Soviet government in no hong langpangin na tuat uh Cuba a nuclear missile a kilakkhiat banah galvan bawlna munte a kibawl beh nawn lo ding hi," ci hi. 10:00 am October 28 in Kennedy in Khrushchev in buaina vensak ding lunggulh takpi mah hi cih a muh ciangin Turkey leh Italy ah US Jupiters teng Soviet in Cuba panin a missile a lakkhiat leh kilakhia ding hi ci hi. Khrushchev in a geelna mipi leitung bup zak dingin public statement a bawl hangin Kennedy senior advisors ten US missiles-te lakkhiat ding nang keka teitei uh a, ahih hangin Kennedy in Soviet sawmna thukimpih hi.
Kennedy in March 1968 in Jupiters missile Turkey leh Italy ah 100 val a koih manin Khrushchev thangpaihna hong piang a, Cuban Missile Crisis hong piang hi zaw hi ci zong om hi. US Vice President Lyndon Johnson in missile lakkhiat tuah ding (missile swap) thukimna a pom hangin Soviet geelna US cabinet tampi in thukim lo hi. A tawpna ah Kennedy in, "Khua-ul leh sisan luangin Cuba i sim hangin kilawhcing lo hi. Turkey leh Italy panin missile lakkhiatna ding Soviet in Cuba gam-a a missile lakkhiatna ding a sawm thukimpih leng nuclear gal om ding veng ding hi," ci hi. Tua khit nungin Kennedy leh Khushchev in thukimna nei uh a, Turkey leh Italy panin US in a nuclear missiles koih teng lakkhiat ding, Cuba in a langtangin US a phin (direct provocation) ahih kei buang leh US in Cuba a sim loh ding, Soviet in Cuba ah nuclear missile a lakkhiat ding, leh gam nih ten kihona dingin nuclear hotline (tu dong a zat uh) neih ding cih thukimna bawl uh a, Nov. 20 in US in Cuba tungah naval blockade a koih lakhia hi.
*1961: Russia in leitung bup adingin space pualam (outer space) ah a masa pen dingin Vostok programme tawh a hanciam Vostok 1 tungtawnin Vostok 3KA space capsule kici Baikonur Cosmodrome panin April 12, 1961 in lawnkhia uh a, a sungah Soviet cosmonaut Yuri Gagarin tung a, outer space ah leitung mihing kah masa pen hong suak hi. Vostok orbital spaceflight in leitung khat vei kimkot (single orbit) a, bawhna (landing) ding ciang 169 kilometers (91 nautical miles) leng a, Vostok 3KA capsule panin a sangna lam 7 km (23,00 ft) panin space ah parachute tawh Gagarin tuakkhia hi.
*1970s: Soviet President Leonid Brezhnev in in vaihawmna hong let manin Soviet economy kiam cih takin hong kiamsuk a, world'd average ah economic khang loin omcip (stagnant) kim khat tungsuk hi.
*1982-85 kikal Brezhev zalaih in tawlkhat tuak Yuri Andropov (kha 15) leh Konstantin (kha 13) sung Soviet gam uk in hong len uh hi.
*1980s: Nitumna gam ten Soviet gam makai thak Mikhial Gorbachev pen phuahphatna bawlpa (reformer) leh Cold War beisak pa hi ci-in thupi sim mahmah uh hi. Ahih hangin Russia gammi ten Gorbachev pen Nitumna gamte tungah Soviet gam piakhia leh kum sawm tampi sung sum leh paai bawlna lamsang ah hahsatna (economic crisis) piangsakpa leh Soviet gam satkhampa hi ci-in ngaihsun uh hi.
*1989 in East Germany leh West Germany kidalna kulhbaang Berlin Wall kici kisattuk ahih manin Eastern Europe ah Communism thakhat thu-in a zawngkhal in a tukna (collapse) suak hi.
*1991 in Nitumna gam ten ut bangbangin a pei zawh leh vanzat in kingaihsun leh Soviet economy haksatna piangsak Soviet gam makai Gorbachev laihna dingin thatang tawh laihna ding sawmna (attempted coup) lawhsam hi. Ahih hangin Soviet Union gam hong kiphelkhap a, gam tuamtuam in hong kikhen ahih manin Commonwealth of Independent States (CIS) hong piang a, Russia gam bek a tuamin hong dingkhia hi.
*1991-99 kikal post-Soviet Russia gam Boris Yelsin in makai zaa President hong len hi. Boris Yelsin in a uk hun sungin mi tawm khat bek tawh ki-ukna/vaihawmna (oligarchy) hangin Russia hauhsakna lom teng makai tawmcik in huaimang uh ahih manin zawnna (poverty) leh tangpi tangta neih leh lam nakpi takin kilamdan'na leh kibat lohna (social inequality) hong piang hi.
*2000 in Russia President dingin Vladimir Putin hong cing a, Russia economy tuksa leh Soviet galkap thahatna baisa a om hong puahpha kik, thasang hong kipatpih kik hi. 2000 -14 kikal in Russia gam tuamtuam in hong kikhen beh sawnsawn lai ahih manin suahtakna ding deih a kiphinna nei thau tawite dona dingin Russia in Chechnya leh Georgia ah galdo hong kipan hi. Russia in Soviet gam panin lengkhia Ukraine gam panin Crimea hong la kik hi. Crimea in Russia a belhna pen mi tamzaw deihna tawh vote khiatna (referendum) tawh kituakin Crimea in Russia a belh hi napi gam tuamtuam ah minam tawmte referendum neih ding thapia sim den Nitumna gam (US leh EU kihel in) ten Russia in Ukraine sim in Crimea laksak hi ci-in ngawh pong uh a, economic sanctions (khalna) bawl khum uh a, tu dong khalna bawl khum lai hi. 2016 US presidential election ah Putin in cyber war zangin mi up theih ding thu tangkokhiatna (propaganda) bawl a, Trump a gupna hangin Democratic candidate Hillary Clinton in kiteelna ah Republican candidate Trump lel hi ci-in US intelligence ten Putin ngawh uh hi. Putin leh Russia in hih ngawhna nial a, Trump in mi up theih dinga thukiphuaktawm leh tangthu bawltawm (hoax and cover-up story) hi a cih hangin tu dong US intelligence ten Russian probe ahih kei leh Russian investigation ahih kei leh Russian Story kici thukanna nei lailai uh a, sum million tampi beisak ta uh hi. Tu kumin Senate intelligence committee in thukanna dingin $ 1.2 million ngah beh a, US ambassador leh US mi thum Benghazi, Libya ah 2012 in a kithahna thukanna dingin 2012-16 kikal $ 7 million beisak hi ci-in USA Today in Sept. 18, 2017 in suaksak hi. Putin langpang leh gensia a tam mahmah hangin mi tampi in Putin pen USte ngongtatna, phengtatna leh gamkeekna panin leitung hunkhiapa leh vompi liamsa tho kiksak pa hi ci-in ngaihsun uh hi.
Sources: Wikipedia; The Hindu; History.com
Photo: Lenin, Stalin, Sputnik 1, Putin
A kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs

LUNGTANG NATNA/LUNGPHU HAT (HEART ATTACK)

LUNGTANG NATNA/LUNGPHU HAT (HEART ATTACK)
Lungtang natna hanga lungphu hat (heart attack) pen tu hun adingin mi tam sihna pen natna hi. Heart attack i cih pen i sisan a huih siangtho tam lua (oxygen-rich blood) i lungtang taksa (heart muscles) ah a lut ciangin thakhat thu-in bing/dal (blocked) ahih manin oxygen lut thei lo hi. Heart attack pen min tuamtuam - cardiac infarction, myocardial infarction leh coronary thrombosis zong kici thei hi. Lungtang natna (Cardiovascular diseases) hangin 2012 in mi 18.4 million (numei + pasal gawm in) na si a, minute thum sungin mi thum in sihna tuak den hi. Hih bang natna a site lak panin 6.9 million pen ischaemic heart disease hang hi a, stroke hangin mi 7.1 million si hi. Congestive heart failure (CHF) i cih pen lungtang taksa (heart muscles) a thanem ciang natna hi. Heart muscles a thanem ciangin lungtang in pumpi piakkhiat ding sisan piakhia (pump) zo lo hi. Tua ahih manin i pumpi ah sisan a kicingin pia zo lo a, kituk in, kisi suak thei hi.
*Heart attack bangci theih ding?
Na awm (chest) sung hong nat vat a, na awn pan hong kipan tua a na-in na ban (arm) hong zuih toh a, na khabe lak dong hong nat beeh sawnsawn lai leh coronary heart disease (CHD) hanga natna piang HEART ATTACK in hong pha hi. Tua loin nak hamsa sa, awm hong na zom zihzeh den, pumpi leh taksa na den, khete, khutte leh taai (abdomen) bawk nena, om dan nuammawh den, dipkuatna leh awlmawh ding hau (anxiety), sep leh bawl nei mel lo napi gim thithe, khua-ul luangluang, lung-am den, so (pulse) hat lua ahih kei leh ol lua cihte zong heart attack neihna ding leh hong kilat/kipatkhiatna lim (signs) lahna hi. Khuaphawk loin om in, na sih vat suak lohna dingin minute 10 bek hun ngah hi teh cih thei in.
*Heart attack panin emergency in kikep ding zia:
1) A manlang thei penin dam lo puakna mawtaw (ambulance) manlang in sam pah in.
2) Tua bang natna nei mi na tuah leh buaina neuno tuak bangin ngaihsun ken la, minute 10 hun om lai ahih manin ambulance sapsak pah in. Huh loin taisan kei in.
3). Tua bang natna na tuah leh na lungtang omna kiim lim takin mekmek (massage) in.
4) A kizom in nakpipi in huih sang/dik lut in la, na thaneih zahin khuh (cough) zom in.
5) Na thaneih teng tawh khum zom lecin na tuapte (lungs) ah huih siangtho oxygen na lut suk ding hi.
6) Na tuapte ah huih siangtho a lut ciangin sisan a ngeina bangin a man in pai thei a, heart attack tuak in, tuk suk velval in sih pah theihna ding panin peng theih hi.
*Heart Attack piangsak thei leh ngah theihnate:
Heart attack ngah theihna pen nam tuamtuam om hi. A tamzaw bel coronary heart disease (CHD) hangin kingah hi.
• CHD (coronary heart disease) pen in sisan siantho luanna gui neuzaw pen (coronary arteries) sungah na man diakdiak (waxy substance) plaque kici a tam ciangin nasia thei hi. I sisan siangtho luanna (arteries) in oxygen tam sisan (oxygen-rich blood) i lungtang ah pia hi.
• Nicotine leh Carbon Monoxide pen zaa (cigarette) tepna panin kingah a, zatep khu a nicotine leh carbon monoxide in sisan luan ding dal (clots) ahih manin lungtang nasep kinawhsak hi. Zaa na tep leh heart disease ngah theihna 25% khansak hi.
• Sathau tam nek luatna in lungtang nasep ding bangin na semsak thei lo ahih manin heart attack ngah ding baihsak tuam hi.
• Awlmawhna leh patauh baihna (hypertension) ki-uklahna leh sisan kinawh lua (high blood pressure) in i sisan siangtho luanna neuzaw pen (coronary arteries) thanemsak ahih manin CHD ngah baihlamsak tuam mahmah hi. I blood pressure a kinawh/sang deuhdeuh zawk ciangin heart attacks leh CHD ngah in, tuk baih mahmah hi.
• Khangham lam ten CHD ngah baih mahmah uh a, numeite sangin pasal ten CHD ngah ding baihlam zaw hi.
• Nang tawh kinaih pen - na leh na pa leh sanggam ten heart attack, angina leh stroke a neih leh nang zong mi midangte sangin tua bang natna na ngah theihna thum vei na dinmun dengdel zaw hi.
• I sisan a glucose level pen type 1 leh zunkhum (diabetes) vei i hih leh coronary arteries susia thei a, coronary artery disease (CHD) ngah ding baih mahmah hi. Zunkhum vei lote sangin zunkhum vei ten CHD ngah baih zaw hi.
• Na tun san'na tawh kituak lopi in na gik zawk (overweight) ahih kei leh na thau luat leh CHD ngah ding baihlam hi.
• Taksa kimawlna leh kisoizawina (exercise) nei ngei lo, nasem a tang ngei lo, lam pai ngei lo, kimawl ngei lo ten CHD ngah baih se uh hi.
• Zu tam nek luat manin hypertension ahih kei leh high blood pressure khangsak ahih manin sisan ah a thau (blood cholesterol) khangsak hi. Tua hangin CHD ngah baih hi.
• Scientists ten huihsia (air pollution) tam diik luat manin coronary artery disease kingah thei a, heart attacks piangsak hi ci uh hi.
Source: inlifehealthcare.com
@Thang Khan Lian #ZUNs .

GUALZAWHNA DING THUSIM

GUALZAWHNA DING THUSIM
Na khat peuhpeuh na hihna, na gamtatna leh na sepkhiatna ah mi hong pahtakna, hong phatna leh hong pahtawina bek tawh thangahna ding leh lungdamna dingin na ngaihsut leh a kamsia mi na hi hi. Bang hang hiam cih leh hong pahtawina, hong phat ding leh tha hong pia ding sangin na lampi ding hong khaktansak ding, hong langpang ding, hong gensia ding, hong kai suk ding, hong el bawl ding, hong hawmthawh ding mi na tam zaw den hi cih phawk in.
Hih thu mangngilh kei in. Na mangngilh leh khakun in na thanem hun leh na lungkiat hun tam mahmah ding a, gualzawhna leh daupaina na ngah ngei kei ding a, mi lawhcing hih ding sangin mi lawhsam na hi ngitnget zaw ding hi. Hong kipahtawina, hong kiphatna leh tha hong kipiakna bek panin thangah in na hanciam leh phatna, pahtawina leh thapiakna na ngah loh ciangin na khasiat hun tam ding hi cih mangngilh kei in.
A beisa hun a na gamtatna leh na hih khialhna khatpeuh hong kigen ciangin thanemna dingin la kei in. Na gamtatnasa leh na hih khiahnate mawhpuakna leh simtheihna (responsibly leh accountability) na lak ngam kei leh mi dawilok na hi hi. Na hih khialhna panin kibawlphat ding na sin a, na lawhsapna panin thalakna na sin theih ciang bekin a gualzo mi na suak thei pan ding hi.
Na gamtatnasa leh na hihna khatpeuh nangmah mawhpuakna bek hi den a, na kisungsiat a, thanemna dingin leh kisikna bekbek in na lak leh na mainawtna ngei kei ding hi. Upa ten, "Lampam sikkhial lo om lo," a cih bangun na lampam sik khialhna panin lam man zuan in, na tukna panin na thawh kik ciang bekin na mavang pan ding a, na lawhcing thei pan ding hi. Hong gensia nuamte thugen teng na awlmawh sung teng na mainawt ding nang leh nang lampi a khak na hi hi.
Na paina lampi ah ui hong tawng khempeuh suangin na deng thapai leh na tun nopna mun na tung ngei kei ding a, na tung zo zongin a tun hun dingin na tung kei ding hi. "Hoih hi, man hi, kei adingin gualzawhna hong pia ding hi," cih na lungtawng a aw (inner voice) lim takin ngai in la, na paina lampi ah ling a om hangin a lu tunga khu pa phawk in, na tunna ding lampi na tun dong na mailam bek mitsuan in na mainawt suak ciangin gualzawhna gi kikhungna mun na tung pan ding hi.
Khat vei lawhsapna hangin na kithanemsak leh na thazawm semsem ding hi. Haksatna na tuah ciangin na lung a kiat leh a gina lo mi na hi hi. Tua ahih manin lawhsapna leh haksatna na tuah ciangin thanemna ding leh lungkiat ding sangin thathak lakna ding na lak mateng na lawhcing ngei kei ding hi. Lawhsapna pen lawhcinna kipatna dinga kalbi (step) hi ci-in na pom theih mateng na lungkia ding hi. Na lawhsap hangin thathak la-in la, gualzawhna gi kikhung dong ta tun mateng na mainawt ciangin na lawhcing peelmawh ding hi.
🖋Thang Khan Lian

PASIAN BANG CIA A GOL HIAM?

PASIAN BANG CIA A GOL HIAM?
Ni khat naupangno khatin a pa kiangah, "Pa aw, Pasian golna koi cia hi a, bang cia in gol hiam,?" ci-in dong hi.
Tua leh a pa'n vantung lam a ettoh leh vanleng leng khat mu a, "Ka ta aw, hua van a vanleng leng na mu hiam? Hua van a leng vanleng ban zah in gol hiam?" ci-in dong hi. A tapa van a leng vanleng a muh ciangin, "Pa aw, neu lua hi. Lim takin zong ka mu zo kei hi. Muh tham lo a, ka etet hangin a phattuamna ding om lo hi," ci-in dawng hi.
Tua khitin a pa'n a tapa vanleng phual (airport) ah tonpih a, "Ka ta aw, vanleng koi cia pha a, bang zah in gol hiam cih lim takin en sin aw?" ci hi. A tapa, "Nu vaw, gol beba si e pa," ci-in dawng hi.
Pasian golna leh thupitna pen van a leng vanleng neucik in na muh leh vanleng tual a vanleng kinga gol bembam na muh tawh kilamdang lo hi. Pasian' golna leh vangliatna pen nang leh Pasian' kigamlatna zahzah in mu in, na tel ding hi. Pasian tawh na kinaih leh Pasian golna leh vangliatna a golna leh na thupitna na mu ding a, Pasian tawh na kigamlat leh na neumuh ding hi. Pasian hihna pen nang leh Pasian na kinaihna bangbangin na mu ding hi. Pasian thupitna, golna leh vangliatna na muh nop a, na tel nop leh Amah tawh kinaih in om den in.
-Thang Khan Lian

A MAN GEN ZAWH LOH SUANG

 A MAN GEN ZAWH LOH SUANG
Hun khat lai-in naupang khatin a pa kiangah, "Pa aw, ka nuntakna man (value of life) bang zah hiam?" ci-in dong hi. A pa'n a tapa' dotna dawng loin suang khat a tapa pia a, "Ka ta aw, hih suang khua sunga sumbuk ah va zuak in la, a lei nuam ten a man (price) zah ding hong dot ciangun gen ken la na khutzung nih lak in," ci hi.
A pa cihna phun lo puam lo, nial se loin naupang in a suang sumbuk ah va zuak hi. Nupi khatin naupang' suang tawi a muh ciangin hoihsa lua ahih manin, "Ka huan sunga koih dingin ka deih hi. Hong leisak in. Bang zah man ding hiam?" ci-in na dong hi. Naupang in dawng loin a khutzung nih a lak ciangin nupi in, "Pha hi $ 2 in kong lei ding hi," ci hi.
Naupangpa'n zuak loin a pa kiangah ciah kik a, "Pa aw, $ 2 in hong lei nuam nupi khat om hi," ci hi. A pa'n a tapa kiangah, "Tu-in museum ah va pai kik in la, hong lei nuam a om leh bangmah gen se loin na khutzung lak in," ci hi. A pa sawlna bangin naupangpa'n a suang museum ah va paipih hi. Museum ngakpa'n na lei nuam ahih manin bang zah in hong lei ding ka hiam ci-in na dong hi. Nangpangin dawng lo a, a khutzung lak hi. Museum ngakpa'n, "Pha hi $ 200 in kong lei ding hi," ci hi.
Naupangpa'n lamdangsa lua ahih manin a suang zuak loin pa kiangah tai kik pah vingveng a, "Pa aw, museum ngakpa'n $ 200 in hong lei nuam hi," va ci saisai hi. A pa'n na nuihsan hithiat a, "Ka ta aw, tu-in mun khatah va pai lai in. Suangmanpha zuakna munah na suang va paihpih in la, hong dawp leh a man ding gen se kei in la, na khutzung lak in," ci hi.
A pa' sawlna bangin naupang in suangmanpha zuakpa kiangah a suang va paipih hi. Suangmanpha zuakpa'n, "Ala! Ka tano aw, hih suangmanpha koi lai panin na muh khak hiam? Hih suang ka zonna sawtpi hita ahih manin ka neih loh phamawh hi. Bang zah in hong lei ding ka hiam?" ci-in dawp hi. Naupangpa'n dawng loin a khutzung a lah ciangin suangmanpha zuakpa'n, "$ 2,000 in hong lei ning," ci hi. Naupangpa thangah lua-in a pa kiangah tai kik pah vingveng a, "Pa aw, suangmanpha zuakpa'n $ 2,000 in hong lei nuam hi," va ci saisai hi.
A pa'n a tapa kiangah, "Ka ta aw, tu-in na nuntakna man zah na thei ta hiam?" ci-in dawng hi.
Na pian'khiatna, na khangkhiatna leh na sangkahna, na omna khatpeuhpeuh ahi zongin, na vun piandan a ngo a vom ahi zongin, na meel na puam a hoih in a sia zongin, sum na neih zah a tam a tawm zongin phamawh lo hi. A poimawh pen nang leh nang na kikoihna, nang leh nang na kingaihsutna, na kikholpihte, na kiim na kianga omte leh nang leh nang na kipuak zia, ka ki-uk zia, tha nakipak zia poimawh pen hi. A beisa na nuntak sung tawntung $ 2 man dingin na kituat den kha ding hi. $ 2 bek man a hong tuatte kiim leh kiangah om in, $ 2 bek man a hong koihte lakah na om kha ding hi.
Ahih hangin mikim suangtawng ah suangmanpha na om tek hi. Tua ahih manin ei hong kiimkot i kiim i pam a omte i teel theihna ding leh i sungtawng-a suanmanpha om hi ci a phawkte tawh kikimkotsak theihna dingin teel theihna i nei ciat hi. $ 2 man sumbuk ah i manphatna zuak theihna ding leh suangmanpha koihna mun ah i manphatna koih theihna dingin thukhensatna i la thei ciat hi. Tua loin midangte manphatna muh theihna dingin teel theihna ding i nei ciat hi. Midangte sungtawng ah suangmanpha a om lam phawksak theihna dingin zong i huh theih ciat hi. Na kiim na pam a hong kimkotte (surround) teel ding pilvang in. Tua in na nuntakna bup hong kilamdangsak ding hi. $ 2 man na hiam? $ 200 man na hiam? $ 2,000 man na hi hiam? Nang deih teelna bangbang hi.
$ 2 in hong mu mite kikimkotsak ding leh $ 2,000 in hong mu mite kikimkotsak ding pen ie teel theih hi a, ei deih teelna hi. Mi pawlkhat ten suang man nei loin hong mu ding uh a, pawlkhat ten suangmanpha bangin hong mu ding uh hi. Na hong kiimkotte pilvang takin teelsiam in.
Bang zah man ding ut na hiam?
(Sean Buranahiran' tangthu gen, "Priceless Stones" kici panin kong teisawn hi)
By: Thang Khan Lian

"GRAND OLD MAN" MUGABE' KIAT MIPI IN MUAK; "AWLE" A GAM AH A CIAH KIKNA HANGIN ZIMBABWE POLITICS KILAIH

"GRAND OLD MAN" MUGABE' KIAT MIPI IN MUAK; "AWLE" A GAM AH A CIAH KIKNA HANGIN ZIMBABWE POLITICS KILAIH
Nov. 20, 2017: Braitain panin 1980 in Zimbawbe in suahtakna a ngah khit panin kum 37 sung Zimbabwe uk Robert Mugabe in Nov. 6 in Vice-President Emmerson Mnangagwa a paih khitin South Africa ah Mnangagwa a galtai manin gamvai buaina hong piang hi. Nov. 13 in Army Chief Gen. Constantine Chiwenga in ruling party ZANU-PF in amau langpangte satkhiatna (purging) dalna dingin galkapte kigolh ding hi ci-in Mugabe a mawhsakna thu pulak hi. Nov. 14 in galkap ten national broadcaster la-in Mugabe' inn "Blue House" ah Mugabe leh Deputy President Emmerson Mnangagwa' zalaih dinga upmawh Mugabe' zi Grace vakkhia thei lo dingin a inn ah khumcip (house arrest) uh a, parliament lutna teng mawtaw tawh umcih um a, thauging kiza kawikawi hi.
Nov. 18-19 kikal mipi lungphona hangin ZANU-PF in a party panin Mugabete nupa leh Mugabe' zi Grace' political faction (lengkhia) "G40" kici a minister thum a party palai 200 paikhawm ten ZANU-PF headquarters Harare khuapi ah a meeting na uh-ah paikhia uh a, Vice-President lui Mnangagwa a makai dingin teelcing uh hi. ZANU-PF in President panin a kitawpna dingin Mugabe tu ni sun (1000 GMT) dong hun pia uh hi. Mnangagwa in Mugabe a kilemna dinga kihona hun lap lo ahih manin Zimbabwe gam a nusiat theih lai-in nusiatsan hen ci hi. Galkapte kigolhna hang tawh galkap leh mipi teelcing uliante ki-ukna (quasi-democracy) thak tawh gamvai kilaihna hangin zan in mi tul tampi Harare khuapi-ah lasa in laam uh a, galkapte kikawi ngeingai uh hi.
Zimbabwe gamvai buaina ah galkap ten thuneihna hong lak manun a galtaina panin hong ciah kik Vice-President panin kipaikhia leh suahtakna ding galdo a makai "Awle" (The Crocodile) a kici Mnangagwa in ZANU-PF makaih ta hi. Mnangagwa pen British ukna panin Zimbabwe suahtakna ding do galkap tawmno khat (guerrilla fighter) hi a, 1960s lai-in China leh Egypt ah guerrilla training in na kuan hi. Mnangagwa pen southwestern Zvishavane district ah Sept. 14, 1942 (kum 75) in piang a, 1966 panin suahtakna do ding guerrilla fighter lakah kihel ta hi. 1980 in Zimbabwe in suahtakna a ngah khitin Mugabe in Minister for Security dingin na guang a, tua khit zaa lian tuamtuam len hi. 1980s in Matabeleland leh Midlands provincete ah kiphinna bengdai dingin thupia a, mi tul sawm tampi mulkimhuai takin kilom thah hi. Gururahundi ah milom thahna vai-ah a kigolhna pen Zimbabwe gammi tampi adingin meimapawn hi lai hi.
2008 kiteelna ah Mugabe in a chief election agent dingin Mnangagwa na guang a, first round ah Mugabe in a lelh manin Mnangagwa in ngongtatna bawl ding leh kiteelna ah kigolhna ding geelna a neih manin Opposition Partyte run-off (kiteel kikna) panin kidokkhia uh hi. 2008 in committee on security chiefs a Joint Operations Command hong len a, human rights group ten Mnangagwa in ngongtatna dingin campaign leh ZANU-PF langpangte thatang tawh bengdai hi ci-in ngawh hi. Hih bangin human rights palsatna hangin US leh EU in President Mugabe tungah khalna (sanctions) a koih lai-in zong Mnangagwa ngim in na nei uh a, ahih hangin Defence Ministry len veve hi.
Tu lai takin Zimbabwe ah gamvai makaite:
(1) Kum 61 mi Gen. Constantine Chiwenga in 1994 panin tu dong Army Chief len a, Mugabe government in land reform tung tawnin lokhomite leitang tampi a kisuhsakna ah hamphatna lianpi ngah a, Mugabe paihkhiatna dingin Mnangagwa' lawmhoih leh mimuanhuai mahmah ahi hi. 2002 in US leh EU in a tungah khalna koih khum hi.
(2). Zimbabwe ah main Opposition makai kum 65 mi Mogan Tsvargirai hi a, Britain panin Zimbabwe in suahna ding a do lai-in Mugabe gum hi. Ama party MDC in 2008 in ZANU-PF tawh kipawlin national unity government na phuankhia uh a, 2013 presidential election dong ZANU-PF tawh kipawl hi.
(3). Kum 62 mi leh suahtakna ding galdona a kihel Joice Mujuru "Teurai Ropa" ("Sisan Luangsak" a kici) 2014 in Vice-President panin a kipaihkhiat khitin party dang phuankhia a, hun khat lai-in Mugabe' zalaih dinga kingaihsun ngei khat hi. (4). 1970s la-in Britain' ukna panin suahtakna dingin Russia in guerrilla fighter dingin training a piak leh "The Black Russian" kici kum 77 mi Dumiso Dabengwa in 2013 kiteelna ah Mugabe na tuh a, na lel hi.
(5). Finance Ministry a let lai-in kitualvatna piang ding kim lai dalna dingin unity government phuankhia lakah a kihel manin leitung gam tuamtuamte pahtakna ngah kum 51 mi Tendai Biti in thuneihna kilaihna ding (transitional authority) na kalh a, Finance Minister hong kilensak kik leh ka lungdam ding hi ci hi.
#Behlapna: Zimbabwe gamvai buaina pen tu sun dong ZANU-PF palai 200 ten zanin President panin a kitawpna dingin Mugabe hunciam pia uh hi. Galkapte tawh kigulluk in Mugabe paihkhiatna ding leh ZANU-PF sunga Mugabe langpangte makaih leh Grace Mugabe' thuneihna dalna ding leh G40 political faction makai teng thuneihna dal ding hanciam Vice-President lui Mnangagwa in President Mugabe in Zimbabwe a nusiat ding hi ci-in kalh hi. Army Chief Chiwenga leh Mnanganwa zong a makaih zaa letna tangthu kiciamtehna ah a khut sung uh-a sisan baang leh nekgukna ah kigolh ahih manun Zimbabwe gamvai buah mahmah a, a maban ding uh limci tuan lo hi. Tu lianin Zimbabwe pen quasi-democracy ah om limliam lai a, Mnangagwa gum ten Mugabe leh a zi gum teng paihkhiat ding bek hanciam loin upadi (constitution) gelhphat a, President thuneihna khiam ding deih uh hi.
Magabe langpang ten gammi ten zong mi tawmkha bekin thuneihna a let ding lunghimawh mahmah veve uh a, Education Minister David Coltard in, "Sate House ah candidate galkapte deih tengin tu-in thuneihna a let hangun galkap ten Mugabe ahih kei leh a zi zong mipite deihna tawh kituak loin koih veve dingun ummawhhuai a, tu dinmuh lauhuai mahmah lai hi," ci hi. Makai kituhna leh makaite gumte kinawktuahna piang leh tualgal lianpi suak thei ding hi. Hih banga gamvai kilaihna pen Mugabe langpang US leh nitumna gamte thubawl hi kici a, Britain panin suahtakna a do lai un guerrilla fighters-te huhna pia Russia, China leh Egypt gamte Zimbabwe gamvai buaina hong kigolh in, Mugabe gumte huhna pia in hong tawsawn kik in Mugabe kitawp nuam loin thuneihna a letsawm tentan lai a, kha kik ciangin ZANU-PF congress makaih sawm lai a, galkap commanders ten umcih in Sate House zum panin, "Hong kimawhsakna leh hong kigensiatna ka pm hi. Khat leh khat i kimaisak ding uh pen Zimbabwean lungtang hi cih commander-in-chief ka hina tawh kong gen hi," ci-in tu sunin TV ah a thugenna ah gen lai ahih manin Zimbabwe gamvai buaina sawtpi kidiah kha lai ding hi.
Source: Reuters; Agence France-Presse; The Hindu
@Thang Khan Lian #ZUNs

A PIL BILPI' THUKHENNA

A PIL BILPI' THUKHENNA
Hun khat lai-in mihaupa leh mi zawngpa om a, sakhi thang na siahkhawm uh hi. Mihaupa in a sakhi thang sing tungah siah a, mizawngpa in a sakhi thang lei-ah siah hi. A thang siah khit un kiciamna nei uh a, thang a awk masa sak pen in a awksak lo pa sila in koih/neih ding leh kal khat sung kuamah in a sakhi thang siah uh vil lo dingin thukimna hong bawl uh hi.
Ahih hangin nipi kal khat a cin' ma-in mihaupa in thang uh na vil sima, mizawngpa' thang siahna ah sakhi awk mu hi. Tua leh mihaupa'n manlang takin tua sakhi pen ama' thang siahna
singkung tungah koih to-in na awk sak se mawk hi.
Nipi kal khat hong cing ta ahih manin a kiciam ni uh bangin a thang siah uh vil dingin hong kuankhawm ta uh hi. Thang hong vil tak ciangun mihaupa' thang siahna sing tungah sakhi na awk geigai mawk hi. Mizawngpa in sing tunga sakhi awk a muh ciangin, "Singkung kah thei lo sing tunga thang kisiahna ah sakhi awk thei ngei kei," ci-in mihaupa tawh hong kinial thapai uh hi.
Tua bangin a kinial lai un gammang a om bilpi in lim takin a kinialna teng uh phun lo pau loin na ngaihkhiatsak dide hi. Tua leh bilpi in mihaupa leh mizawngpa kiangah, "Kinial nawn kei un, keimah in thuman leh thutang tawh kituakin nipi kal khat khit ciangin na thubuai uh thu kong khensak ding hi," ci hi. Tua bangin bilpi' genna mihaupa leh mizawngpa'n thukim uh hi.
Thukhen ni hong tung ta hi. Ahih hangin thukhen ding bilpi in a nai hong lap lo sese a, muh dingin om lo hi. Thukhen hun ding nai cing khit naikal 3 nungin thukhenna munah bilpi hong tung pan thalthal hi. Bilpi in thukhen hun lap loin zekai a hong tung' mihaupa'n a muh ciangin bilpi ui ho ngeu ho-in na sal gega in, "Bang hanga thukhen hun ding nai lap loin hong zekai na hi hiam?" ci-in na tai gemgam hi.
Tua leh bilpi in dam in dawng a, "Thukhen hun ding nai a cing dek lian in ka pa' nau suah hunin hong pha citciat se ahih manin a hun hong lap in hong tung zo lo hi'ng.. hong maisak un," ci hi. Mihaupa in, "Leitung piancil a kipanin tu dong pasal naupaai leh nau nei cih bang om ngei kei," ci-in bilpi tai gemgam hi. Tua leh bilpi in zong, "Leitung piancil a kipanin cik mahin singkungah sakhi kah ngei lo a, sakhi thang sing tunga siah om ngei lo a, sakhi sing tunga thang kisiah ah awk ngei lo hi," a cih ciangin mihaupa'n a gen ding thei nawn lo a, thukhenna ah mizawngpa'n zoin mizawngpa sila suak hi.
Na neih leh lam hang leh na hauh manin thuman lopi tawh na ut bangbangin na gamtat buatbuat hangin hong nial ngam tam lo kha mah ding a, hong nial ngam om pah lo kha mah ding hi. Ahih hangin na hauhna kisialpih in na ut bangbangin thuman lo tawh mizawngte neihsa suhsak in, na ut bangbangin a phengtat thei den ding na kisak hangin na hauh manin na vanliatna leh na thuneihna in ciangtan nei a, nang langah Pasian na pang ding lamtak mangngilh kei in. Nang langah Pasian a pang ciangin na guallel ngitnget ding a, maizumna leh mindaina cih loh buang a dang bangmah na thaman leh lawhtak ding om lo hi. A man lopi in midangte na nuaineh sawm leh na nuaineh sawm ten nang hong nuaineh zawsop ding uh hi. Geelna hoih loin a hoih lo mah nang tungah hong tungsak peelmawh hi cih mangngilh kei in.
-Thang Khan Lian

ZOMITE LEH LAI

ZOMITE LEH LAI
I mipih Zomite khatpeuh in online tung ahi a, na mit tawh a kituak lo gamtat kampau a lai atte na muh ciangin elbawl in na share ahih kei leh screenshot in na post khiat pahpah sangin ama kiangah a khialhna na genna leh hilhna pen na minam itna na lahkhiatna lianpi leh mi ettehtak na hihna na lahkhiatna lianpi hi.
Lai gelh ngei lo khat leh mi' laigelh a baihsa khat i sim ciangin a khialhna uh muh baih mahmah se hi. Lai kigelh i sim ciangin a laigelh pa' deihna zong ngaihsut ding kisam lai hi. Tua loin a teisawn maw ahih kei ama' muhna a gelh maw cih zong lim takin etcian kisam lai hi.
Mi' deihna leh ngaihsutna i thukimpih kei leh pum nial pah loin i nial nopna laipaih (argumentative article) i gelh theih kei leh va pum gensiat sakna pen i tawta lahna leh haina lahkhiatna hi. Thuman kigelh va pum nial den keei zong i haina va kitangkokhiatna hi cih theih ding kisam hi. Thuman om khinsa na nialnial pong hangin zuau suak ngei tuam lo ding hi cih mangngilh kei in.
Laigelh ngei lah hi beek lo napi mi' laigelhsa nialna ding leh khialhna mun ding bekbek pum zonsak den keei pen lasa thei lo aw leng veivuai nei hi napi la sasa khat siam lohna ding bek pum zonzon leh mittaw hi napi mitvak khat lampai kim lai lamkhial tawn hi teh va cihcih tawh kibang hi.
🖋️Thang Khan Lian

AUSTRALIA IN SAME SEX MARRIAGE THUKIMNA NEI TA

AUSTRALIA IN SAME SEX MARRIAGE THUKIMNA NEI TA
Nov. 17, 2017: Australia ah neih kibang kiteenna deihte nawhna a khauh semsem manin neih kibang kiteenna (same-sex marriage) thukham in a phal theihna dingin gambup vote khiatna nei uh hi. Nilaini (Nov. 14) in Australia Bureau of Statistics (ABS) in kha nih sung same-sex marriage thukham in phalna a piak ding vai postal survey bawl a, vote kikhiatna ah same-sex marriage ding 61.6% in deih a, 38.4% in deih lo hi ci-in a result pulak hi.
Kiteenna tawh kisai hanga hamphatna kikimna ding (marriage equality) deih Australian Prime Minister Malcolm Turnbull in same-sex marriage deih tamzaw ahih manin Christmas ma-in neih kibang kiteen theihna dingin Parliament in thukham (law) a bawlna dingin nawhna nei pah hi. "Hih pen ei sep dinga tavuan hi a, i zawh ding kisam hi. Australia gammi tam zaw deihna ahih manin na deihna uh hong kizahtaksak ding hi ," ci-in Turnbull in ABS in vote result a pulakkhiat khit phetin gen pah hi.
Australia state khempeuh leh leitang (territory) khempeuh panin New Wales state cih loh ah 60% in neih kibang kiteen theihna ding thukimpihna "Yes" vote pia uh a, New Wales ah 57.8% in "yes" vote pia uh hi. Neih kibang kiteenna thukham in a phal theihna ding vote khiat ni-in mi 12.7 million in vote khia uh a, 7.8% in 'yes' vote uh a, 4.9 million in ''no'' vote uh hi.
Neih kibang thukham in phalna a piak theihna dingin zan a kipanin Parliament ah kinialna (debate) kipan hi. "Yes" vote ten gualzawhna a ngah manun gay/lesbian deihte laan Sakhituihup laan (Rainbow flag) gambup mun tuamtuam mipi kikhopkhawmna munte vik ziahziah uh hi.
#Behlapna: Australia ah neih kibang kiteen theihna dingin a beisa in 22 vei na hanciam in na lawhsam khinzo uh a, tu tung neih kibang kiteenna deih ten gualzawhna a ngahna uh ahi hi. Leitungah neih kibang kiteenna phal leh Australia Parliament in neih kibang kiteen theihna dingin phalna thukham a bawl leh same-sex marriage kiphalna gam 25na hita ding cihna suak hi. Leitung pen buah semsem ding a, democracy gam vive hita ahih manin mipi tam zawte deihna pen mipi teelcing makai ten zong nial thei lo uh a, makai ten zong amau hamphatna dingin gay/lesbian rights leh marriage equality rights pen vote zonna dingin nak zat mahmah ta uh hi.
Leitung pen a sia semsem ding leh a buah semsem hi a, tua pen LST deihna leh genna a tangtun theihna ding hi bek hi. Zomite i kilawhsawn sak loh ding a thupi pen hi. US ah zong Supreme Court in nau sukkiat theihna dingin leh neih kibang kiteen theihna dingin "abortion and same-sex marriage legalisation" leh suakta takin biakna khatpeuh zuih theihna dingin "religious freedom" a phalna a piak hi napi Obama leh liberals leh Democrats party pum ngawh ten Australia gambup mipi tamzaw deihna Obama leh Democrats partyte hang mah hi ci-in na ngawh suk kik ngawngaw beh lai mai vo 
Source: The Deccan Chronicle; The Guardian; New York Times
@Thang Khan Lian #ZUNs

MAKAITE LEH MIPITE

MAKAITE LEH MIPITE
Mi pawlkhat ten Pasian na leh gam leh minam ading pen full time nasem, makai leh gamnuai sawlbuk beelte bek a sasa hong khat om milmel lai hi.
I makaite uh leh gam ading nasem kici nuam lanlan pahpahte pen Zomi makai leh gam ading nasem ahih pong hangun narrow minded vive, inclusive sangin exclusive mindset vive pua a tam luat man uh leh Zomi min pen min leh vang leh personal benefit ngahna ding vive a makai leh nasem a tam luat lai manin mipite bangmah in mu loin ahihna gen kha zek om leh tangtel sihtan a bang valval pah hi zaw uh hi.
Ahihna uh, citlahnate uh, thuman lohna uh gen ngam om leh responsibility leh accountability lah a la ngam om lo hi. A sepkhiatna uh sep nai lohpi lah min hoih deih leuleu uh hi. Min hoih bek deih i tam luat lai man bek hi zaw hi. Makaite leh mipite kikal ah thu kikupkhawmna, thu kidottuahna, kihona, khat leh kigentuahna a om loh ciangin guam (chasm) hong piang a, guam hong gol semsem ciangin kitelkhialhna leh kitheisiam lohna lianpi piangsak zaw hi.
Spiderman movies ah Uncle Ben in Parker' (Spiderman) kiangah, "With great power comes great responsibility," a cih a za ngei lo mi a tam luat lai man bek hi. Makaite leh mipite poimawhna a tuam tek hi a, inn lian sunga um leh beel nam tuamtuam a kizatna tuamtuam om a, a poimawh bang tek un poimawh hi. Hih LST mun tel leng makaite leh mipite poimawhna telkhialhna ding om vet lo ding hi.
"Inn lian khat peuhpeuh sungah um leh beel a nam tuamtuam a om hi. Pawlkhatte ngun tawh kibawl a, pawlkhatte kham tawh kibawl a, pawlkhatte sing tawh, pawlkhatte tungman tawh kibawl hi. Pawlkhatte a thupi diakin zattheih ding, pawlkhatte nisimin a mawkmawkin zattheih ding ahi hi. Mi khatpeuh a hoih lo na khempeuh panin kikemin a siangtho takin a om nakleh na hoih nam khempeuh a sem dingin a Topa tungah ki-apin, a Topa tungah a manpha suak ahih manin a thupi diakte-ah amah kizang ding hi."(2 TIMOTI 2:20‭-‬21)
I poimawhna ciat thei in, i kizat theihna ciat ah a manpha pen in kizang leng kituahna leh khantohna hong piang thei pan bek hi. Lamkhialte lam man kihilh a, kitai ding, lamsam bah leh thanemte i kihuhtuah theih ciangin i minam sungah ki-itna hong khang pan ding a, ki-itna a om ciangin kituahna hong piang thei pan ding hi.
Thuman lo leh citlahna i neihte i seel nuam in, su hum taw hum in i hum nop lai teng khantohna om ngei lo ding a, lam man ah kikalsuan ngei lo ding hi. A awng om ding a, a pau om ding a, a sem om ding hi. Miksi sa zawngte zong a kiu a pang, a nawl a pang, a nuai a pang, a tung a pang a om liailiai ciangun a nasem uh muibun a, kituak takin na a sepkhawm uh ciangin tuuk hun ading an a kham khop ding uh khol zo uh hi.
Gam leh minam adingin in mikim in septheih leh tavuan kinei ciat hi. I tavuan I zawh kei leh hong kigen ciangin i hihna bang hong kigen hi bek ahih manin i hihna zakdah ding hilo a, i tavuan i zawh zawhna ding tha i lak ding hi zaw hi. I hihna kigen ding i zakdah leh i tavuan leh mawhpuakna a thusim lo i hi zaw hi. I tavuan ciat zawh ding hanciam ni.
🖋️Thang Khan Lian

US GAM-A MITHAT MANSON FAMILY CULT MAKAIPA SI TA

US GAM-A MITHAT MANSON FAMILY CULT MAKAIPA SI TA
Nov. 21, 2017: US gamah thu-upna bullet nei-a kipawlna (cult) phuankhia in, a nungzuite tawh July-August 1969 kikal bekin mi kua that leh kum zalom 20 adingin tualthat mi gilo a minthang Charles Manson kici Nipini in Kern County, California ah si ta hi. Amah pen kum 83 mi hi a, a nuntak sung a tam zaw thong sungah a hun zang bei hi. California Department of Corrections and Rehabilitation ah a ngeina bangin (natural cause) in si hi.
Manson pen laisim thei nimnem leh thukham palsat mun mahmah leh music siam hi napi music lamsang ah lawhsam hi a, 1960s panin California ah mun khat panin mundang a kituah kawikawi khango tualthat kipawlna (murderous band of young drifter) Manson family kici makai ahi hi. Mi kua that in Manson in mawhpaihna tuak a, Tate-LaBianca murders ci-a kiciamteh ah mulkimna bei-in a nung zui ten 1969 August kha zan nih kizom in mi sagih that uh hi. Manson family cult-te mithahte lak-a min nei mahmah khat pen Hollywood director Roman Polanski' zi Hollywood actor Sharon Tate hi. Sharon Tate a kithah in kha giat leh a lang nau a paai laitak hi a, amah leh mi li a inn ah kithatkhawm hi.
Hih thupiang khit nungin Manson family cult-te American ngeina (culture) leh American commerce mialcipsak suak uh a, a gamtatna uh mi tampi in etteh in, pop late, opera leh films ten hong nak etteh mahmah uh hi. Manson' Manson family cult nungzuite pen a tamzaw mihau lua lo zawng lua lo innkuan (middle-class family) pan a taikhia numei khangno hi a, tualthahna munte ah Manson a va kihel ngei mel loh hangin ama' thupiakna vive tawh a nungzui ten mi a thah uh ahi hi. Hih bangin Manson family ten mi a ngongthahna uh pen minam kikat leh khat kikal ah gal (race war) om ding a deihna uh hi a, hih bang a geelna uh pen Manson in "Helter Skelter" ci hi. "Helter Skelter" cih kammal pen Mansion in British music band- Beatles bandte la thu panin a laksawn ahi hi.
Manson pen Nov. 12, 1934 in pasal nei lo nungakno gil sung panin piangkhia a, kum 12 a phak a kipanin kibawlphatna sanginn (reform schools) tuamtuam ah kikoih kawikawi napi taikhia mun mahmah hi. A taikhiat ciangin mi innte buluh in, auto gu in, thau tawh mi neihsa suamsak mun mahmah hi. A kimat ciangin kum cing lote kikhumna (juvenile detention centres) ah kikhum mun mahmah a, a dual tuam loh manin a tawpna ah federal reformatories-te ah kikhum hi.
March 1967 in kum 32 a phakin a thong kiatna nunung pen panin gamtat hoih manin kipusuakkhia sak pak (paroled) a, tua khit a nuntakna a tam zaw kipawlphatna leh kikepna munte (correctional facilities) ah a hun beisak hi. A kikhahkhiat in Bay Area ah teng a, tua khitin samsau nelnal in buahsak nena in ut bangbanga nu-le-pa leh khamtheih guihtheih tawh kidiahte (hippie) tamna San Francisco a Haight-Ashbury district ah Summer of Love zang dingin om hi. Manson in zi nih vei nei a, a zi masa pen 1955 in a kittrenpih hotel/restaurant a sem (waitress) teenage mi Rosalie Jean Willis hi a, a sawt loin a kikhen khit un Leona tawh a kiteenpih kik pah hangin kikhen kik uh hi.
Manson' philosophy pen Scientology, hippie anti-authoritarianism, Beatles bante la thute (lyrics) Maangmuhna (Book of Revelation) leh Hitler' laigelhte bulphuh ahih manin zung nei lo (rootless), nu leh pate uk lah leh zawlta khangno Manson family member ten haipih mahmah in, a lungsim uh zo mahmah hi. Aug. 8, 1969 zankim lai-in Manson in a nungzuite - Susan Atkins, Patricia Krenwinkel, Charles Watson leh Linda Kasabian ten actor Sharon Tate' teenna Hollywood hills ah Aug. 9 zankim lai-in Tate leh a inn a om mi li thau, tem leh vuakna leh khailupna tawh mulkimhuai takin va that uh hi.
August 10, 1969 in Manson leh a nungzuite mi guk Los Angeles ah inn pawlkhat a ngimnate ah va lut uh a, inn neite khau tawh ban hen uh hi. Sumbuk nei mihau Leno LaBianca leh a zi Rosemary zong a ciah ma un hen uh hi. Manson a ciah khitin a nungzui ten Leno LaBianca leh Rosemary tem tawh dawtlum uh hi. Aug. 9 leh 10 zan a mi sagih kithahna thu a kikan hangin kha bang zah hiam kikankhia zo lo a, 1969 phabi tun ma (Autumn) lai-in police ten Manson family members thonginn a thongkiate tung panin tualthahna thu kankhia zo pan uh hi.
March 29, 1971 in Manson leh a nungzuite thum tungah sih dan (death penalty) kipia a, ahih hangin California state in 1972 in sih dan thukham tawh kituak lo hi ci-in thukham a laih manin dam sung thongkia dingin kisehsak kik hi. A sih dong Manson in Tate-LaBianca murders kici a mi sagih tualthahna dingin thu ka pia kei hi ci-in nial a, thusitna a kineih ciangin tualthat a mawhpaihna a tuah khempeuh ah kisikna nei vet lo hi. 1986 in a thong kiatna thonginn sungah television journalist Charlie Rose in interview va bawl a, "Tate leh a gil a naungek om kithahna poisakna leh khualna/lunghimawhna (care) na nei hiam?" ci-in a dot leh Manson in, "Khualna/lunghimawhna bang cihna hiam? (“What the hell does that mean, ‘care’?”) ci-in dawng hi.
Source: Hollywood Reporter; NY Times
@Thang Khan Lian #ZUNs
Photo: Sharon Tate kithahna hangin 1969 in Charles Manson a kimatna