Tuesday, 6 June 2017

MANGTHANG NUAM MAW, MANGTHANG NUAM LO???

MANGTHANG NUAM MAW, MANGTHANG NUAM LO???

Leitung minam khempeuh in minam vanglian, gam leh lei nei, biakna, ngeina kician nei, lai leh pau kician nei hi hong kicih ding i ut ciat hi. Gam leh lei nei lo, pau leh lai kician nei lo, biakna leh ngeina kician nei lote pen minam mangthang leh mi tavaite kici hi. Tua banga kumpi vaihawmte leh leitung minam dangte in mi mangthang leh mi tavai a hong cih ding kuamah in i ut kei ciat hi. I ut loh mawk hangin ut lohna bek tawh hong kisai khin thei lo hi. Mi haite pen a hai ahih lam uh a kithei lote mah hi. A hai ahih lam uh a kitheite in a pil na’ng uh zong pah hi. Mi khatin cina ahih lam a kitheih ciangin a dam na’ng zatui zaha a zong pah hi. Tapa taimang in zong a mang ahih lam a kiphawk ciangin inn lam hong delh pah vilvelin a pa kiang hong kiden'na a, a mang lo hi ziau hi. Minam mangthangte in zong amau mangthang kisa lo kha ding hi. Mite in minam mangthang khatin hong ngaihsun hi, a mangthang minam hi hang cih a kitheite pen kibawlpha in, kipuahpha ding uh a, mangthang lo takpi ding uh hi. Tua pen eima khut sungah om gige hi. Na um maw?

Leitungah minam min kician, gam leh lei kician leh lai leh pau kician khat a neite pen minam mangthang khat-a seh ding kilawm lo hi. Kumpi khat ahih lian loh hangin gam uk khat sung kumpi khat sungah zong minam tuamtuam om thei a, minam kician leh minam mangthang hilo hi cih theih ding minam kician cih theih na’ng mah om veve hi. Tua ahih leh ei minam pen bang dinmun ngel ah i ding hiam i ki-etna dingin leitung minam pawlkhat en pak sai dih ni.
Sen (Chinese)-te in kumpi gam khat ahi China kici gam khat nei a, pau zong tampi a neih hangun zattang diak Mandarin pen Sen kam hi ci-in kiseh hi. Sente omna khuapi tampi a om hangin Beijing pen amau khuapi hi a, mite in zong Sente’ khuapi mahin seh sak hi. Sen minam mahin Taiwan kici kumpi gam tuam khat zong nei a, tua ah Taipei kici a khuapi uh hi. Tua gamah Madarin mah lai leh paupi-in zang uh hi. Leitung gam tuamtuam ah kumpi uk tuamtuam ah Sente a om kawikawi hangun minam mangthangin kiseh lo hi.
German minamte in Germany kici gam khat nei a, Berlin kici pen a khuapi uh hi. German lai leh pau cih zong om hi. German mi gam dang tuamtuamah a om hangun minam mangthang kici thei tuan lo hi.

Mikang (English) minamte pen England gam bekah hi loin leitung mun tuamtuamah a om kawikawi hangun England ah kumpi nei uh a, England khuapi leh phualpi London pen Mikang minam khempeuh khuapi-in kisim hi. Pau leh lai zong English ci-in a kician, a thupi khat nei uh a, American English cih bang a om tei hangin Englishte pen minam mangthangin kisim tuan lo hi.

Tanglai-in India gam a kici pen lian mahmah hi. Sri Lanka, Burma, Pakistan, Bangladesh kici gamte India pan a leengkhia vive hi. Tua ahih hangin tu-in zong India mite in India gam cih ding nei hi. Tua sung ah Kolkata, Chennai, Mumbai, Bangalore, Delhi cih bang khuapi lian tampi om hi. Ahih hangin tua sungah Delhi pen kumpi vaihawmna leh phualpi-in kiciamteh hi. India gam sungah kampau nam tampi - Assamese, Bengali, Gujarati, Hindi, Kannada, Kashmiri, Konkani, Malayalam, Manipuri, Marathi, Nepali, Oriya, Punjabi, Sanskrit, Tamil, Telugu, Urdu, Sindhi cih bangin tampi a kizat hangin Hindi pen India lai paipi leh leh pau paipi hi ci-in kiciamteh hi. India mite leitung gam tuamtuamah sum thalawh, kuli, sangsia, kumpi nasem a om kawikawi hangun minam mangthangte kici thei lo hi. Bang hang hiam cih leh kumpi gam India, khuapi Delhi, leh gambup kampau Hindi a nei, a zang minam kician khat mahin kingaihsun hi.

Kawlte in Burma (Myanmar) kici kumpi gam khat nei a, Rangoon (Yangon) pen kumpi phualpi leh munpi hi. Kawl lai leh pau mah kumpi in a zang bek hi loin Kawl kici minamte in lai leh pau nam khat a nei suak hi. Kawlte pen minam mangthang hi cih ding kilawm lo hi.

Bengalite in Bangladesh kumpi gam nei a, Dhaka khuapi a vaihawmna uh hi a, Bengali (Bangla) kici pau leh lai nei hi. Tua banah India gam sungah West Bengal kici State khat nei uh a, Kolkata kici khuapi leh phualpi nei uh hi. Hih State ah zong Bengali (Bangla) pau leh lai mah nei veve uh hi. Gam nih ah a kikhen hangun khuapi kici thei a kicianin om tuak a, tua gamah minam min kician Bengali leh lai leh pau kician Bengali zang tuak ahih ciangun minam mangthang cihhuai tuan lo hi.

Nepali (Gurkha) minamte pen India, Burma, Bangladesh, Pakistan leh England gam dongah sum thalawh, kuli, kongcing, galkap, palik, kumpi nasem cih bangin om kawikawi uh hi. Lai pil kim lo, hau kim lo ahih manun mite in neu-etin, simmawh pian kawikawi hi. Ahih hangin gam kician khat Nepal gam nei-in tua-ah kumpi nei uh hi. Kathmandu pen Nepali minamte khuapi leh vaihawmna hi. Nepali lai leh pau nei uh hi. Minam min a nei, gam a nei, lai leh pau a nei, khuapi kician khat a nei Nepali mite pen gam tuamtuamah a om zelzul kawikawi hangun minam mangthang cih theih laizang ding hilo hi.

Hih banga leitung minam tangthu tawmkhat i lah pakna panin minam kician kicite khempeuh in minam min kician khat, gam kician khat, khuapi kician khat leh pau leh lai kician khat nei hamtang uh hi cih i mu hi. Tu-in ei minamte ki-en cian dih ni. Minam min Chin, Kuki, Lushai, Mizo, Laimi, Zomi, Shou, Chou, Zo cih bang tampi i nei zihziah hi. Gam zong Magwe Division, Sagaing Division, Chin State, Mizoram, Manipur, Nagaland, Assam, Meghalaya, Tripura leh Chittagong Hill Tracts ah i nei kawikawi hi. Gam i neihna mun dang zong thei lai ding hi teh. Khuapi zong Tonzang, Tedim, Falam, Haka, Thantlang, Matupi, Mindat, Kanpetlet, Paletwa, Champhai, Aizawl, Lunglei, Lawngtlai, Saiha, Kolosib, Parbung, Thanlon, Singngat, Lamka, Henglep, Kangvai, Kangpokpi, Motbung, Molvom, Haflong, Agartala, Jowai hi a, a dang zong na theih beh lai ding hi. Pau leh lai zong kihau bilbel a, dozen nih val - Tedim, Falam, Haka, Khumi, Dai, Zanniat, Ngawn, Hualngo, Siyin, Lusei, Hmar, Mara, Bawm, Biate, Ralte, Paite, Simte, Gangte, Thahdou, Ashou, Zotung, Zou, Chou, Chote, Chorei, Chiru, Hrangkhol, Mara pau ci-in i kiciau zihziah hi. Hih banah ko pau zong kihel nai kei lai zong na ci nuam kha ding hi.

A tunga i gensa minam kician leh a mangthang lo minam i gensate bangin i minam min, i gam min, i phualpi leh khuapi min leh i lai leh i pau cih ding khatkhat dawhkhiat ziauziau ding nei lo i hih manin minam kician, gam kician, khuapi leh phualpi kician leh lai leh pau kician a nei sinsen minam i hi hi i kicih nop hangin suak thei lo “thong” hi. Kawlgam sanggamte cih danin a “kingah lo ngiat” hi. Tua hi-a eimite pen Mizogam Leisanzote cih banga i “khauhpai” nop hangin piang zo lo hi. Minam kician khat suah na’ngin

"Pai nuam le’ng nai cik hi a,
Ut kei le’ng lah gamlapi.."
cih la i apply thei ding hiam?

Ka neu lai-in Mizogam Murlen khua Pa Khai Do Thang kici khat in, “Hat mahmah leng gal-a mualpi pen ka khe tawh sui khia, pek khia zo ding hi’ng” a cih laizang leh, a lawmte in um loin nial huan uh hi. Ahih hangin amah in, “Hat mahmah peuh leng” a ci teitei hi. Tua bangin minam kician khat suah ding ut mahmahin a tunga i gensa i minte sung pan minpi dingin khat teelkhia in, gam tuamtuamah i kikhen hangin a tunga i ten'na gamte lak panin khat pen gampi dingin bulbawl in, khuapi tampi i neih sung panin khat pen i minam khuapi minvawh in, pau leh lai tampi i neih zihziahna sung panin khat penpen paupi, pautaang dingin minvawh lel lehang olno, nai cikin minam kician khat suak ziau ding a, mite in hong simmawh thei lo ding a, eite zong kigawmin, kilomkhatin na sem khawm peuh lehang i thahat ding hi. “Hat mahmah peuh leng” cih bangin ei kithutuakin ut mahmah peuh lehang Kawl kumpi, India kumpi, Bangladesh kumpi, leh UNO kumpi nangawn in hong kham zo ding hi lo a, hong kham nuam ding lah hilo a, hong kham ding ngeina zong lah hi laizang lo hi. Dawi leh kau nangawn in hong kham zo ding ahih lopi!

Gentehna in Kawlgam, Vaigam leh Bangladesh gam donga a kikhen eimi teng in Zo minam ka hi uh hi, Chin State pen ka pu ka pa uh gam hi, Tedim khua pen ka khuapi uh hi, Tedim pau pen ka paupi uh hi, ci nuam lehang kuamah hehna ding om thei lo hi. A tungin tua pen Kawl kumpi, India kumpi leh gam dang kumpite in hong phawksak pah tuan nai lo ding hi. Ahih hangin ei a mihingte in kip takin lenin, tua bangin zang peuh lehang a sawtna ciangin kumpi ngeina bangin ciaptehna (recognition) i ngah veve ding hi. Tua ahih kei leh, Mizoram pen ka gam uh hi a, Aizawl khua pen ka khuapi uh hi a, Lusei (Mizo) pau pen ka paupi uh hi, ci nuam lehang kuamah hehna ding thu om lo hi. Hih a tunga i gensa bangin i minam min, i ten'na gam, i ten'na khua, i kampau zatte sung panin khat peuhpeuh lungkihualin teel thei diam lehang eimau thu hi lel hi. Leitung bup Zomite a khanglo ta i hi hi cihna hi lel a, leitung bup in min khat, gam khat leh pau leh lai khat a nei, minam kiciante ci-in hong ciamteh ding hi lel peuh hi.

Tua bang kicih ding a vaihawm thei i om kei a, i kicih nop kei leh lah, Tamu khua Sia Gin Khat Suan in a nuntak lai-a a gen theih zel mah bangin, “Eimite lah tawm si, hai si, zawng si,” a cih ngakngak theih zel mah bangin kuama phawk loh minam, minam mangthang lah a kici nuam het lote hi zenhoh ve hang. Tua tak ciangin eite kisikin i khe tawh lei siksikin gam leh minam ka it hi ci-in i kikoko hangin Sawltak Paul cih mah bangin, “Ka phattuamna bangmah om lo hi” cih mah hong hi veve ding hi. Thuhilhna in a cih mah bangin, “A mawknapi, a mawknapi, na khempeuh a mawknapi,” i suak ding hi. Jeim in a gen niloh mah bangin, “Gamtatna in a zui lo upna guak pen a si ahi hi,” a cih tangtang mah bangin gamtatna, sepna leh suplawh ngamna tawh a kiton lo gam leh minam itna zong a mawkna hong hi ding hi. Tua tak ciangin gam lah a nei, min lah a nei, pau leh ham a nei, minam ngeina lah a nei hi napi-in minam mangthangte i suak veve ding hi. Tua lah ut lo ciat i hih ciangin “Zomi aw, khanlawh hun ta” cih la mah i saksak kul lai ve!

Sum leh paai a hau mahmah khat leh nih i om man, lai pil mahmah khat leh nih i om man, kumpi ulian khat leh nih i om man bekin minam khat, gam khat, pau leh lai khat a nei minam kiciante cihna a kingah ding hilo a, kiniamkhiat ciat-a Chin State, Mizoram, Manipur, Assam leh i minamte ten'na leitang khat peuhpeuh pen i gam hi ci-a i san ciat ciangin, Haka, Falam, Tedim, Lusei, Thadou, Paite, Hmar, Biate, Hrangkhol, Bawm cih bang kampau i neihte pen i kampau hi ci-a sang ciat a, Haka, Falam, Tedim, Mindat, Aizawl, Lunglei, Lamka, Kangpokpi, Haflong, Tripura cihte i khuapite hi ci-a i sang ciat nop ciangin gam khat a nei, khua khat a nei, pau khat a nei minam kisuak pah ding hi. Tua tak ciangin i kim i pam-a om minam dangte in zong hong zahtak pan ding hi. Hih i pau tuamtuamte pen kisin nuam taktak lehang theih lah ding om lo hi.

Chin State, Mizoram, Manipur, Nagaland, Assam, Tripura, Meghalaya, Chittagong gam sunga om i minamte sang kahna, khawmpina mun khawngah ka muh ngeisa, ka kikholhpih ngeisa vive hi. I pau, I ham a kihau mahmah vive hi. Kihaza-a, “Ei aa lo buang,” ci ciat-a i om lenlan ciat leh akta duhgawl kilawhkhuh cih bangin gam kician, khua kician leh lai leh pau kician nei lo minam kisuak ding a, tu zawh kum sawmnga, kum za pawl ciangin ei sanga minam tamzawte in hong deep mang ding hi. Ut mahmahin ki-it mahmah lehang minam kician khat hih ding ol mahmah hi. Tua ut loin kiliansak, kiphasak, kihisak ciat, kihaza ciatin ei leh ei ui leh keel i bat den leh pen, ‘Akta duhgawl kilawh khuh,’ cih i bang bek ding hi. Faro’ lungtang vomin kinawknawk lehang ut lopi-a minam mangthang suah hong baih mahmah ding hi. Tu hun-a kumpite leh mipilte in “globalization” ci-a a gengen pen un tua bangin hong hei ding hi. Ki-it kingai-a kilomkhat-a minam kician khat-a om ding utzaw maw, ahih kei leh, ei leh ei ui leh keel banga kigalbawl den a, kiliansak, kisathei ciat-a mangthang nuamzaw? Hih thu lim tak-a lungngai a, i dawnna pen bangbang a suak ding ihi hi.

Mangthang nuam maw, mangthang nuam lo? Tua pen eimau thu hi.

- Rev. Khup Za Go










PA LEH A TAPA KIHONA

PA LEH A TAPA KIHONA
Ta: Pa aw, zi nei nuam ta ing.
Pa: Tua ahih leh sorry (khial ing, hong maisak in) hong kici masa phot in.
Ta: Bang hangin maw pa?
Pa: Sorry hong ci peuh in.
Ta: Bang hangin maw? Bang hih kha ka hiam?
Pa: Sorry hong ci masa phot in.
Ta: Sorry kong cihna dingin bang hih khialh nei ka hiam pa aw?
Pa: Sorry hong ci masa phot in ka ci ve.
Ta: Bang hangin maw?
Pa: Sorry hong ci peuhmah phot lecin.
Ta: Hehpihna tawh bang hangin sorry hong ci ding ka hiam cih hong hilh masa phot in pa aw.
Pa: Sorry hong ci phot peuhmah in ka ci ve.
Ta: Okay pa... Sorry mahmah ing. Hong maisak in.
Pa: Tu-in na thei hiam? Zi nei dingin na kiman ta a, na kisinna (training) na zo zo ta hi. Thu bangmah om lopi-in sorry cih theih ding dan na sin theih ciang bekin koppih zi ding leh ta ding na nei thei pan a, kiman ta hi teh cih lahna hi. Zi na neih nop leh nei ta in, ka ta aw.
Lawp luat (phur phut policy) leh zi neih nuam luat man peuhin sum leh paai kicing nei ta ci-in koppih ding neih pah ding na hilo hi. Na koppih ding pen midangpi leh na lungsim kibatpih vet lo khat zong hi thei hi. I pianpih sanggam nangawn tawh i ngaihsutna kibang den ngei lo hi. Na koppih ding pen midangpi ahih manin lungsim pen a kibat loh hun, a kilehngat hun leh kitelkhiah hun tam mahmah ding hi. Tua ahih manin, "Khialh mah ing, hong maisak in," cih theihna ding lungduaina leh thuakzawhna, kiniamkhiat ding dan na sin khit teh koppih nei pan lecin kitotna leh kiselna panin na peng zo ding hi.
-Thang Khan Lian

HIH THUTE NA LUNGGAI NGEI HIAM?

HIH THUTE NA LUNGGAI NGEI HIAM?
Pil pen Topa' thupha hi a, thupi mahmah hi napi
Kipilsak pen poi mahmah hi.
Hoih pen Topa' thupha hi a, kamphatna hi napi
 Kihoihsakna pen poi mahmah hi.
Hauh pen Topa' thupha hi a, hamphathuai mahmah napi
Kikhauhsak pen kisialhna hi a, poi mahmah hi.
Kamphatna pen Topa' thupha leh daupaina hi napi
Kikamphatsak leh kidaupaisak-a kisialhna pen poi mahmah hi.
Makai hih khak pen mi hong muan man leh Topa' thupha hi napi Kimakaihsak nopna, kithuneihsakna pen poi mahmah hi.
Thuneihna neihna pen thupha leh thupina khat hi napi
Kithuneihsakna leh kisialhpihna pen poi mahmah hi.
Siamna pen Topa' thupha hi a, hamphathuai mahmah hi napi
Kisiam sakna pen poi mahmah hi.
Thu theihtel theihna pen Topa' thupha leh ciimna hi napi
Kithutheih sakna pen poi mahmah hi.
Hatna pen Topa' thupha hi a, kamphathuai diak se napi
 Kihat sakna pen poi mahmah hi.
Gam itna lungsim neih pen hoih mahmah napi
Gam itna kineihsak diakna lungsim neih a, bangmah sepna tawh lahkhiat loh pen a mawknapi hi.
Kha mangthang, cimawh beidongte itna leh
Veina lungsim neih theih pen thupi napi
Sepkhiatna tawh lah lohna pen a mawknapi taktak ahi hi.
Thupha ngahte kisialpihna pen thupha zat siam loh man hi a,
Satan deih banga gamtatna ahih manin poi mahmah hi.
Topa' thupha hong piakte kisialhpihna leh kiphatsakpihna pen
Hong pia Topa mualpho sakna leh mindai sakna ahi hi.
-Thang Khan Lian

TAWI TEHNA KIBANG LO LEH TAWI KHAINA MAN LO

TAWI TEHNA KIBANG LO LEH TAWI KHAINA MAN LO
*Numeite ngaih pipi in nui lala leh a lungdam lua uh hi kici lel hi. Ahih hangin pasalte tua bangin nui lala leh gamtat khohei kilawm thei lo (mannerless) mi hi kici.
*Numeite ithuai (sweetly) takin pau duaiduai se leh melhoih in kilawmpih khawm in ithuai hi kici hi. Ahih hangin pasalte tua bangin pau leh ngian zang numeite khem (flirting) sawm hi kici hi.
*Numeite sumbuk ah van lei dingin paipai ta leh amau tawh a kituak a kilawm ding thei (trendy) hi kici hi. Ahih hangin pasalte tua bangin paipai leh a nu-le-pa' neih leh lam a phengzat leh a bungmang hi kici se hi.
*Numeite a honhon in lam pai khawm le uh a hon (group) a lam pai uh hi kici se hi. Ahih hangin pasalte tua bangin lam pai le uh mi gilo hon (gangs) hi kici hi.
*Numei ten mi gensiasia ta leh Numei ngeina hi kici se hi. Ahih hangin tua bangin pasal ten mi gen leh numei ding kim lai pasal a piang kha hi kici se hi.
*Tu lai numei ten an huan thei kei leh tu lai ngeina hi kici suk pah hi. Ahih hangin pasal ten an huan thei leh a nu leh a sanggam numeite thadah tuak si e kici se a, huan thei kei le lah ngawl vet leh hi ve kici se lai hi.
*Numei ten pasal puan silhin tengin kizem le uh kizep kipuah siam (stylish) uh hi kici hi. Ahih hangin pasal ten numei van leh puan zangin kizem leh mihai hi, a lungsim veng lo hi kici sese hi.
🖋️Thang Khan Lian

Gualtung va bang a tuang Pu Lengtong Pauno.

Gualtung va bang a tuang Pu Lengtong Pauno.
A lakam siam zia leh a kamsiam zia liang tak bel :
1- Zanpuan cih suk ziau ding pen...
"Zan sawt daidam silhpuan" ci sese.
2- Na khitui ong nulsak ning cih ziau ding pen
"Na duang damtui kawt hong nulsak ning" ci sese.
3- Hong mangngilh zo ngei kei ning cih ziau ding pen ...
"Meitei guun ah tui a luan lai tengin hong ngilh ngei kei ning e" ci sese.
4- Ka lungsim sungah hong vei den ingh cih ziau ding pen....
"Tuuk phalbi khuakhal hun kihei taleh kong sialna luankhi theu lo" ci sese.
5- Kei leltak kuamah in zong hong ngai ken teh cihsuk ziau ding pen ....
"Tulsing ka hizong kei liim ah gual khawl lo ding a, damtui ka hizong sengual in dawn lo ding a..." ci sese.
6- Ka ngaihno phawk lua dihdih sing e cih ziau ding pen...
"Huihkhi hong laang ngaih gim hong nam" ci sese.
7- Ka pa in hong sihsan ta cih suk ziau ding pen...
"Liim belh phung liim al bang mang ta, phung bang sel kik nawn lo ding a" ci sese.
8- Khitui naptui tawh vai om bangbang na hawm ta ungh cih ziau ding pen...
"Luankhi sung neek in zing vai hawm ungh e" ci sese.
9- Ka vaang bei ta cih ziau ding pen...
"Ka paal heu ta ka gim theng ta" ci sese.
10- Zomi ka hihna daipih ngam lua lel ingh cih ding pen...
"Zomi te hai lua sa ingh Zomi ka hi" ci sese.
Tua zah ci pak ni.
By: Zomi Quavadis

LEITUNG BUP NUMEITE' NI THU TOMKIM

LEITUNG BUP NUMEITE' NI THU TOMKIM
March 8 pen kum simin International Women's Day (IWD) in kizang a, ni dangin International Working Women's Day na kici hi. International Women's Day pen numei ten amau i hamphatna ding (women's rights) nakpi takin a do ni uh hi ci-in a kiciamtehna ni hi.
Women's Day masa penpen Socialist Party of America ten New York khuapi ah February 28, 1909 in na zang masa pen uh hi. March 8, 1917 in Russian Empire khuapi Petrograd ah siamgat, puangat, khau kigan puan (textiles) nasem numei ten lungphona na nei uh a, Petrograd khuapi khempeuh lungphona in zeel suak hi. Hih lungphona pen Russian Revolution hong kipatkhiat ni hi ci-in kiciamteh hi. Tua lungphona a kineih khit ni sagih in Russia Kumpi Nicholas II in a gam uh leh a kumpi tokhom taisan (abdicated) a, tua hangin provisional Government in numei ten mee (vote) a khiat theihna ding uh hamphatna pia hi. Soviet Russia gamah March 8 pen gam bup khawlni in kipulak pah hi. March ni 8 ni pen socialist movement leh communist gamte ah khawlni leh numeite ni-in kizang a, 1975 in UN in Numeite' Ni ci-in ciamtehna pia hi.
NUMEITE' NI HONG PIAN'KHIAT DAN:
A tunga i gensa mah bangin Women's Day masa pen February 28, 1909 in kizang a, Socialist Party of America-te vaihawmna tawh 1908 in International Ladies Garment Worker's Union ten kiphinna (strike) a neih ni uh phawkna ni dingin a zat uh ahi hi. March ni 8 ni-in kiphinna kinei hi a cih hangin kiphinna kinei lo cih kitel khia kik hi. Denmark khuapi Copenhagen ah Socialist Second International a kineih ma-in August 1910 in International Women's Conference kizang hi. American socialists-te thapiakna leh amau ettahna tawh German Socialist makai Luise Zietz in International Woman's Day zat ding hi ci-in amah bekin na seh/geel (proposed) a, tua hunin socialist makai leh tua khit a sawt loin communist makai Clara Zetkin in na nungthuap pah (seconded) hi (a ni lian bel kitel lo). Tua khit nungin gam 17 panin palai (numei 100 kiim) in numei ten pasalte tawh a kibang leh a kikim hamphatna leh vote khiat theihna a neih theihna ding uh (suffrage for women) kihel in na ngen uh hi. March 19, 1911 IWD pen a khat veina dingin kiciamteh a, Austria, Denmark, Germany leh Switzerland gamte ah mi million val in zang uh hi. Austro-Hungarian Empire bekah lungphona neihna 300 om a, Vienna khuapi sunga Ringstrasse munah numei ten puansaupi tunga thu kigelh (banner) khai-in Paris Commune ah martyr a sihna tuakte a phawkna uh lahna nei uh hi. Numei ten vote khiat theihna ding leh kumpi zumah sepna a neih theihna ding uh ngen in, lungphona gam tuamtuam ah nei kawikawi uh hi. Tua loin nu-le-pa (sex) hanga kideidanna a bei theihna ding na kalh uh hi. America ah bel February kha Nipini nunung pen National Women's Day ci-in zang uh hi.
Australian Builders Labourers Federation kipawlna ah numei member ten International Women's Day 1975 in Sydney khua-ah lampi zuihna nei uh hi. 1913 in Russia numei ten February kha Kiginni nunung pen in International Women's Day masa pen dingin na zang uh hi (Russia gam-a Julian calendar tawh kituakin). Numei ten kiphinna, lam zuihna leh lungphona 1914 ma-in mun tuamtuamah a neih kawikawi hangun March ni 8 ni lianin nei ngei lo uh hi. 1914 in International Women's Day (IWD) pen Nipini ahih khak manin March 8 ni-in gam tuamtuam ah kizang hi. 1914 in Germany gamah IWD pen numei ten vote a neih theihna dingun a kizat hangin 1918 dong vote khiat theihna dingin hamphatna na ngah lo uh hi.
London khuapi ah numei ten vote a neihna ding uh gupna lahna dingin March 8, 1914 in Bow panin Trafalgar Square dong lampi zuihna na nei uh hi. Hih lampi zuite lakah Trafalgar Square ah thugen ding Sylvia Pankhurst kici Charing Cross station mai-ah na kiman hi. Russia gam-a Petrograd khuapi ah February kha-a Laizing (Thursday) tawp ni-in (Gregorian calendar tawh kituakin) International Women's Day ciamtehna dingin lungphona nasia takin nei uh hi. Saint Petersburg khuapi a numei ten "Moh leh Kilemna" ("Bread and Peace") ci-in Galpi Khatna a bei ding deihin kiphinna (strike) nei uh hi. Tua hunin Russia gamah galpi hangin nek ding hamsa mahmah a, gilkial beina ding deih man bek hilo in Czar kumpi ukna a bei ding deihna tawh kiphinna a neih uh ahi hi. Leon Trotsky in hih bangin na gelh hi, "23 February (8th March) pen International Woman's Day, kimuhkhawmna (meetings) leh gamtat lah khiatna (actions) kimuhkholh ni hi. Ahih hangin hih Numeite' Ni pen Russian Revolution kipat ni hong pian'khiat ni hi dingin kituat lo a, revolution (kilaihgawpna) nasepkhiatna tawh lahna pen piang ding hi ci-in a kimuhkholh theih tei hangin a ni ding kitheikhol lo hi. Ahih hangin a zing ciangin siamgat, puangat, khau kigan puan (textiles) nasem numei ten a nasepna mun uh nusiatsan uh a, a kiphinna uh nungthuap dingin palaite sawl uh a, tua hangin mipi kiphinna hong piangin, mi khempeuh khua lakah hong pusuak khia-in khuapi sung khempeuh ah kiphinna hong piang hi."
Russia gamah October Revolution khit nungin Bolshevik makai Alexandra Kollontai leh Vladimir Lenin in Soviet Union gam sungah March ni 8 ni pen gam bup khawl/maap ni ci-in na pulak napi un 1965 dong nasep ni (working day) mahin kizang toto veve hi. May 8, 1965 in USSR Presidium of the Supreme Soviet International Women's Day thupiakna khau mahmah (devree) kipulak a, USSR gam bup ah Soviet numei ten communist kumpi na bawlnate (constructions) ah a nasep uh a hoihna/thupitna (merit) ciamtehna ding, Petriotic War lai-in pa gam (Russia ten Father Land ci se uh hi) humbitna dinga galdo dianga kipiakkhiatna uh ciamtehna ding, numei ten gam mite kikal-ah kilawmtatna a piangsak in, a nasepkhiatte uh leh kilemna ding deihin a hanciamnate ciamtehna dingin gam bup khawl ni-a zat ding na tangko uh hi. Ahih hangin Numeite' Ni pen khawlni mawkmawkte bangin kizang ding hi ci hi.
Russian Revolution 1917 khit nungin Soviet Russia ah Numeite' Ni a kizat mah bangin leitunga communist gam khempeuh ah zong March 8 pen Numeite' Ni in na kizang pah hi. 1922 kum panin Communist gam China ah, 1936 kum panin Spanish communists ten Numeite' Ni na zang uh hi. October 1, 1949 in People's Republic of China hong pian'khiat zawhin state council in December 23 ni-in March 8 ni pen numeite zahtakna lahna dingin kumpi khawlni dingin ni lang sung nasepna maap (half-day off) ni dingin pulak hi. United Nations in International Women's Day pen International Women's Year dingin 1975 panin na zang hi. 1977 in United Nations General Assembly in March ni 8 pen numeite hamphatna ding leh leitung bup kilemna a om theihna dingin UN member khempeuh cialin March ni 8 pen UN Day for women's rights and world peace ci-a zat dingin na tangko (proclaim) un ci hi. Tua bangin March 8 pen tu dong Leitung bup Numeite' Ni in a kizang hong suak hi.
Numeite' Ni leitung bupah kizangin, numei ten vote khiat theihna a ngah khit hangun numeite nuaisiahna leh simmawhna leh bawlsiatna bei zo tuan lo a, numeite pen siamsinna leh suahtakna lamsang deih bangin Muslim gamte ah kipia loin pasalte hamphat khempeuh ngah lo uh hi. Hih banga numeite a kinuaisiahna do ngam leh numeite sangkah ding a dal ngam numeino hangsan pen Malal Yousafzai ahi hi. Malala pen July 12, 1997 in Pakistan leilu-nitumna lam Talibante hatna Swat District sunga om Mingora khua-ah piang hi. Taliban ten numeite sangkah sang loh ding leh Islamic thukham khauhmahmah Shariat tawh a ukna uh na nawk ngam a, numei khempeuh zong sang a kah kim ding uh hi cih na tangkopih hi. Taliban ten hih bangin a tangko manin thah dingin vauna a bawlbawl hangun tawpsan tuan lo hi. Hih bangin a tangkopih zom zel manin October 9, 2012 in Taliban ten sanginn panin a ciah lai takun a tuanna bus uh na suam uh a, "Note lakah Malala kua hiam? Nong kipulakkhiat kei uh leh na vek un hong kaplum ding hi ung" ci uh a, "Kei pen Malala hi'ng" (I am Malala) hangsan takin na ci pah hi.
Taliban ten a lu thau tawh kap in, a thautang a lu panin a ngawng ah lut sukin, a liangah khawlcip hi. A hangsanna leh numeite sangkahna ding a hanciamna hangin 2013 in Nobel Peace Prize nomination ngah hi. 2013 in a ngah loh hangin 2014 in zong Nobel Peace Prize nomination ngah kik leuleu a, Nobel Peace Prize pahtawina ngahte lakah 2014 in a naupang pen hong suak hi. Malala pian ni, 12 July 2013 in UN in leitung bup ah mi khempeuh in pilna leh siamsinna a ngah theihna ding uh ngimna tawh "Worldwide access to education" hunah Malala thugen dingin cial uh a, tua ni a kipanin July 12 ni pen UN in "Malala Day" ci-in ciamteh hi. Malala in leitung mun tuamtuam leh university tuamtuam ah thugenna nei-in a pai kawikawi banah kum 18 a phak ni, 12 July 2015 in Syria buaina hanga galtaite huhna dingin Syria-Lebanon gamgi a om Lebanon gam-a Bekaa Valley ah kum 14-18 kikal mite adingin sanginn khat hong a, a sanginn pen not-for-profit Malala Fund in sum tawh huh hi. Malala in leitung makaite kiangah, "Thautang bawlna dingin na sumte uh a meet dingin zang (invest) kei un la, laibu adingin zang zaw un," ci-in ngen hi. "I Am Malala" kici laibu khat zong bawl hi.
Malala' kammal hoihte:
" Nang adingin hong pai ding leh nang sik leh taang a hong pausak ding midang khatpeuh ngak sese kei in, Nang bekin leitung na laih thei hi."
"Naupang khat,
Sangsia khat,
Laibu khat leh
Laikung khatin
Leitung laih thei hi."
Source: Wikipedia and Biography
Photo: Malala Yousafzai
A kaikhawm: Thang Khan Lian

JESUH' KIVUINA HAN ZAN IN MIPI MUH THEIH DINGIN KIHONG TA

JESUH' KIVUINA HAN ZAN IN MIPI MUH THEIH DINGIN KIHONG TA
March 23, 2017: Singlamteh tungah Jesuh a kikhailup khit in a kivuina/a luang kisialna mun dinga ki-ummawh Jesusalem khuapi sunga Old City a om Church of the Holy Sepulchre ah zan in Jesuh luang kisialna suang pek kikoihna mipi muh theih dingin a hon'na Ecumenical biakna upa/Bishop (Patriarch) Bartholomew I zong kihel hi. Hih mun hon'na ah kihel dingin Pope Francis in Patriarch Bartholomew I pen ama sik leh tang dinga a seh ahi hi. Zan pen Jesuh' luang kisialna mun/han dei neu tung tunga om a pianzia (structure) neu (Edicule) a kibawlphat/puahphat (renovation) a kizawh ni ahih manin mipi muh theih dingin a kihong khia ahi hi.
Hih Jesuh luang kisialna han pen Greek scientist leh a omsa na khat puahpha kik a, a om kik sak siammi (restorers) kipawl "renovation experts team" kici ten kha kua sung a puahphatna hun beisak uh a, hih misiam ten Jesuh' kivuina dei neu tung (Edicule) lim takin puahphatna nei uh hi. Jesuh kivuina mun pen Khristiante adingin mualsuang/taanglai a na thupi kibawl sate uh lak panin a siangtho (sacred monument) pen in kingaihsun hi. "Hih bangin 'renovation team" ten hih bangin Jesuh' kivuina mun siangtho puahpha kik in, omsak kik kei le uh a kicip siat gawp ding lauhuai mahmah a, tu-in a omsak kikna ding nasep ding teng man siang ta uh hi ci-in World Monuments Fund makai Bonnie Burnham in ci hi.
Hih bangin Jesuh kivuina mun siangtho, a luang kisialna mun lian "burial bed" kici pen a sia het lo dingin lei thukpi sung panin mi muh theih dingin a omsak kik (restorers)-te pen National Technical University of Athens panin misiam vive mi 50 in a bawlphat uh hi a, a beisa in Greek khuapi (capital) Acropolis leh Turkey gam-a Istanbul khuapi-a Hagia Sophia ah nasem ngeite ahi uh hi. Hih khutsiam leh misiam ten sun hun in Jesuh kivuina mun siangtho (shrine) en dingte leh mun siangtho a Pasian bia dinga hawh mite (pilgrims) nawngkaisak se loin a et theihna dingun zan hun bekin nasem uh hi.
Hih Jesuh' kivuina han pen kum zalom 200 val khit a masa pen dingin nung kum October kha-in Jesuh kivuina tuamna suang tunga kiphah a sah mahmah marble pek (marble slab) na la khia uh hi. Tua marble suangpek a lak khiat manun Jesuh luang kisialna mun lian "original rock shelf ahih kei leh burial bed" kicihna mun puahphat kik theihna ding lampi hong kihong hi. Khutsiam leh misiam nasem ten Jesuh kivuina a kimuh theihna ding leh mun siangtho a Pasian bia dinga hawh mi ten a kivuina a et theihna dingun tua marble suangpek at kek in, tawlet (window) neu khat bawl uh hi. Tua khit ciang misiam ten a nasepna uh leh Jesuh kivuina mun siangtho puahphat kikna dingin titanium tawh a kibawl siktukilh kipei theite (bolts) leh siktumte (mortars) zangin Jesuh' luang kisialna mun a siat lohna dingin nasep kipan uh a, khuaimeivak a kidet ciangin khuaimeivak tui tak khia (candle soot) sa teng leh vakhute ek leh nin a khiatte uh lim takin damdam in hah siang thei uh hi. Nasem ten Jesuh luang kisialna mun lian a siat khak lohna dingin vanzat nam tuamtuam - radar, laser scanners leh tuithe vanleng (drones) nangawn zang uh hi.
Hih Jesuh' luang kisialna mun lian omna Church of the Holy Sepulchre pen kulh tawh a ki-umcih Old Jerusalem khuapi sunga Christiante ten'na mun (quarter) sung hi a, hih mun pen Jesuh' kikhailupna, kivuina leh thawh kikna mun dinga ki-upmawh ahi hi. Hih mun pen leitung bup-a khuazinmite leh mun siangtho a Pasian bia dinga hawh mite tam mahmah na mun ahi hi. Jesuh kivuina mun kem dingin pawlpi (denominations) tuamtuam guk — Latin (Roman Catholic), Greek Orthodox, Armenian Apostolic, Syrian Orthodox, Ethiopian Orthodox leh Coptics-te a kem ding (custodian) in kiseh hi. A mun kem ding kituhna hangin kitotna leh kilaina, thagum thathang hat zatna nangawn na kisuah ngei uh ahih manin a om kiksakna ding leh bawlphatna ding hun kum sawm tampi (decades) na zekai sak hi.
Biakna pawlpi guk ten hih mun siangtho a kituhna hangun a biakinn tawh (Church of the Holy Sepulchre's keys) pen kum zalom 12 a kipan in Muslim innkuan khat in na kem den hi. Jesuh kivuina mun siangtho (shrine) pen leitung khangthu adingin li vei na kilam kik a, a nunung pen dingin meikat khit 1810 in kilam kik hi. A mun kem ding kituhna hangi kum 70 sik tawh kicilhcip a, kuamah lut thei lo hi. Jesuh' luang kisialna mun mipi muh theih dingin a ki-omsak kikna dingin a puahphatna dingin $ $4 million bei hi. A kipuahphat kikna dingin Jordan Kumpipa Abdullah II leh Palestinian President Mahmoud Abbas in 150,000 euros ($210,000 AUD) tuak na thawh khia uh a, tua lo adangte pen mimal leh pawlpi tuamtuamte huhna sumte kigawmkhawm in a kipuakpha kik ahi hi ci-in Bonnie Burnham in ci hi
Source: The Guardian, The Hindu and news.com.au
A tei: Thang Khan Lian

TUT MUN PAN LUNGGEEL

TUT MUN PAN LUNGGEEL
Zomi cih i minam minpi dingin zangin ciamtehna i ngah mateng i nomenclature tek uh kembit cinten ni. Minpi khat a kiciamtehna i ngah mateng bel nomenclature ah i kiciamtehna phiat leng gamdangmi hong kici ziau pah kha mah thei hi. Khat leh khat kimawhsak lo zaw in, tha kipia zaw ni.
Rev. Khup Za Go in LEIVUI PANIN cih a laibu bawlna laimai 294 ah... "Khatvei sangnaupangte khoppina khatah Siapi B. Kam Za Mung, Bethany Christian College, in Zomite pumkhat i suah ding a deihna thu tawh kizom in mipil khat kampau hih bangin hong gen sawn ngei hi:
Mi khempeuh mi khat suakin,
Mi khempeuh singkung khat suakin,
Gun khempeuh gunpi khat suakin,
Tua mipa in tua heipi tawh tua singkung pen
Gunpi sungah phuk suk dam ta zen leh,
A tui sat ging ngaih zen sin teh..
a cih lungaihhuai mahmah hi.
Pil lua, lungsim zang lua napi eima angsung ding bek khual lua tentan mipil lua leh khuak tam zang lua i tam luat manin unau si khat laigui kizom Laizom teng unau beel kang kituh a kibang hi cih ka muhna leh theihna panin sinna (experience) hi. Evan Do Khup in a la phuahna a,
"Sin lungmawl tuanna pupa ten maw
sianmang sum banga biak lai..
Zogam sung bup sinthu khatin luang khawm
Pawl kikhen cih om se lo.
Siamsil sin vabang i pil ciang maw
Sam gibang kikhen sese..
Siamsil sin lungpil Zo vontawi ten
Na degree na buai lakte
Zo vontawi tubang a gawm na hiam?
Phil tangbang a thehzak hiam?
Zo lei-ah mimbang nong piang zenzen
Zo tawi teng a nuam ding hiam?
Singlamteh tuibang i gawm na'ng hi
Ciimnuai piang Zo vontawite
Zomi ah tuibang kigawm kei leng
Sen gual ten nuihciam leel ding.
a cih ngaungau lungngaihhuai sa mahmah ta ing
I Zogam kil bang khang gual tung tuangin
Sim leh mal tui bang kigawm
Pumkhat suakin ma suan khawm ve ni.
Lia leh taang lung kituak, pilna siamna sit loin,
Gam leh nam adingin sem ciat ve ni.

NAUPANG GULHIK CILGEH

NAUPANG GULHIK CILGEH
Pa : Boi, soft drink va lei dua..
Tapa : Coke mo Pepsi?
Pa : Coke
Tapa : Diet mo ahi lou le regular?
Pa : Regular
Tapa : A bottle 🍶te mo ahi lou le can🛢️te?
Pa : Bottle
Tapa : 500ml mo ahi lou le 1 litre?
Pa : Valsin o nang pa!!!! tui hing lei mai o ham tam non lou in. Ing zial di ka ve.
Tapa : Tui mai2 e, ahi lou le Mineral water?
Pa : Mineral
Tapa : A maimaite e ahi lou le a vot ?
Pa : Munphiah in hing jep na veng!
Tapa : Inn mai munphie in e ahi lou le inn sung munphie in?
Pa : Hun sah o. .....gam siha.
Tapa : Siha liante e? a neute?
Pa : Taimang o tapa chavai!!
Tapa : Tuo e ahi lou le jing ah?
Pa : Tun!!
Tapa : Nang del mang diei le ahi lou nang han kie diei ?
Pa : Kang thah di!
Tapa : thau in mo? Ahi lou le temta in?
Pa : Kang kap lup di!
Tapa : Ka tahsa a mo? ka lu a ?
Pa : Nang ganhing gimnei!
Tapa : Meng🐈 na chi na mo? Ahi lou le zu🐀?
Pa : Fuhk (fuck) you!
Tapa : Condom tel in mo tel loin?
Pa : A pa lungkham seng in kipua suh 😇
Tapa : A si na mo ahi lou le a imu e pa? Ahi lou le voh eh na nap di ka va la diei? 🐖🙇

REV. KAM KHAW THANG' TANGTHU

REV. KAM KHAW THANG' TANGTHU
Rev. Kam Khaw Thang pen Tuithang khua mi Pu Sim Tung Nung leh Pi Ciin Za Dimte' sung panin October 17, 1927 ni-in Tedim gamhuam Tuithang khua-ah suak hi. Tua hun lai-in Tuithang khua ah sang om nai lo ahih manin Tonzang ah 1937-1941 dong sangkah hi. 1946 kum in tan 6 zo a, 1947 ciangin tan 7 kah ding kimlai a pa' leh Rev. Vial Nang i deihsakna tawh sangkah khawl in, Lai Siangtho sang Rev.F.O Nel Son' tonu sangah 1947-1950 sung kah hi.
1952 kum ciangin Tedim pan Kam Khaw Thang Hakha pan Lun Cung Nung leh Falam pan Lal Hninte kiteel in, Insein ah Special Course kah ding a cih pen Special course hilo-in Regular course kahsak in a lawm dangte in sangkah zom zo loin khawl uh a, Kam Khaw Thang bekin sangkah zom suak in, 1956 kum in a tuam vilvel in B.Th degree kipia hi. March 19, 1957 ciangin Tedim Baptist Association (TBA) General Secretary semin, kum 2 sung GS a sep sungin Tedim Labu nihvei hong puah hi. 1960 kum ciangin Myanmar Bible Societyte' sehna tawh kizui-in Zolai Lai Siangtho tei hong kipan a, Late, Isaiah, Piancil cih bangin hong sem toto hi. Thuciam Lui (OT) pen 1976 kum in zo a, Thuciam thak (NT) pen 1983 kumin zo leuleu hi.
A nu leh pate Tapidaw innkuan pan khangkhia hi a, Tonzang ah sangkah in a om sung Dec.15,1939 kum in Rev. Vial Nang in Tonzang gam Kongpi lui-ah tuiphum hi. Febuary 17,1959 kum in TBA kumcin khoppi a 12 veina Phaiza khua panin Siampi za (Ordination) kipia hi. Pasian nasep leh lai lam nasep thuah in nasem toto a, 1980 kum ciangin Zomi Christian Literature Society (ZCLS) hong piangkhia in, tua lai-ah 1984 pan lai nasep sem to suak leuleu hi. Sangmangte nungzui-in Tedim kiim tengah Gospel pai kawikawi a, mangkam leh manglai siam ahih manin Sangmangte kampau phensak hi. Laibu zong nam 5 bang thoh khin ta hi. Zogam bek hilo-in khamtung gam buppi Tuiphum Pawlpite thudotpi muanhuai khat hong suak hi.
1999 kum ciangin ama nasepna leh service tungtawn in thupi leh minam pawlpi adinga kipiakkhiatna leh a sepnate pahtawina in Yangon Evangelical Bible Seminar (EBS) sangte in Doctor of Divinity (D.D) degree pia uh hi. A sih Zomi Pasian nasem Siate sungah a kum tam pen khat hi-in Pasian nasepnate zong ahih theih zahin mapang hi. Yangon (TBC-Y) pawlpi ah member in om a, kum 2010 in a zi S/M Niang Khan Ciin in nusia hi. A zi nutsiat hangin, atate in kem in Yangon khuapi ah teng hi. A zi tawh Pasian thupha tapa 4 leh tanu 2 nei hi. A tapa u bel Nung Khan Kham kum 1990 in Thailand Bangkok ah Electric mei hangin hong nusia khin hi. Pasian nasep sungin Tuiphum mimal (1235) tuiphum a, Nupa kop kiteensak (letthat) kop (41) tengsak hi. Tedim Lai Siangtho mangkam in hong letkhia masa penpen Rev.Dr. Kam Khaw Thang Zomite-in pahtawina kong pia uh hi.
Kam Khaw Thang gelh:
- Khamtung gam sangmang masa pen Dr.Carson tangthu bu (2003)
- Tedim gam (TBA) Siate' Kipawlna Laibu (2004)
- Zogam Tuiphum Pawlpi tangthu (1999)
Theih ding: Hih a tunga Sia Thang' kammalte leh a tangthu tomno pen Rev. Job Thawngno gelh, ''Tedim Lai Siangtho hong bawlsak Rev. Dr. Kam Khaw Thang' Pianzia leh Sepzia'' cih laibu pan ahi hi. Adang tampitak om.
Sia Thang'zat kammal Jesu hilo Jesuh, Khris hilo Khrih, Khasiangtho hilo, Kha Siangtho, Laisiangtho hilo, Lai Siangtho, leh hilo leh, Kam Khua Thang hilo, Kam Khaw Thang... cihte ama' zat ahi hi.
Zolai Lai Siangtho hong teikhia khat ahihna tawh TBA, ZBC, BBC, BCCte in a muan' khat uh hi a, sawm-a khat citak tak-a a pia hi a, ama' hoihna, ginatna tuamtuamte a suut nuam ka hi kei hi.
1991 leh 1998 kikal sung hun khat lai-in, Sia Thang Khen Pau (Pasadena, California) in Sia Kam Khaw Thang' thu, hong gen khat ka phawk lai hi. A thu a them a nengin ka ciamteh thei nawn kei hi. A man lo a om leh, amah'n hong puapha kik thei ding hi.
Sia Thang Khen Pau' inn pen Bo Aung Kyaw Street, Yangon ah om hi. Khua zan ta, 11:00 p.m. bang ahi ding hun lai takin kong hong kikiiu hi. A hon' uh leh Sia Kam Khaw Thang na hi hi. Amah pen inn lam (Tedim lam) pan-a hong tung hi a, ama' omna (Yangoon-a a omna) zong tung nai loin, Sia Thang Khen Pau' inn ah hong tung suak pah na hi hi. "Inn lam pan lai hong kikhak, hong pua ing. 'A thupi, a thukin hi; na piaksak pah in,' hong kici ahih manin hong pia pah hi ing," ci-in a lai puak pen pia hi. "Tu phot in; niangtui khawng i bawl kei ding hiam?" a cih uh hangin, "Inn zong tung nai lo ka hih manin na pai pah ning," ci-in pai khia pah hi. Zan kim hi ta hi.
Sia Thang Khen Pau in hih thu, gen thei zel hi. Sia Kam Khaw Thang thupi a sakna hi. Khua zan khin ta, khualzin hi sawnsawn ahih manin gim ding hi. A omna ah paisuak photin a zing teh tua lai pen pia pan leh zong, kuamah in mawhsak thei lo ding hi. Amah a ngap kei leh zong, mi khat sawlsawn in piasak leh zong kuamah in mawhsak thei lo ding hi.
Lai a na puaksak ding saang zo ahih manin lam kal ah man'suah loin keemcinga, a ngah dingte in a ngah hamtangna ding ngaihsut masa bel in nei hi. "Thukin hi-a piak pah ding" cih thu ahih manin, Yangon a tun' phetin ama' omna zong tung nai loin, a ngah dingte kiangah ama' pumpi mahmahin pia pah hi. A ettehhuai thumanna, cihtakna hi.
Pu Kam Khaw Thang (Rev Dr.) a luanghawm koihna ding mun
Hih thu leh hih mun pen Tedim khuapi, Myoma veng a Tuiphum pawlpi CMBC ii ngaihsut siamna thu hoih ahi hi. Zomite khuamial pan khuavak hong puak Cope Topa ii han pen, Khalkha khua-ah om vetse mawk a, pammaih mahmah hi. Hih hangin zong Tedim sang Khalkha in thupha ngahzaw hiam a ci zong ki-om hi. Hi thei leh bang bel Cope Topa guhte/han zong Tedim lamah pua kik thei ding lehang a lunggulhhuai mahmah thu khat ahi hi.
Japante in, Japan gal lai-a, a galkapte uh ii guh them nangawn, tam veipi zongin Tedim ah hong pai uh hi. US gammi Pasian nasem, leitung nasem mi tampi takte ii luanghawmte US in a gam uh-ah pua kik uh hi. A luang a ngah theih nawn lohte uh a vanzat luite uh, gtn. lupna, singkuang, meivak, laibu cihte nangawn dongin a gam vuah pua kik hamtang uh aa, minampi ahih lam uh kilang mahmah hi. Hih bangin a vaihawm thei thu ngaihsut siam Zomi sungah Pasian in hong omsak ahih manin, nampi i hih lam kilang khia semsem a, lungdamhuai mahmah hi. A tawpna ah, leitung thulam pan en mah hi lehang zong hihte pen tourist attraction nam khat mah hong suak thei lai ding hi.
REV. DR. KAM KHAW THANG' TANGTHU TOM
• October 17, 1927: Tuithang ah suak (Pu Sim Tung Nung + Pi Ciin Za Dim)
• October 18, 1936: A pa in Khristian suahpih.
• May 18, 1972: A pa'n sihsan (kum khat phakma a Nu si)
• June 1937 - March 1941: Tonzang ah Zolai tan 4 dong kah
• September 11, 1938: Rev. Vial Nang in tuiphum
• June 1941 - March 1942 : Tedim Manglai sangah Tan 4 dong kah
• June 1945 - March 1947: Tedim Manglai sangah Tan 6 dong kah
• June 1947 - December 1950: Nelson Lai Siangtho sangah kah
• June 1952 - March 1956: Insein Lai Siangtho sangah kah
• June 1956 -December 1956: Hakha Lai Siangtho sangah sem
• May 4, 1957: Sister Niang' Khan Ciin tawh kiteeng.
• February 1957 - February 1960: TBA Secretary sem.
• 1960 - 1982: Tedim Lai Siangtho tei
• April 1984 - 2006 : ZCLS laitei.
• March 30, 2017 8:30pm ( 7:30pm IST) in Yangon ah hong nusiatsan ta hi. A luang hawm pen May 1 ni sun nai 12:00pm in Zangkong pawlpite tawh hun bawl khawm ding uh a, tua aman ciangin a kivuina ding a kibawl kholhna Tedim khuapi ah Tedim ah a luanghawm kipua to pah ding a, CMBC (Cope Memorial Baptist Church) Campus, Myoma Veng, Tedim ah kivui ding hi.
Source: Source: FZI. Group mail pan Mar 27, 2007 ni-in Taang Zomi gelh hi & Job Thawngno
* Rev. Dr. Kam Khaw Thang, B.Th, D.D