Friday, 13 January 2023

𝐌𝐈 𝐃𝐀𝐍𝐆𝐓𝐄 𝐇𝐎𝐍𝐆 𝐍𝐄𝐍𝐆𝐍𝐈𝐀𝐌𝐍𝐀, 𝐄𝐋𝐍𝐀 𝐋𝐄𝐇 𝐆𝐄𝐍𝐒𝐈𝐀𝐓𝐍𝐀 𝐇𝐀𝐍𝐆𝐈𝐍 𝐋𝐔𝐍𝐆𝐊𝐈𝐀-𝐈𝐍 𝐍𝐀 𝐓𝐇𝐀𝐍𝐄𝐌 𝐍𝐆𝐄𝐈 𝐇𝐈𝐀𝐌?

 𝐌𝐈 𝐃𝐀𝐍𝐆𝐓𝐄 𝐇𝐎𝐍𝐆 𝐍𝐄𝐍𝐆𝐍𝐈𝐀𝐌𝐍𝐀, 𝐄𝐋𝐍𝐀 𝐋𝐄𝐇 𝐆𝐄𝐍𝐒𝐈𝐀𝐓𝐍𝐀 𝐇𝐀𝐍𝐆𝐈𝐍 𝐋𝐔𝐍𝐆𝐊𝐈𝐀-𝐈𝐍 𝐍𝐀 𝐓𝐇𝐀𝐍𝐄𝐌 𝐍𝐆𝐄𝐈 𝐇𝐈𝐀𝐌?


A beisa hunin na lawhsapnate (failures) leh hihkhialhnate (mistakes) hangin, "Na husan a bei dong Pasian' thupha na ngah ding khempeuh amah leh amah kikhakcip ding a, kipelh khin mang khinin, taanlawh khin bei ziau ding hi teh," cih Lai Siangtho sungah kigelh lo hi. Hihkhialhna in a man leh a hoih zaw-in hih ding zia hong sinsak hi. Lawhsapna in lawhcin'na a manphatna hong phawksak thei pan bek hi.

A beisa hunin na lawhsapna leh hihkhialhna suut cim hun a nei lo - sun nicin zan nicin in a suutsuut peuh mi tampi a om veve lai kha ding hi. Ahih hangin tua-in kolhbulh thongkia hong suaksak zo ngei tuan lo ding hi, cih phawk in. Mi dangte in na tungah thu hong khen khumna, hong siat muhna leh mawhsiatna, kimanna a nei lo bangin hong mu hong genin amau lametna leh deihna lel tawh na maban ding Pasian in hong sehsak ngei lo ding hi.

Ahi zongin na sep na bawlnate ah na tuahphatnate, na lawhcin'nate, na daupaina leh na mavan'nate hangin nang leh nang kithupisakin, kiphasak pah kha kei in. Na lawhcin' hun, na tuahphat hun, na daupai hunin kiliatsakna leh kiphatsakna dingin ngaihsun suk pahin mi dangte neumuh kha kei in. Lametna a nei lo bangin mi dangte zahko kha kei in. Nang tunna ciang lel a tunglah dingin mi dangte neumuh kha pah kei in. Bang hang???

605 BC panin 562 BC kikal Neo-Babylon Empire sung a ukin, Judah leh Jerusalem simin a lak khit ciangin Jew mite salin a kai gawp leh Solomon' Biakinn a suksiatsak masa pen Nebuchadnezzar nangawn ganhing lungsim nei-in mihai suaksak a, bawng bangin gamlak daikia nuai-ah kum sagih sung tengin lohing a ne sak ngeingei - a kiliatsakna leh a kiphatsakna kumpi tokhom tung panin a niamkhiat suk thei Pasian hi (Daniel 4:1-37). A kiphatsak mite a niamkhiatlah vet lo Pasian om hi. Pasian tawh khau kisut khak ding lauhuai lua hi.

"Ka pian ka suah khit nung lawhsapna vive bekbekin hong nungdelh den a, lawhcin'na, daupaina, matutzawhna leh mavan'na cihte kei adinga hi limlim kei.... tua bangte kei adingin khualmi (stranger to me) hi," ci pahin nang leh nang kisungsiat gawp kha peuhmah kei in. Mihing i cih Pasian in a hoihna leh manphatna tuam ngiatin a piansak hi a, ama lim leh mel sunin hong bawlte i hih manin khakunin lungmangin, kineumuh pah huai dek lo hi. Bang hang???

Jacob zong hun khat lai-in zuaukhempa hi a, be meh kuang khat bek tawh thuman lopi-in a sanggampa Esau' innluahza a suhsak mipa hi. A pu Laban' kiangah kum 14 sung piikpeek a zi ding va thalawhin, tuu a va cin'sak hun sungin a gamtatna bangin kum sagih khemna (Rachel a thalawhna ah) khemna tuak hi.

Thuman lopi-in ngahna ah supna in hong nungdelh hamtang nuam hi. I gamtatna mah tawh kituakin a gah i at kik hun om peelmawh thei hi. Ahih hangin Jacod in Pasian' maipha zong a, vantung mi a kibuanpih khit nungin thupha ngahin, Israel minamte' pa hong suak mawk hi. A sanggampa' thah ding lau-in a tai hun, a ciahkik hunin lau kawmpipi-in Esau maipha a zon' hunin Israel minamte' pa suak dingin ki-um het lo ding hi.

A tuu cin'na panin a muan a suan a kikholhpih leh a phat den pa in vompi leh gamsa lauhuaite kiang panin kem hi. Pasian in tua zahin kep leh hut khit nung nangawnin a sanggamte leh Saul' hazatna, demna, elna leh thah sawmna nangawn a tuah hangin kumpi tokhom tungah David a tusak thei Pasian hi.

Israel' tangthu sungah kumpi thupi pen a suahna dingin Pasian in a tathiamna dingin ze-etna tampi thuaksak veve hi. I nisim nuntakna ah ze-etna, launa leh patauhna, lungkiatna leh lawhsapnsa i tuahte pen i hiam semsem theihna dingin hong kisitna (testings) na hi zawsop den hi. Lungkia-in khawlsan/tawpsan pah le'ng a sang pen dong i tun theihna ding kipelh ziau thei hi, cih phawk huai mahmah hi. Pasian leh na khempeuhin zia leh tong nei ahih manin ama' zia kai i sak luat loh dingt thupi pen hi.

Moses a kicipa zong dang-awk mi hi. Pasian in Aron tungtawnin zang a, Egypt gamah kum 430 sung peemta bangin a tengte leh a salsuahna uh panin Israel mite a honkhiapa in a zang thei Pasian hi. Pasian in thupha a piak nopte mihing kuama'n khaktan zo lo hi. A laptoh nopte mihingte demna, elna, hazatna leh gensiat nilohna cihte lelin khaktan zo tuan lo hi. A kiphatsak mite a nengniamlah tuan lo Pasian mah na hi veve zel hi.

Hong langbawlte hong elna, demna, gensiatna leh nengniamnate uh hang lelin lammet bei kisa-in lungkiatna leh lungkhamna tawh na kidim ngei hiam? Boxing kitumin kawnggak (belt) a kituh dingte video conference mai-ah a kitona leh a kizahkonate uh na mu ngei hiam? A langte tona leh zahkonate hangin khawlsan ziau ding hi le-uh gualzawhna ciam kha ngei lo ding uh hi.

Lawhsapna in hong nungdelhin hong innteek sawm hun ciang, mi dangte hong elna leh gensiatna hangin thanemin va vul ngei hiam? A beisa hun bangin na maban ding mi dangte gelh hi loin nangmah ngiatin na gelh hi. Na maban ding tangthu hoih gelh lecin kuama'n thaisia-in nulmang zo lo ding hi. Lungkiatna leh lawhsapna innteeksak ngei kei in.

A lamdang ngiat leh na lianpi semkhia ding leh a sangna munah a tunglah dingin hong piangsakpa muang peuh lecin hong huh zo lo dingin amah na zawngkhal het lo hi. Na biak kua hi a, ka biakpa muanhuai takpi mah hi, ci-in na up na muan ngam takpi leh a beisa hunin na guallelhna lampi gualzawhna tawh hong tawnsak thei lua hi. Na maizumna lampite nuihna kongpi tawh hong tawnsak thei lua hi. Lungkhamna kuampite lametna kongpi a hong suaksak thei pa muanlah huai lo hi.

"Mi i muan sangin
Topa belh ding hoih zaw hi.
Uliante i muan sangin
Topa belh ding hoih zaw hi." (Late 118:8)

- Thang Khan Lian