ZOMI SUNGAH MEDIA NASEP BAIH LO HI
Zomi media sem i cih pen i hun tampi a bei banah gimna leh elna lo buang adang bangmah kingah lo hi. Thapiakna ngah malak sangin suk nawk, phei nawk, to nawk vive kituak a, hong mindaisak nuam ding bekbek leh politics thei pen dan vive pau lanlan teng kona leh elna kituak a, LST degree buaih sangpipi ngahte nangawn hong el nuam pen in pang zawsop uh hi. (biakna leh khamathang awlmawh man lo-a politics awlmawh leh vei na kitam bilbel vanglak hi). Kei hong selpho nuam luat manin Zomi media i muhna ci-a ka min tuangsak sese a poll bang bang biakna leh khangno kipawlna makai om zen hi. Hong el a tam semsem leh tha hong pia semsem a, ka news post-te a manthei pen ding ka hanciamna dingin tha hong guan semsem hi. Mi teng zaknop ding thu deih kaih leh news phuahtawm tam zaw gelh sangin kuamah zak nuam mel loh news leh thuman gen leng mual tam thawn zaw a, sawt kimang zaw hi cih upna ka nei hi.
US Presidential election campaign lai-in basket sunga apple muat nih teel ding (Trump vs Hillary) om a, a muat lo zaw pen Trump deihhuai ka sa zaw hi ci-in ka gum hi. Trump leh Republicans ka gupna thu ka post ciangin Conservatives leh anti-Democrats nong ci uh a, hong gensia na dim uh hi. Tua hunin Conservatives news source ka hah zat mahmah hangin hakai pahtak lungvei phatna news leh a val lua-a mi phat media vive hi cih tu'n ka tel semsem hi. Kum 4 val sung media ah thu ka khah a, Obama' era hunin ahihna bang leh ISte a galvan supply thu ka post khak ciangin anti-America, anti-US, anti-Democrats, anti-Obama, pro-Muslim, IS tawh kipawl, IS makai, Muslimte hi nong ci uh hi.
Trump' era in a tax reform bill lo buang legislation ah gualzawhna lian khat beek ngah nai lo a, US economy growth pen Obama administration panin a growth kizom suk hi a, a ciamteh tham dingin gamdangte GDP growth tawh teh a khang zek hangin tham nai lo hi. (India ah Congress government nunga government form Modi' government in economy growth a kisial hangin Congress hun a growth dem zo nai lo napi a kisialpih bangin Trump kisialhpih hi). Tua ahih manin GDP 1% kiim khawng bek khangsak Trump administration minhoih (credit) ka piak pah ding baih lua ahih manin zuau bulomtang news gelh hilo ka hih manin gen ding hoih ka mu nai kei hi. Kum kik ciangin GDP groth 2-3% hi ding a, van man khang vat leh kiam vat (inflation or deflation) khang lua ahih manin "Goldilock's economy" kici hi ci-in Dec. 13 in The Balance news ah tuang hi. Trump in 4% growth ding ciam hi (China GDP growth 6%, kum kik ciang 6.4 to 6.8 % ding kici leh India GDP growth 6.7%, kum kik ciangin 7.5% ding tawh na tehkak un).
Trump' hihna bangbang international news sources tuamtuam (kei sources zat zah val a tam zang Zomi media vik om ka mu kei hi, mangpau news na sim loh man uh hi bek hi) panin thu ka post ciangin anti-Trump, anti-US, anti-Israel, pro-Muslim/Islamic, pro-Democrats, Muslimte ci-in comments ah nong ngawh kawikawi kik zel uh hi. Lungsim kician bangmah nei lo, ut bangbang a pau lanlan, din'na kician nei lo huih mutmutna lam-a awn na hihna uh kitel a, politics taktak kan lo na hihna uh kitel semsem hi. Zan in Zomi social group nih ah khat panin a kilasawn thu kipost a, "Ngapikte mawtaw accident, mi thum bek si" cih thulu zangin news kipost a, a source zong tuang lo napi comments tam mahmah dep a, Kawl galkap tampi sihna lawp kisa a, good news ci-a comments tam mahmah hi. Myanmar galkapte "ngapikte", Donald Trump = Do Nang, AA Suu Kyi = Sut Cing, US Special Forces galkap 200 leh Myanmar galkap teng kisukhop ding uh ci-a news laih tawm/deih kaih leh pheng gelh ka hi kei a, a source kician om lo leh tuangsak loin ka tei sawn ngei kei hi.
Kilemna Kumpi pian'ni muak a, pawi kham Christian kici lanlan ngam napi na kumpite galkapte lom sihna ding nangawn deih ngaungau liang, na gam na lei nangawn uh it lo utong va-ak kineih, mit tawh na muh theih uh leh pian'na gam nangawn uh it lo a, gamdang leh US peuh it a kineih na hi lel tak uh hi. Saudi-led Coalition in Yemen ah, Russia in Syria ah nautang tung lam panin a kap ciangin a thahna thute ka muh ciangin kuamah anti-Saudis, anti-Muslim leh anti-Russia hong ci na om kei uh hi. Sial in siksik leh nek a thuah cih danin sial/ganhing tawh kibang mihing leh baak a bang kawikawi Zomite tam mahmah hi. Maizumhuai lua lai hong sa bek ing.
Ka news khahna Laibusaal, ZUNs leh Zomi United Forum WhatApp hi. Laibusaal pen page hi a, group bangin hong ki-add zong hilo a, member zong ki-add thei lo hi. (nong add hi hong ci om lai zen uh hi). Na sim nop kei uh leh member dingin hong kiguang thei lo, Like leh Following cih kigelhna mun ah Unlike leh Unfollow mek suk, in ZUNs leh WhatsApp ah Leave mek ziau le uh cin notification hong lutlut se lo ding a, na sim loh uh na kidah vet lo hi. Media teng anti-Israel, anti-Trump, anti-US ci nuam na hih leh no ading group/page thak pro-Israel, pro-US, pro-Trump phuankhia lel un. Media gal pulakkhum Trump na sialgup bangun a ut tengin zong a ut leh langpang theihna ding rights nei ciat uh a, media i cih freedom of expression omna mun hi. Dictatorship nuai-a khangkhia a dictatorship lungsim paikhia thei lo, majoritarian lungsim vom cinten a, dictatorship lungsim na paihkhiat mateng uh na muhna uh kawcip den ding a, na thu uh lah pai zo ngei tuan lo ding hi.
Politician khat na sial gup hangun hih cartoon bangin hong bawl hun tung peelmawh ding hi. Conservative leh Trump radical supporter media editor leh US leh Trump' personal spokesman hilo hi'ng cih na theih ding uh hong theisak nuam in hong zasak ing. Mi' el ding bekbek na hanciam zah un no sim nopte a source kician in hong tei sawn in, hong post ziahziah le uh cin na pawl ding uh kibeh hanhan ding a, a phattuampih zong om ding hi. Kei pen pulpit tunga ut bangbang gen a awngawng a, Amen ngah ding kilamen leh ka thugen khempeuh haipih ding a mi khemkhem politiciante hilo hi'ng. News source tuang linlian sanga khualak a thuleng na zak teng news na saksak lai teng huih mutmut na lam a na hawi den ding hi.
Zomite lakah Media nasep pen Pulpit tunga ut bangbang gen ziauziau a gilpi ading muhna piang lo a, elna leh kona lo buang tam kingah lai lo ahih manin baih lo hi.
Lungdam.
Thang Khan Lian




