COVID: W.H.O. EXPERTS TEN CHINA GAM-A LABORATORY PANIN A VIRUS A LEAKED THEIHNA DING AHI THEI VET LO THU HI CI
Feb. 10: Covid-19 hong kipatkhiatna thukankhiatna nei-in a kuan misiam international experts kite in China gam-a laboratory panin a virus hong kipan hi, cih laboratory theory um loin beisakin tawpsak (dismissed) uh hi. World Health Organisation mission makaipi Peter Ben Embarek in Wuhan khuapi-a laboratory panin Covid-19 hong kipankhia hi cih thu thei ahi thei vet lo ding hi (extremely unlikely), ci hi.
WHO mission head Peter Ben Embarek in a virus hong kipatna bulpi (source or origin) a kitheihkhiatna dingin nasep beh ding kisam lai hi, ci-in gen beh hi. Hih bangin Peter Ben Embarek a gen pen WHO-China mission kipawlin Covid-19 virus hong kipatkhiatna bulpi thukankhiatna a neihna uh a thukhupna hi.
Wuhan khuapi pen China' central Hubei province hi a, Covid-19 virus official case masa pen a kimuhkhiatna khuapi hi. Tua khit nung a virus leitung gam tuamtuamte ah kizeel a, tu-in a natna ngah 106 million cases val a om banah a si 2.3 million val ta hi.
Dr. Embarek in joint WHO-China mission investigation panin information thak a kimuhkhia beh hangin a virus hong kizelhsawnna a lim kilamdangsak tuam lo hi, ci-in press conference ah gen hi. Experts ten a virus pen ganhingte (animals) tung panin hong kipan hi dingin ki-um a, ahi zongin koi danin mihing tungah hong kilawhsawn hiam cih theikhia zo nai lo uh hi.
Dr. Embarek in Covid-19 hong kipatna bulpi pen "natural reservior" ah baakte (bats) panin hong kipan hi cih a kitheihkhiatna dingin nasepna hi a, ahih hangin Wuhan khuapi panin a virus hong kipan masa hi cih hilo hi, ci hi. "Ganhingte lampi (animal pathway) vai tawh kisai nasepna ah kimainawt zom a, ahih hangin ganhing dang (intermediary species) tungtawnin mihingte tungah a virus kilawhsawn hi kha dingin ki-ummawh pen hi, ci hi.
Experts ten Wuhan khuapi-ah a virus official cases a kimuhkhiatna thu December 2019 in a kiciamteh ma-in Wuhan ah na om khin zo hi cih a lahna ding bangmah kimu lo hi, ci uh hi. Chinese Health Commission ah expert Liang Wannian in Wuhan khuapi sungah Covid-19 cases a kimukhiat ma-in regions dang ah om khin kha ding hi, ci hi.
Joint WHO-China mission expert team called "cold chain" transmission a kici transport leh frozen food trade panin mihing in a virus a ngahsawn khak hi dingin ki-ummawh ahih manin thukankhiatna kizom lai ding hi, ci uh hi. Beijing tawh a kha-a sim kihona a neih khit nungin January kha panin WHO mission visit hong kipan hi. Covid-19 virus hong kipatkhiatna bulpi a thukankhia experts ten China gamah investigating mission pan dingin a zinna uh Chinese thunei ten lim takin encik (closely-monitored) uh hi.
A GENHAK AHIH KEI LEH A BUAIHUAI NASEPNA (COMPLICATED TASK)
Analysis box by Michelle Roberts, health editor
Expert group pen politically-charged mission hilo uh a, China gam panin pandemic hong kipat kum khat khit nungin a virus hong kipatkhiatna bulpi khut tawh a kawk thei (able to pinpoint the source of the pandemic) misiam ahi uh hi. Ahih hangin Wuhan Institute of Virology a va phak khit nungun scientist ten a bawl tawm uh ahih kei leh Wuhan Institute of Virology laboratory keh (leaked) panin a virus hong kipan hi cih lanpan'na ahih kei leh kitotna ding a piangsak thu (controversial theory) a sin (lid) tawh khu-in sincip ta uh hi.
A virus hong kipatkhiatna mun a zon'nate uh lakah tu-in a minthang Huanan ah wet-market a kici nga, sa leh gamsa kizuakna sumbuk leh mihing tungah a virus a kilawhsawn case pawl khatte tawh kizopna nei zong va pha uh hi. Expert group team ten a virus pen ganghingte tung panin mihingte tungah tawm (jump) hi kha ding hi a cih hangun thuman hi cih a lahna ding nei nai lo uh hi.
A virus a pua hi kha dingte (possible carriers) lakah baakte leh saphute (bats and pangolins) hi a, ahi zongin thuman hi mah hi ci-in up zawhna ding teci (evidence or proof) kimu nai lo hi. A thukankhiatna dangte lakah a virus pen a kikhalsak an (imported frozen food) hi kha ding hiam cih upmawh thu tawh kisai a virus hong kipatna saben' bangin bengin thukankhiatna zom lai uh hi.
LABORATORY THEORY KICI BANG HIAM?
China' top virus research laboratory lak-a khat Wuhan Institute of Virology panin a virus hong kipankhia hi cih upmawh thu (speculation) pen nung kum in ex-US President Donald Trump in mi up theih dingin hong gen thang (propagated) gawpna panin hong kipan a, April 2020 pekin Wuhan Institute of Virology pen a virus hong kipatkhiatna bulpi ahihna teci (evidence) kinei a, a sawt loin hong kipholakkhia-in hong kilak pah ding hi, ci-in a kamciam hangin November 2020 election ah a guallelh voter fraud hang hi cih evidence ka nei hi ci napi-in lahkhiat ding a neih loh tawh kibang a, tu dong evidence lah ding bangmah nei lo hi.
April 2020 in US state department cables in zong Wuhan khuapi-a biosecurity panin a virus hong kipan hi cih US embassy officials ten lunghimawh uh hi, a cih hangin tu dong evidence lahkhiat ding bangmah nei lo uh hi. Tua hun in US national intelligence director office in Covid-19 virus pen mihing' bawltawm ahih kei leh gene a kibawlpha (man-made or genetically modified) hilo a, officials ten Wuhan laboratory panin kamsiatna hang ahih kei leh ganhingte tung panin a virus mihing in ngawhsawn hi kha hiam cih a virus hong kizelhsawnna thukankhiatna kinei hi, na ci uh a, mihing bawltawm leh genetically modefied hilo hi ci-in a kipsakna uh na gen khin zo hi.
Dr. Embarek in mission in Wuhan laboratory a va kiphak hun sungin a laboratory leaked hangin a virus hong kizeelsawn hi cih thu ahi thei ding thu hi vet lo hi, ci hi. Wuhan laboratory panin a virus hong kizeelsawn hi cih "laboratory theory" pen thukankhiatna a kineihna panin thuman hi cih teci kimukhia hilo (not in the hypotheses) a, studies bawl zomna ah ka hong lak tel ding uh hi, ci hi.
Source: BBC
@Thang Khan Lian #ZUNs reports
Photo: WHO mission head Dr. Peter Ben Embarek
"Covid: WHO says 'extremely unlikely' virus leaked from lab in China"
