SAKHI' TUINEKNA PANIN PAN LE'NG....
One-party system leh dictatoship tawh ki-ukcipna deih loin kici in 1988 pekin 8888 Uprising kici ah 12 Mar 1988 – 21 Sep 1988 kikal sung junta regime government na lehdo cihtakin na lehdo uh hi. Junta dictatorship leh one-party system tawh ki-ukcipna deih loin Rangoon Arts and Sciences University and the Rangoon Institute of Technology (RIT) university sangnaupangte' makaihna tawh 8888 Uprising (Burmese: ၈၈၈၈ အရေးအခင်း , also known as the People Power Uprising and the 1988 Uprising) ah gam bup sungah lungphona, lampi zuihna leh lungphona ah mihon leh security kitualvatna ah ngongtatna (riots) na piang hi.
8888 Uprising ah official count ah mi 350 si a kicih hangin mi 3,000 - 10,000 junta security forces in that dingin kituat hi. (February 1, 2021 coup nasia in a kigen hangin 8888 Uprising kha nga sungin mi 3000-10,000 si dinga kituat zah tawh tehkak hi leng February 1 coup khit nung kha guk val khinin sawt zaw khin ta napi-in junta security thah mi November 8, 2021 dong mi 1,244 si ta hi ci-in Bangkok-based advocacy group Assistance of Associations for Political Prisoners data tawh teh dingin a nasia lo zaw tham hi zaw lai hi)
8888 Uprising hangin Ne Win kitawp (resign) a, election neih dingin a kamciamna bangun a neih hangun a election results junta in sang nuam loin 2011 dong ukcip suak veve lai hi. Burma Socialist Programme Party (BSP) min zangin Ne Win' dictatoship khit 1988 dong a uk Saw Maung' khit Than Swe hong khangkhia a, State Law and Order Restoration Council (SLORC) tawh ki-ukna hong piang hi. Tua khit 30 March 2011, Senior General leh Council Chairman Than Shwe in State Law and Order Restoration Council (SLORC) hong phiat khit nungin USDP hong piangkhia leuleu hi.
2011 panin quasi-democracy system tawh USDP makaihna nuai-ah 2011-2016 kikal Than Sein in Myanmar' president hong len a, democracy lamah mainawtna leh gam ki-ukna vai kilaihna hong pian' manin 2015 leh 2020 general elections hong piang thei hi. Ahih hangin USDP leh military in 2020 general election ah a guallelh lianpi uh a sung uh tawh kituak lo ahih manin 1962 coup d'ètat hun bangin Myanmar in ui bangin a luak khiatsa ne kik a, February 1 coup d'ètat khit nungin dictatorship tawh ki-ukcipna leh one-party system mah hong piang kik a, Than Sein' democratic reforms bawlsa teng go lum kik leuleu hi.
Ne Win, Saw Maung leh Than Swe' hunin gal leh sa a tuak ngei vet lo a tamzaw leh pota (forced labour tawh van kipuasak) ngei lo a tam zawte in one-party system leh dictatoship tawh ki-ukcipna thuak zo lo ci-in refugee siauh hong kidem ngeingai uh a, gam nih gam thumna ah Zomi leh Zogam a it pha diak tampi kihelin kha po masasa lengkhiat hong kidem henhan leuleu uh hi. Ahih hangin gam nih gam thumna a va tun kik khit uh ciangin ui bangin a luak uh ne kik tam mahmah uh a, one-party system leh dictatoship tawh Zogam ki-ukcip ding pen Zomite kipumkhatna ding hi, cih thu deihkaih propanda leh huih thau lot tawh nautang leh naupang melmawl teng brainwashed ding hahkat mahmah leuleu uh hi.
Junta coup d'ètat regime dictatorship leh one-party system deih lo kici ciat napi-un township, district a nget beh nangawn uh ngah zo lo napi-in Zogam state or independent state nget ding huih thau lot hong hahkat mahmah leuleu uh a, 914 Zomi nangawn 2015 pekin ZCD ex-MP Gin Kam Lian in ethnic group in official recognition ngah dingin a kamciam uiphuk khat vei kutawnna tan nangawn maingawt beh lo, junta regime dictatorship lah lehdo ngam lo napi-in one-party system leh Zogam galkap khat bek neih ding mah 914 Zomi lobbyists ZUISA, ZCD, ZRA-E in kam kem beembeem in hong tangko lala kik leuleu zel uh hi.
Zogam in independent ngah vat ding hi le'ng zong one-party system leh one army bek om ding, police department, fire service department, air force etc cihte a om leh anti-Zomi kipawlna mah a suak ding hih tuak hi. Junta dictatorship regime ukcipna nuai leh junta educational institutions nuai-ah junta military curriculum or syllabus bawl tawh education background a nei leh nei lo mikim bel junta dictatorship gu khamin luvau daudau lai uh ahih manun one-party system leh one army system mah a lunggulh ngaungau den lai leh ui bangin a luak a ne kik tam mahmah lai bilbel uh hi.
2011-2016 kikal Than Sein in Myanmar' presidency hunin democratic reforms a bawlsa teng Min Aung Hlaing in February 1 coup d'ètat tawh a gawh lup mah bangin Zomism mittaw sialkhau let in Zomi kici biakna, politics leh ethnic or tribe bangin a ngaihsunsun lai tengin Ne Win, Saw Maung, Than Swe leh Min Aung Hlaing' suksiatna sangin Myanmar ah democracy a nasia zaw in Zomi min zangin suksiat ding hahkat mahmah napi-un Zomite kipumkhatna ding peuh gen ngam zaw lai zen uh hi. A zumna gui uh a kitat taktak khinsa tam bilbel uh hi.
Kipawlna thak Zomi min zangin phuankhiatna anti-Zomi ahih takpi mawk den keei ding leh a kipatna bulpi leh piancilna (genesis) pen 1953 kumin Falam, Khalkha leh Zomite in Zomi Baptist Convention kiphuankhia napi-in thuneihna, makai za leh sum etlah manin 1995 kumin Zomi Baptist Convention of Myanmar (ZBCM) a phuankhiate (a makaipi pawl khatte ZUISA makai masa pawl khat leh tu dong mah ZUISA leh ZCD patron mah leh ZRA-E lobbyist group mah) leh ZBCM members teng leh ZBC kimlai 2013 in Chin Baptist Convention (CBC) a suahkikna dingin 5–9 April 1995 kikal Khuasak khua-ah ZBC Triennial Conference khawmpi panin paikhia-in pawl thak 1995 in a phuankhia Associations lite - Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Tedim Baptist Association (TBA), Kale Zomi Baptist Association (KZBA), leh Tamu Valley Baptist Association (TVBA) or Zomi Baptist Convention of Myanmar (ZBCM) ah a lengkhia masa makaite leh a members teng zong Zomi kipumkhatna a susia leh Zomi kipumkhatna a langpang Zonamkhandal makaipi teng hi ve uh maw?
Khuasak ah 5–9 April 1995 kikal ZBC Triennial Conference meeting panin paikhia-in ZBCM a phuankhia Associations lite lakah thum - Tonzang Township Baptist Association (TTBA), Kale Zomi Baptist Association (KZBA), leh Tamu Valley Baptist Association (TVBA)-te Southern Baptist Convention ah kipia-in ZBC panin Jonah bangin lehtai uh a, ahih hangin Tedim Baptist Association (TBA) bel ZBC mah ah om suakin Zomi ahihna panin Zomi pawl thak phuankhia in a lengkhiate lakah kihel suak lo hi.
Zomism haipihna leh Zomi kici gilpi ading zon'na tawh ZBC panin taikhia in Zomi min tawh kipawlna a phuankhia masa pen leh ZBC kimlai Chin Baptist Convention suaksak kikin a zahdah leh a galbawl den uh CHIN a ultungsak kik kua dang hi loin Zomism a haipihna uh a kam beembeem tawh a otpih laulau teng mah hi zawsop uh hi. Biakna vai-ah pawl kikhenna pen politics ah ideologies kibatlohna hangin kikhenna sangin kihtakhuai zaw leh lauhuai pen a, saupi kangin khang tampi a susia zo pen hi zaw hi.
"Suangtum leh sehnel gik mahmah a, ahi zongin mihaite’ pian'sak lungkhamna gikzaw lai hi. (🔖 Paunak 27:3)
A stone is heavy, and the sand weighty; but a fool's wrath is heavier than them both. (🔖 Proverbs 27:3 KJV)
Zomi pen mimal aituam neihsa leh democratic gamah anti-democratic system leh dictatoship system leh one-party system laptohna dinga zat ding hilo hi. Zomi kici Zo suante NOMENCLATURE minpi hi. ZRO/A in a ngimna leh geelna uh-ah, "Ka kipawlna uh electoral politics leh minam kideidanna kawcik panin suakta ah na hong kihelna dingun Zomi khempeuh ka hong cial uh hi," cih kician takin gen uh ahih manun electoral politics leh minam vai kawcik takin kideidanna ding ultungsak leh one-party system leh dictatoship lamah hong makaih leh a tupna uh leh a ngimna uh panin lampial khin ta uh ahih manun Zomite a hong sap leh cialna uh tawh a kalsuanzia uh kilehngat khin hi kha zawsop ding hi.
Jesuh Kris sisan leh singlamteh phungah kipumkhat thei lo, kipumkhat ding sawm lopi-in nationalism leh communinalism kawcik bulphuhin political party, organisation leh ploitical movement tawh kipumkhatna ding kam beembeem in gengen leh mutmut zawh man lel tawh kipumkhatna leh kituahna piang zo ngei lo ding hi. Sakhi' tuinekna mun-a i hihkhialhna panin diksak leh kipumkhat masak phot kisam hi.
One-party sytem leh dictatorship sytle pen eima hamphatna tawh a kituah (convinient) ciangin bekin deih napi-in tua loin eima hamphatna tawh a kituah loh ding ciang bekin democracy leh multi-party system deihin mihing buang thankik bangin i gial laih leplap kawikawi leng kuamah tawh kituahna, kilemna leh kipumkhatna piang thei ngei lo ding hi.
@Thang Khan Lian #ZUNs


