Monday, 5 November 2018

NUMEITE' CIDAMNA TAWH KISAI: LEUCORRHOEA NATNA LEH KIKEP DING DAN TAWM

NUMEITE' CIDAMNA TAWH KISAI: LEUCORRHOEA NATNA LEH KIKEP DING DAN TAWM
Numeite zun thakna (su) panin ninkang pai luangkhia (leucorrhoea) thei zel a, tua banga ninkang a luang ciangin sah, kang, eng (yellow), man diakduak (sticky), uih (foul smelling) hi. Numeite cidam lohna hang, a suvang (vagina) uh-ah natna lungno nasepna hang leh natna piangsak lungnote thanem a dal a thanem man leh kisiat (immune impaired) manin ninkang luang hi. Numei ten hih bang natna a neih ciangun maizum uh a, a genkhiat ngam loh ciangun a zuntakna uh-a kipanin natna piangsak ahih manin a naubu nangawn uh nawngkaisak thei hi.
Nupi naupaai ten hih bangin ninkang nei thei zel uh a, hormones tuamtuamte lak panin estrogen kici a nakpi takin kilaihna a pian ciangin ninkang luang ahih manin a lamdang hilo hi. Ahih hangin naupaai lah hilo, pasal tawh kipawl lah hilo, nungak ten na zunthakna panun ninkang a pai leh cidam lohna khat hi pah hi. Leucorrhoea piangsak theite hih bang hi:
1. A zol/a thau (sathau) tam nek luat man, a thak lam leh meh lak-a kihel mehza leh a a lim leh muinamna dingin hel theih namtuamtuam (spices) aisan, zasan leh masala nam tuamtuamte tam kihel nek luat man leh cidamna tawh kituak lo gilvahna dinga an kibawl tawmte (unhealthy junk foods) tam nek luat man in leucorrhoea piang thei hi.
2. I pumpi kahiangte (organs) a gamtatna ngeina bangin a tat theihna dingin suul a lut estrogen, estradiol, zunbu tuamna a lut progesterone, nu leh pa om khop ciangin na tui (bawtui) a pai theihna dinga kisam leh suul ah na tui lutte testosterone leh androgen hormone cite a ngeina bangin a kikim in a om loh ciang leh lungsim gim luat man leh lungkhamna (stress) hangin zong numeinote zunthakna panin ninkang pai thei hi.
3. Pasal tawh omkhop khengval luat manin (overindulgence in sexual activity) zong ninkang pai thei hi.
4. I pumpi cidamna tawh kituak dinga kisam an hoih gina nek loh (improper diet) hang leh nin neih lai-in (menstrual cycles) i gamtat khuaheina (activities) ah kidop loh manin zong ninkang pai thei hi.
5. Suvang sung a nit luat manin suvang a cidam lohna (improper vaginal hygiene) manin zong ninkang pai thei hi.
6. Zu leh zatep leh kunza tam zat manin zong ninkang pai thei hi.
Ninkang a pai ciangin a kilatkhiatnate (symptoms of leucorrhoea):
1. A sah a kang ahih kei leh a eng (yellow) tui su panin luangin paikhia hi.
2. Taai nuai teng na (lower abdominal pain) hi.
3. Nu leh pa kipolh ciangin zun takna na (painful sexual act) hi.
4. Nung leh khete na hi.
5. Suvang thak cih takin thak hi (intense itching of the vagina).
6. Zun tak ciangin zun thakna (su) a kang ding bangin sa ahih zun tawmkhakha bek pai hi.
7. Ningkitelna;nuammawhsakna (irritability) leh nasep silbawlna ah tha kingah loin lunglutna om thei lo hi.
8. I nek ante lim takin i gilpi na gawizaan lo ahih manin sungpuak hi.
9. A kisam a tui (vital fluids) tam a luangkhiat luat manin thabei a, nasem lopi kigimgim pong hi.
10. Zunthakna panin a namsia mahmah leh a nap banga puak kelkal luangkhia (strong smell or frothy discharge) ahih manin zunthakna san velval in na sak hi.
Leucorrhoea panin bangci banga kikem ding?
1. Tui tampipi dawn ding. Dangtak in om ngei lo ding.
2. Thei limci nonote leh anteh lohing tam zaw sem ne ding.
3. Nahtang, cranberry tui (hih bel i Zogam ah om lo ahih manin sai golte ah kan leng kingah hi), lengmo/kawmla (orange), theikha vom kieukeuh (black plum), mehnal (okra), anteh lohingte, tampaza (lemon), lothangsan (onion), yoghurt (hih zong i Zogam ah om lo) cihte i nekte lakah kihelsak in hah nek leng hoih hi.
4. A cidamhuai lohing (healthy herbs) leh meh namtuisakna (spices) dinga i zat sing, lothangkang (garlic), India gam lam-a Zomi ten Meitei pasikhawm a kici (Meitei ten Maruai ci, Hindi ten Dhania ci) Mikang pau in coriander (a teh beem pian a dawn mun tampi ka singseng lohing kung sanglo a lomlom in a ci i theh banga pokawm meimai) leh fenugreek cihte i nek mehte lakah hel ding. (Lenmui leh lengmasel cihte zong hoih dingin uphuai hi).
5. Buh nam tuamtuam - whole grains, brown rice, oats, etc cihte nekhawm ding (Hih bangte sumbuk panin kingah hi). Protein tam a omna - ngasa, yoghurts, be (nuts), sprouts, etc cihte leh a thau tam lo bawngnawi panin kibawl nektheih kibawlte (low-fat dairy products) ne ding.
6. Cidamna lim takin (proper hygiene) kikem in siangtho sinsen ding. Sungtente (undergarments) natna lungnote sihna dinga kibawlte 'antibiotic solution' tui hel leh zangin sawp siang in nisa nuai-ah pho keu ding. (nisa' khawh khak lohna ding munte ah pho lo ding).
7. Puansilh nikteen a kol theithei silh ding, pat a kibawl puante silh ding.
8. Nisim in taksa kisawizawi ding (exercise daily), nisim in zingsang sim in lamsiau a pai ding.
9. Lunghimawhna leh lungkhamna tawh kipelh in kiguantawm lo ding (avoid stress), yoga cihte tawh pumpi leh taksa kisawizawi ding. Tua hi leh nin a ngeina bangin pai a, cidamna tawh kituak hi.
10. Antang kang, moh kang, mangbuhham vui leh a kikhaihsiang a kibawlte (white rice, white bread, maida, refined products, etc.) cihte nek kidawm ding.
11. Sathau nek kidawm in khiam ding, sathau tawh kikang meh leh nektheihte, meh limsakna leh namtuina dinga kizang leh kihelte (spices) nek kidawm in khiam ding, a thuk ante (sour foods) ne lo ding.
12. Niangtui (tea), coffee, zu (alcohol), cold drink (aerated drinks) cihte dawn lo ding.
13. Anteh lohing ahi lo ante ne lo ding (avoid non-vegetarian food).
14. Puan gak luate silh lo ding (avoid wearing tight-fitting clothes). Puan sung silh leh sungteen gak phenphan cihte bang zang loin teng kei phot leng hoih ding hi.
15. Puan kibawmtawm ahih kei leh nylon a kibawl sungteen leh sungsilhte zang lo ding (avoid wearing synthetic or nylon underwear).
Ningkang (leucorrhoea) luan' hun sung inn ah kikep ding dan:
1. Antang kang (white rice) i huanna tui (antang sawpna tui leh buhtui dit) cihte dawn leng hoih hi. Zuha, zupi leh i Zo zute zong tawmtawm ne leng hoih dingin uphuai hi.
2. Be nam khat a paak kang leh a namtuite' tang (funegreek seeds) sikkeu thum tui litre khat (Kg. 1) tawh huankhawm in sosak ding. A tui a kimkhat a kang dong sosak ding. Tua khit ciangin a tui a kimkhat a kang ciangin votsak in zingsang sim in tua dawn gige ding.
3. I lawh khiat cil a hing lai tampaza tui (lemon juice) glass khat sungah suuk (squeeze) ding.
4. Tua tampaza tui tawh suvang sawpsiang ding (wash your vaginal area with this water).
5. Neem singteh tui tawh diah in tua tui tawh suvang sawpsiang ding (wash Vagina with Neem water).
6. Inn ah a tunga i gen nam ngatye tawh kikem in a dam kei leh manlangin siavuan numei natna siamte kiangah kilak ding.
Source: Practo (Health Article; All About Leucorrhoea by Dr. Prabha Acharya); www.avawomen.com
@Thang Khan Lian #ZUNs