Saturday, 7 January 2017

BANG HANGA RUSSIA IN HILLARY KIAT THEIHNA DINGIN US KITEELNA AH DNC-TE COMPUTER SUAMSAK HIAM? COLD WAR BEI TAKPI MAH HIAM?

BANG HANGA RUSSIA IN HILLARY KIAT THEIHNA DINGIN US KITEELNA AH DNC-TE COMPUTER SUAMSAK HIAM? COLD WAR BEI TAKPI MAH HIAM?
Jan. 8, 2017: News, lai tuamtuam ka simna leh ngaihsutna tam lo tawh hih thu kikum ni. Kidopi Nihna hun lai-in Allied Force (Russia+ UK+France leh a pawlte) leh Axis Force (Germany+Italy+Japan leh a pawlte) nasia takin a kido lai-un US in khutzep na gal et hithiat a, US in Allied lamte tungah a galvan leh thauvui thautang zuakin sumbawlna na nei a, leitung ah gam hausa pen hong suak hi. British PM Churchill bangin USte aw bang tan vei gal om lo bangin tu hithiat lai ding na hi uh hiam ci-in USte na taai bawl hi. Japan ten Hawaii tuikulh a om USte' teembaw phual Pearl Harbour December 7, 1941 in va suamsak gawp uh a (2,403 si, 1,178 liam), tua hang bekin gal nasiat bei kuanin US hong kihel pan hi. IR siam ten tua hun pekin US in a pawlte gum lo ahih manin Cold War (a sim tham a kidona, galkap zanga kimaituah a kikap lo napi kisim do) piang ta hi ci uh hi. IR siam pawl khat leuleu in Galpi 2na a bei in Churchill in May 5, 1946 in gal sungah Russia tawh kipawl napi Westminster College, Fulton ah (US President Harry S. Truman tawh platform tungah tu khawm uh hi) Fulton Speech kici a thugenna ah Russiate ki-ukna Communism a kizel gawp ding dalna ding leh English kampau US leh UK kipawlna a deihna thu a genna ah "iron curtain" kici kammal zang a, tua a kipanin Cold War hong kipan hi ci uh hi.
Bang hanga Russia US tungah lungkim lo a, bangci thuk kik hiam?
US in leitungah Communist dalna dingin Soviet gam phelkhap ding na hanciam den a, 1991 in Soviet gam hong kikhenkham gawp in Russia hong piang hi. Tua pen leitungah US bek thuneihna omsakna (uni-polar world) ding leh bi-polar world (Russia leh US bek hat penna) beisakna ding ngimna hi. US in gam 70 ah galphual 800 bawl a, Russia in gam 10 bekah galphual nei hi. US in gam tuamtuam ah galphual a bawl nop manin kumpi laih in, kumpi lehdote huhna pia a (Iraq, Libya, Afghanistan, Syria etc), kumpi a kilaih ciangin gal phual bawl behbeh ding bek ngim in nei hi. US military budget pen $597 billion hi a, Russiate a $66 billion bek ahi hi. Middle East ah thuneih ding a kituh den uh ahi hi.
Ni dangin Soviet a kikhen ma-in gam khat-a Soviet tawh a om Georgia leh Ukraine tungah US in NATO member piak dingin zol sim a, Russia in lungphona nei pah hi. US in a lunggulh pen thudang hilo a, Ukraine leh Georgia ah Russia ngimna dingin galphual a neih ding a ngimna bek hi lel hi. Hih thu hangin Aug. 2008 in Georgia panin South Ossetia leh Abkhazia a om rebels (USte thu bawl in) ten kiphinna nei uh a, Russia hong kigolh lut ciangin US in lungphona (protest) nei pah hi.
July 2013 in USte NSA contractor lui Edward Snowden in NSA ten mipite gamtatna teng a et simna (surveillance) deih loin NSA thusim pholak khia hi. US panin galtai a, Russia in bukna ding (asylum) a piak manin USte ciltang mek khak hong bang uh hi.
Feb. 2014 in Russia tawh kitanauna hoih mahmah nei Ukraine President Victor Yanukovch paih khiatna dingin US in President deih lote taw holh a, kiphinna lianpi hong pian' ciangin Russia ah Yanukovch galtai hi. Hih thu hangin Russia thangpai mahmah a, Ukraine gam-a Russia pau zang teng zong lungkim loin Ukraine panin a leng khiat theihna dingun kiphinna hong nei uh hi. March 14, 2014 in Russia pau a zang a tamzawte teenna Crimea in mipi tamzawte deihna tawh vote khiatna (referendum) nei uh a, Ukraine panin leng khia in, Russia beel uh hi. US leh EU gam ten Russia in Ukraine sim in, Crimea laksak hi ci-in khalna (sanctions) a koih khum ban ah G-8 panin Russia hawl khia uh hi.
Sep.30, 2015 in USte huh rebels ten Syria president laih zo ding hi cih hong kitel ciangin Syria ah Russia hong kigolh a, tu dong Assad a ding zo lai suak hi. Russia huhna tawh 2015 in ISte khut panin Palmyra kila a, Dec. 2016 in rebelste ukna Aleppo nisuahna lam teng Syria kumpi in la zoin Russia in jihadists kicite leh rebelste tang leh tahum tang bangin khentuam se loin nuai gawp hi. USte geelna a lawhsam dipdep hong suak hi.
2012 in Hillary in US Secretary of State a let lai-in Russia President dingin Putin a cin' kik manin lungphona piang hi. Tua pen Hillary in kiteel ma-in Putin kiat theihna ding na vaihawm in, Putin hong cin' ciangin lungphona nei dingte a taw sawnna hangin lungphona piang hi kici hi. Hih thu hangin Russia in US in democracy a kam dimpi tawh a tangkopih den pong hangin mipi tamzawte deihna tawh a kiteel kumpi langpang hi ci a, US kiteelna ah Hillary tungah phuba la kik cinten nuam ahih manin DNCte computer a hack sak uh ahi hi. Tua loin Trump in Muslim jihadist-te leh ISte do ding gen bel in nei ahih manin Russia in Hillary sangin Trump a cin' ding deih zaw hi. Tua banah Trump in Russia tawh kitanauna bawl hoih ding lunggulh ahih manin Putin in Trump gum hi.
Putin leh Trump bel tu ta dih in kihothei mahmah lai uh bang hi. Ahih hangin Democrats-te sangin Republicans ten Russia pen a tawntungin gal bawl zaw den in, Republicand President luite Russia tungah khauh pai mahmah uh a, Russia thanemna ding deih den uh hi. Soviet a kitamkhamna ding zong USte sunmang tangtun theihna dingin Republican President Reagan in hong lawhcingsak zo thong hi. 1991 Cold War bei/si hi a kici pen Obama in hong phong kik a, Cold War bei ta hi a kicih khit nung Obama' administration hunin US leh Russia kitauna a siatna pen dong Obama in tunpih hi ci-in kiciamteh hi. Putin leh Trump hong kilem theih kei uh leh bel Cold War a sihna panin a thi kik hong vak kawikawi kik ding cihna hi. Russia pen 1991 in hong ding kik/piangkhia ahih zenzen hangin dual tuan lo a, thahat tektek ding bang mawk hi. 

TRUMP IN US PRESIDENT KITEELNA AH RUSSIA IN DNC-TE' COMPUTER SUAMSAK MAH HI CIH THUKIM TA

TRUMP IN US PRESIDENT KITEELNA AH RUSSIA IN DNC-TE' COMPUTER SUAMSAK MAH HI CIH THUKIM TA
Jan. 8, 2017: Zan in US Presidential election hun ah Hillary kiat theihna ding leh Trump a gup theihna dingun Russian intelligence ten Democratic National Committee (DNC)-te computer hack (cyber attack) sak mah hi cih US intelligence agencies thum - CIA, FBI leh NSA in pulakna nei uh a, US President cing thak Trump in Russia in DNC computer networks sung lutsak (breached) mah a, ahih hang ken tua hangin ka phattuampih beek kei hi ci hi. Trump in a beisa in UN intelligence agencies-te Iraq ah Saddam in a neih lohpi mi lom thah theihna ding galvan (WoM weapons) nei hi ci-in Iraq simsakte ahih manun a thugen uh uphuai lo a cih manin a kal uh-ah kitelsiam lohna lianpi piang man hi.
Trump in Russia, China leh gam tuamtuam ten US in i cyber infrastructure vanzatte hong suamsak sawm mun mahmah uh a, ahih hangin vote kikhiatna ah Russia in DNCte' computer a suamsak hangin voting machines-te ah lut lo uh ahih manin bangmah ka phattuampih kei hi. Russia, China leh gam tuamtuam ten Republican National Committee (RNC) zong hong hack sak sawm uh a, ahih hangin RNC in a dalna van "hacking defences" kici hat mahmah kinei ahih manin hackers-te lut zo lo uh hi ci hi. Hih DNCte computer a kihack sakna pen zan in Director of National Intelligence James Clapper, Central Intelligence Agency (CIA) Director John Brennan leh Federal Bureau of Investigation (FBI) Director James Comey in thusim (classified) a ngahte uh Trump kiangah tam lo va pulak (declassified brief) uh hi.
Clapper’ zum in declassified version a muhte a genna ah Putin in Trump a cin theihna ding deih ahih manin Putin leh Russian government in Trump a cin theihna dingin mi tampi thapia (inspired) uh a, Russian intelligence-te kolh dingin thupia hi ci hi. Hih thu pen agencies thum ten thumkim uh a, CIA leh FBI in Putin leh Russia kumpi in Trump huh hi cih upna leh muanna sangpi (high confidence) neih uh a, NSA in bel lah nial lo, lah thukim veve in um khin lua lo (moderate confidence) hi.
Source : The Hindu

A CITAK NASEMPA

A CITAK NASEMPA

Khat pasal khat sumhau khatin a gunkuang (boat) za nuh (painting) dingin guai hi. Gunkuang za nuh dingpa in a zate (paints) a kisam khempeuh lei in, gunkuang neipa gen bang lianin colour nam tuamtuam tawh nuh ding hong kipan hi.

Gunkuang za nuhpa in gunkuang za hong nuh lai takin gunkuang pumpi laizang (hull) ah a vang mun khat mu a, a nasep dinga kipia hilo napi-in tua a van'na mun a muh ciangin lim takin puahphat sakin hukbingsak hi. Gunkuang za nuhpa in a nasep ding khempeuh a zawh khit ciangin gungkuang neipa in a kiciamna bangun a nitha dinga a sehsak sum khempeuh a kim in pia hi.

A zing ciangin gungkuang neipa tua gunkuang za nuhpa kiangah hong pai kik a, a nasem tawh kilawm lo zah in sum tampi tak hong piak beh leuleu hi. Gungkuang za nuhpa in, "Sia aw, ka nasep thaman ding khempeuh hong pia khin napi-in bang hangin sum hong piak beh lai na hi hiam?" ci-in lamdang sakna lianpi tawh na dong hi.

Gunkuang neipa in "Hi mah hi, hih pen gunkuang za na nuh man hilo-in gungkuang a van'na mun na hukbing manin sum kong piak beh ahi hi. Lamdang sa kei in la kong piak sumte hong sang in," ci-in dawng hi.

Gunkuang za nuhpa in, "Sia aw, tua a van'na mun pen neuno khat bek hi a, sum kipiak beh ding kisam lo hi," ci hi. Ahih hangin gungkuang neipa in, "Lawm aw, na telsiam kei hi. Citak takin na nasepna hangin bang piang hiam kong gen ding hi. Ka gunkuang za nuh dingin kong guaih lai-in gunkuang laizang ah a vang om hi cih kong gen mangngilh kha hi. Gunkuang za na nuh khit khit a sawt loin a zate a keu ciangin ka ta ten ka theih loh kalin gunkuang la-in ngabeng in na kuan khia uh hi. Tua hunin inn ah om lo ka hih manin gungkuang laizang a van'na thu ka tate kiangah gen kha lo ka hih manin amau zong gunkuang vang hi cih thei lo uh hi. Na cihtakna leh na nasepna ah na thumanna hangin ka tate gunkuang tum in a si ding kim lai na gumkhia hi. Ka lungdamna kigen zo lo hi," ci-in dawng hi.

Gungkuang neipa in, "Bang hanga katate gunkuang tum in si lo uh hiam cih lamdang sakna tawh ka gunkuang lim takin ka va veel phat ciangin a van'na mun lim takin kipuahpha in, na kihubing hi cih ka mu hi. Sum tampi kong piak nop hangin a kicing dinga kilawm nei lo ka hih manin ka lungdamna lahna dingin hih sum kong piak beh hi bek hi," ci hi.

Hih bangin a citak gunkuang nasempa bangin na nuntakna ah midangte citlahna, thanemna leh kisapna tampi na tuak den ding hi. Midangte citlahna, kisapna leh thanemna huh ding sangin a mawhna uh na pholak khiatsak zawsop ngei hiam? Huh ding a kisam mite vangik guan beh lo zaw in, a puk mite, a thanem mite, a liangvai mite thapia in a phong to den thei dingin hanciam lecin na thupha ngahna lampi kihonna hi zaw ding hi. Na nuntak sungin gunkuang van'na tampi a hupa na hi kha khin ding hi. Tua bang na hih leh gunkuang vang a tamzaw sem na hukna dingin hanciam lai in. Gunkuang van'na mun hu loin a vang a gol semna dingin na na nasem kha hiam cih kisettel pha kik in. I nesep hoihte kisialhpih pah ding hilo a, midang ten i na hoih sepna a phattuampih ding thupi zaw kan lai hi.