Wednesday, 22 December 2021

CHRISTMAS MAW X-MAS CIH KAMMAL KOI MAN ZAW???

 

CHRISTMAS MAW, X-MAS CIH KAMMAL KOI MAN ZAW???

Mi pawl khatte in X-Mas cih pen man lo a, Khristian vai lo hi, a ci tam mahmah hi. Tua ahih leh X-mas (Xmas) man lo a, Christmas man zaw maw? A kammal zatna tawm kankuat pha-in kikumkhawm in hih kammal nihte a khiatna khinkhai khawm ding hi hang.

"X" laimal pen Greek laimal panin a kilakhia hi a, X pen "Chi" a cihna a tomin a genna (common abbreviation) "Χριστός" cih kammal panin a kila ahi hi. Hih Greek laimal "X" pen mikang pau-in Christ a cihna ahi hi. "Mas" cih kammal leuleu pen Latin pau-in a kila-in mangpau kammal lui "Mass" (pawi) a cihna hi. Spanish in "mass" pen pawi lian leh pawi thupi (carnival festival) a cihna ahi hi. Tua ahih manin X-Mas i ci zongin Greek leh Mangpau ahih kei leh Spanish a zang khawm ihi veve a, khialhna ding leh a kilawmlohna ding zong na om tuan loin a genna kikhat vive hi zaw bek hi.

Pawl khat leuleu in Xmas cih limlim zat ding a zadah mite in bel X-Mas pen biakna leh gamvai kikhen ding a deih pawlte (secularist) in Christ cih kammal a lakkhiat nuam manun Christ tangin "X" cih zangin X-Mas hong cih uh hi, cih ngaihsutna leh upmawhna na nei pumlum pong uh hi. A man takin ci le'ng X-Mas cih kammal a kizatna pen kum zalom 16 hun lai pek na hi ta a, kammal upa mahmah na hi zawsop hi.

I gensa mah bangin Greek laimal-ah "X" pen "Chi" ahih kei leh "Χριστός" a cihna hi a, Greek ten Χριστός pen “Christ” ahih kei leh "Christos" cihna in na zang uh a, 1500s hun lai pek panin Christ cihna in na kizang khin ta hi. Greek ten Christian a cih ciangun "Xpian" ahih kei leh "Xtian" ci-in na zangin na gelh uh hi.

Mikangte in "X-Mas" a zatna uh na sawt mahmah ta, Bernard Ward in "History of St. Edmund's college, Old Hall" kici a gelh 1755 kum-a kikhenkhia ah zong hih kammal na zang khin zo hi. Bernard Ward sangin a kizang masa zaw pen 1551 kum-a kizang "X'temmas" leh 1100 in Ango-Saxonte khangtangthu (Anglo-Saxon Chronicle) ah zong "Xp̄es mæsse" ci-in na kizang ta hi. George Woodward in 1753 kumin a laikhakna zong "Xmas" ih kammal na zang hi. Lord Byron in 1811 kum in hih kammal na zang a, Samuel Coleridge in 1801 in na zang a, Lewis Carroll in 1864 in na zang hi.

United States ah Royal Standard English Dictionary 5th Edition kum 1800 kum in a kikhenkhia sungah zong X-Mas cih kammal na kizang a, Xmas pen "Explanations of Common Abbreviations, or Contraction of Words" sungah na tuangsakin Christmas a cihna hi, na ci hi. Oliver Wendell Holmes, Jr. in 1923 in Xmas na zang hi. Tua ahih manin English kampau a zang gamte in kum zalom 19 panin Xmas na nak (lim) zat mahmah ta uh hi cih kimu hei-in kitelcian thei hi.

Kum zalom 19 pawl a kipanin Canada gamah Xmas pen ''Quotations with the word'' kici sungah kizang a, tua loin Australia leh Caribbean gamte (Spanish, English, French, Dutch, French Creole, English Creole, Caribbean Hindustan pau a zang gamte) ah na kizang ziahziah khin zo ta hi. Tua loin Merriam-Webster's Dictionary of English Usage in bel Xmas za nuam pha lote lakah Xmas pen advertisements, headlines leh banners cihte ah kizang hi, ci hi.

X-MAS ZAT DING A PHAL LO OM HIAM?

Om lua hi. United Kingdom ah Church of England-te' Bishop of Blackburn lui Alan Chesters in a siampite (clergy) kiangah, Xmas na zat loh ding uh hi, ci-in thu na pia hi. United States ah 1977 in New Hampshire Governor Meldrim Thomson in thupulak khiatna (press release) suaksak a, tua-ah Xmas pen Pasian um lote leh lawki mi, mi dangte biakna tawh kibang lo biakna zuite (pagans) in a zat uh ahih manin Xmas cih zang kei un la, Christmas kammal mah "X" tang dingin "Christ" cih kammal mah na zang un, ci-in a deihna thu journalist-te kiangah na zasak hi.

Xmas i ci zongin Christmas i ci zongin a gen nopna a kibang veve ahi hi. Ahih hangin Xmas ahih kei leh Christmas cih pen Greek, Latin, mikang pau a kizatsak lanlan na hi zaw bek hi. I Zokam ah zong Jesuh' Suahni ahih kei leh Lungdam Bawl ahih kei leh Lungdam Pawi cih kammah kinei buang ahih manin i Zokam mah zang tangtang zawh le'ng ngaih pen a, khumzaw diak sese bang hi.

X-Mas/Christmas pen Jesuh hong suahni (a ni lian a kitel zawh loh hangin) a phawkna ni ding leh lungdamna tawh i muakna ahih manin a Lungdam Pawi i cih sangin hoh Jesuh' suah ni ahih kei leh Lungdam Bawl mah ci zaw le'ng hoh a ngaih zaw tam bang cih bang zong ngaihsuthuai hi. A pawi pen a thupi zaw hi loin eite gumpa ding leh honpa dingin a van tokhom nusiatsanin kiniamkhiatna tawh a hong pai-in ganbuk sungah i Topa Jesuh' suahni genna in zang zaw le'ng bang a ci zaw tam? Tua hileh Christmas vs X-Mas kinialna ah buai sese kisam lopi-in buai kisam lo pah zaw ding hi.

Mi dangte cih danin Christmas ahih kei leh X-Mas i ci zongin buai luatna ding om lo hi. X-Mas cih kammal zangte zat dan va zakdah pah zong lungsim neu vai luat banah a khiatna a bul leh a bal i theih lohna leh i tawta lungsim i lahkhiatna hi zawsop ding ahih manin kidophuai mahmah leh kilawm hi.

References: Wikipedia; Blog Dictionary.com and Ligonier Ministries
A kaikhawm: Thang Khan Lian  



ZOMITE LEH ZO SUANTE HONG KHEN, SEEK NEU BEH LEH SUTUAH KUA DANG HI PEUHMAH LO

 ZOMITE LEH ZO SUANTE HONG KHEN, SEEK NEU BEH LEH SUTUAH KUA DANG HI PEUHMAH LO

August 22, 2008 in armed groups 25 kigawm KNO (17) leh UPF (08) ten kumpi a lehdo ding uh Indian government tawh a gamtatna uh (movements and operations) khawlsanna dingin suspension of operations or SoO agreement a kici thukimna suai na kai uh a, a thau uh pawl khat piakhia-in (surrendered) in kha simin kha sum "monthly stipend" a kici a lehdo ding kumpi' tung panin sangin na ne ngekngek uh hi. Zomi revolutionary movement leh political movement ah hamphatna lianpen i ngah omsun hi kha ding hi. Aug. 22, 2008 ni pen "Revolutionary movement" panin Jonah bangin a paina ding mun Nineveh khua lamah pai lo zawin Tarsish lam manawnin a lehtai heihai bangin lehtai leh lehpai a kipat ni leh a lehdo ding kumpi' khut sungah a kipiakkhiat ni uh suak hi. (mAL in ukna a buluh zawh online sungah kammal a kilim zat mahmah uital kici a suah ni uh suak hi). SoO agreement hangin Indian government in a omna dingin a ciamtehna leh phalnamunte "designated camps" ah kicite bekah kikul khum thei dingin phalna pia ahih manun SoO palsatin a gamtat uh mat theih or go thei cihna suak hi. SoO agreement suaikai lo ZRO/A president ukna buluh sawmin a lawhsam (failed coup attempt) ex-ZRO/A vice president Calvin Hatlangh leh a nungzuite Govt. of India in underground kisurrendered khinte a khumna Chothekhomun Camp ah kul khumcip hi. Designated camps leh Chothekhomun Camp a kibatlohna tua hi. February 28, 2021 in SoO agreement deadline bei ma deuh February 27 panin August 31, 2021 (six months extention) suai a kaih hun un UPF cadres 1,509 leh KNO cadres 1,027 - a vekpi un 2,666 pha uh a, amau gamtatna munte ah gamtat khawlsanin kilemna leh daihna a om theihna ding a kiciamna bangun government designated camps ah kikhumcip uh hi. Kawlgam Chin state ah a gamtatna uh-ah a ngongtat uh leh SoO agrrement palsatin a gamtang suak ding uh hi. Zomi sungah biakna sia, sia nengneng leh thusuak ngah zah zong a pha zo nai lopi-in India, Myanmar leh Bangladesh ah Zo suan teng reunification ding, independent governing unit "Zogam" a kici armed revolutionary movement panin nget ding panin neu seek sukin Territorial Council a kici ngetna political talks or dialogues round bangzah hiam na nei khin uh a, kum 13 val kivei khin zo hi. A A nget uh a ngahna ding uh nai lo napi-in a TC min ding naungek piang nai lopi a min phuak nuam kituhin UPF leh KNOte Zolang Territorial Council vs Zalengam cih ding kituhin buai henhan masa uh hi. 1961 kumin a kiphuankhia MNF ten bel 1966 kumin armed revolutionary movemement na pan uh a, kum guk sung bek 1972 in Union Terroritory a mipihte uh ngahpihin sepkhiatna tawh lak uh hi. Tua tawh lungkim loin thau tawh lehdo zom uh a, monthly stipend ne-in uital bangin Indian government na kiphak vaksak lo uh hi. India kumpi in a masa penna dingin a a gam mite tungah gal vanleng zangin MNF movenment a dal sawm hangin bengdai zo lo ahih manin 1986 in Mizo Accord suai kaihpih hi. MNF movement a kipat zawh kum 26 nung leh MNF ten armed revolutionary movent a pat uh kum 21 nung Feb. 20, 1987 in Mizoram in "statehood" na ngah hi. Minam movement sepkhiatna gah a kimuhna ah minam kipumkhatna ding gengen kul sese loin kipumkhatna in na nung delh lel hi. MNF in ko bek minam galkap ka hih manun kipawlna dang leh political parties dang om thei lo ding, ci-in dictatorial power na zang sese lo uh hi. Ei Zomi movemt makaite in i gensate bek hun sa zo loin Kawlgam ah junta dictatorship regime lehdo hunin Chin langdona leh muhdahna tawh Zogam state nget a, Zomi Charter tawh kivaihawm ding huih thau lawnlawnin a sunmang uh tawh hong hing khem niloh uh hi. Tua bangin Zomi min zangin ei leh ei laizom melma a hong suaksak uh a, uino bangin a hong sutuah dictatorial power leh sum bek a deihte kihing khemsak nawn kei le'ng kipumkhatna, kituahna leh kilemna in hong nungdelh zaw ding hi. Zomi kici minam dangte muhdahna, galbawlna leh lehdo ding bekin i zat lai teng mi dangte tawh i kilem loh banah ei sungah kilemna leh kipumkhatna piang ngei lo ding hi. India ah "montly stipend" Rs. 5,000-6,000 lel ngahna ding ahih peuh leh revolutiionary movement khawlsan leh thau surrendered ngamin Zomi thau tawi groups giat takte mipite kipumkhatin din' khawmna United People’s Front (UPF) kici ngam hi. UPF sungah thau tawi nam giat tak leh KNO lam panin thau tawi kipawlna nam 17 tawh mapang khawmin tutkhawmna pen kine zo veve tek hi. Ahih hangin Min Aung Hlaing' makaih junta' military council' tung panin "monthly stipends" i ngah loh ciangin anti-junta forces groups omte Zomi kipumkhatna dal, thau tawi dang a om ding kipumkhatna deihna tawh kiphal lo hi, cih miumiau pen hih zah valin kihing khenna lianzaw leh dictatorial power deih luatna hangin kibum haina ding ngimna hi, cih guh dawk liangin kilang sinsen khin hi. March 5–7, 1953 in Zomi Baptist Convention kici "officially and universally" ding hi, ci-in Falam Baptist Association, Tedim Baptist Association leh Hakha Baptist Association pawlin mi 3,000 kiimte in Saikah, Thantlang ah Zomi a cih minam min leitung bup leh official in zangin kipumkhatna ding vai a general meeting neihna uh-ah ZBC phuankhiat dingin na thukim uh hi. Tua zawh ZBC constitution pen 1954 in Khuasak, Tedim township ah general meeting ah zuih dingin na kipsak kik uh hi.
1952 leh 1953 in tuiphum kipawlna khatin a national title in ZOMI "official leh universal" in zat ding a thukimna leh 1983 in general consensus deih loin Zomi min a seekneu nuamte makaihna hangin April 1995 in Khuasak ah ZBC Triennial Conference ah lengkhia (secede) kua teng hi mawk mah ahia? Zomi min tawh ''official leh universal" in biakna nangawn ah kipumkhat ding a ut loin taikhia napi-in, Zomi kineisak pha diak kineih pongin Zomite kipumkhatna leh kithutuahna ding zumna nei loin a gen ngam lailai sia nengneng leh a nuingzui pawl khat om hi.

Zomi min zangin kipumkhatna pawlpi (ZBC) ah panmun ngah zawh nawn loh ciangin Chin muhdahna leh langdona tawh makai za leh sum leh paai a enlahte khemsa nungzuihin 5–9 April 1995 kikal Khuasak ah ZBC triennial meetings panin lehtai khiatin Zomi kipumkhatna satkhapna dingin Zomi biakna Associations li - Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Tedim Baptist Association (TBA), Kale Zomi Baptist Association (KZBA), leh Tamu Valley Baptist Association (TVBA) ten Zomi Baptist Convention of Myanmar (ZBCM) phuankhia uh hi. ZBC panin a lengkhiat (breakaway) khit nung Zomi ai peng lakin kineisak tuam mahmah napi-in a ZBCM sungah lah kipumkhatna piang zo tuan lo hi. Gentehna in, pawlpi kizopna (affiliation) vai-ah kituahlohna piang pah hi. Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Kale Zomi Baptist Association (KZBA), leh Tamu Valley Baptist Association (TVBA)-te Southern Baptist Convention tawh kizom/kizop sawm, ahih hangin Tedim Baptist Association (TBA) bek Myanmar Baptist Convention (MBC) tawh kizomin kikhenna piang hi. US ah lah ZBCAte thum in kikhen uh hi.

ZBC kimlai Kalaymyo, Sagaing Division ah 21 to 24 March, 2013 in Zomi Baptist Convention's 21st Triennial Conference ah thukimna bangin April 1, 2013 in Zomi Baptist Convention (ZBC) panin Chin Baptist Convention (CBC) a suahna dingin Zomi min haipih, panmun leh sum etlahte ei mahin i suahsak uh hi zaw hi. zomi in tawh leitung bup leh official ah ah zat ding deih loin phengphitna pen Zomi min haipihna leh seek neuna panin hong kipan hi zaw hi.

Chin State ah nainyanzi (politics) ah panmun ngah zawh loh manin Myanmar government in officialy recognised Chin ethnic groups 53 om ci-in hong ciamteh khitsa deih lo, ahih hangin refugee or asylum leh tavel documents ngahna ding deih mahmah leuleu hi hang. Chin state politics ah panmun leh tutna ngah ding lametna tawh gam leh lei a nei lo, gam mi hihna a nei lo (stateless people) Rohingya status tawh a kikim 914 Zomi recognition delh dingin ZCD in hong bum leuleute in Zomi hong seek neu beh uh a, Chin muhdahna leh langdona hong nasia semsem hi.
Tua teng tawh hunsa zo nai loin Myanmar Feb. 1 coup khit nung junta lehdo hun san lai takin junta lehdo sawm vet loin Zomite suktuahna leh dona dingin Chin muhdahna leh khaici tuh ding kisan pawlin CRPH leh NUG tawh a kipawlin amau nuai-a om PDF Zolandte pen CNA nuai-ah om leh Chin taw liahsak hi, ci-in hong bum hai kik leuleu ahih manin kisam lopi-in kikhenna, kibalkhap behna leh kigalneihna lungsim hong kuangkhia hi zaw hi. Zomi sit mah sanggam Sihzangte elna, muhdahna leh langbawlna thu zong Zomi min haipihin a seek neu behbehte in online ah a thu postte uh comments ah ni sim in kumu den napi-in Zomite kipumkhatna ding deih leh minam it kici ngam lai zen uh hi. Zomite kimpumkhatna a phjelkhap, satkhap, a kihothei kimlai a sutuah niloh pen panmun leh tutna ngahna ding, dictator bangin thuneihna ngahna ding a haipih, sum leh paai etlahna liuliau hang bek tawh Zomi min zangin Zomi cih a min bek a haipihin a mite a it loin a sutuah niloh teng hong hing khem leh hong bum hai gawpin hong lung-amsak gawp hi. Tua bang Zomi virus Zonamkhandal tam lo - Chin zahzatna, muhdahna khaici tuh teng hangin Zomi mindai semse, kiseek neu beh semsem leh kivallawh semsem hi zaw bek hi. India ah sanggam Paite sungah Paite cih min zangin Paite cih a min bek a haipih panmun leh sum bek a enlah makai tam lote in Zomi cih muhdahna leh langbawlna tawh Paite sung satkhamin, PTC leh YPA phel nih suahin, Paite sung taw holh gawpin na suktuah kha uh hi. Amau hangin a kisam lo kikhenna leh supna - PTC headquarter nangawn tawh kikam (locked) bekbawh lawh liang hi. Tua mah bangin Zomi virus Zonamkhandal tengin a demlah uh sanggam Chin mipihte dem zawh loh manin zahatna leh en'na hang liuleu tawh Chin muhdahna leh langdona thu tangkopihin Zomi sung hong taw holh niloh uh a, hong satkhap behin hong seek neu behbeh uh hi. Zomite kipumkhatna ding, kilem kituahna ding, mapang khawmna dingin hong dal nilohte pen namdangte hi loin ei sunga om Zomi virus - Zonamkhandal tam lo teng hi bek hi. Hong balkap beh nuam, hong sutuah nuam, sisan naisan luanna a piang zongin amau aituam hhamphatna ngahna ding leh gilpi puahna ding ahih peuh leh phamawh a sa lo khemsa leh bum hai bang nawn kei peuh le'ng namdangte hazat tham ding leh kihtak tham ding hi nai lo hi hang! Thuman i gen leh imkhiat ciangin zaknop lua ngaungau khol loin i sung uh tawh kituak pha mel kei mawk ei maw? Ahih hangin i kup nop leh gen nop bulpi pen i minam min pen kikhemna ding, minam dangte muhdahna ding, galbawlna ding hi loin i nuntakpih leh hamphatpih kim ciat ding deihna hi zaw hi. Makai leh kipawlna khatpeuh demna hi zaw loin i biakna leh minam vai kal suan zia man lo leh i suplawhna a piangsakte ki-entel phat ding, ei hong sutuah niloh kua dang hilo hi, cih i phawkna ding deihna hi zaw hi.
https://www.eastmojo.com/mizoram/2021/02/27/manipur-suspension-of-operation-with-kuki-groups-extended-for-six-months/