HYDROGEN BOMB V/S ATOMIC BOMB A KIBAT LOHNA
Sept. 3, 2017: North Korea in 1985 panin tu dong ballistic missile leh nuclear tests 150 val vei nei ta a, Kim Jong-un in thuneihna a let khit zawh a kim khat val tests ta uh hi. Tu ni-in North ten a guk veina dingin nuclear galvan tests kik uh a, North ten hydrogen bomb hi a, intercontinental ballistic missile (ICBM) panin kilawn thei ding hi ci hi.
Leitung gam tuamtuamte makai ten North Korea' nuclear sitna a mawhpaihna thu gen uh hi. German Chancellor Angela Merkel leh French President Emmanuel Macron in EU in khalna (sanctions) khauhzaw sem bawl ding hi ci uh a, Chinese President Xi Jinping leh Russian President Vladimir Putin in a kilawm leh a kituak bangin gawtna piak ding cih thukim uh hi. US President Trump in, "North Korea pen thukham palsat gam (rogue state) leh kihtakna piangsak hi a, a gamtana dal dingin China in hong huh hangin lawhcinna tawm kha a ngah a, a gamtatna un China maizumsak hi," ci-in a Twitter ah tuangsak hi. UK foreign minister Boris Johnson in North Korea gamtatna in "New Oder" adingin kihtakhuaina piangsak hi ci a, International Atomic Energy Agency (IAEA) chief Yukiya Amano in North Korea gamtatna dahhuai mahmah hi ci hi. NATO secretary-general Jens Stoltenberg in North ten a missile leh nuclear programme khempeuh a vekin khawlsak hen la, leitung bup tawh kihona nei kik hen ci hi.
Tu ni-a North Korea nuclear galvan tests puak in a sitna Punggye-ri nuclear test site leilu-nisuahna lam a China gamgi Yanji 6.3-magnitude a hat ziinlingsak zo hi.South Korea’ meteorological administration in North Korea nuclear sit pen 50 to 60 kilotons kikal piangsak (yields) a, nung kum September in a sit sangun 5-6 vei hatzaw hi ci hi. Tua khit in South Korean parliamentary defence committee head Kim Young-woo in 100 kilotons kiim piangsak hi ci-in gen kik hi (I kiloton i cih in TNT 1,000 tons tawh kikim a, Galpi Nihna in US ten Nagasaki khuapi ah atom bomb a khiat uh 16 kiloton hi)
Hydrogen bombs (H-bombs or thermonuclear bomb zong kici) pen nuclear/atomic bombte sangin nakpi takin thakhauh zaw a, US ten Galpi Nihna lai-in Japan ah a khiatte sangin 1,000 vei thahat zaw hi. North Korea in atom boms 2006 panin 2013 kikal in thum sitna a neihte uh pen US in Japan khuapi Hiroshima leh Nagasaki ah a khiatte (mi 200,000 val sihna) tawh a thahatna kikim hi. North Korea in tu ni-a a sit pen nung kum-a a sit 5.3 magnitude ziinling piangsak sangin a leh sawm in hatzaw a, 100 kiloton piangsak (yields) zo dingin ki-um hi.
H-bomb ah fusion (atomic nuclie hong paikhawm) kizang a, a puakkham tha (explosive energy) piangsak hi. Aksi ten zong fusion panin tha piangsak thei hi. Atom bomb bel fission (atom kikhen) ah kinga (rely) a, nuclear power plant zong fission mah ah kinga hi. H-bomb bawl ding pen nuclear/atomic bomb bawl ding sangin a tehchnology hamsa zaw a, a technology a kineih ciangin kihtakhuai mahmah a, ICBM lu (head) ah thuah theih baih mahmah hi. Seoul khuapi a Kookmin University ah Korean studies professor Andrei Lankov in New York khuapi H-bomb tawh kikap leh a suakta khat beek om lo ding a, Manhattan khuapi kikap leh mi a kim khat si ding hi ci hi. Tua ahih manin North Korea in galvan hih zah a thahat nei leh mi tam that zo lua ding ahih manin ngaihsut ngamhuai lo hi ci-in gen beh hi.
H-bomb pen a masa pen dingin 1952 in US ten a sitna nei uh a, 1951 in Edward Teller leh Stanislaw Ulam in Teller–Ulam configuration kici tawh a bawl ahi hi. Leitung ah gam nga bek - US, Russia, France, UK leh China in nei hi ci-in a kiciamteh hangin gamdang a nei zom om dingin ki-ummawh a, a bawl lai zong om dingin ki-ummawh hi. Seoul National University a nuclear engineering professor Kunye Y Suh in, "Tu ni-a North ten H-bomb sitna nei hi ung a cih uh pen kimawlna laih (game changer) ding hilo in kimawlna beina (game over) hi," ci hi.
H-bomb a puah ciangin TNT 50 kilotons (210 TJ) pan a tung lam piangsak zo hi. H-bomb pen second-generation nuclear weapon design tawh secondary nuclear fusion stage + a puakkham zekaisak (implosion tamper) + fusion fuel+ sparkplug kizang a, a bomb a kikhiat ciangin primary fission bomb sunga om fuel material (tritium, deuterium or lithium deuteride) panin a puak thei khahkhia ahih manin fusion reaction (a puah khit ciangin a puak kik behbeh thei) kici piangsak hi. Tu lai-a N-bomb suak thakte ah second stage panin third fast fission or fusion stage a puak thei neutron manlang tawh kibawl hi. A fission bomb leh fusion fuel pen special radiation-reflecting container (radiation case kicihna bawm) kiangah kikoih a, tua mun pen x-rays sawtpi om theihna dingin a kibawl ahi hi. Tua ahih manin a puah ciangin a puahkham thahatna (explosive power) a khansakna pen single-stage fission weapons sangin nakpi takin thahat zaw hi. Isotopes fusion zangin kibawl ahih manin hydrogen bomb ahih kei leh H-bomb kici hi.
H-bomb kibawl masate lak ah Ivy Mike test bomb in radiation pressure 73 million bar (atmospheres) (7.3 T Pa) piangsak zo a, modern W-80 cruise missile warhead W-61 in 1,400 million bar (140 TPa) in piangsak zo hi.
Maan: North Korea in US President R. Reagan hun 1985 panin Trump' President let kikal in ballistic miisile leh nuclear a sit zah a kim in tuang hi. T ni-a a bomb sitna neih uh leh H-bomb kibawl masate pianzia leh mel
Source: The Guardian; Al Jazeera Agencies; Wikipedia
@Thang Khan Lian #ZUNs
@Thang Khan Lian #ZUNs




