Thursday, 23 December 2021

THE CHRISTMAS TRUCE 1914: HONG PIANG KIK THEI HI

The Christmas Truce (German: Weihnachtsfrieden; French: Trêve de Noël) kici pen Galpi Khatna (28 July 1914 panin 11 November 1918) a nasiat mahmah laitakin kumpi thukimpihna leh theihpihna om lopi-in kikaptuah nawn lohna dingin “unofficial ceasefires” ahih kei leh tawl hat sung gal kido khawlsan pakin kilemna "truce" a kici tawh 1914 in Western Front ah kikaptuahna tawl khat sung teng a daih pakna thu leh tawm vei sung kilem pakna (truce) genna ahi hi. 1914 Christmas ni-in Western Front sunga leidai kitawhna/kulh a umcih (trenches) munte ah thau ging dai-in, galte khat leh khat lawmta bangin ki-en in lawmta bangin ki-enin kilawm bawl uh hi.
Galpi Khatna a kipat ni-a kipanin kha nga sung kidona nasia mahmah a, German ten Belgium panin France va sim (invaded) uh hi. Ahih hangin September kha bulin Battle of Marne a kici Marne ah gal kidona ah British leh France galkapte kipawlin Paris khuapi-ah Germante na dal zo uh ahih German galkapte Aisne phaizang ah nungkik uh a, tua mun pansanin galphual sat uh hi.
Battle of the Aisne kici kidona ah Allied Force (Soviet+Britain+France leh a pawlte) gam kipawlte in German galkapte' panmun nawk zo lo uh ahih manin, tua a kipanin a gualzo zaw mel om lo (stalemate or deadlock) ahih manin trench-te zangin kikaptuahna nasia mahmah hi.
German galkapte leilu lamah pangin "Race to the Sea" a kici kidona ah Allied galkapte leh German galkap (Central Power/Forces) a panmun uh kilaksak nuamin kikaptuahna nasia mahmah hi. Kha bangzah hiam sung kidona nasia mahmah a, British galkapte in German galkapte lel zaw pian uh ahih manin Aisne panin kinungkikin Flanders leilu lamah galphual sat uh uh hi. November kha sungin Aisne leilu lamah kidona na nasia mahmah a, a gualzo zaw mel om lo uh ahih manin North Sea leh Switzerland gamgi kiim tengah galphual sat tuak uh hi.
Hih bangin kidona a nasiat mahmah laitakin Christmas gim hong nam ciaiciai ta ahih manin 1914 kum bei dek kuanin kilemna ding deih kipawlna tuamtuam 101 British women suffragettes kicite in public message khat “Open Christmas Letter” a kici kilemna ding deihna tawh “To the Women of Germany and Austria" kici na tangkopih uh hi. Dec. 7, 1914 in Pope Benedict XV in zong Kha Siangthote in Christmas a pi ni zan ciangin la a sak hun sungun thauging dai hen, ci-in kidona a kihel gam tuamtuamte tungah kumpi theihpihna tawh tawm vei sung kilem pakna (official truce) a om theihna dingin kunh napi-in, a thukimpih zo gam kuamah na om lo hi.
Ahi zongin German galkap ulian Capt. Bruce Bairnsfather in Dec. 24, 1914 in tawl khat sung kigalneih leh kigawlbawl nawn lohna dingin thukimna na sim bawl a, tawm vei kilem pakna (truce) a om theih ding ngimna tawh Ypres, Belgium kiim-a trenches khempeuh ah truce a omna ding pulakin, tua kiim teng lim takin khuaimeivak (candle) leh Christmas singkungte tawh German galkapte in kilawm takin zeem (decorated) uh hi. Christmas carol lasakna zong nei uh ahih manin galpi lai-in Chrismas gim hong nam ciaiciai sak uh hi. British galkapte in carol la kisakna a zak ciangun amau zong amau la tawh carol la sa-in na dawng kik uh a, khat leh gal a galphual panun kinosiatna kam (greeting) kipaih khum tuah uh hi.
Britishte’ 19 Infantry Brigade galkapte' commander Brigadier-General Walter Congreve in, truce pen Christmas a pi ni (Dec. 25) in a omna theihna dingin German galkapte laikhak hi. German galkapte in a laikhak na thukimpih pah uh hi. Christmas ni-in kuamah pai lohna ding leh kuama leitang ahi lo “No Man’s Land” a kicihna ah German galkapte hong pai uh a, Christmas late sa-in British galkapte nosiatin hong awng uh hi.
Ahih hangin British galkapte in Germante in ngian zangin sniper rifle tawh hong kap lup sawm uh hi kha ding hi, ci-in ummawh uh hi. German galkapte a lungsim takpi uh tawh hong pai uh hi cih a theihtel ciangun British galkapte in zong No Man’s Land ah kam kisangtuah dingin va pai uh a, khat leh khat van tuamtuam letsongin in kipiakna (gifts) dingin a neih bangbang uh – an, zatep, zu, laibu leh adng dngte kipiatuahin, Galpi Khatna kimangngilh bawlin la sa khawmna ziahziah uh hi.
Tua khitin bawlung (football) kisui-in kidem uh a, German galkapte in British galkapte goal 3-2 in zo uh hi. Hih Christmas Truce hunin a kihel Captain Sir Edward Hulse in, "A tawpna dingin 'Auld lang syne' a kici lasak khawmna ka nei uh a, pau tuamtuam - English, Scots, Irish, Prussians, Wurttenbergers, leh adng dng kamte tawh la sak khawmna ka nei uh hi," ci hi. Hih Christmas Truce pen mun pawl khattte ah Christmas zan dong kizang a, mun pawl khatte ah Kum Thak dong kizang to suakin thauging dai dide hi. Hih Christmas truce hangin German leh British galkap 100,000 kiim in Western Front ah kikaptuahna khawlsan (ceasefire) uh hi.
Hih Christmas Truce pen British II Corps commander General Sir Horace Smith-Dorrien in deih lo a, British galkapte in German galkapte tawh kilawmtatna a bawl lohna dingun thupia hi. Tua hunin German galkap khangno Corporal len Adolf Hitler in zong hih bangin tawm vei sung kilemna neih ding deih loin na langpang hi. Hih Christmas Truce hun sungin French galkapte kihel uh a, Kidopi Khatna nasiat lai takin French, British leh German galkapte in tawl khat sung kigalbawlna khawlsan dinga kithukimna (truce) a neih uh pen Christmas Truce 1914 ci-in leitung tangthu leh gal thu sungah tu ni dongin kiciamteh hi.
Christmas Truce pen Western Front bekah kizang lo a, Eastern Front ah zong Russia galkapte leh Austro-Hungarian No Man’s Land ah a kikaptuahna uh khawlsan uh hi. Hih Christmas Truce pen gam uliante' thukimpihna om lo ahih manin 1915 panin kidona nasia kik mahmah a, 11 November 1918 in Galpi Khatna bei zo pan hi. Galpi Khatna ah galkap million 70 (Europe galkap bek million 60) kihel a, galkap million 9 kiim bang a sih banah nautang million 7 kiim in sihna tuak hi.
Kilemna Kumpi, Nopsakna Kumpi, Vanglian Pasian ahi i Topa Jesuh' pian'na ding i muak laitakin kimuhdahna, kihuatna, huaihamna leh duhhopna lungsim, kideidantuamna, kigalbawlna leh gal leh sa-in hong tuamcipin hong valh gawp hangin Galpi Khatna nasiat laitakin Western Front ah Allied Powers leh Central Powers galkapte in Galpi nasiat san laitakin ngaihsut dingin zong a uphuai zo lo leh gelkholhna om masa beek lo hi.
Tua hi napi-in tawm vei sung kilemna nei-in unau bangin Christmas carols late kipaihtuah in, lungdam leh kipakin Chritmas a zat khawm bangun khat leh khat i kitelsiam lohnate, i kimuhdahna, duhhopna leh huaihamna lungsim i neihte, i kigalbawlnate, i kipawl khennate kimangngilh bawl huai mahmah hi. Tua loin naungek Jesuh i muakna a mawkna suak ding a, kahna leh lungkham a piangsak Herod kumpipa i bang zawsop ding hi.
Kilemna Kumpi, Nopsakna Kumpipa muak dingin i kithawi laitakin i lungsim sungah kilemna leh nopsakna ding mun i bawlkhol ta hiam? Western Front ah Galpi Khatna a nasiatsan lai-in tawm vei sung kilemna leh khut kilentuahin, a neihsate uh phal takin khat leh khat Christmas letsong dingin a kipiakna uh leh unau bangin Lungdam Bawl a zatkhawmna uh tangthu pen leitung gal tangthu ah leitung bei dongin bei ngei lo ding a, kimangngilh ngei lo ding Christmas taktak tangthu ahi hi.
Kilemna Kumpi muak ding leh a pian' ni pawi bawl dingin i kithawi lai takin Kilemna Kumpi hong pian'na hangin leitungah kilemna, ki-itna leh kilainatna a tangko ding leh kizeel khiasak ding pen kilemna bawl dinga hong teeltuam Khris' palai Khristiante mawhpuakna lianpen ahi hi. Western Front ah gal kidona a nasiat mahmah laitakin zan khat thu-in Christmas hangin na lamdang piang thei ahih leh tu-in zong PIANG KIK THEI hi.
Christmas Truce a pian'na thu "IT COULD HAPPEN AGAIN" a cih Bruce Burch/Tammy Hyler/Will Robinson' in a phuah uh Collin Raye in a sak:
It Could Happen Again -Collin Raye
Monologue:
[One frozen night in 1914 at the height of World War One
The unthinkable happened
All along the entire western front
The British and German soldiers lay down their weapons
In an unofficial cease fire to celebrate Christmas Eve together
They exchanged gifts and saw each other as brothers
And that peace lasted for two more days
When they were ordered back to battle
In those few days, though
Men remembered the reason for Christmas
Amongst the devastation
And it's a story that should never be forgotten]
*Through the smoke filled night
Silence rolls from both sides
Across a bloody battlefield
It was a cold Christmas Eve in 1914
For those who were there it seemed unreal
As time was still, the spirit moved the soldiers
To lay down their arms, raise their voice in song
And pretend for a while the war was over
Chorus:
If it could happen then, it could happen again
A world torn apart to join hands and hearts
To celebrate His birth, peace on this earth
If for one magic night, we could find again a reason not to fight
Maybe, there's a chance, this time it might last
**As opposing sides approached
Through broken words they spoke
It wasn't long before they felt at ease
They shared their cigarettes
What they had they used as gifts
They didn't feel like enemies
With candles lit, they stood shoulder to shoulder
And on that field they found true common ground
And as they prayed, they dreamed the war was over
#If it could happen then, it could happen again
A world torn apart to join hands and hearts
To celebrate His birth, peace on this earth
If for one magic night, we could find again a reason not to fight
Maybe, there's a chance, this time it might last
If it could happen then, it could happen again
"It Could Happen Again" la leh Galpi Nihna in Allied Powers leh Central Powers ten a kikhenna dingun tawpna lasak khawm uh "Auld Lang Syne" na ngaih nop leh a nuai-a link panin ngaih theih hi.
"It Could Happen Again" la na ngaihnop leh a nuai-a link na mek in
Christmas Truce in a kikhenna la uh "Auld Lang Syne" la na ngaihnop leh a nuai-a link mek in
Sources: Wikipedia and History.Com
A kaikhawm: Thang Khan Lian