Friday, 1 December 2017

SABBATH LEH NIPINI THU KUPNA

SABBATH LEH NIPINI THU KUPNA
NIPINI (SUNDAY) HONG PIANKHIAT ZIA: March 7, A.D. 321 in Kiginni Sabbath "tawlngak ni" a kizang pen Nipini (Sunday) tan ding ci-in Rom kumpi Constantine in aana tawh thupiakna hong nei hi. (Ref: Codex Justinianus 3.12.3) Ni dang lai-in Nipini pen Ni (Sun) ni ci-in na kiciamteh a, kumpi in zong a tuam in ciamteh se loin ni mawkmawk ni bangin na kizang lel hi. Ahih hangin March 7, 321 AD in Roman Kumpi 57na leh Roman Kumpi gam 306 AD panin 337 AD kikal sung a uk Constantine I (Constantine the Great ahih kei leh Saint Constantine zong a kicipa; Latin in Flavius Valerius Aurelius Constantinus Augustus kicipa) in Nipini pen kumpi’ khawlni (official day) dingin na pulak ahih manin tua ni-in zumkong mangkong khempeuh na kikhak hi.
AD 4 kipat cil in Kumpi Constantine in Roman Kumpi in a ukna sung khempeuh ah Nipini in mipi’ pawi (public festival) a kizatna dingin thukham khauh mahmah (decree) khat na bawl leuleu a, hih Ni ni (Sunday, i.e. Nipini) thu-um lo (heathens/pagans) leh Khristian ten zahtakna pia in khawni dingin na zang khawm thei ta uh hi. Constantine in Nipini pen thu-um lote leh Khristiante ngaihsutna kibang lote leh ngaihsutna kitukalh khempeuh a kibat theihna ding leh kipumkhatna a suah theihna dingin khawlni dingin thukham a bawl ahi hi.
Ahih hangin Kumpi Constantine in ama’ ngaihsutna tawh hi bangin a vaihawm hi ziau lo hi Thu um lo khempeuh in Khristian a san’/pom kim theihna ding uh leh biakna vai-ah zaa lian zaw leh thuneihna lian zaw sem bishop ten a neih theihna ding uh ngiamna tawh bishopte’ thuzawhna hang leh bishopte ngian hang hi zaw hi. Thu-um lo khempeuh thu-um (Khristian) hong suak le uh thu-ummi hong kibehlap in, i thuneihna hong khangin thuneihna lian zaw sem kinei ding hi cih geelna tawh bishop ten kumpi Constantine kiangah Nipini pen khawlni dingin a pulakna dingin a na thuzawh uh hi zaw hi. (Source - GC 53)
Kei mimal muhna leh ngaihsutna mawl kupna:
Hih thu pen a man mah hi a, nial zawh ding hilo a, historical facts ciamtehna om hi. Ahih hangin Sabbath ni thupi zaw maw, Sabbath ni bawlpa/ukpa thupi zaw? Sabbath ni-in a hoih bangmah sep loh sangin a hoih na khatpeuh sep ding koi thupi zaw? Sabbath ni min bek thupi sak ding maw ahih kei leh tua ni manpha leh siangtho takin zat a, tawlngak ding thupi sak zaw ding? Sabbath ni bang tang in thupi sak mahmah napi thukham dangte nawlkhin den a, zui se lo ding?
Leitung mihing ngaihsutna tawh kei ngaihsutna hong tawm hong pong leng mihing pen leivui panin Pasian in hong piansak ahih manin a gim thei, a bah thei, a tawl thei, a tuk sia thei, a dengdel mi i hih manin Pasian in ei ading a hoih a ngaihsutna tawh tawlngak ni neih dingin hong deih in, tawlngak ni nei dingin Sabbath a om sak hi peelmawh ding leh Ama' khawl ni banga khawl hun nei dinga hong deih hi peelmawh dingin ka ngaihsun hi.
Tua ahih manin tu hun i leitung nuntakzia pen taang lai Ancient Age bang nawn lo a, Modern Age hita a, taang lai bang nawn loin nuntakna zonna hamsa semsem a, mihingte nuntak hun zong tom semsem ta a, nuntakna zon dan zong taang lai bangin hamsa semsem in tuam mahmah ta hi. I nek zonna leh sum zonna a tuam mah bangin sep leh bawl private company leh kumpi sepna departments tuamtuam ah kisem phengphang ta a, khuan/maap ni (off day/holiday) i ngah ni pen Kiginni/Nipini hi den lo sese citciat hi. Sabbath ni a tawlngak teitei ding va bulphuh lua laulau leng i nek zonna leh sum zonna tawh kikeekki thei mawk hi. Sabbath ni-in galkapte, policete tawlnga hithiat vek le uh leitung gam bit a mun om lo ding a, terrorist attacks pianni hi den ding hi. Vanleng, mataw, meileeng hawl teng, tua mun a nasem teng tawlnga leh leitung buai gawp ding hi.
Kiginni/Nipini tang ding mitdel sial khauh let in na let leh private company a sem leh kumpi' galkap na hih a, Kiginni/Nipini sial in nasep dingin na kuan kei peuhmah leh na sepna na taan peelmawh kul ding hi. Sem kei lecin na puuksih loh phamawh leuleu zel hi. Lai Siangtho ah, "A thadah (sem lo mi) mi in ngawl hen.." (2 Thesolonika 3:10) na ci ngiau bek ahih manin sep loh kuan loh phamawh ahih manin tawlngak hithiat theih ding ahih loh ni suak mawk hi.
Khristian gam ahi lo pawlkhat leh secular gamte bangah Kiginni/Nipini sim in zong sang leh University kihong den a, maap loin kah loh phamawh den hi. Kiginni/Nipini sial sang kihonna ah kahte ading tua ni-in sangkah loin tawlngak ni-in zang leng sang/University kah teitei dinga kiciangtan zah cing lo (attendance short/deficit) zo mawk ahih manin na sang kahna a khauh (strict) leh Sabbath ni sial in na va kah kei leh hong kihawlkhia (expel) peelmawh ding cihna hi. Hong kihawlkhia leh laivuanna ah siau thei lo ding na hih manin kum sim in kia den ding na hih manin buaih bangmah na ngah kei ding hi. Buaih bangmah na ngah kei leh kumpi leh private sepna hoih bangmah na mu kei ding hi. Sepna ding bangmah nei kei lecin na puuksi ding hi. A sem lo ding leh puuksih dingin Pasian in hong piansak na hi kei a, na nasemna thaman khua-ul kai nena lianga ne dinga samsiatna ngah Adam leh Eve' suante i hi hi.
Tua ahih manin nipi kal khat sungin ni khat peuh khawl ni dingin siangtho takin zangin Pasian' maipha zonna ni dingin zang leng kikhial lua sam ding leh Pasian' deihna palsat dingin ka um kei mai hi. Leitung ah Jesuh hong vak lai-in Sabbath ni mitdel sialkhau let thukham hilh sia leh Farisai ten zong Jesuh bek hilo in a nungzui ten Sabbath ni palsat in a ngawhna uh muh theihna ding om lua a, denglup ding nangawn na sawm uh hi. Ahih hangin Sabbath ni-a na hoih sep pen Jesuh ahih manin Sabbath ni a palsatna thu hang bek that zo ngei lo uh hi cih kimu a, Pasian in ka thukham palsat hi teh a cihna LST mun khat beek ah kimu lo hi.
Ni (day) khempeuh piangsak Pasian mah hi a, Ama' deihna bang tawh kituak in nipi kal khatin khawlni i neih peuh a, tua ni siangtho takin zang leng kikhial lua sam ding hiam? Sabbath ni-in tawlnga in, Sabbath ni na tawlngak kisialpih mahmah napi Thuciam Lui sunga Thupiak Sawmte leh thukham om teng zui lo, zuih sawm lo, thupi sim lo, awlmawh beek lo na hih leh Sabbath ni na tang pen a mawkna hi a, na kisialhpihna pen a mawkna taktak hi a, nang leh nang bek a kikhem hilo in Pasian zong a khem sawm den pa/nu na hi bek hi. Pasian in nang tawlngak theihna dingin khawlni hong piak pen siangtho takin na zat leh SABBATH hi dingin ka ngaihsun hi.
#Mimal ngaihsutna kong hopkhiat sawn hi bek a, Kiginni a tawlngate, Nipini a tawlngate, nipi kal nite (weekdays) khatpeuh a tawlngate tuate tuate man zaw hi, tuate tuate khial zaw hi ka cihna leh kei ngaihsutna man hi ka cihna hilo a, kinial nop man leh kisel nopna lungsim nei a kong gelh hilo hi. Kup nop gen nop i neih leh kisel se loin suakta takin kikumkhawm ziahziah zaw ni. Lungdam.
🖋️Thang Khan Lian
Mi lim: Rom kumpi Constantine