Saturday, 30 December 2017

UNESCO PANIN ISRAEL IN A KIDOKKHIATNA DING NOTICE PIA

UNESCO PANIN ISRAEL IN A KIDOKKHIATNA DING NOTICE PIA
Dec. 30, 2017: US nungzuihna dingin United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) panin kidokkhiatna (withdraw) dingin Israel in notice file ta hi. Israel in East Jerusalem a ukkhumna a gensiatna hang leh 2011 in full membership a piakna hangin 2011 khit nung Israel in UNESCO nakpi takin mawhsak hi.
UNESCO Director-General pi Audrey Azoulay in zan in UNESCO panin Israel in kidokkhiatna dingin thukhensatna a bawlna hangin poi kisa mahmah hi ci hi. Siamsinna, ngeina leh science lamsang laptohna dinga kibawl UNESCO ah 1949 panin member a kihel Israel in UNESCO a mun man nei hi ci-in gen beh hi.
Israel leh US in UNESCO panin kidokkhiatna dingin zaksakna "withdrawal notice" kici October kha-in na pia uh a, Dec. 31, 2018 panin official in kidokkhiat ding ci napi UNESCO ah permanent observer mission ding na delh ding uh ci haihai lai dep uh hi. US Department of State in UNESCO panin kidokkhiatna ding zaksakna a piakin UNESCO pen "Israel langpang a khentuam nei" ("anti-Israel bias") leh "kipuahphatna poimawh a neih ding hi" ci-in ngawh hi. Tua khit a sawt loin Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu in UNESCO panin Israel kidokkhia ding a, UNESCO pen "kimanna nei lo theatre hi" ci hi.
UNESCO kitheihna pen leitunga mun leh go manpha kiluahsuk sawn omte (heritage) humbitna dinga a nasepna thupi diak a, tuate lakah World Heritage sites munte humbitna ding hahkat mahmah a, gam khangto laite (developing counties) ah pilna leh siam sinna ding lamsang nakpi takin nasem hi. May kha-in UNESCO in Jerusalem vai tawh kisai a resolution ah Israel in East Jerusalem UN resolution palsatin a ukkhumna nakpi takin gensia hi. July kha-in UNESCO in Israel in a ukkhumna West Bank a Hebron sunga om Old City pen a mangthang baih ding leitung bup mun poimawh (endangered World Heritage site) hi ci-in a ciamteh manin Netanyahu in UNESCO in Judah mite munte thusim loin awlmawh lo hi ci-in ngawh a, UN ah huhna sum $1 million piak kikhiam ding hi ci-in na pulak hi.
Hih bang thukim lohnate UNESCO sungah kigen veng a, UNESCO pualam ah kigen veng ngei lo hi ci-in UNESCO Director-General pi Audrey Azoulay in ci hi. "UNESCO member states sunga thukim lohna omte vote khiatna tawh kivengsak a, kitelsiam lohna ven'sakna ding kihona (dialogue), kipawl a nasepkhawmna (co-operation) leh kithuah a nasepkhawmna (partnership) tawh ni dang sangin kinak hanciam zaw hi ci-in gen beh hi.
#Behlapna: Israel ah UNESCO' World Heritage List sungah mun kua kihel a, tuate lakah Tel Aviv khuapi-a White City, Negev khua-a sehnel khuapi lak-a om Incense Route leh Mount Carmel a om human evolution kicihna munte kihel hi. US i cih pen member gam 195 kihelna, kum 78 a upa hi a, November 16, 1945 in kiphuankhia ahi hi. Thunei ut leh thukhel gam nih kidokkhiatna hangin a dau tuam ding hilo ahih manin a genhak leh gam khatin ek a ek a nek leh ek ne pah ngam leh gam khat leh minam khat a nengniam nuam ut leh dictator banga leitung bup kipawlna a thunei nuam teng kidokkhia mengmeng lai leh vaisiang zaw ding hi.
Source: Al Jazeera
@Thang Khan Lian #ZUNs

KUMPI LANGDOMITE BEISAKNA: ANALYSTS IN BANG HANGIN US LEH ISRAEL IN IRAN MAISAK ZO LO DING HIAM CIH GEN

KUMPI LANGDOMITE BEISAKNA: ANALYSTS IN BANG HANGIN US LEH ISRAEL IN IRAN MAISAK ZO LO DING HIAM CIH GEN
Dec. 30, 2017: US National Security Council (NSC) source in Sputnik kiangah Tel Aviv leh Washington in Iran gamtatna minsiatna (malign) dingin nasemkhawm mah uh hi ci-in gen hi. University of Tehran a professor leh political analyst Mohammad Marandi in Sputnik Radio kiangah bang hanga US leh Israel in Iran galbawl hiam cih gen hi.
Sputnik: Iran panin vauna/kihtakna "Iranian threat" kici Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu leh US President Donald Trump in kido ding hi a cih bang muhna na nei hiam? Iran gam gilo; dawi bang suahsakna (demonizing) dingin a hanciamna uh bang teng lawhcing ding uh hiam?
Mohammad Marandi: Iran dawi banga suahsakna ding hanciam den uh a, Iran galbawlte huhna pia den uh hi. Israel in Lebanon ukkhum ahih manin Lebanon' suahtakna dingin Iran in national liberation movement a gupna leh huhna a piak manin Hezbollah hong piangkhia hi. Hezbollah ten Israel a do-in Israel in a leh pian ciangin Lebanon nusiatsan hi. Tu-in Iran in Palestine mite gum a, Iran in South Africa ahi a Palestine ahi zongin minam deidantuamna (apartheid) a kipat cil panin gum hi. Tua hangin Iran hong kigalbawlna kipan hi.
Kei ngaihsutna ah tu nai diakin Israel in Syria ah kumpi langdo kipawlnate (extremist groups) a gupna pen Saudi Arabia cihte tawh kipawlin Middle East panin huhna pia uh hi. Tu-in al-Qaeda, al-Nusra Front cihte Syrian-Israeli border a om uh a, a liamte (PM Benjamin Netanyahu') Israel regime in na kem in na don hi. Tua gamgi kiim mah ah IS (Daesh) om napi Israel in IS leh a pawlte khat vei beek kap ngei nai lo hi. Israel ten Syria thanemna ding hanciam a, a beisa kum nih panin Hezbollah, Russia, Iran leh adangte huhna hangin Syria gam-a lumpi langdote Syria leh Iraq ah zo uh hi. Tua hangin Israel in a thanem kisakna lungsim nei hi. Saudi Arabia tawh a kipawlna uh sawt mahmah ta ahih manin US leh Israel pangkhawmin a kimuhtuahna hangun bangmah kilaihna piang tuam lo dingin ka ngaihsun hi.
Sputnik: US leh Israel' geelna pen Middle East ah Iran' gamtatna ngim ding cih ahi hi. A geelna bangun semkhia le uh Middle East kiim a gam khat leh khua leh tui leh a kiim ah buaina (local conflicts) piangsak lo ding hiam?
Mohammad Marandi: He, hi kik zel mah hi. Western media ah na muh tawh na kibang lo a, a media uh a man loin mi thuzawhna ding leh upsak ding leh mi daihsak ding (to silence) ngimna hi. Middle East kiim ah US leh a pawl ten IS (Daesh) gum in huh uh hi. Americans pawlkhatte kiangah hih thu ka gen ciangin thangpai uh hi. 2012 in Judicial Watch in a suahkhiatsak USte Defense Intelligence Agency (DIA) documents pawlkhat en lecin US leh a pawl ten Syria ah kumpi langdo kipawlnate buai kipat cil panin huhna a piakna thu uh tuang hi. Kumpi langdo kipawlnate (extremist groups) Syria leh Iraq gamgi teng ah gamtang uh hi.
Hih banga kumpi langdo kipawlnate a khuanungin ISIS ahih kei leh amau leh amau Islamic State hong kici uh hi. DIA director lui leh President Trump' head of organisation (DIA) a national security adviser lui General Michael Flynn in nung diakin Al Jazeera ten a interview na-ah US in Middle East kiim ah a pawlte thukimna tawh lawptakin huh dingin thukhensatna bawl hi ci-in a gen banah thuman tawh lahna ding (evidence) tampi omte lakte WikiLeaks documents leh emails in Saudi Arabia leh gamdang ten 2014 panin ISte a huhna thu kitel hi. Tua loin US Secretary of State lui John Kerry in Syria kumpi langpangte (opposition activists) tawh a sim in secret meeting a neihna thu zong a gen banah President Assad tungah nawhna bawl ding leh do dingin IS ten Damascus a manawh theihna dingun US ten ISte huhna kipia hi ci-in gen hi.
Tua ahih manin ISte khan'na ding leh hatna dingin US kigolh in huhna a piak bek tham loin al-Qaeda leh al-Nusra Front terrorists-te hatna dingin US in huhna pia hi. Tua banah, ka gensa bangin Israel zong al-Qaeda huhna pia-in a kigolh banah a gamgi ah ISte om den napi dai om hithiat in kap ngei lo hi. Tua ahih manin kumpi langdo kipawlnate zawhna dingin Iran in Syrian government tungah huhna pia hi. Tua mah bangin Russiate, Hezbollah group-te leh Iran, Syria leh Russia gamte gualzawhna hangin Syria ah kumpi langpang a kipawlna tuk a, tua mah bangin a lo thei loin Iraq ah tuk uh hi.
Syria government do IS galkap a tam mahmah hangin Iraq government zong ISte thuaklah in tuk man dek tak hi. IS ten Syrian government zo hi leh a galkapte uh Iraq kumpi do dingin sawl ding uh hi. Tua loin kumpi langdote hangin Lebanon dinmun zong kihtakhuai mahmah ding hi. Iran in Iraq government leh Syrian government a huhna hangin kumpi lando kipawlnate kizawhna dingin huh ahih manin hih thu hangin Iran, Saudi Arabia leh US kikal ah kitelsiam lohna lianpi piangsak beh hi.
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs
Photo 1: Iran galkapte
Photo 2: Tu-95MS in Syria ah terrorist-te vankoihna munpi KhA-101 cruise missiles tawh a kapna

US TEN DIER AZ ZOR PANIN ISIS MAKAITE TUAHKHIA KIK LEULEU

US TEN DIER AZ ZOR PANIN ISIS MAKAITE TUAHKHIA KIK LEULEU
Dec. 30, 2017: US helicopters ten IS makai lubawkte Syria gam-a Deir Az Zor province sung mun tuamtuam panin Syria leilu lam mun bitna munah hemkhia (evacuated) uh hi ci-in mit tawh thupiang mu ten gen uh hi ci-in Syrian SANA news agency in suaksak hi. SANA reports in a genna US helicopters ten IS makai a hepkhiatte uh Kurdish rebels leh US galkapte tu lianin a omna mun al-Hasakah province ah Nilaini in puak uh hi ci-in gen beh hi.
Sources in a genna ah US helicopters bang zah hiamte omna ding nei lote tawlkhat sung kikoihna al-Saad camp ah niam cikin leengin (conducted low-altitude flights) al-Hasakah province leilu lam-a om al-Hasakah Dam ah bawh in IS makai a puakkhiatte uh US in a phuankhiat leh galvan tawh huhna piak uh New Syrian Army (NSA) kicite omna munah puak uh hi ci uh hi.
A beisa in zong SANA in US helicopters ten IS makai 47te Medecins Sans Frontieres (MSF) siavuan ten gamnuaimi liamte a kepna uh al-Hasakah ah va puak ngei uh hi ci-in mit tawh mute genna sources panin suaksak ngei hi. A beisa khate ah Syrian government in US in Syria a kumpi lehdo ISte leh terrorists groups tuamtuamte intelligence huhna kihelin huhna tuamtuam pia in Syrian armyte omna mun a suam theihna dingin huhna pia den uh hi ci-in ngawh mun mahmah ta hi. Syria government in US air power (vanleng) zangin mun tampi Syrian army-te suksiatna ding panin humbitna dingin hemkhia den uh a, Syrian army ten terrorists omna mun a nawk ding ciangun US ten terrorists-te huhna pia uh a, terrorists ten Syrian army-te 'accidental' attacks kici tawh a suamna dingun na huh mun mahmah ta hi ci hi.
Tu kal bulin zong Syrian government in US makaih gam 70 val kipawlkhawm "US-led coalition at the UN" kici ten IS/Daesh a om laite/suakta laite (remnants) tawh thukimna (deals) bawlin gamta khawm in kipawlkhawm uh hi ci-in ngawh hi.
December kha kim in zong Russian Ministry of Defense in US-led coalition ten al-Hasakah-based camp zangin "New Syrian Army" kici terrorists/jihadist militants-te training pia uh hi ci hi. Refugeete teci pan'na panin Russian intelligence in a genna ah al-Hasakah pansan camp ah IS leh al-Nusra Front terrorist tawh kipawl a kizopna nei gamnuaimi 750 bang om uh hi ci hi. October 2007 in Kurdish rebels makaih rebels tuamtuam kipawl Syrian Democratic Forces (SDF) ten Syria gam-a ISte khuapi Raqqa a nawk lai un Raqqa panin US galkapte huhna tawh IS galkapte 400 kikhemkhiate FSA ah lut uh hi. US-led coalition spokesman in Russia galkapte ngawhna nial a, Sputnik news kiangah "kimanna nei lo" hi ci hi. Deir Az Zor province i cih pen tu lianin Syria ah ISte hatna leh omna mun omsun hi a, Syria galkap ten Russiate huhna nawh a nawkna mun uh ahi hi.
US-led coalition in hih bang ngawhnate a nial den hangin Obama' administration hun lai pek panin US media tampi mahin US ten rebels leh terrorists groups-te a huhna, Pentagon in galvan leh training a piakna thu om den a, helicopter tawh galvan ISte a khiatna uh muh ding video zong tampi om hi. Trump' administration in Obama' administration policy mah a zuizui hi lel a, a nasia zaw in a huhna a pia hi bek hi. Syria buaina zong US makaih nitumna gam ten 1980s ma pekin Syrian President Bashar al-Assad' pa Hafez al-Assad in President a let lai pekin kumpi laihna dingin (regime change) ding na pan ta uh a, lawhsap den uh hi. March 15, 2011 panin US leh nitumna gamte huhna piak leh a vanzat uh rebels leh terrorists ten Syria kumpi thau tawh do-in laih ding hong kipat manun tualgal hong piang ahi hi.
Source: Sputnik and Wikipedia
@Thang Khan Lian #ZUNs

Friday, 29 December 2017

Unmindful of history: on Biren Singh and Manipur

Unmindful of history: on Biren Singh and Manipur

By. Dr. Kham Khan Suan Hausing

The Chief Minister of Manipur, N. Biren Singh (in photograph), dares to do things differently. Unlike his predecessors, he has invested a great deal of time and energy in symbolism and in building a tribal-friendly image since he led the Bharatiya Janata Party (BJP) to capture power in the State.

The tribal issue

Given that the BJP won only 21 seats against the 28 seats won by the Congress in the 60-member Assembly in the 2017 elections, Mr. Singh has to make a special effort to maintain a stable coalition government of 21 BJP, four Nagaland People’s Front, four National People’s Party and one Lok Janshakti Party MLAs. He has to tread cautiously as he inherited a troublesome legacy from his predecessor, Ibobi Singh, whose government passed three controversial bills in August 2015 — the Protection of Manipur People Bill, the Manipur Land Revenue and Land Reforms (Seventh Amendment) Bill, and the Manipur Shops and Establishments (Second Amendment) Bill — which upset the tribals and led to violent protests. Against this backdrop, Mr. Singh’s most formidable task was to bridge the hills-valley divide.

However, Mr. Singh has created a political storm of sorts by inaugurating the Zou Gal Memorial Cemetery on December 19 at Behiang, an important trading outpost on the India-Myanmar border, and also laying the foundation stone for the Maharaja Chandrakirti Memorial Park at Chibu (locally known as Chivu) around 2 km away from Behiang.

Intended to commemorate the valour of 94-odd Zou martyrs who sacrificed their lives fighting against the British attempt to forcibly deploy them as labour corps during World War I, the memorial was intended to symbolise the independence and lordship of the Zo people over their land. On the other hand, Chivu and the name of Maharaja Chandrakirti Singh evoked a sense of betrayal of trust among the local people. This is because one of their powerful chiefs, Go Khaw Thang, died in 1872 in jail after he was ‘treacherously seized’ — to borrow words from Brigadier General Bourchier, commander of the Cachar Column of the Lushai Expedition (1871-1872) — on March 7, 1872 at Chivu camp by Chandrakirti’s soldiers led by Majors Thangal and K. Balaram Singh. The 2000 Meitei soldiers were enlisted by Major General Nuthall, the then officiating Political Agent of Manipur, as a part of the Cachar column.

In a distortion of historical facts, the Chibu Stone Inscription, subsequently commissioned by Chandrakirti, commemorates the successful completion of the British expedition as if it was a victory of the Maharaja over the tribals. Interestingly, the three stone slabs (each edifying the Maharaja, Nuthall and the two Meitei majors) are being used as a marker of the Maharaja’s, and by extension, Manipur’s border. This amounts to over-stretching the imagination as no Meitei king ever succeeded in extending their border and control over the ‘ferocious’ and ‘independent’ tribes beyond Moirang town, a fact supported by all colonial and local oral historical accounts. The state has given protection to the site in Chivu where the inscription was placed by passing an order in 1990 and included the inscriptions among the 49 monuments protected under the Manipur Ancient and Historical Monuments and Archaeological Sites and Remains Act, 1976. The Archaeological Survey of India seemed to be oblivious to these spurious facts when it accepted this problematic version in one of its publications titled Indian Archaeology 1987-88: A Review edited by its then director M.C. Joshi in 1993 (p.120).

Murmurs of protest

Possibly mindful of the past which continues to inform hills-valley relations in Manipur, neither the State nor the ASI has ever attempted to invoke the name of Maharaja Chandrakirti. In his attempt to develop the site into a tourism park as part of the larger exercise to develop Behiang and Chivu as the “second gateway to Southeast Asia” under India’s Look East Policy, Mr. Singh not only ignores this historical fact but also panders to majoritarian nationalism. In the process he opens up an old wound and hurts the sentiments of the Zo people.

Given that Chandrakirti was not particularly known for his successful military exploits, but for his cowardice and treachery in dealing with the Zo people along the India-Myanmar border, invoking his name would not be particularly useful for Mr. Singh in winning the hearts of the tribal people. His Facebook post about the laying of the foundation stone of Chandrakirti Park elicited mixed responses. While some applauded Mr. Singh for this bold gesture and already proclaimed him as a Meitei ‘nationalist’, ‘patriot’ and ‘hero’, tribals castigated him for his ‘insensitivity’ and asked him to ‘apologise’ to the hill people.

Rumblings in the various local social media indicate that the issue will not disappear any time soon. If Mr. Singh genuinely believes in Ching-tam Amani (hill-valley are one), he will need to respect and honour the Zo people in particular and the hill tribal people in general both in words and deed. The big question is whether Mr. Singh can navigate his politics in ways which would be capacious enough to transcend mere symbolism and genuinely accommodate tribal icons, sensitivity and autonomy aspirations or whether he will be increasingly integrative/assimilationist by embarking upon a majoritarian path. Time will tell.

Kham Khan Suan Hausing is professor, department of political science, University of Hyderabad

http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/unmindful-of-history/article22320391.ece

ZOMI/ZOGAM IT ING, KIPUMKHAT DING DEIH ING NA CIH TAKPI LEH...

ZOMI/ZOGAM IT ING, KIPUMKHAT DING DEIH ING NA CIH TAKPI LEH...
No khua leh kiim teng bek pau bek man hi ci-in na ultungsak phanphan det keei sangun global level ah Zomite zatte thupi sim zaw in, Zokam leh Zolai tampi saseh sat banga sat behbeh ding bekbek na zonzon sangun a kinang/khat a loh kim theih ding dan leh laipau khat zat kim theihna ding lampi ngaihsun zaw le uh cin Zomi kipumkhatna hat semsem zaw ding hi.

Paupi khat i nei zo zongin i pau leh ham a suakta zo tam ci-a tal sawn ngeungau liangin ka lungngaihngaih lai-in no lah no khua pau bekbek suaktak sak ding buaipih ngap mawk uh hi. Kampau tawh kisai German Language Society kici pawlin “Mutterspache” kici thukizakna March 1996 sungah, "... a beisa kum tul khat hun lai-in leitunga mihing million khat khawng a kiphak lai-in kampau tuamtuam tul sawm pan tul sawm-le-nga kal lak khawng om hi. Tu hun ciangin leitungah miling million 6,000 sangin kitamzaw a, ahih hangin kampau ahih leh million 6,000-7,000 kikal khawng bek kizang lai hi," ci hi. Tu-a kipan kum za khawng ciangin tu hun-a kampau kizang sung panin za-pai sawm kua tang kizang nawn lo dingin ki-um hi.

Alaska University Prof. Michael Kraus in a genna ah kampau lam pilna nei mite tuatna ah kampau 300 pan 600 kikal khawng pen mangpak lo ding hi. Tua lo adangte pen mang hak nawn lo ding hi na ci hi. Tu lai takin Australia gamah kampau nam 200 lak panin 135 pen a pau mang zah-a kingaihsun hita hi. A mang lo a kicite zong a sawt loin English in deep mang khin ding hi. A beisa kum za hun lai-in a ngal hat Spanish ten South America gam a lut lai un kampau nam 2200 val kizang a, tu ciangin kampau 600 kizang nawn lo a, tua sung panin 250 khawng mai lam khang khat sungin a beimang dingin kingaihsun hi.

Tua ahih manin India leh Kawlgam a teng kampau zang a tuamtuam ten mai lam hunah haksatna kituak peelmawh ding hi. Ei Zosuan sungah zong bang zahin i kampau tuamtuamte it in, i khiatlah mahmah hangin i khantoh tuam na’ng ahih khol kei leh i hanciam keeikai mawk hangin a phattuamna om tuan lo ding hi ci-in pu L. Keivom in na ci hi. Mizo pau leh i Zomi pau tuamtuam zang tengin paupi khat neihhuai mahmah ta a, i nei zo zongin i suakta/humbit zo takpi ding hiam cih pen ka ngaihsutna lianpi leh ka vei mahmah thu khat ahi hi. Zolai nangawn i at zia/i gawm zia kibang lo a, i it tenten a, suhum taw hum in i hum nuam zongin Radio thukizakna, vernacular language kumpi ciamtehna (India gamah ciamtehna ngah leh sin theihna nei tampi mah om ta hi) kei leh a phattuamna ding om lo hi.

Kawlgam bangah district khat beek nangawn ngah zo nai loin Zomi bek i cihcih hangin a kisuakta zo dingin a muh loh manin Rev. Khup Za Go in hih bang ngaihsutna a gelh/muhna lim takin na gen khinzo hi. Thu saupi na mu zaw hi cih kitel a, ama' thumuh sanga zaizaw i neih theihna ding leh Zosuan khempeuh (Mizo leh Zomi zong a suffix leh prefix bek kibang lo hi bek hi) i kipumkhatna ding a sunmang a gelh hi zaw a, utopian hilo in realist vai ka sa zaw hi. District nangawn ngah zo lo, Zomi nangawn ciamtehna tu dong ngah nai lo (a ut lo kitam nuam zaw lai dep), radio ah ei Zokam tawh thu kizakna nangawn khah khia zo nai i hih manin Zosuan pau tuamtuam khempeuh Mizo tawh gamkhawm thei leng paupi suak zaw dinga, kisuakta zo zaw dingin ka um hi.

Mizo pau tawh gawm ding i tang nial teta a, i ut vet kei leh i pau i lai zat dan a thak leh a tuamtuam ding phuankhiat behbeh loin i tamzaw zatte mah lim takin zangin, i pau i lai i zuun a, Zolai i ut bang tekin pheng gelh loin lai gelh dan kibang, paupi khat (common language) neih theihna ding i hanciam mengmeng kei leh i pau i ham zu bangin peeng gawp in, pau teng ban helh gawp/angkawm pau (adulterated dialect) suak ding a, pau leh lai kician nei lo minam hehpihhuai pen mi mangthang i suak ni hong tung peelmawh ding hi. Gamdang a om i tam banah namdang koppih dinga nei kitam sawnsawn zaw lai ahih manin i pau leh i lai bek hilo in i ngeinate humbit in, zang tangtang in, i zuun i puah kei leh khang khat khang nih khit ciangin mangthang peelmawh ding hi.

Khan'tohna ding ahih kei buang leh hun beisak a kinial, kiselna ding bekbek social media ah khahkhah loh ding pen picin' vai leh pil vai leh khan'toh vai zaw ding hi. I kibatna tampi omte puah in, i zuun leh zon' sangin i kibat lohna ding bekbek zonzon'na in kipumkhatna sangin kiphelkhapna ding piangsak zaw a, kikhenna ding lampi hong sialsak hi cih phawk ding thupi hi.

"Ek tam lua vok in gai zo lo hi."

- Thang Khan Lian

Tuesday, 26 December 2017

ZOMI SUNGAH MEDIA NASEP BAIH LO HI

ZOMI SUNGAH MEDIA NASEP BAIH LO HI

Zomi media sem i cih pen i hun tampi a bei banah gimna leh elna lo buang adang bangmah kingah lo hi. Thapiakna ngah malak sangin suk nawk, phei nawk, to nawk vive kituak a, hong mindaisak nuam ding bekbek leh politics thei pen dan vive pau lanlan teng kona leh elna kituak a, LST degree buaih sangpipi ngahte nangawn hong el nuam pen in pang zawsop uh hi. (biakna leh khamathang awlmawh man lo-a politics awlmawh leh vei na kitam bilbel vanglak hi). Kei hong selpho nuam luat manin Zomi media i muhna ci-a ka min tuangsak sese a poll bang bang biakna leh khangno kipawlna makai om zen hi. Hong el a tam semsem leh tha hong pia semsem a, ka news post-te a manthei pen ding ka hanciamna dingin tha hong guan semsem hi. Mi teng zaknop ding thu deih kaih leh news phuahtawm tam zaw gelh sangin kuamah zak nuam mel loh news leh thuman gen leng mual tam thawn zaw a, sawt kimang zaw hi cih upna ka nei hi.

US Presidential election campaign lai-in basket sunga apple muat nih teel ding (Trump vs Hillary) om a, a muat lo zaw pen Trump deihhuai ka sa zaw hi ci-in ka gum hi. Trump leh Republicans ka gupna thu ka post ciangin Conservatives leh anti-Democrats nong ci uh a, hong gensia na dim uh hi. Tua hunin Conservatives news source ka hah zat mahmah hangin hakai pahtak lungvei phatna news leh a val lua-a mi phat media vive hi cih tu'n ka tel semsem hi. Kum 4 val sung media ah thu ka khah a, Obama' era hunin ahihna bang leh ISte a galvan supply thu ka post khak ciangin anti-America, anti-US, anti-Democrats, anti-Obama, pro-Muslim, IS tawh kipawl, IS makai, Muslimte hi nong ci uh hi.

Trump' era in a tax reform bill lo buang legislation ah gualzawhna lian khat beek ngah nai lo a, US economy growth pen Obama administration panin a growth kizom suk hi a, a ciamteh tham dingin gamdangte GDP growth tawh teh a khang zek hangin tham nai lo hi. (India ah Congress government nunga government form Modi' government in economy growth a kisial hangin Congress hun a growth dem zo nai lo napi a kisialpih bangin Trump kisialhpih hi). Tua ahih manin GDP 1% kiim khawng bek khangsak Trump administration minhoih (credit) ka piak pah ding baih lua ahih manin zuau bulomtang news gelh hilo ka hih manin gen ding hoih ka mu nai kei hi. Kum kik ciangin GDP groth 2-3% hi ding a, van man khang vat leh kiam vat (inflation or deflation) khang lua ahih manin "Goldilock's economy" kici hi ci-in Dec. 13 in The Balance news ah tuang hi. Trump in 4% growth ding ciam hi (China GDP growth 6%, kum kik ciang 6.4 to 6.8 % ding kici leh India GDP growth 6.7%, kum kik ciangin 7.5% ding tawh na tehkak un).

Trump' hihna bangbang international news sources tuamtuam (kei sources zat zah val a tam zang Zomi media vik om ka mu kei hi, mangpau news na sim loh man uh hi bek hi) panin thu ka post ciangin anti-Trump, anti-US, anti-Israel, pro-Muslim/Islamic, pro-Democrats, Muslimte ci-in comments ah nong ngawh kawikawi kik zel uh hi. Lungsim kician bangmah nei lo, ut bangbang a pau lanlan, din'na kician nei lo huih mutmutna lam-a awn na hihna uh kitel a, politics taktak kan lo na hihna uh kitel semsem hi. Zan in Zomi social group nih ah khat panin a kilasawn thu kipost a, "Ngapikte mawtaw accident, mi thum bek si" cih thulu zangin news kipost a, a source zong tuang lo napi comments tam mahmah dep a, Kawl galkap tampi sihna lawp kisa a, good news ci-a comments tam mahmah hi. Myanmar galkapte "ngapikte", Donald Trump = Do Nang, AA Suu Kyi = Sut Cing, US Special Forces galkap 200 leh Myanmar galkap teng kisukhop ding uh ci-a news laih tawm/deih kaih leh pheng gelh ka hi kei a, a source kician om lo leh tuangsak loin ka tei sawn ngei kei hi.

Kilemna Kumpi pian'ni muak a, pawi kham Christian kici lanlan ngam napi na kumpite galkapte lom sihna ding nangawn deih ngaungau liang, na gam na lei nangawn uh it lo utong va-ak kineih, mit tawh na muh theih uh leh pian'na gam nangawn uh it lo a, gamdang leh US peuh it a kineih na hi lel tak uh hi. Saudi-led Coalition in Yemen ah, Russia in Syria ah nautang tung lam panin a kap ciangin a thahna thute ka muh ciangin kuamah anti-Saudis, anti-Muslim leh anti-Russia hong ci na om kei uh hi. Sial in siksik leh nek a thuah cih danin sial/ganhing tawh kibang mihing leh baak a bang kawikawi Zomite tam mahmah hi. Maizumhuai lua lai hong sa bek ing.

Ka news khahna Laibusaal, ZUNs leh Zomi United Forum WhatApp hi. Laibusaal pen page hi a, group bangin hong ki-add zong hilo a, member zong ki-add thei lo hi. (nong add hi hong ci om lai zen uh hi). Na sim nop kei uh leh member dingin hong kiguang thei lo, Like leh Following cih kigelhna mun ah Unlike leh Unfollow mek suk, in ZUNs leh WhatsApp ah Leave mek ziau le uh cin notification hong lutlut se lo ding a, na sim loh uh na kidah vet lo hi. Media teng anti-Israel, anti-Trump, anti-US ci nuam na hih leh no ading group/page thak pro-Israel, pro-US, pro-Trump phuankhia lel un. Media gal pulakkhum Trump na sialgup bangun a ut tengin zong a ut leh langpang theihna ding rights nei ciat uh a, media i cih freedom of expression omna mun hi. Dictatorship nuai-a khangkhia a dictatorship lungsim paikhia thei lo, majoritarian lungsim vom cinten a, dictatorship lungsim na paihkhiat mateng uh na muhna uh kawcip den ding a, na thu uh lah pai zo ngei tuan lo ding hi.

Politician khat na sial gup hangun hih cartoon bangin hong bawl hun tung peelmawh ding hi. Conservative leh Trump radical supporter media editor leh US leh Trump' personal spokesman hilo hi'ng cih na theih ding uh hong theisak nuam in hong zasak ing. Mi' el ding bekbek na hanciam zah un no sim nopte a source kician in hong tei sawn in, hong post ziahziah le uh cin na pawl ding uh kibeh hanhan ding a, a phattuampih zong om ding hi. Kei pen pulpit tunga ut bangbang gen a awngawng a, Amen ngah ding kilamen leh ka thugen khempeuh haipih ding a mi khemkhem politiciante hilo hi'ng. News source tuang linlian sanga khualak a thuleng na zak teng news na saksak lai teng huih mutmut na lam a na hawi den ding hi.

Zomite lakah Media nasep pen Pulpit tunga ut bangbang gen ziauziau a gilpi ading muhna piang lo a, elna leh kona lo buang tam kingah lai lo ahih manin baih lo hi.

Lungdam.
Thang Khan Lian

UN AH BUDGET KHIAM DING MINHOIH LA-IN HALEY IN UN BUDGET PIAK KIKHIAM BEH LAI DING HI CI

UN AH BUDGET KHIAM DING MINHOIH LA-IN HALEY IN UN BUDGET PIAK KIKHIAM BEH LAI DING HI CI
Dec. 26, 2017: A beisa nungal khat sungin Trump administration in UN ah huhna a kipiak bangin UN in US thu a zuih ding hi cih kampau li vei zang hi. A masa pen dingin UNSC ah US in Israel khuapi dingin Jerusalem a ciamtehna a vote 14-1 in a nial khitin Trump, tua khitin UN a US ambassador Nikki Haley in vauna bawl hi. Tua khitin UNGA resolution vote khiat ma-in Trump in, "A ut uh leh hong langpang in vote khia uh hen. Sum zat loh leh piak nai loh tampi kikem lai hi," ci in US budget khiam dingin vau kik hi. UNGA ah vote 128-9 in US thukhensatna a kilangpang khitin Haley in hong langpanga vote khiate min kila ding hi ci-in vauna bawl a, US tung panin sum ngah ten US langpang a vote khiate phawk un ci-in UN ah hong zahtak lote tungah ka et dan uh tuam ding hi ci kik hi.
Nipini in United Nations in 2018-2019 budget dingin $5.4 billion zat dingin thukimna a neih khitin Ms. Haley a statement bawlna ah US in UN a huhna $285 million kikhiam suk dinga, maban ah kikhiam lai ding hi ci-in vau kik hi. "American mite citna phatuammna ding leh utcik lohin kikoih nawn lo ding hi. US meetna/deihna (interests) ding humbit in UN hatna dingin ka pan'na uh khan'sakna ding kibawl ding hi," ci hi. Haley hih banga a pau cilna hilo a, January in a zaa a let cil in zongin business ka bawl zia uh kilaihna na mu ding uh hi ci-in US in UN ah a sum piak zah na kisialhpih ngei hi.
UN Secretary General António Guterres in UN a organization pawlkhat nasepna hatzaw ding hi ci hi. Ahih hangin US sum piakkhiat leh gamvai lamsang a hehpihna neite (political sympathies) kizopna hangin kum 72 a upa leh Galpi Nihna khit nunga kiphuankhia UN (Trump in social club a cih) nasepna thahatna thanem tuam ding hi. Trump gum mi tampi in UN pen anti-American bangin upmawhna nei uh hi. Zan in Trump gum Brietbart News in US in UN ah a sum piak $285 million budget khiam ding hi cih a muh uh ciangun mi pawlkhatte lungdam uh a, pawlkhat ten huhna piak khawlsan ding deih uh hi.
Trump' ngaihsutna thukimpih lo ten bel America in thatang/vauna (coercive) zangin hih bangin a vauna hangin US langpang dingin na kisem zaw dinga, Trump in ama patsa huhna sum a khiam hangin gamdang ten a gamtatna etteh lo ding uh hi ci uh hi. "Trump administration ciamteh tham om pen international institution tawh zuih dinga om rule-bound system kici thudon lohna hi. Hih bang thukhensatna hangin bangmah meetna ding kingah kik lo ding hi," ci-in Council on Foreign Relations a senior fellow Steward Patrick in ci hi.
International syrtem ah rule-bound system i cih pen economic golna leh tehna tuamtuam tawh etna panin UN Charter article ah zuih ding thukhun om a, leitung ah US economy golpen ahih tawh kituakin UN 2016-2017 budget dingin S 5.4 billion lak panin 22% i.e. $ 1.2 billion sik hi. Tua mah bangin UN peacekeeping operations adingin 2017-18 kikal a zat dingin June kha-in a budget $ 6.8 billion lak panin US in 28.5% sik ding hi. Tu-in Haley in UN budget adingin US in a sik $ 500 million val ta ahih manin kikhiam lai ding hi ci-in vauna bawl hi.
United States Mission in US budget sik zah khiamna dingin across-the-board cuts kici kihel in khualzinna, consultants leh operating lamsang a sum zatna a beite huhna sum piak khiam ding a, tua loin New York khuapi-a UN headquarters ah sum tampi bei dinga leased space kici a zat ding sum beite huhna a piak khiam ding hi ci hi.
Human rights groups in US in hih bang huhna sum pia khiam ding a pulakkhiat khit nungin UN in major abuses a etcikna leh emergencies omte huhna a piak bang teng nawngkaisak kha ding hiam cih tuatna kinei lai hi ci-in Haley' thugen a thukimpih lohna gen uh a, pawlkhat ten US in huhna sum piak hong khiam beh leh kilang zo ding hi ci-in a lunghimawhna thu gen uh hi.
United Nations a Human Rights Director Louis Charbonneau in bel, "UN ah nasemna hatsakna ding leh a kisam lo a zatna beisakna ding pen a dik lohna om lo hi. Ahih hangin UN in etcikna (monitor) a bawl theihna, thukanna, human rights palsatna, numei, leitung bup-a pasal leh naupang nuntakna a humbitna dingin a nasemna kuamah in ciantan'na hong bawlkhum thei lo ding hi," ci hi.
#Bottom line: Trump administration in UN ah huhna sum piak ding a khiam pen UN Charter article a rule-bound system palsatna hi a, Dec.3 in galtaite leh gambeelte huhna dingin UN Migrants and Refugee Pact panin US dokkhia a, June 1 zong climate change leh global warming dona dinga kibawl gam 195 thukim in a suai kaihna leh gam 171 kipawlna Paris Climate Accord panin US dokkhia hi. Trump administration pen natural disasters (tuikhang, menciim, mumei kang, huihpi, natna hileng hanga dongtuakte) leh cimawh beidong, tagah, galtai leh gambeelte huhna ding a tavuan kihta in kigilkhiat khat khit bawlbawl hi zaw napi UNHR phattuampih leh UN sum tawh kiphakvak a, nungta leh phattuampih Zomi tampi a pakta pen in pang zawsop uh hi. Zawsop Nuntakna 
Source: The New York Times
@Thang Khan Lian #ZUNs

Show More Reactions

Friday, 22 December 2017

ISIS TEN US LEH AUSTRALIAN ADVISERS-TE HUHNA TAWH IRAQ AH MUSTARD GAS ZANG UH HI CI

ISIS TEN US LEH AUSTRALIAN ADVISERS-TE HUHNA TAWH IRAQ AH MUSTARD GAS ZANG UH HI CI
Dec. 22, 2017: Islamic State (Daesh) terror group ten chemical weapons nam khat ahi "mustard gas" kicite US leh Australian military advisers-te tawh kipawlin Iraq army units-te tungah zat khum uh a, tua hangin Iraq galkap 20 val in liamna tuak uh hi ci-in US media in report hi.
IS ten US leh Australian adisers-te tawh kipawl in mustard gas a zat uh pen Nipini a thupiang hi a, Iraq galkapte 25 in liamna tuak uh a, foreign advisers liamna tuak om lo hi ci-in US media CBS news in gen hi. Iraq galkap ulian nih in CBS newste kiangah, "Hih thupiang hangin mustard gas tawh galkap ten suamna a tuah kik uh leh kikepkholhna dingin nak tuamna dingin gas mask galkapte tungah kipia hi," ci-in gen hi.
Tu kha bulin zong Mosul khuapi-a municipality chief in Sputnik newste kiangah IS terrorists ten siktum bomb (shells) leh sih theihna gu (poisonous gas) zangin nautangte leh government galkapte tungah zang uh hi ci-in gen hi. IS ten March kha-in zong Mosul khuapi ah chemical gas na zang ngei uh hi.
#Behlapna: 1980s in US in Saddam Hussien a piak chemical weapons (mustard gas) Iran-Iraq War lai-in na zang ngei hi. Russian Defense Ministry in terrorists-Islamic State (known as Daesh) leh Nusra Front ten Syria ah zong sarin gas leh mustard gas zang uh hi ci hi.
Source: CBS News, Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs

UN JERUSALEM COUNCIL VOTE: KUA GAM TEN VOTE BANGCI KHIAT

UN JERUSALEM COUNCIL VOTE: KUA GAM TEN VOTE BANGCI KHIAT
Dec. 22, 2017: Donald Trump in Dec. 6 in Israel khuapi dingin Jerusalem khuapi a ciamtehna a khensatna pulak khit in UN Security Council (UNSC) ah Egypt-sponsored draft resolution Dec.18 in UNSC ah kiluikhia a, UN resolution omsate palsat in Israel khuapi dingin Jerusalem a ciamtehna kimanna leh kizatna om lo (null and void) a, resolution palsat in gam kuamah in Tel Aviv panin Jerusalem ah diplomatic mission (embassy) laih theih lo ding hi cih kithukim ahih manin UNGA ah vote khiatna zan in kinei kik uh hi. UNSC ah resolution US in a veto power tawh dal a, UNSC member 14 ten UN resolution gum uh hi.
Tua hangin zan in UN General Assembly (UNGA) emergency session ah resolution vote khiatna om kik a, gam 128 in resolution thukim in vote uh a, gam 9 in a thukimpih lohna uh vote khia uh a, gam 35 lai din' in vote khia lo (abstained) uh hi. UNGA ah US thukhensatna deih lo ten "huge majority vote" in resolution thukim uh ahih manin US bek in Israel khuapi dingin Jerusalem a ciamtehna in a thukhensatna (unilateral decision) zatna ding leh kimanna ding om lo ("null and void") suak hi. [*UNGA ah UNSC permanent member 5 ten veto cih bang nei lo uh a, UN body member gam 193 lak panin a tam zaw thukhensatna kila hi).
General Assembly vote ah results:
*UN resolution deih a vote member states 128te:
A: Afghanistan, Albania, Algeria, Andorra, Angola, Armenia, Austria, Azerbaijan
B: Bahrain, Bangladesh, Barbados, Belarus, Belgium, Belize, Bolivia, Botswana, Brazil, Brunei, Bulgaria, Burkina Faso, Burundi
C: Cabo Verde, Cambodia, Chad, Chile, China, Comoros, Congo, Costa Rica, Cote d'Ivoire, Cuba, Cyprus, Democratic People's Republic of Korea (North Korea), Denmark, Djibouti, Dominica
E: Ecuador, Egypt, Eritrea, Estonia, Ethiopia
F: Finland, France
G: Gabon, Gambia, Germany, Ghana, Greece, Grenada, Guinea, Guyana
I: Iceland, India, Indonesia, Iran, Iraq, Ireland, Italy
J: Japan, Jordan
K: Kazakhstan, Kuwait, Kyrgyzstan
L: Laos, Lebanon, Liberia, Libya, Liechtenstein, Lithuania, Luxembourg
M:Madagascar, Malaysia, Maldives, Mali, Malta, Mauritania, Mauritius, Monaco, Montenegro, Morocco, Mozambique
N: Namibia, Nepal, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Niger, Nigeria, Norway
O: Oman
P: Pakistan, Papua New Guinea, Peru, Portugal
Q: Qatar
R: Republic of Korea (South Korea), Russia
S: Saint Vincent and the Grenadines, Saudi Arabia, Senegal, Serbia, Seychelles, Singapore, Slovakia, Slovenia, Somalia, South Africa, Spain, Sri Lanka, Sudan, Suriname, Sweden, Switzerland, Syria
T: Tajikistan, Thailand, The Former Yugoslav Republic of Macedonia, Tunisia, Turkey
U: United Arab Emirates, United Kingdom, United Republic of Tanzania, Uruguay, Uzbekistan
V: Venezuela, Vietnam
Y: Yemen
Z: Zimbabwe
*Resolution langpang a vote khia member state kuate:
G: Guatemala
H: Honduras
I: Israel
M: Marshall Islands, Micronesia
N: Nauru
P: Palau
T: Togo
U: United States
*Resolution panin a kidaangkoih a lai din' in a vote member states 35te:
A: Antigua-Barbuda, Argentina, Australia
B: Bahamas, Benin, Bhutan, Bosnia-Herzegovina
C: Cameroon, Canada, Colombia, Croatia, Czech Republic
D: Dominican Republic
E: Equatorial Guinea
F: Fiji
H: Haiti, Hungary
J: Jamaica
K: Kiribati
L: Latvia, Lesotho
M: Malawi, Mexico
P: Panama, Paraguay, Philippines, Poland
R: Romania, Rwanda
S: Solomon Islands, South Sudan
T: Trinidad-Tobago, Tuvalu
U: Uganda
Donald Trump in UNSC leh UNGA ah US huhna sum (aid) ngah napi a langpanga vot khiat huhna sum piak khiam dingin a vaute lakah tu kum sungin USte huhna millions dollars piak dingin a ciam hi napi US thukhensatna langpang teitei a vote khiate leh huhna a ngah ding zah uh: Afghanistan $977 m, Ethiopia $938 m, Jordan $813 m, Nigeria $681 m, Yemen $573 m, Iraq $530 m, Pakistan $485 m, Somalia $416, Congo $393 m, South Africa $354 m cih bang ahi hi.
Source: Al Jazeera; UN, USAID
@Thang Khan Lian #ZUNs

Show More Reactions