RELIEF COMMITTEES MAW AHIH KEI LEH TORTURE COMMITTEES HI ZAW MAW?
April 3: Leitung bup-ah COVID-19 pandemic sikha bangin a laang khit nungin global economy ekkiat in kiasuk a, van mante khang hanhan (sky-rocketing prices) ahih manin leitung bup in haksatna kituak tek hi. Hih natna kilawhsawnna leh kizelhna bei pah lo ding ahih manin maban ah nuntakna hamsat beh semsem lai ding hong bang hi. Hih bang hun lai lai takin Lamka ah namke tuamtuamte in hih zavat hangin cihmawhna leh haksatna tuate, a sukkhak a genthei diakte huhna ding ci-in Donghu Committee (Relief Committee) phuankhiat khat khit khat hong kidem henhan uh a, makai thak ding mi tampi leh gam leh minam it leh awlmawh a kici mi tampi hong kibehlap phengphang kik leuleu hi.
Ahi zongin reports tuamtuam a kizakna ah Relief Committee groups a tam semsem tawh kituakin antang leh meh ding betang nam tuamtuamte (pulses) muh ding (sumbukte panin lei ding) hak semsem zawsop a, relief committee group pawl khatte hiam ahih kei leh hih hun haksat lai takin sumbawl a kipei nuam pawl khatte hang hi zaw hiam ah... 'Kala/Vai sumbawlte kiangah antang leh betang namte leh van kisam poimawh tuamtuam a zuak lohna dingun vauna (threatened) bawl om a hi', 'pawl khatte in antang a lomlom in va leikhia uh hi', 'Kala mahajon-te in van zuak ngam nawn lo uh hi', Kala mahajon-te kiangah van leh antang i va lei sawm hangin om lo hi hong cihsan uh hi....' cih khawng thu kinak zak mahmah mawk ahih manin dahhuai mahmah hi. Public Distribution System (PDS) a kici antangte bang ip (bag) khat Rs. 1,800 bangin kizuak hi cih reports kiza hi.
PUBLIC DISTRIBUTION SYSTEM (PDS) KICI BANG?
PDS kicici pen Ministry of Consumer Affairs, Food, and Public Distribution nuai-a Indian food Security System hi a, Galpi Nihna hun lai-in rationing measure zangin mangbuh (wheat), antang (rice), cikhum (sugar) leh namgimtui (kerosene) kiman cikcik in (ration) in ngah theihna ding Central Government nuai-a Food Corporation of India (FCI) tavuan lakna tawh pankhia in, state sungah a lomlom in piakhia in a sengna FCI godown ah kikhol a, tua panin tangpi tangta tunga kihawmkhiatna a cihna ahi hi. A hawmkhiatna mawhpuakna (operational responsibilities) state in tavuan la sawn a, state in a ngah dingin a kilawm innkuan a sehkhiat "identification of eligible families" mite tungah Ration Cards leh Fair Price Shops (FPSs) supervision etc. cihte bek zangin a zawng zaw diakte tungah a kiman thei pen in kizuakin kihawmkhia hi.
PDS nuai-ah Central Government in antang bek hong paisak lo a, van tuamtuam (commodities) - wheat, rice, sugar leh kerosene cihte States/UTs tungah a kipiak banah additional items (of mass consumption through the PDS outlets) dang- betang nam tuamtuamte, sathau, ci leh masala (pulses, edible oils, iodized salt, spices, etc.) cihte nangawn hong hawm dingin hong sawl den hi. Ei pawl in PDS cih i zak leh theih khakna leh i muh khaksunsun uh pen antang leh namgimtui (kerosene) bek hi a, a van dang teng a hawmte in a nekguk lam nangawn uh a phawk kha sese kitam mahmah lai a, antang leh namgimtui market prices sanga niam zaw deuh in hong kileisak ciangin kilungdam mahmah henhan zaw lai hi. I gam makai politician-te hong piak, hong vaihawmsak peuh sasa in lungdam in kinui peempam zaw lai hi. A taktak gam mite siah piakte (taxpayer's money) kizang hi bek hi.
1960s hun ma sung tengin PDS pen a tangpi in mundang panin nek dinga hong kizuak leh hong kipualutte tungah kinga (generally dependant on imports of food grains) mite tungah kihawm hi. Nek ding an a kitangsapna hun (food shortages of the time) om ahih manin 1960 khitin government in PDS hong keekgol beh a, a leina ding a baihlam theihna ding leh PSD antang (food grains) a baihlam zaw in a kingah theihna dingin Agriculture Prices Commission leh FCI hong bawl hi. 1970s hun sung tengin PDS pen nek ding an a kiman; a man niam in kihawm (subsidised food distribution) a, mi khempeuh ngah theihna dingin "universal scheme" kisuaksak hi.
1992 ma dongin consumers (a nete) khempeuh specific target cih om om sese loin "general entitlement scheme" nuai-ah mi khempeuh in ngah thei hi. June 1992 in Revamped Public Distribution System (RPDS) kipankhia a, India gam bup sungah a hawmna mun 1775 blocks om hi. June, 1997 in Government of India in mizawngte (poor) awlmawh masakna ding ngim in nei-in Targeted Public Distribution System (TPDS) kici hong pankhia hi. TPDS nuai-ah a hamphatpihte (beneficiaries) nam nih in kikhen hi:
1. Households below the poverty line or BPL
2. Households above the poverty line or APL
Manipur ah i gam makaite ginat loh hang hiam ah TPDS technology based reform kizang nai lo ahih manin PDS ah computerised/online/Adhar card system cihte a kilim zat lohna hngin nekgukna nasia diak bang lai ahih manin i gam makaite states a tam zawte zat bangin TPDS technology based reform a kibawlna dingin pan hong le meng le-uh lunggulhhuai mahmah ta a, Technology Age hi ta ahih manin i computer leh smart phones bek technology base reform tawh i lungkim pah hun hi nawn lo hi.
Antyodaya Anna Yojana (AAY): AAY kici pen TPDS in BPL population sunga a zawng pente (poorest segments) i gilkialna khiamsuksakna (reducing hunger) dingin a patkhiat ahi hi. National Sample Survey bawlna panin India gam-ah total population lak panin 5% in ni khatin nek ding (two square meals a day) nei loin gilkial in ihmu uh hi ci-in ciamteh hi. Gilkialna khiamsukna dingin TPDS in poorest segments kici innkuan zawng pente lakah 1 crore hamphatna ngahna dingin December 2000 in "Antyodaya Anna Yojana” (AAY) hong patkhiat ahi hi. Ahi zongin Manipur ah AAY hamphatpih a tam zawte pen a haute hi zawsop a, AAY antang hawmte leh leileite pen a nei zaw deuh teng hi den keei lai hi.
September 2013 in Parliament in National Food Security Act, 2013 hong pankhia kik hi. Hih Act pen a om khinsa TPDS tungah kinak ngak zaw a, mizawng innkuante (poor households) in thukham tawh kituakin antang a ngah dingun a paite a ngah theihna (food grains as legal entitlements to poor households) dingun thukham kisuaksak ahih manin "right to food" hamphatna a neih uh "justiciable right" suaksakin a right uh hong kikhek hi. Mizawngte in legal tawh a justiciable right uh hong zang le-uh a ngah ding teng uh a gukmangsakte thongkiat (imprisonment) lawh kitam mahmah kha ding hi.
COVID-19 PANDEMIC LEH LOCKDOWN SUNGA MIPITE HAMPHATNA NGAH DING
COVID-19 lockdown sungin mizawngte an (food) ding a kicingin a om theihna dingin Indian government in March 26 (Thursday) mi khat tungah antang (food grains) 5kgs. leh inn lusi ah pulses (betang nam; daal cihte) 1 kg a mawkna in kihawmkhia (free distribution) ding a, hih bangin kha thum sung National Food Security Act (NFSA) nuai-ah 80 crore mizawngte in a hamphapihna (poor beneficiary) dingin *PM Garib Kalyan Ann Yojana* tungtawnin kihawm ding hi cih taangkopih hi.
NFSA nuai-ah government in subsidized rates in mi khat ngah dingin 5 kg food pia ding hi ci-in government in pulak hi. A antang man ding a genna ah: rice at Rs 2 a kg, rice at Rs 3 a kg (i.e. a quality tawh kituakin Rs. 2-3 kikal), coarse grains kicite Rs. 1 hi ding hi ci hi. A hamphatpih mite in kha khat sungin antang 5 kgs ciat milip in ngah ding uh a, tua khit ciangin hong tung ding kha thum sung teng 7kgs ciat ngah beh lai ding uh ahih manin hong tung ding mai kha thum sung ciangin kha khatin milip in 12 kgs ciat ngah ding uh hi ci-in March 25 (Wednesday) in cabinet meeting a neihna uh-ah thukim in kipsak uh hi. Tua ahih manin kha li sung antang hong kihawmte (a kha masa 5kgs, a kik kha thum sung 12kgs) na ngah kei a, sum tawh hong kileisak a, hong kileisak zongin Rs. 3 tunglam in hong kileisak leh a hawmte nekguk hi cihna hi pah hi.
PM Garib Kalyan Ann Yojana scheme nuai-ah kha thum sung government in kuamah, adiakin mizawngte nek ding tasam in kikoih lo ding hi ci-in Finance Minister Nirmala Sitharaman in taangko hi. Hih scheme nuai-a antang a mawkna in a kihawmte dingte (distribution of free food grain) pen government in a bei ding sum Rs 40,000 crores kisiksak ding hi ci-in food ministry official in gen beh hi. FM Sitharaman amasa kha khat sungin (food grains) banah innkuan khat ciatin kha thum sung pulses (moong, toor, chana, urad etc a om bangbang) ngah beh ding uh hi ci-in gen beh hi. Hih daal namte inn lusi ah kha thum sung 1 kg ciat in a kihawmna (pulses distribution) ah a sum bei khempeuh Rs 5,000 crore a vekin government in siksak ding hi ci-in COVI-19 food ministry official leh Finance Ministry Sitharaman in gen beh hi.
Ei khamtung mite pen BPL nuai-a innkuan a hunkhop i om lai hangin BPL nuai-a om lo teng APL innkuan tengin PDS peikawi (hijacked) mang uh a, a hamphatpih pen suak den uh ahih manin BPL nuai-a om innkuante in PDS hong paite lak panin a nekguk baang uh a hawmkhiatsunsun uh leh a khateh neng kia teng bek na ne kha uh hi. Khristian i kicih ngam leh Khristian i kicih ut lai ding leh hih PDS panin hong paite pen BPL innkuante in a ngah ding uh i piak a, APL innkuante in i ngah dinga kilawmte va lak a, BPL innkuante ngah ding teng va gukguk ngamhuai nawn lo hi.
COVID-19 pandemic hun pen i mipih i sapih leh i Khristian mipihte tungah summet bawlna ding hunpha zon hun hilo a, cimawh leh gilkialte leh huhna kisamte khat leh khat thukkik ding lamen loin i kihuh hun hi a, Dracula or Vampire hi liang lo ihih manun ei leh ei dek si i kitawp hun hilo hi. Tua bangin i mipihte hamphatna ngahna ding teng i seelcipsak a, i gukmangsak leh English paunak khatah, "A hungry man is an angry man," a cih bangun mipite gil hong hawm semsem a gil uh hong kial semsem leh lainatna leh itna hong kiam semsem ding hi.
French Revolution hun lai-in a gam mite gilkial dangtakin in a om lai-un lunghimawh leh thudon sese loin amau inn sung uh-ah gaih zawh loh ding uh anlim mehlim ne-in a gilpuak kiukeu dong uh a kiphaak vak French kumpipa Louis XVI January 21, 1793 in ngawng kitan'na ah a ngawng a kitansak (guillotined) khit nung kha kua zawh October 16, 1973 in a zi Marie Antoinette a ngawng a kitansak lam mangngilh kha kei in! Tua ahih manin hih COVID-19 pandemic hun haksat sungin na nek loh ding vong gah kei/pet sese dah in!
Khistian i kicih leh Thukham (commandments) lak panin a lianpen in: "Na Topa Pasian na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, leh na pilna khempeuh tawh na it ding hi cih leh nangma pumpi na it bangin na vengte na it in," (Matthai 22:37-38) hi. Khat leh khat ki-it ding cih lohbuang, kuama tungah leiba nei kei un. Midang a itte in Thukham deihna teng a zui khin ahi hi. Midangte a it mi peuhmah in amaute tungah siatna bawl het lo ahih manin itna i neih ciangin Thukham buppi a zui khin ta ihi hi. (Rome 13:8,10)
Relief Committees kineih ciat in, COVID-19 Relief Committees neih i kidem hangin i mipihte in a hamphatpih tuam kei uh leh a mawkna suak a, donghu nasem i kineih pong hangun i Relief Committees teng uh Torment or Harassment or Annoyance or Cold comfort Committees kisuaksak zawsop ding hi. Relief Committees i neih bangin cimawh gentheih i mipihte noptuamna; damtuamna (relief) suahsak sawm ciat in hanciam tek ni!
References: Public Distribution System & Economic Times
Mangpau tawh a sim nuamte adingin a links:
