Tuesday, 27 December 2016

INDIA IN ICBM AGNI-V MISSILE A SIT MANIN CHINA IN SOUTH ASIA AH STRATEGIC BALANCE OMSAK KISAM HI CI

INDIA IN ICBM AGNI-V MISSILE A SIT MANIN CHINA IN SOUTH ASIA AH STRATEGIC BALANCE OMSAK KISAM HI CI
Dec. 27, 2016: India in tonnes 1.5 a gik nuclear galvan pua thei ding leh km. 5000 dong a kap ban zo ding Inter-continental ballistic missile (ICBM) Agni-V kici sitna (test) a neih manin China zong a lunghimawh pian a, Pakistan mah lunghimawh masa pian napi Pakistan min lo khia loin China in Souh Asia ah kilemna bitna leh military operation ahih kei leh political policy lamsangah a thahatzaw kuamah a om lohna ding "strategic balance and stability" kici kepbit ding kideih hi ci-in Chinese Foreign Ministry spokesperson Hua Chunying in ci hi. Hua Chunying in India in hih banga nuclear galvan pua thei missile thahat a sit pen UN Security Council in khalna bawl khum thei hi ci hi. UN Security Council in hih banga thahat missile sit lohna dingin thukham zuih ding tel takin nei hi ci-in gen beh hi.
India in Agni V sitna a neih pen nuclear pua thei missile li vei a sitna hi ta a, Agni V kap kikna ding (counterstrike) panin suakta thei (sustainable) in, TATRA truck ah kithuah ahih manin mun khat peuhpeuh ah kilaih kawikawi thei (immobile) a, atomic galvan gik pente sangin thumvei gikzaw hi.
Chinese Foreign Ministry spokesperson Hua Chunying in India leh China pen economy lamah a manawk pian pawl leh a kilang tham mahmah gam hi a, gal leh sa bangin kibawl loin, galvan lamsangah a kitaiteh hilo hi ung ci hi. India hih bangin hong gamtat pen Japan tawh kigulluk in China a vau bawl nuam man hiam cih ngaihsutna (speculation) media reports ah om a, China lehdo (counter) nadingin gamta uh hiam cih India na dot uh kisam ci-in news reporter-te dotna dawng hi. China leh India pen gal leh sa bangin ki-en lo a, South Asia kiim sungah kilemna om theihna dingin kipangkhawm hi ci hi. Media ten China leh India kitelsiam lohna ding thu leh la a kilawmin thu na suaksak ding uh leh kilemna a om theih zawkna dingin a kilawmin thu na suaksak ding uh kilawm hi ci hi.
Source : The Hindu

CHINA IN FIFTH GENERATION STEAL FIGHTER KICI VANLENG SITNA NEI

CHINA IN FIFTH GENERATION STEAL FIGHTER KICI VANLENG SITNA NEI
Dec. 27, 2016: China in nung Friday ni-in nitumna gamte kidona vanleng demna dingin fifth-generation stealth fighter latest version J-31 kici (tu-in a min dingin FC-31 Gyrfalcon ci-in laih ta) amasa pen dingin sitna (test) nei ta hi. China in Pacific nitumna lam ah a thahatna lahna dingin zong vanleng puakna teembawpi "aircraft carrier" a neihsunsun Liaoning kici zong taisak in, tu-in hih vanleng pen a thahatna a lahbehna hi ci-in state media in zan in suaksak hi. China in hih a sit thak FC-31 Gyrfalcon vanleng pen engine nih nei (twin-engine) jet hi a, leitung adingin vanleng a hoihpen pawl a kigen USte technically advanced fighter “fifth-generation” F-35 demna dinga a bawl ahi hi.
China in hih FC-31 vangleng a sit thak pen stealth capabilities, improved electronic equipment kicite a neihsate sangin hoihzaw a, van zong tam pua thei (larger payload capacity) zaw a, October 2012 panin a bawl hi ci-in state mediate kiangah aviation expert Wu Peixin in ci hi. Wu Peixin in FC-31 pen China in fifth generation jets a neihsate sangin FC-31 pen zum/gawngzaw (leaner), zangzaw in manlangzaw a, a airframe, a mei leh a khate kipuahpha hi ci hi.
FC-31 jet pen Aviation Industry Corp of China (AVIC) tawh a kipawl Shenyang Aircraft Corp. in a bawl hi a, fourth-generation fighters lakah Eurofighter Typhoon kicite sangin tam man zaw dinga, khat bek in $70 million kiim man ding hi. AVIC in FC-31 kibawl kisit khin ta ahih manin gam pawl khat ten amau bekin gamdang tungah fifth-generation fighter jet a zuak uh (monopoly) kidal zo in, kidem thei ta ding hi ci hi.
China in gamdangte galvan bawlna (weapons industry) ah nasia takin dem a, amau gam-a galvan bawlna khawl/set (domestic weapons industry)-te puahpha in, tuithe vanleng (drones), anti-aircraft systems a bawl banah a gam uh-ah jet engines zong nasia takin bawl hi. A beisa hunin China in Russiate galvanleng design tawh kibang lianin bawl (copy) hi ci-in mawhsakna na tuak ngei a, tu-in a vanleng sit thak FC-31 zong USte' F-35 tawh kibang hi kici hi.
China in FC-31 bawl beh leh fifth-generation fighter kicite J-20 banah nam nih a bawl khiatna hita hi.
Source : AFP

INDIA KUMPI IN STATUE OF LIBERTY SANGA SANGZAW BAWL SAWM

INDIA KUMPI IN STATUE OF LIBERTY SANGA SANGZAW BAWL SAWM
Dec. 27, 2016: India in medieval hun lai-a Maratha Empire-te' kumpi Shivaji (1627–1680) lim Mumbai tuIpi pang panin km. 4 gamla ah metres 192 a sangin $530million bei liangin bawl sawm hi. Hih Shivaji lim pen 2019 in kizo ding ngimna tawh India PM Modi in a bulphuna tawdap suang (foundation stone) honna Kigin ni-in nei khin ta a, sum tam a bei luat banah kiim leh kiang (environment) nakpi takin siasak ding hi a ci tam mahmah in, a deih lo tam mahmah ta uh hi.
Shivaji pen medieval hun lai-in Hindute kumpi hi a, Muslimte Mughal dynasty kumpite a lehdo kumpi ahih manin Hindu ten kisaktheihpih mahmah uh hi. Shivaji lim suanga kibawl (statue) kizo khia leh US gam-a New York khuapi-a om Statue of Liberty sangin nih vei golzaw/sangzaw dinga, Brazil khuapi Rio de Janeiro a om Jesuh lim "Christ the Redeemer" sangin nga vei sangzaw ding ahih manin leitunga milim sangpen hi ding hi. Modi in Shivaji lim kibawlna ding foundation suang honna a neihna ah Shivaji in gal kido laitak nangawn in a hoih leh a pha a ki-ukna ding na hanciam a, Shivaji Maharaj pen good governance meiseldepa ahih manin a nasep hoih tampi etteh ding om hi ci hi.
Environmentalists ten bel hih project hangin leitang tampi a bei banah Mumbai tuipi panga tui sunga nuntakna neite khat leh khat kituak tak-a a nuntak theihna uh "marine ecosystem" nakpi takin nawngkaisak in, lauhuaisak semsem ding hi ci uh ahih manin Shivaji lim bawl ding deih lo ten Kiginni nitak dong Change.org petition ah suai kila-in mi 27,000 in a suai kai uh a, tua milim khat bawl sangin India kumpi in zato inn, sanginn leh khantohna ding nasepna in a sum bei dingte zang zaw hen cih ngetna nei uh hi.
Vanashakti NGO makai Stalin Dayanand in tua milim kibawlna hangin ngabengmi tampi in haksatna tuak ding uh hi ci hi. Local fishermen's union AMMKS makai Damodar Tandel in Shivaji lim bawlna dingin hectare 17 sunga ngabengmi ten thuak lawh ding uh a, a nekzonna uh hamsasak ding hi ci hi. Modi in foundation suang honna a neih lai-in zong ngabengmi 50 val in lungphona va nei uh hi.
India PM dingin Modi in a cing khit a sawt lo 2014 in national budget panin sum $34million Vallabbhai Patel lim bawlna dingin na seh khia khin zo hi. Ahih hangin a sum seh khiat sangin a leh 10 val tam bei zaw ding ahih manin private leh corporate huhna (donation) nget bawl daldal hi. Cik teh ama lim hong bawl tam??
Source : News Agencies

SATELLITE ENCIK TEN US AIR FORCE-TE SATELLITE MU

SATELLITE ENCIK TEN US AIR FORCE-TE SATELLITE MU
Dec. 27, 2016: Satellite encik global team of vigilant satellite watchers kici ten US Air Forcete robotic X-37B space plane kici camera in mu uh a, leitung kimkot in leng hi cih mu uh hi. Hih unmanned X-37B pen Florida a om Cape Canaveral Air Force Station panin May 20 in United Launch Alliance Atlas V rocket panin a kikapto (launched) hi a, a nasep ding (mission) Orbital Test Vehicle-4 or OTV-4 kici pen thusim (classified) hi a kicih hangin satellite trackers new observations ten na mu uh ahih manin space ah bang hih hiam cih tawm kithei hi ci uh hi.
"Hih robotic X-37B space plane pen a len'na ding ngeina sangin niam len' zaw ahih manin standard operating orbit sungah leng hi," ci-in South Africa a teng satellite tracker Greg Roberts in Space.com.-te kiangah ci a, a maan kizaih pen second nih sung kimu a, tua hun sung teng "cursed power and telephone lines" kici hi ci hi.
US Air Force ten X-37B Space Plane pen a li veina a kaptohna uh hi a, X-37B pen "4th Mystery Mission" ahih kei leh "Mission number four" kici hi. X-37B pen communications, navigation, intelligence leh weather monitoring satellite kapto leh a design bawl Boeing Network & Space Systems kicite bawl hi a, satellite tracker ten a muh uh pen NASA ten space shuttle a bawl ngei uh ahih hangin tu-in a bawl nawn loh uh robotic vehicle miniature version kicite hi ci uh hi.
US Air Force ten X-37B spacecraft (space vanleng) nih nei uh a, May 20 ma-in satellite thum vei mission nei dingin na kapto ta uh hi. OTV-1 kici April 2010 in kapto uh a, a len'na ding orbit ah ni 224 lengin December in a mission zo a, OTV-2 kici March 2011 in na kapto uh a, orbit ah ni 468 lengin June 2012 in bawh kik a, tua khit in OTV-3 kici October 2014 in kapto uh a, space ah ni 675 a om khit in hong kileh kik hi.
Hih satellite trackerte pen astronomer (ni, kha, aksite leh leitung dangte bang hun-a piang a, bangcia pha, bangci kigamlat uh hiam cihte sinna aksite thu suutna leh sinna) siam lua hi nai lote (amateur astronomers) pawl hi uh a, X-37B missions mute pen amateur astronomers Roberts leh Toronto pansan Ted Molczan hi a, Morgan in "network of citizen satellite observers" kici satellite encikte makaih hi. Hih bangin classified satellite a na muh theih uh pen muhkhiatna lianpi in kingaihsun hi.
Source : Space.com.

INDIA IN ICBM AGNI MISSILE A LI VEINA DING SITNA NEI

INDIA IN ICBM AGNI MISSILE A LI VEINA DING SITNA NEI
Dec. 27, 2016: India in continent dang a kap kha thei ding nuclear missile Agni-V surface-to-surface Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) kici a li veina dingin zan in lawhcing takin sitna (test) Odisha state panin nei hi ci-in Defense Research and Development Organization (DRDO) leh Defense Ministry in pulak hi. Defense Ministry hih nuclear missile sitna hangin India in a missile bawl leh neihsate nakpi takin thahatsak tuam a, gam humbitna dingin nakpi takin phatuam ding hi ci hi. "Agni V missile lawhcing takin a kisit theih manin India mite ki-angtang tuam mahmah a, i strategic defence thahat zawk semna nakpi takin kibehlap hi," ci-in Indian Prime Minister Narendra Modi in Twitter panin pulak hi.
India in Agni-V surface-to-surface Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) amasa pen dingin 2012 in sitna na nei a, zan-a kisit pen
mobile launcher canister panin a kikapkhia ahi hi.
India in hih bangin ICBM nuclear missile sitna a neih pen thakhat thu-in nuclear tampi a kibehlapna (nuclear proliferation) ding lunghimawh laitak tawh kituak hi. Leitung bup ah nuclear proliferation a om ding pen US president thak dingin Donald Trump hong cing man leh nung kal in Russian President Vladimir Putin in Russia in nuclear galvan kibawlbeh ding hi a cih manin nuclear galvan nakpi takin a kibehlap ding kipatau pian hi. Trump in zong Putin' thugen a Twiiter panin dawng kik a, US in zong nuclear kibawlbeh ding a, Russia leh US bek in nuclear galvan a neih pen 14,000 pha hi ci hi.
India in nuclear galvan a neih pen 100-120 hi a, Pakistan tawh a neih kikim thei dinga, North Korea sangin a hauh zawh hangin China in tam nei zaw hi. India in zan-a a Agni-V nuclear missile 5,000 kilometers (3,100 miles val) kap ban dinga, 2017 ciangin China dalna dingin zang ta ding hi. Russia in nuclear galvan 7,300 kiim nei a, US in 6,970 kiim nei a, France in 300, China in 260, Israel in 80 leh North Korea in 10 sanga tawmzaw nei hi. India in nuclear doctrines a zuih pen "No First Use" kici a, midangin a zat masak kei leh zang lo ding cih ahi hi.
Source : CNN