Friday, 21 October 2016

SCIENTIST TEN CO2 PEN NAMGIMTUI NAM KHAT-A ZAT THEIH DINGIN BAWL THEI TA UH HI CI

SCIENTIST TEN CO2 PEN NAMGIMTUI NAM KHAT-A ZAT THEIH DINGIN BAWL THEI TA UH HI CI
Oct. 21, 2016: Vanbawlna (factory), mawtaw tai thei tuamtuamte panin meikhu lengkhiate leh huih hoih lo i dik khiat huihte -Carbondioxide (CO2) kici panin scientists ten mawtaw tai theihna dingin a kizang thei ding namgimtui nam khat "methanol" kici ngimna leh tupna nei lo pi-in (accidentally) bawl thei ta uh hi. Nung kum bekin namgimtui leh suanmeihol (leisung sumpiangte/fossil fuels) kizatna/halna hang bekin CO2 38.2 billion tons huih lakah huihsia in leng khia ahih manin leitung bup lumna (global warming) nasiasak semsem ahih manin scientists leh environmentalistte patau mahmah ta uh a, a sawt ciangin hih bangin CO2 huih lakah kikhahkhiakhia leh i teen'na leitung pen mihingte nuntak zawhna ding hi nawn lo ding hi ci uh a, ei i patauh loh hangin mipil misiamte khangsawte ading na lunghimawh mahmah ta uh hi.
Hih bangin scientistte a lunghimawh mahmah lai takun US gam-a Department of Energy's Oak Ridge National Laboratory ah na ngentel takin sitna leh kanna nei (researchers) scientist ten CO2 panin ethanol a ngimna leh a sawm uh zong hilo napi in bawl thei thei uh hi. Research bawl ten CO2 panin ethanol pen na tuamtuam a gawm in tua helkhawmte uh kitattuahna/thuk kikna (reactions) panin ethanol hong piang kha mawk hi.
Department of Energy's Oak Ridge National Laboratory ten hih bang a muh khiatna dingun ''electrochemical/catalyst process'' kici zangin carbon, copper leh nitrogen kici huih nam thum tam lo gawm uh a, hih huihte hong kitattuah (chemical reaction) ciangun huih hong leng khia (greenhouse gas) a, tua panin a sat/hatzaw semna dingin a voltage a kibehlap ciangun CO2 (carbon dioxide) hong piang khia a, tua CO2 pen tui ah a kisun/tui tawh a kigawmkhawm kik ciangin ethanol 63% tak hong piangkhia zo hi.
Hih muhkhiatna dinga makaipi (lead author) Dr Adam Rondinone in hih pen sawm kholhna om lo pi-in a mukhia vat hi a, ethanol pen tu lianin mawtaw kizangte ah puahphat kul nawn se loin namgimtui (fuel) dingin kizang thei ding hi ci hi. Hih bangin huih tuamtuam gawmkhawmna panin chemical reaction hatsakna (catalyst) hangin methanol hong piangkhia pen mawtaw ah hong kizang pah leh global warming pen nakpi takin kidal zo tuam ding hi.
-Daily Mail

NA LAMDANG TAMPI A PIAN'NA BERMUDA TRIANGLE THUSIM KITEL TAKPI TA ???

NA LAMDANG TAMPI A PIAN'NA BERMUDA TRIANGLE THUSIM KITEL TAKPI TA ???
Oct. 22, 2016: North Atlantic Tuipi (Ocean) ah kiu thum (triangle) a nei, FloRida ah tuipi in a umcihna gam/leitang (peninsula) Miami, Puerto Rico gam-a San Juan leh Atlantic tuikulh phel sunga Bermuda kiim-a leitang om kiu thum nei, 1,300,000 - 3,900,000 km2 (500,000 to 1,510,000 sq mi) a gol pen Bermuda Triangle ahih kei leh ''Dawimangpa' kiuthum'' (Devil's Triangle) kici hi. Hih triangle sungah vanleng 75 kiim leh teembaw za tampi mangcip khin zo a, a omna uh kithei loin, bang hanga mang uh a, bang tuak kha uh hiam cih tu dong kitheikhia zo nai lo hi.
Ahih hangin tu-in mipil misiam (scientists) ten Bermada Triangle sunga vanleng leng leh teembaw tai khate a mang ziauna hang pen thu dang hilo in hih triangle (kiu thum nei) sungah ''hexagonal clouds'' a kici kiu guk a nei meiilum om a, tua in a kihtakhuai mahmah "air bombs" kici huih bomb naikal khatin tai (miles) 170 a hat (170mph) piangsak hi ci uh hi. Hih kiu guk a nei meiilum panin hong piang huih bomb in huihpi hat mahmah tawh Bermuda Triangle sung a va nawk vanleng leh teembawte na pei mangin, tuipi sungah mut tum suk ahih manin hih mun a va nawk kha vanleng leh teembaw peuhmah mangcip in, tu dong kimu lo hi ci uh hi.
Hih kiu guk a nei meiilum in huihpi thahat mahmah piangsak a, tua huihpi in huih hat mahmah "huih bomb" a kici a pian'sak ciangin huihpih thahatna a san'na lam pi 45 (i.e. 45ft) dong mut ban zo hi ci uh hi. Khuahun a magenkholh siammi (meteorologist) Randy Cerveny in Mirror newspaperte kiangah a genna ah hih banga kiu guk a nei meiilum pen huih bomb kici hong pian'khiatna bulpi hi ci hi. Hih huih bomb kici ten huihpi nam khat tornado kici banga hat huihpi a suk nun'suk "microbursts" (mibrobursts in tuipi a den/nawk ciangin tuihual diameter 4 miles gol piangsak zo hi) a kici piangsak a, tua pen huih lakah puakkham in meii nuai panin huihpi in hong lengkhia a, tua huihpi hat mahmah in tuipi sung deng suk ahih manin tuihual hat mahmah piangsak ahih manin a tuihual pen zai lua ahih manin hong kinawktuah ciangun khauh tektek zaw lai hi ci-in gen beh hi.
Ngentel tak,citak tak leh thuk tak-a thu a kan (researchers) ten meii gol mahmah tai (miles) 20 panin tai 55 a gol Bermuda tuikulh nitumna lamah kimu hi ci uh a, Colorado State University ah satellite meteorologist Dr Steve Miller in "Science Channel's What on Earth" kicite kiangah, "Tua meii a kiu gol lua ahih manin a kiu ding kimu zo lo hi. Meii pen hun tamzaw in a tuamtuam in a kikhenthang gawp hun tam mahmah hi," ci hi. Scientists a tamzaw in hih bang khuahun omna hangin Bermuda Triangle a thu lamdang a pian dan lungkham huai in kithei zo lo (mystery) piang hi cih um kim uh hi ci-in Mirror news in suaksak hi.
Bermuda Triangle ah a beisa kum za sungin mihing nuntakna 1,000 kiim sih lawh ta a, kum sim in Bermuda teembaw 20 leh vanleng 4 mang den hi kici hi.
-Daily Mail
@Thang Khan Lian

GALKAP HANGSANPA' LA

GALKAP HANGSANPA' LA
Gal kidona phual sungah ka sih khak leh,
Hankuang sungah hong thun un la, inn ah hong ciahsak un.
Pahtawina khi ka ngahte ka awm ah koih un la,
Ka hih theih tawp va suah hi'ng ci'n ka nu' kiangah hong gensak un.
Ka pa dah leh lunghimawh lo dingin na hilh un,
Hong lunghimawh kul nawn lo hi.
Ka sanggampa'n lai lim takin simna dingin na hanthawn un,
Ka motorbike tawh (keys) ama'n tang den ta ding hi.
Ka sanggamnu lungkia leh dah lo dingin na hanthawn un,
A sanggampa nitum khit ciangin tho kik in, hong ciah kik lo ding hi.
Ka it, ka ngaihno a kah lohna dingin na hehnem un,
"BANG HANG HIAM GAL SUNGA SI DINGA
A PIANGKHIA GALKAP KA HI HI"