Sunday, 7 January 2018

A KHIATLAHHUAI THEIBANG SENLAI HUN NUAM: ZOMITE' KHUTSUAK MAWTAW OMSUN "LEENG" TAWH KHAWLHKHAWM LAI

A KHIATLAHHUAI THEIBANG SENLAI HUN NUAM: ZOMITE' KHUTSUAK MAWTAW OMSUN "LEENG" TAWH KHAWLHKHAWM LAI

Leeng (kangtarai;kangtalai ci zong om India ah) na mu ngei hiam? Na tuangsak ngei hiam? Na sin peuhmah dih ve kisik lo ding hi teh. Leeng pen gualnopna ding bekin kituang lo a, ka khua lui uh Sumchinvun (Singngat leh Lamka kikal, Haijang khua kiang) ten tui tawina ding, phalbi sing kaihna dingin ka nak zat mahmah uh hi. Leeng tuan' vanleng tuan' sangin zong nuam zaw pek hi. Hih a nuai-a leeng (a leeng khat bek hi) neipa/hawlpa bel boss mahmah ding hi. A boss ding dan pen tu lai a i minister cihte sangin boss zaw pek lai ding hi. Bang hang hiam cih leh mi nih leh ni bang taatna ding leeng i neih bek zong driver seat ah lamsuk lamto cih om lo se loin a suk a to hong kisawn a, driver seat ah permanent in kitu phieuphiau den hi. Tua dingin nangawn hong sawnsawn ngap kihau mahmah a, i kid (nungzuite/sawltak/bodyguard) lak panin a hat deuh teng bek kitengkhia a, mi mawkmawkte in hong zui loin kituangsak nuam mengmeng lo lai hi. Leeng tuang kha ngei lo leh hawl kha ngei lote bel Zo ngeina leh senlai hun nuam mahmah khat a ciam kha lo, sin kha lo uh hi a, kamsia mahmah ka sak pawl hi.

I Zogam pen i gam kumpi ginat loh man hilo in neksiat luat manin khuahun nih bek - Buannawi hun leh Phalbi leivui (Zogam power a khawnkhong kingah hun) bek om hi. Phalbi laitak pen Zogam ah buan nawi loh hun ahih banah sang khak hun (winter vacation) tawh kituah khawm ahih manin leeng kinak tuang/hawl thei mahmah hi. I neu lai-in leeng pei kisui thei lo a, a pum kibawl thei lo ahih manin leeng neite nungzui (handyman; helper; kid) in kipang a, leng nei boss pa kisawnsawn a, lungkimsak zo loin a maipha ngah zo kei leng leeng kituang kha lo thei lai hi. Leng hat pen neite bangin nungzui/sawltak (kid/handyman) hau mahmah uh a, kua pen leeng hatzaw cih khua sung bup ah kidemna kinei ngeingai den hi.

Neu lai-in mi' leeng sangin ei leeng a hat zawk kei leh guallelhna khat, khangual dem zawh lohna khat hi pah ahih manin i an kam bang lim zo lo pah a, ki-ihmu pah thei loin i mang bang sia zo liang hi. Kei hih theih zel khat pen (kheltat ngiat ka hih manin) ei aa sanga leeng hatzaw neite in hong muh loh kal uh ahih kei leh a ihmut kal ciangun a leeng zawl (axle) ah zun kipeek sak a, a leeng uh hat lo pah ziau hi. Tui khawnga kibuah guk sinsak zel hi. Ei leng hat theihtheihna ding kideih ahih manin nu leh pa ten lei zo sasa in meh kaihna dingin sathau a leite uh kiguk sak a, leeng zawl ah kinuh hi. (a hat theihtheihna dingin a leengpei zawl ah sathau/mobile kisungin kinuh den ahih manin) Ei sathau a beisak ciangin i nungzuite kiangah amau sa thau gu dingin kisawl a, a tam gu zo penpen khat veivei leengpih kihawl sak zel a, nungzui zaa laptohna (promotion among our handyman/kid) kipia thei zel hi.

I gol ciangin leeng pei sat/sui in kikuan a, leeng i bawl theih ni pen boss zaa i ngah ni suak hi. Leeng i neih a kipan leh i leeng a hat pen leh i nungzui ten leikha ten Leikhamang a zawn' bangin hong zawng uh cihna hi pah hi. Leeng accident kituak mun mahmah a, theikholhpi bangin mi tam tuan luat manin a pei zawl hong kitan vat thei a, leeng hat mahmah ahih manin a brake in zo lo ahih manin accident kituak lian hi. Kipasal nuam ciat i hih manin si leh nai kai nenapi mah tawh nui fefa in leivui kiphiatsiang samsam pah a, i liamna munte cil (saliva) kiphih/kitat samsam pah a, first aid za dingin ciltui kizang pah hi.

I Zogam ah Health Center kician om loh man leh mathak za leina ding sum hamsatna hangin zatui dingin Zogam made mathak za hoihpen tangsam teh kinuai gawp ngeinngei a, a tui suuk in a liamna munte ah a tui kisuuk khumin kinuh a, tak singseng pet vilvel in na lua mahmah ahih manin i cil (testis) bang guai zo zawzen hi. Accident tuah ciangin inn tun' kal bel kingaklah het lo hi. Inn tun' ciangin tai leh sat kithuak lai hi. Leeng accident a liamna zatui gina kinuh loin leivui lak mah ah leeng kituang kik pah ahih meima dam hak thei mahmah hi. Leeng accident leh phalbi lai-a i meimate dam hakte pen "Phalbi sagep" kici hi.

Ka neu lai kum 12-13 kiim ka phakin ka khua veng uh-ah ka vakna ah ka leeng keng mangngilh ka hih manin ka pu (ka nu' sanggampa) tapa, ka puno kei sanga ham zaw deuh khat leeng ka kawm hi. Ka leengpih nungzuite om lo ahih manin naupang hon- numei leh pasal leeng sawn ding ten hong zui uh hi. Ka khua uh lamsuk sauna pen "Zangkuak suk" ka cihna uh alkatara (bitumen) tawh kizut thak litlet ahih manin tua mun lam ka manawh pah uh hi. Lamsuk banah lampi thak ahih manin a leeng tua lamsuk ah hong hat lua a, tua lai takin mawtaw golte (public carrier truck) a lehlam panin hong totai tawh ka kituak uh hi.

A brake ka kaih leh kitat (break fail) a, taisuak le ung lah truck nuai ah lut ding hi ziau hi. Mawtaw in hong gawilum thei ahih kei leh liam thei ka hih manun ka pelh leh a nung lam pei langkhat hong kangto velval ahih manin ka accident uh a, ka leeng un hong seepkhia hi. Ka pu' tanu nak liam mahmah a, a guh dawkna mun bang om liang hi. Ka nuai vang leh ka tum nuam liang hi. Ka neu lai kum kua ka phakin ka pa'n hong sihsan pah ahih manin ka pu pen ka pa banga ka unau un ka kihtak uh ahih manin ka pu' mai muh ding sangin humpinelkai tuak zaw leng ka ut zaw liang hi. Ka pute inn ka tun' un ka pu in hong tai nai lo phot zawzen a, a inn sungah manlang takin lut samsam pah a, heipi khat tawh hong pusuakkhia hi.

A hei tawh hong satlup sawm ai tam ci-in tang ngam loin singaw bangin zunteh dek liangin ka ding gaw hi. Ka pu in a khut a cil phih a, a hei kip takin len a, leeng manawh phei in ka puno' leeng pei khempeuh satkham phekphek a, a lei pumpi teng sa seh sat in sat hi. A pei leh a tyre cover kizom saseh sat bang phengphang hi. A leengpei puahphat kikna ding lampi om nawn lo ahih manin ka puno kap liang a, hang nuaksak den hi. Tua khit ka kilawmtatna uh sia liang a, kilawmtatna a ngei bang kik man loin 1997 gal hangin tu dong ka kikhen suak uh hi. Tua khit nung leeng tuang ding ka lawp kam tuam hiau hi. Ahih hangin mi' kid a pang a mi' leeng ka sawnsawn lai hunte leh ka leeng ka kid ten hong sawnsawn lai hun ka senlai hunnuam ka sih khit ciangin zong ka mangngilh ngei kei ding a, ka gen mang mawh lai ding hi.

🖋️Thang Khan Lian