Thursday, 8 November 2018

KHRISTIAN IHIHNA TAWH LEENGLA DEIH LOH LEH ZINTUN DING CIIN' HUAI LO MAH HIAM?

KHRISTIAN IHIHNA TAWH LEENGLA DEIH LOH LEH ZINTUN DING CIIN' HUAI LO MAH HIAM?
Tu hun leh tu lai-in gam nihna leh gam thumnate ah sia hong zin tam mahmah in, tua pen hoih takin i muak (welcome) a, leengla in i do a, lim takin i na zindo ding pen i Zo ngeina leh i Khristian ngeina hi a, i mawhpuakna lianpen hi. Sia hong zin tam lua mahmah ahih siate inn hong hawh ding khawng a lau bawl leh a mullit bawl, hong ho le uh phone sang nuam lo leh, "Sai pan hi'ng inn ciah nai keng..." peuh ci-in zuaugen phamawh sa se lo kitam mahmah mawk hi. Siate hong lengla in, hong hawh ding deih loh manin a hepkhiatna dingin paulap zon siam kitam mahmah mawk ahih manin a dahhuai thu ahi hi.
Pasian nasem siate i cihte cimawh khutdawh ngen hi liang lo uh hi. Piakkhiat ding i neih leh piakkhiatna i cih pen ngahna sangin thupha om zaw hi. Piakkhiat ding i neih kei leh tui hai khat bek tawh na leenglat theih lua a, maizumna ding om vet lo hi. Kisuang loin hong nget ngam uh leh amau tungah kinga a, i piak zawh leh piak a, i piak zawh kei leh aana hilo hi.
I Lai Siangtho sung Marka 9:38-41 sung en leng Johan in, “Sia aw, nangma min zangin dawi a hawlkhia mi khat ka mu uh hi. Amah, ei' pawl hilo ahih manin ka kham uh hi,” a ci hi. “Amah kham kei un. Keima min zangin na lamdang a bawl mipa in keimah gensiat tawh thuahpah cih om thei lo ding hi. Eite hong langpang lo peuhmah i pawl ahi hi. Khrih pawl na hihna hangun tui hai khat hong suah mi peuhmah in thaman ngah hamtang ding ahihna phawk un,” ci-in Jesuh in a gen hi cih i mu hi. Khrist min paulap a hong lengla nuam khatin Khrist langpangin gensia lo ding a, tua bang mite tuisik hai khat bek tawh na zindo leng zong thaman ngah hamtang dingin Jesuh in hong kamciamna i phawk ding kisam hi.
Gam nihna leh gam thumna gam-a sia hong zin hong pai ciangun i inn hong sik ding a deih loh uh pen Khristian ngeina leh i Zo ngeina tawh kituak lo a, pil vai loin hai vai zaw kha thei hi. Tua banga siate lengla ding a deih lo leh zindo nuam lo teng mah pawlpi sungah zong upa ut pen leh sia ut pen, a thunei nuam zaw teng peuh na kihi zawsop lai ahih manin a dahhuai thu hi. Ei zong upa leh sia za i ngah ciangin midang ten hong tua ci bawl ding deih ihih kei leh i ngaihsut ziate leh i gamtatnate i kisittel phat ding kisam mahmah ding hi.
Tua loin pawlpi sungah upa tutna mun, thuneihna leh sia za a ngah zo lote pawl dangah tai cihte zong kinakciin mahmah ahih manin a dahhuai thu ahi hi. LST sung en leng Zebedi tate James leh Johan' nu in Jesuh' kiangah, “Kumpi-in na om ciangin hih ka tate khat na tak lamah, khat na vei lamah a tutna dingin thu pia lecin ka ut hi,” ci-in va ngen hi. Jesuh in, “Na nget uh na thei kei uh hi. Ka thuak ding gimna note in thuakzo ding na hi uh hiam?” ci-in dawng a, “Mi a uk Gentail-te in mite tungah aana nei uh a, mi a makai Gentail-te in thuneihna tawh a ukna thu na thei uh hi. Ahi zongin note lakah tua bang hilo ding hi. Note lakah a lian ahi dingte note' nasem hi ding a, note' lakah a lianpen ahi dingte note' sila hi ding hi. Mihing Tapa zong nasem nei dingin hong pai hi loin mi dangte ading na semin, mi tampi tatna ding a si dingin a hong pai ahih mah bangin note zong a tuaci ding na hi uh hi,” ci-in gen hi (ref: Matt. 20: 25-28). I a lian i ut leh a neu suah masak a, mite nasem ihih masak ding Khristian thu-upna in hong kalhna hi cih i phawk ding kisam hi.
Khristian hi kei teh, piang thak kei teh kici leng a zadah ding vive ihih manin i gamtatnate, i thu-upnate Khristian ngeina tawh kituak hiam? Piangthakte om dan tawh kituak hiam cih ei leh ei kisittel pha kik ni. Khristian kici ten Khristian mite bek hi loin lawki leh thu-um lote nangawn it uh a, leengla dingin mudah lo uh a, kikholhpih theih loh nei loin a gamtatna kilawmte uh tawh thu-um lo mite etteh dingin lakkhia in, piangthak mi ahihna uh lahkhiatna tawh a tut mun peuh uh, a khawlna mun peuh leh a heisuk heitohna mun peuh uh-ah missionary na nasem kawikawi thei uh hi. Khristian diktak leh piangthak khinsate a thusan zia uh laihlaih themthum loin pawl dang ah taitai themthum ngei lo uh a, amau pawlpi leh pawl dangte kilemna dingin hanciam zaw uh hi.
Ei Zomite pen sia leh makai ding kitam a, sia ding leh makai siam kineih a ut heha pong kitam napi nautang leh nungzuih siam ding kitawm lai mahmah ahih manin a lungngaih tham cing mahmah thu ahi hi. Nautang khempeuh sia leh makai suak nuam in, sia leh makai ten a mawhpuakna uh a thodon mateng uh i minam sung, i khua i tui leh i pawlpi sungah khanlawhna leh mainawtna piang ngei lo ding hi. I Zogam ah pawlpi i omna sangin mun dang in om ciangin ei pawlpi om napi va kikhawm nuam loin pawl dang sung i ut leh lunggulh masak sese zong hihna kician nei lo ihihna kilatkhiatna khat ahih manin ihihna i kisittel phat ding kisam hi. Pawl danga ah tai themthem in pawl kician nei loin a tai kawikawi mite pen tukna ding leh khawl hun nei lo-a kikhukkhuk suangtum tawh kilamdang lo a, kuamah tawh kilem thei lo mite ahi uh hi.
I LST ah zindona leh lengla dona vai tawh kisai:
Rom 12:9-21 ah Kristiante nuntak ding zia ding hih bangin na gen hi:
Na ki-itnate uh lungsim takpi tawh hi sak un la, a siate mudahin a hoihte lenkip un. Unau ki-itna lungsim nei un la, khat leh khat kizahtak bawl ding lamsang kidem un. Thadah kei un la, nakpi takin na sem un. Lawp mahmahna lungsim tawh Topa' na sem un. Lamet na neihna hangun lungdamin om tawntung un la, lungkhamna na thuak uh ciangin lungduai-in thu na ngen tawntung un. Na Khristianpihte uh a kisapna bangin na neihsate uh na hawm un la, zin leh leengla do a siam mite na hita un. No a hong bawlsia mite, Pasian in thupha a piakna dingin thu ngetsak un la, tua bang mite samsia loin thupha pia zaw un. A lungdam mite lungdampih un la, a dah mite dahpih un. Mi deidan loin a kibangin en un. Kiphasak loin mineute tawh kikhawlthei un la, kipilsak se kei un.
Midangte' gitlohnate thukkik kei un la, mi khempeuh in hoih hi, ci-in a ngaihsut ding bangin gamta un. Ahih theih lai teng mi khempeuh tawh na kilemna dingun hanciam un. Lawmte aw, na hehna uh kuama tungah thukkik kei un la, Pasian' thukkik dingin koih lel un. Bang hang hiam cih leh Lai Siangtho sungah, “Keimah in amaute tungah ka thuk ding a, midangte a gimsak bangun ka gimsak ding hi, Topa in ci hi,” ci-in kigelh hi. Tua ahih ciangin Lai Siangtho sungah, “Na galte uh a gil a kial leh an na pia un. A dang a taak leh tui na pia un. Tua bangin na gamtat uh leh amaute' maizumna dingin a bawl na hi uh hi,” ci-in a kigelh bangin gamtazaw un. Tua ahih manin gitlohna kizosak kei un la, a pha gamtatna tawh gitlohnate a zo na hi ta un na ci hi.
I siate "LOVE GIFT" bek lunggulh leh lamen zong om kha ding a, siahdongte a bang zong om kha ding hi. Ahih hangin Luke 19:6-10 en leng Jesuh leh Zekkhais' thu hih bangin i mu hi: Tua ahih manin Zakkhias zong hong kum mengmeng a, lungdam mahmahin a inn-ah Jesuh a tungsak hi. Hih thu a thei mi khempeuh phun uh a, “Mimawhpa' inn-ah a giak dingin Jesuh a pai hi,” a ci uh hi. Tua ciangin Zakkhias dingin Topa kiangah, “Topa aw, ka neihsa a kimkhat mizawngte tungah ka pia ding hi. Mi khatpeuh khemin a na ka laksak leh a zah li-in ka lohkik ding hi,” a ci hi. Tua ciangin Jesuh in ama kiangah, “Tu ni-in hih innkuan in hotkhiatna a ngah hi. Hih mipa pen Abraham' suante khat zong hi lai hi. Bang hang hiam cih leh a mangthangte a zong ding leh a honkhia dingin Mihing Tapa a hong pai ahi hi,” a ci hi.
Matthai a kisapna thu Matthai 9:9-13 en leng: Tua lai mun panin Jesuh a paikhiat ciangin siahdongpa Matthai a zumah tu-in a om mu a, “Hong zui in,” a cih leh amah zong dingin a zui pah hi. Jesuh in Matthai' inn-ah nitak an a nek lai takin siahdong dangte leh thukham a khial midang tampite in zong Jesuh leh a nungzuite tawh an a nekhawm uh hi. Farisi mite in hih thu a muh uh ciangin Jesuh nungzuite kiangah, “Bang hangin na siapa un siahdongte leh thukham khialte tawh an nekhawm ahi hiam?” a ci uh hi. Jesuh in hih thu a zak ciangin, “Cidamte in siavuan kisam lo uh a, cina mite bek in kisam uh hi. Lai Siangtho sungah, ‘Ganhing tawh biak ding ka deih kei a, migitna ka deihzaw hi,’ ci-in a genna pen bang a cihnopna ahi hiam, va kan un. Mite in a zahtak mihoihte a sam dingin a hong pai ka hi kei a, mite in a pampaih mite a sam dingin a hong pai ka hi hi,” a ci hi. Jesuh' lungsim nei leng migitna tawh kigualzo in pawl kihuai zo bek ding a, lamkhialte lam man ah kitonpih zo bek ding hi.
Job 31:32 en leng: Ka galte'n gim a thuak teh ka kipak ngei kei a,haksatna a tuah uh teh ka lungdam ngei kei hi. A sih ding uh deihna tawh ka samsia ngei kei hi. Zin leh leengte lim takin ka do tawntungna thu ka na a hong sepsak mi khempeuh in a thei uh hi. Khualzin mi khempeuh ka inn-ah ka tungsak tawntung a, kongzing lakah amaute ka lumsak ngei kei hi na ci hi.
1 Peter 4:8–11 en leng: Itna in mawhna tampi khuhcip thei ahih manin lungsim takpi tawh khat leh khat ki-it ding thupi ngaihsut pha pen un. Khat leh khat maitai takin zin leh leeng na kido un. Pasian' piak na a zatsiamte bangin Pasian' kiang panin na ngah uh nate, midangte' phattuamna dingin na zang un. Minthan'na leh vangliatna a nei tawntung Pasian in Jesuh Khrih hangin thu khempeuhah phatna a ngahtheihna dingin thuhilhte in Pasian' thu na hilh un la, na a semte in Pasian' piak thahatna tawh na sem un. Amen na ci hi.
Hebru 13:1–3 sung en leng: Khrih sungah unau bangin na ki-itna uh na zomsuak un. Khualmite hoih takin zin na do ding uh na phawk un. Mi pawlkhat in vantung mite zindo ahih lam a phawk lopi-in a do na hi gige uh hi. Amaute tawh thong a kiakhawm bangin kingaihsunin thong sunga om mite na phawk un. Note zong leitung pumpi mah tawh a nungta lai na hih manun gimna a thuak mite na phawk un na ci a, khuazin mite zindona pen vantungmite zindona tawh kibangin na gen a, thongkiate nangawn phawkin thungetna i neihsak ding pen Khristian ngeina hi cih i mu hi.
Rom 19:13-23 ah nek leh dawn hangin i Khristianpihte uh puksak khak lohna dingin i kidop ding zia hih bangin na gen hi:
Tua ahih manin khat leh khat kimawhsakin thu kikhen kei un la, i Khristianpihte i puksakkhak lohna ding, a dongtangsak ihih khak lohna dingin ngaihsun ciat ni. Topa Jesuh tawh kipawlin a lungsim ka theihna tawh, na khat peuhpeuh ama thu-in a dawizek om het lo hi, ci-in tel takin ka thei hi. Ahi zongin mi khatpeuh in dawizek hi, ci-in a ngaihsut leh ama adingin a dawizek hi pah hi. An khatpeuh na nekna uh hangin na Khristianpihte' lungnopmawhna na pian'sak uh leh itna lungsim tawh a gamta na hi nawn kei uh hi. Na an nekna uh tawh, Khrih in a sihlawh mite' siatna ding piangsak kei un.
Tua ciangin note in hoih na sak uh thute, midangte in a sia-in a genkhak loh theihna dingun na gamta un. Bang hang hiam cih leh Pasian' Ukna pen nek leh dawn tawh a kisai thu hilo a, Kha Siangtho hangin i ngah Pasian' deih bangin gamtatna, kilemna, lungdamna, cihte hi zaw hi. Hih bang danin Khrih' na a sem mite in Pasian lungdamsak a, mite zong a lungkimsak uh hi.
Tua ahih ciangin mi tawh kilem theihna ding, leh kha thu-ah khat leh khat thahatna i kipiak theihna ding thute hanciam ciat ni. Annek huhau-in Pasian' sepsa thute susia kei ni. An khempeuh a kine thei ding ahi hi; ahi zongin tua nekna hangin mi khat peuhpeuh a pukding ahih leh a khial ihi hi. Midangte in a puklawh theih annekna, zunekna, leh na khat peuhpeuh i kikep ding a man pen ahi hi. Hih thu-ah no' upna leh no' ngaihsutnate, Pasian tawh note' kikal thu hi sak un. Amau lungsim sungah man a sak bangun a gamta zote pen a lung uh nuam mahmah hi. Ahi zongin lunghimawhpipi-in a ne a om leh, a upna uh tawh kizui-in a gamta hilo uh ahih manin Pasian in tua bang mite a mawhsak ding hi. I upna bangin gamtat lohna peuhpeuh mawhna ahi hi.
I Khristian mipihte a dongtaksak ihi hiam? A kem mite a zindo mite, a it a huai mite ihi hiam? A kipawlpih thei lo leh a thanemsakte ihi kha zaw hiam cih kisittel pha kik ni. Khritian upna i cih pen Lungdamna Thu upna bek hi loin, itna (love), kem a khualna lahna (caring); hehpihna leh lainatna (compassion), piakkhiatna leh neihsa lamsa neikhawm a kitaang (giving and sharing) tawh a kizuih kei leh Khristian upna man kici thei lo hi.
✍️ Thang Khan Lian