Wednesday, 12 April 2017

CANADA IN MALALA HONORARY CITIZENSHIP PIA

CANADA IN MALALA HONORARY CITIZENSHIP PIA
April 13, 2017: Pakistan gam-a laisimna lamsang tangkopih a, a kisalah diak mi leh a om khong thei lo mi (education activist) leh Nobel Peace Prize pahtawina ngah Malala Yousafzai (kum 19) zan in Canada gam in gammi hihna zahtakna "honorary Canadian citizenship" kici pia hi. Malala pen Canada kumpi in honorary Canadian citizenship a piakte lak ah a gukna hi pan a, a naupang pen hi lai hi.
"Kiniamkhiatna tawh na gam un honorary citizenship nong piak uh ka sang hi" ci-in Malala in House of Commons (parliament) ah sang a, a san' lai takin parliament a semte leh Canada gammi ten a zahtakna lahna dingin ding ngeingai in, khut beng ngeingei uh hi. "Hih bangin honorary citizenship nong piak hangun Pashtun mi ka hihna leh Pakistan gammi ka hihna ka kisaktheihpih (proud) veve a, visa ka kisap lai hangin tua pen kikup ding thudang hi ta hi," ci-in nui kawm in gen beh hi.
Malala pen kum 17 bek a phak, 2014 in India mi Kailash Satyarthi tawh a kikop dingin Nobel peace prize na ngah khawm uh a, leitung adingin Nobel Prize ngahte lakah a naupang pen hi lai hi.
Malala in leitung bup-ah numeite siamsinnna theihna dingin a lapsang man leh a hanciamna hangin April 11 in zong UN in pahtawina sangpen a piak "UN Messenger of Peace" kici UN Secretary-General Antonio Guterres.na pia hi.
Malala pen Yousafzai Pakistan gam-a Swat Valley ah numeite sangkahna ding a tangkopihna hangin Taliban ten October 9, 2012 in a sangkah ciah lam in bus tungah na suam uh a, "Kua pen Malala na hi uh hiam? Nong kipulak khiat kei uh leh na vek un hong kaplum ding hi ung," ci uh a, a tutna panin hangsan takin ding to-in, "Malala keimah ka hi hi," kici hi. Taliban ten a lu thau tawh kap uh a, a thautang a lu panin a ngawng ah lut suk in, a kha ah lut suk a, liang ah leng khia in, si lo hi. England gamah zato inn ah kikem a, hong dam khia hi. Tua khit nung leitung mun khempeuh ah a min hong kizeel ngeingai hi. (Taliban ten numeite sangkah ding phal lo uh hi).
"Malala, na tangthu pen mi khempeuh adingin ettehhuai hi. Hangsan takin mi tampi tungah na paukhiat manin lungdam kong ko uh hi. Tu ni a kipanin Canadian hi teh ci-in kisialhpihna leh angtangpihna tawh kong sam ding uh hi," ci-in Canada Prime Minister Justin Trudeau in gammi hihna zahtakna laipi (certificate of honorary citizenship) leh Canadian lan (flag) honorary citizenship piakna pawi sungah pia hi. "Siansinna lamsang tangkopih leh pasal leh numei liangko kikimna ding a tangkopih Malala Yousafzai tawh ka ding khawm khak angtang kisa mahmah ing," ci-in Canadian Minister of Status of Women.Maryam Monsef in a tweet hi. Conservative Party leh MP Michael Chong in Ottawa khuapi-ah Yousafzai na muak a, "Numei ahih man bek ua a nengcipna thuak numei khempeuh adingin nemei ettehhuai hi," ci hi.
#Behlapna: Canada kumpi lui Conservative government in Malala tungah honorary citizenship 2014 pek in dingin na khensat khin zo uh hi. Thau tawi khatin October 2014 in Parliament Hill a kap manin a hun ding kisot to ahih manin zan a kipia pan suak hi. Swedish diplomat (gam khat leh gam khat kikal a nasem mi) Raoul Wallenberg in Galpi Nihna hun lai-in Hungary gam-a Judahte tul tampi Nazite ngongtatte khut panin na hunkhia ahih manin amah pen 1985 in Canadian honorary citizenship ngah masa pen ahi hi. Tua lo a dang Canadian honorary citizenship ngahte lakah Ismaili Muslims biakna makai Aga Khan, Nelson Mandela, 14th Dalai Lama leh Myanmar makai Aung San Suu Kyi zong kihel hi. Honorary citizenship pen pahtawina lahna lim bek hi a, rights or privileges kici hamphatna bangmah ngah tuan lo uh a, Canadian passport zong ngah loin national elections ah zong vote nei lo uh hi.
Source: BBC, Wikipedia and Al Jazeera News
A tei: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)

ABU MOSAAD AL QAEDI IN US-TE LEH A PAWLTE ADING A THUPIAK SAWM THAKTE

ABU MOSAAD AL QAEDI IN US-TE LEH A PAWLTE ADING A THUPIAK SAWM THAKTE  

News comments tuamtuam ah hong kingawh bangin US leh a pawlte a mudah leh a langpang ka hi zenzen kei a, news tei ka hih manin a hi bangin hong puakin, tuanthu leh tangthu (history) om ngitnget sa bangin comment omte kong kong kik zel hi. George W.Bush in Saddam in mi lom thahna ding galvan [weapons of mass destruction (WoD)] nei hi ci-in ngawh pongin, UN Security Council phalna lo tawh, a pa in 2 August 1990 – 28 February 1991 kikal Gulf War in a do hun sa loin 20 March -1 May 2003 kikal US makaih in UK, Australia, Poland, Iraqi National Council leh Peshmergaga galkapte tawh Iraq kumpi Saadam  sim uh a, galkap kigawm 7,600–45,000 a sih banah nautang bek 48,000-751,000 kikal (June 2011 tan in) sih lawh uh hi. George W. Bush in tua bek hun sa lo loin, Afghanistan gam NATO tawh kipawl in 7 October 2001– 28 December 2014 na sim leuleu hi (tu dong US galkapte 9,000 kiim om lai). Bush in 9/11 suam Osama bin Laden kici tua hunin Afghan gam uk Talibante kiangah hong pia khia un ci a, a piak khiat nuam loh manin a sim ahi hi. Afghan kisimna hangin galkap Afghan National Security Forces: 352,000+, ISAF: 18,000+
Military Contractors: 20,000+ leh nautang 27,018+ sih lawh hi. Osama bin Laden pen US adingin midang hilo a, US intelligence-te adingin vanzat (asset) poimawh mahmah ahi hi. A pu a pa khangin namgimtui (oil) tawh sumbawl in Bush innkuante tawh kizopna na hoih neih mahmah uh hi. 

Afghanistan gal hong piangkhiatna hang: Afghanistan politics ngeina pen 1973 in Afghan Kumpi Zahir Shah' sanggampa tapa Mohammed Daoud Khan in zawhtawh thu tawh thuneihna sisan naisan luang loin hong lak (bloodless coup) a kipanin hong buai hi. Daoud Khan in 1953 dong Prime Minister (PM) len in, sumbawlna lamsang khan'tohsakna (economic modernization), numeite suahtakna piakna (emancipation of women), leh Pashtun gam itna lungsim (nationalism) nakpi takin hong piangsak hi. Hih thu hangin Pakistan gam-a Pashtun minam ten zong suahtakna ding deihna lungsim hong nei uh ahih manin Pakistan in kihta pah a, tu dong kihta in Afghan tawh ui leh keel a bang den uh hi, Afhan gam-a thau tawi teng kumpi lehdo dingin huh den hi. 1970s kiim pawlin Pakistan Prime Minister Zulfikar Ali Bhutto (Ms. Bhutto' pa) in buaina piangsakna dingin ngian zat hong kipan a, Afghan Islamist makai tuamtuam (Burhanuddin Rabbani leh Gulbuddin Hekmatyar kihel in) Afghan kumpi do dingin tha pia in huh hi. 1978 in Afghan PM Daoud Khan pen a lawm lui Afghan Communist Party - People's Democratic Party of Afghanistan (PDPA) kici ten hong that uh hi. PDPA ten liangko kikim a ki-ukna (socialism) tawh kilaihna ding hong hanciam uh a, neu cil pan a mo kikham, a kingai lopi zi leh pasal a kineih sakna phiat uh a, gam bup mi khempeuh lai theihna dingin "mass literacy" kici hanciam in, gam leh leitang neihna puahphatna "land reforms" kici (a gol lua leh a neu lua nei om lo, mi kim in gam leh lei neih ding) hong puahpha uh hi. Hih bangin hong hanciam ciangun khanglui ngeina leh hausa ngeina lencip nuam khamtung zaw diak-a teng ten deih loin hong langpang uh hi. PDPA ten a langpangte a bet daih sawm hangun mipi kiphinna hong nasia gawp a, kiphinnate lakah Ismail Khan's Herat Uprising kici bang nasia mahmah hi. PDPA sungah makai kituhna, ngaihsutna kibang lo hong piang a, amau sung mah ah thakhat thu-a makaih kilaihna (internal coup) 11 September 1979 in piang a,  Hafizullah Amin in Nur Muhammad Taraki ukna tuh in, laih hi. Hih thu hangin PDPA nakpi takin zawngkhal sak hi cih Soviet Union (tu-in Russia i cih) tel lua ahih buaina piang dingin ci-in mu khol uh ahih manin kha thum khit nungin Hafizullah Amin laih khiat a, PDPA faction makaih Babrak Karmal thuneihna letsak ding ngimna tawh galkap zangin hong kigolh hi. PDPA socialist ideology lencip ten zong Soviet-te huhna na ngen uh hi.  .

Afghanistan ah December 1979 in Soviet galkapte hong kigolh manin Cold War ah a gal uh US, Pakistan, Saudi Arabia leh China ten rebelste (mujahideen) thauvui tang pia in, Soviet in a gup Democratic Republic of Afghanistan hong dosak hi. Secular government leh socialist government in khuapite uk a, biakna lam a pi bawl diak mujahideen ten khamtung lam teng hong uk uh hi. USte secret agency CIA leh Pakistan secret agency Inter-Service Intelligence ten gamdangte huhnate kaikhawm in mujahideen-te pia uh hi. Gal hong nasia semsem ahih manin Arab gam panin galdo dinga kipiakhia (volunteers) "Afghan Arabs" kici tampi hong kuan ngeingai uh a, tuakte lakah Osama bin Laden zong kihel hi. Tua hun pekin CIA ten bin Laden pen Soviet galkapte do dingin a zat uh hi ta hi. May 1989 in Afghanistan panin Soviet galkapte kizuk kik uh a, gal hong bei-in bin Laden in zong Afghanistan nusiasan ahih manin US in a geelna bangin bin Laden gamtang lo sa pian pah a, a uk lah hong kipan ta hi. Bin Lan in Afghanistan a nusiat manin US in zong Afghanistan ah a kigolhnopna lungsim beisak hi. 

Osama bin Laden in USte ngian pen mi gamah kumpi laih ding, mi gam laksak ding hi cih a theih manin USte lehdo dingin 1988 in al-Qaeda hong phuankhia hi. Sudan gan pansan in Middle East gam tuamtuam a USte galphualte suam hong kipan hi. Al-Qaeda pen Sunni Islamist biakna zuite pawl hi a, a ideology (hihna takpi, lungsim geelna) uh pen Salafism, Salafist jihadism, Qutbism, Pan-Islamism hi a, a kiphuan cil in CIA ten training pia uh a, a vanzat hoih pen uh suak hi. Bin Laden sih khit 2011 in Ayman al-Zawahiri in a za laih a, al-Qaeda in Christiante leh Judate kipawlna pen Islam siatsak nop man hi cih ngaihsutna nei uh hi. Al-Qaeda ten NATO gamte, US leh EU gamte a suamsuam kawikawi hangin US ten kumpi a laihnopna munte ah vanzat hoihpen in zangzang lai hi. 

US in Libya leikhamang Muammar Gaddafi a laih nop manin NATO member teng thuzawh in a veto tawh Libya simna ding United Nations Security Council Resolution 1973 bawl hi. United Nations Security Council Resolution 1973 pen Libya simna ding hilo a, tualgal a om manin ceasefire omsakna ding, Libya panin vanleng a a sumtum leh a pusuakte dalna ding "no-fly zone" koihna ding, leh Gaddafi ukna leh a gumte tungah khalna (sanctions) koihna ding hi napi-in US makaih NATO gam UK, Australia, Belgium, Bulgaria, Denmark, Canada, France Greece, Italy, Netherlands, Norway, Romania, Spain,Sweden leh Jordan, Qatar, UAE ten 19 March – 31 October 2011 kikal do uh a, mi 25,000 kiim (2011 tanin) si hi. Obama leh Cingtom (Hillary Clinton) in tua bek hunsa loin Syria kumpi laih ding hong hanciam leuleu uh a, US secret intelligence ten rebels pawl tuamtuam thauvui leh thautang a piak banah training nangawn US galkapte piasak hi. 15 March in lungphona kipan a, March 7 dong democracy puahphatna ding ngen in lungphona kizom toto hi. Lungphona a kineih lai-in US leh pawlte hong kigolh a, tualgal lianpi hong piang a, tu dong Syria tualgal mulkimhuai hong suak in, mi 25,000 val in sih lawh khin zo hi.  US, UK, France, Netherlands, Australia, Germany leh Jordan in rebels pawl tuamtuam YPG, YPJ, JaT, MFS, IFB training leh galvan tawh huhna pia hi. Turkey in Ahrar-al-Sham, Thahrir-al-Sham, Free Syrian Army, Southern Front, Jaysh al-Islam, Islamic Front, Turkistan Islamic Party cihte huhna pia hi. *Ciamteh ding: George W. Bush pen Iraq, Afghanistan leh Libya simna dinga makaipi hi ci leng kikhial lo ding hi napi human rights tuamtuam ten war criminals in a ciamteh hangin tu dong ICC thukhenna mai-ah ding nai lo hi.  

ABU MOSSAD  AL QAEDI 10 A PIAKTHAKTE 

1. Al-Qaeda gupna hang tawh dipkuatna piangsak a gamtatna (terrorism) na gum ding uh a, no mahmah zong terrorism na gamtang ding uh hi. 
2. Al-Qaeda in a min laih themthum hangin a ngongtat lua lo, a lai hawl pawl bangin na ngaihsun lel ding uh hi. 
3. Al-Qaeda in bangbang a gen zongin, bangmah man loh a gen zongin, na um ding uh a, media ah thuman hi ci-in Cingtom Newtwork News (CNN) leh media tuamtuamte panin na tangko khia ding uh hi. 
4. Al-Qaeda in kuapeuh, nautang hi-in galkap hi leh, gas (chemical weapons)tawh a suam peuhpeuh ciangun  thuman leh thuman lo cih kan se lo leh thasial se loin manlang takin Syria President Bashal al-Assad leh Russia President Vladimir Putin na ngawh pahpah ding uh hi. 
5. Al-Qaedate galvan, bomb leh sum huhna na piak ciangun no piak hi cih a kitheihna dingin ciamtehna lim na koih kha kei ding hi.  Zatui-zaha tawh huhna na piak beh lai ding uh hi. 
6. Al-Qaeda langpang leh a lampi ua ding peuhmah thasial se loin na hing khawi kei ding uh hi. Biakna leh politics khenna manphatna (secular values) lencip leh minam tawmte humbit peuhmah zong dawm loin na that mang khin ding uh hi. 
7. Al-Qaeda ten Syria gam-a namgimtui/datsi (oil) leh vanbawlna khawl/set vante a gukna uh-ah na huh ding uh a, tuate NATO member Turkey na pia ding uh hi.
8. Al-Qaeda gum hi uh teh hong ci peuhmah amau meetna ding lametna tawh nasem a hong minsiatsak sawm pawl ci-a mi up theih dinga thuman lehpei a thugente hi na ci ding uh hi.
9. Leitung khempeuh ah al-Qaedate a kizelh gawp theihna dingin thuman lo ngawhna tuamtuam tawh gam tuamtuam sim in, na susia gawp ding uh hi. 
10. A poimawh hun ciangin mipi a tamzawte leh media tam zawte thukim theihna dingin zuau thu phuakin na galdona teembawte uh, na gal vanlengte uh mipi tamzaw deihna tawh a kiteelcing kumpi laihna dingin Al-Qaedate missile-te huhna dingin thakhat thu-in na pia khia ding uh hi. Tua bangin Libya ahih kei leh Syria ah na gamtang ding uh a, mai lam hun ciangin zong gamdangte ah tua bangin na hih zel ding uh hi. 

Tua bangin huhna na piak manun hong loh kikna dingun al-Qaeda ten na ngawng uh hong tansak ding hi. 

Source: Wikipedia 
A tei: Thang Khan Lian