ISRAEL LEH UNITED ARAB EMIRATES IN A RELATIONS UH NGEINA A BATSAK KIKNA DINGUN HISTORIC DEAL KICI THUKIMNA NEI
Aug. 14: Israel leh leitunga Wahhabi terrorism funding lianpen lak-a kihel United Arab Emirates (UAE) in a relations uh a ngeina batsak kikna dingin thukimna nei uh uh hi ci-in gam nihte thukimna neihna vai-ah minphatna US President Donald Trump in eukhiatsakin pulak masa pah seisai hi. Mr Trump, Israeli PM Benjamin Netanyahu leh authoritarianism tawh gam uk Abu Dhabi Crown Prince Mohammed Al Nahyahu in a joint statement bawlna uh-ah, "Middle East ah kilemna a mainawt theihna dingin tangthu adingin a ciamteh tham mainawtna (historic breakthrough) a pian' ding kilamen hi ci uh hi.
Hih thukimna hangin Israel leh UAE in tangthu adingin a ciamteh tham thukimna "historic deal" kici a neih manun Israel in kinialna leh thukimpih lohna lianpi a piangsak a geelna (controversial plan) tawh Israel' opkhumna West Bank lak dingin a geelna khawlsan (suspended) ding hi ci-in a joint statement bawlna uh-ah gen beh uh ahih manin Netayahu in West Bank sim in lak (annex) dingin a kamciamna a peelna suak sak ziau a, Trump in Middle East plan a neih tawh Israel in West Bank a lak theihna dingin nungthuap in a kamciamna a mawkna suaksak hi.
Hih bangin thukimna a neih ma-un Gulf gam nihte in diplomatic relations nei lo uh hi. Ahih hangin Iran in Gulf gam region ah a thuneihna huzap (influence) kizeelsakin a keek gol beh semsem tawh kituakin a lunghimawhna leh patauhna hangun unofficial contacts na nei den uh hi. Trump in Israel leh UAE in historic deal a cih thukimna nei hi ci-in a pulak khitin Netanyahu in Hebrew pau-in a Twitter ah, "Historic Day" ci-in "Tangthu adingin a ciamteh tham Ni hi," cih tuangsak hi.
Netanyahu in TV address panin a thugenna ah, "Hih bang geelna a kineih manin West Bank lak ding geelna a hun kizekaisak hi. US tawh kituak takin nasep khawmna a om peuh leh Judea leh Samaria (West Bank) ah i sovereignty uh zat (apply) ding ka geelna kilaih lo hi. Hih ka geelna sepkhiat ding ka sawm hi. Tua kilaih lo hi. Judea leh Samaria ah i sovereignty uh zat ding vai sabuai (table) tungah a luikhia keimah ka hi hi cih ka hong phawk kik sak nuam hi. Hih vai sabuai tungah om lai hi. Israel leh UEA in coronavirus kisutna zatui (vaccine) bawlna ah kipawlin na kisemkhawm ding a, energy, water, environment leh field dangdangrte humbitna ah kipawlkhawm ding hi," ci-in gen beh hi.
1948 kum in Israel in Palestine panin suahtakna a ngahna thu a pulak khit UAE tawh thukimna a neih pen third Israel-Arab peace deal hi ta hi. Egypt tawh 1979 kum in thukimna (deal) a neih khit 1994 kum in Jordan tawh thukimna nei kik hi. US gam-a UAE ambassador Yousef Al Otaiba in, "Israel tawh thukimna pen diplomacy leh Middle East region adingin gualzawhna hi. Arab-Israel relation kitelsiam lohna khiamna dingin a ciamteh tham mainawtna leh a hoihlam kilaihna (kikheelna) hi," ci hi.
Ahih hangin senior Palestinian official, Hanan Ashrawi, in Israel-UEA deal a mawhpaihna thu gen a, "UAE in Israel tawh thukimna/relations a ngeina a simtham in kibatsak sawm hi," ci a, Prince Mohammed kiangah, "Na lawmte in cikmah hun in hong zuak kei ta peuh uh hen," na cihsan hithiat se a, Israel leh US a kikhemsak lohna dingin warning pia hi. "Senior Trump adviser Jared Kushner in, 'Israel in US tawh kamkupna nei masa lopi-in West Bank lakna dingin mainawt dingin ka um kei hi. Israel leh UEA in kihona manlang takin hong neih ding uh ka lamen a, US in Israel tawh thukimna (deal) a kineih theihna dingin gam tuamtuamte tawh kamkupna neih kizom ding hi,' ci hi," ci-in Reuters reports in gen hi.
A THUKIMNA UH BANG HIAM?
Hong tung ding mai kalte ah Israel leh UAE in investment, tourism, direct flights, security, telecommunications, technology, energy, healthcare, culture, environment, a gam tuak uh-ah embassies bawl ding vai leh a nih uh hamphatna (mutual benenits) a ngah theihna dingte thukimna suai a kaih theihna dingun meetings nei ding uh hi.
"Middle East adingin dynamic societies pen leh economies mainawt pen gam nihte in kizopna a neih manun Middle East ah economic khantohna, technology thak mukhiatna (innovation), khat leh khat kitanauna nai zaw (closer people-to-people relations) piangsak ding hi," ci-in a joint statement bawlna un ci hi. Hih thukimna tawh kituakin Israel in Trump in Israel leh Palestine kikal-ah kilemna (peace) a pian theihna dingin Israel in West Bank sunga Jewish settlements a bawlna leh strategic Jordan Valley teng Israel in a lakna dingin a gupna Vision for Peace bulphuh in Israel in a geelna khawlsan ding hi.
Israel in tua bang a geelna khawlsan kei leh Palestine ten mailam hun adingin independent state dingin a geelna leitang uh a kisuksiatsak banah international palsatna hi ding hi ci-in warning na pia khin zo a, Palestine' din'na international community in gum in nungthuap uh hi. UAE Minister of State for Foreign Affairs, Anwar Gargash in, "UAE in Israel recognition a piak pen Isreal in West Bank a lakna ding 'time bomb' puak dingin kithawi in a kisai lelek (ticking) khawlsakna dingin hangsan takin gamtatna hi. UAE in Israel in West Bak lak dingin a geelna a khawlsan (suspend) bek hi loin a tawpsan (stoppage) ding kilamen hi," ci hi.
Palestinian ten UAE khensatna a mawhsakna thu a dawnna ah Gargash in, "Middle East region a mainawtna zia a lom ahih kei leh tawmtawm in om; genkholh theih loh (very polarised) hi cih kitheisiam ahih manin a ngeina lo huging zak ding ka lamen hi. Hih vai tawh kisai-ah na kisa a, ahih hangin a tawpna ah, 'Hih suk lel ni,' ci-in khensatna kinei hi," ci hi. A joint statement bawlna uh-ah, "Israel in Arab leh Muslim gamte tawh kizopna a bawl behna ding mitsuan in nei-in hanciam ding a, tua bangin a ngimna a lawhcin' theihna dingin US leh UAE in na sem ding hi," ci hi.
US in "Strategic Agenda for the Middle East" a patna ding vai-ah UAE leh Israel zong kihel ding a, gam thumte makaite in Middle East ah lahuaina leh vauna (threat) leh hamphatna (opportunities) omte a muhna uh kihawmsawn (shared) ding uh a, a region sung kip leh kho in a om theihna (stability) dingin diplomatic engagement, economic integration khangsakna leh security co-ordination kinaih zaw nei ding uh hi.
A CIAMTEH THAM MAINAWTNA AHIH HANGIN DOTNA TAMPI OM LAI
-Jonathan Marcus @ BBC Defence correspondence
Israel leh UAE in full diplomatic relations; a gam tuak uh-ah a embassies uh bawl ding; a ngeina bangin sum bawlna ah kizopna (normal trade ties) dneih dingin a thukimna uh pen a ciamteh tham diplomatic kalsuanna hi. Ahih hangin dot loh a kiphamawh dotna om hi. A thukimna bangun kamciamna tangtungsak takpi ding uh hiam? Gulf gam dangte in tua bang lampi hong zui ding uh hiam?
Ahi lo ding ahih kei leh a piang lo ding thu zong et kisam hi. Hih thukimna pen Trump in hun sawtpi in sep dingin Peace Plan a neih Palestine question ven'sakna dingin zaipi sung a huam kilemna dinga geelna (comprehensive peace plan) hilo hi. Ahih hangin Israel leh UAE adingin tawlkhat sung a kimang ding hamphatna (short-term benefits) a nih un a ngahna ding uh om hi. Hih thukimna pen Trump in kiteelna ah a lametna bangin a cing kik ding hamsa a bat lai takin White House in pulakkhia masa hi (Trump' vote bank politics hi a cihna)
Nekgukna takgukna case thum a nei, Prime Minister panin a kitawpna dingin economy haksatna leh Covid-19 pandemic dalna ah a panlak zia lungkim loin lungphona lianpi tuak leh West Bank lak ding a kamciamna hangin lungphona neite lanpan'na a tuak Netanyahu adingin a awkna ngakuai panin a suahtak theihna ding ngaihsutna leh geelna zong ahi hi. Netanyahu in West Bank lak dingin a kamciam hangin US in tu lai takin a thukimpih loh banah international community in khauh takin a langpan'na hangin a kamciamna bangin a tangtun'sak lohna thuman hi cih lahkhiatna hi. Netanyahu in UAE tawh kilemna bawl dingin a thukimna "peace initiative" hangin mailam hun-ah Israeli general election a tuh kik ding leh a cing kik theihna dingin a kaam (chances) kibehlapsak ding hi.
Ahih hangin hih thukimna panin UAE in hamphatna a ngah pah ding bang hiam cih a gen ding hamsa a, ahih zongin US tawh a relations a khauhsak beh banah Israel tawh a thukimna hangin economic, security leh scientific lamsang ah hamphatna ngah kha ding hi. A huampi in gen le'ng hih thukimna panin a kilatkhiatna ah hamphatna lian leh neu ngahna ding piangsak kha thei hi. Palestine mite adingin hih news pen cimtakhuai a sakna lo uh thudang hilo ahih manin a et hamsa ding a, nawlkhinna a tuah kikna uh suaksak hi.
MI DANGTE IN BANG NGAIHSUTNA NEI?
UK Prime Minister Boris Johnson in, "Israel in West Bank lak dingin a geelna tawh a mainawt lohna uh ahih ding lametna lianpi ka neih banah tu ni-a thukimna in West Bank lak ding khawlsanna (suspension) ahih manin Middle East ah kilemna pian' behsakna ding thu ahih manin ka muak hi," ci-in zan in gen hi. UK Foreign Secretary Dominic Raab in, "Two-state solution (Israel leh Palestine gam pian'na ding) leh a tawntung a kiman ding kilemna (lasting peace) a pian' theihna ding omsun Israel leh Palestine in 'direct talks' a pat uh a, maitang kituahin kihona a pat uh hun ta hi," ci hi.
Iran' powerful Revolutionary Guards (IRGC) tawh kizopna nei Iran' Tasnim news agency in Israel leh UEA thukimna (accord) neih uh maizumhuai (shameful) hi cihsan hi.
Source: BBC


