PANGLONG AGREEMENT AH CIAHKIK THEIH TAKPI DING MAW AHIH KEI LEH PANGBET CONFERENCE SUAK KHIN HI ZAW MAW?
Panglong Conference hong piangkhiat dan a tel lo kitam lai a, upmawh teng leh utopian ideas bullet teta lai-in 1947 Constitution panin 2008 Constitution tawh kilaih ta ahih lam phawk loin lametna lianpi nei kitam lai ahih manin tawm kikum suk ni.
#Thupatna: Union Peace Conference - 21st Century Panglong (Burmese: ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ (၂၁) ရာစု ပင်လုံ) pen peace conference hi lel a, 31 August panin 4 September 2016 kikal Myanmar Convention Centre 2, NayPyi Taw, Myanmar (Burma) ah kinei hi. Kikaptuahna khawlsanna tawntungna ding leh kilemna deihna ngimna bek tawh Suu Kyi makaihna hi. Hih Panglong 21st Century pen Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) kici ethnic insurgent groups a kici mualtung a thautawi mite, official in "ethnic armed organisations" (EAOs) kicite tawh kilemna dingin government a sap conference pen government in a sap a parties kihel ten 31 March 2015 in thukimna letmah thuh (signed) in, a thukimna (agreement) pen President Thein Sein in 15 October 2015 un a thuh zopkikna conference kinei zomto ahi hi.
21st peace conference (Panglong 21st Century i cih) 31 August - 4 September 2016 ah mualtung mi thau kipawlna (EAOs) ethnic insurgent groups 18 kihel dingin kilamen a, ahih hangin ethnic insurgent groups thum - Arakan Army, Myanmar National Democratic Alliance Army leh Ta'ang National Liberation Army) kihel lo uh hi thei ing. A ngimna pen kikaptuahna khawlsanna ding ngimna bulphuh hi bek hi.Myanmar government in gam bup ah kikaptuahna khawlsan denna ding leh kilemna taktak om theihna ding (permanent ceasefire and peace agreement) ngimna a draft taksuah sakna dingin hih conference a kinei zom bek hi a, Nationwide Ceasefire Agreement (NCA) a kihel a letmat thuh teng bek kihel theih hi kici napi a thuh lote zong a eccikkhia (observers) dingin kihel theih hi ci-in a kilaih manin Zomite a kihel kha ihi bek hi.
Union Peace Conference ah a teci pang dingin observers leh delegates kici United Nations, United Kingdom, Norway, Japan leh United States panin hon kihel uh hi. First Panglong Conference pen Panglong region of British Burma ah 1947 in kinei a, Aung San leh ethnic leaders ten kihona a neihna uh genna hi.
Union Peace Conference ah chairman len pen Lt. Gen. Yar Pyae, Tatmadaw, Tin Myo Win from the union government, Shila Nan Taung from the parliament, Khun Myint Tun from the ethnic armed organisations (EAOs) leh Myint Soe panin political parties in makaih hi. EAOs in hih hun in federal system ah justice, equality, self-administration leh protection of racial, religious leh political rights of ethnic minorities ngen in kalh uh hi.
15 October 2016 in Burmese government in "Seven Steps Roadmap for National Reconciliation and Union Peace" kici a pulakna ah a ngimna hih bang hi:
1. Political dialogue framework review ding
2. Political dialogue framework bawlphat (amend) ding
3. Union Peace Conference—21st Century Panglong pen political dialogue framework amended leh approved kibawlna bang ahih ding
4. Union agreement (thukimna)— 21st Century Panglong Conference sign ding. Agreement pen 21st Century Panglong Conference bulphuh ahih ding
5. Union agreement bangin constitution amendment bawl ding
6. Constitition bawlphatna leh thukimna tawh kituakin multi-party democracy general elections neih ding
7. Multi-party democracy general elections results tawh kituakin democratic federal union bawl ding cihte hi a, autonomy leh self-determination bawlkhiatna thu kihel loin Union government kipsakna ding ngimna hi cih kitel pah hi.
2. Political dialogue framework bawlphat (amend) ding
3. Union Peace Conference—21st Century Panglong pen political dialogue framework amended leh approved kibawlna bang ahih ding
4. Union agreement (thukimna)— 21st Century Panglong Conference sign ding. Agreement pen 21st Century Panglong Conference bulphuh ahih ding
5. Union agreement bangin constitution amendment bawl ding
6. Constitition bawlphatna leh thukimna tawh kituakin multi-party democracy general elections neih ding
7. Multi-party democracy general elections results tawh kituakin democratic federal union bawl ding cihte hi a, autonomy leh self-determination bawlkhiatna thu kihel loin Union government kipsakna ding ngimna hi cih kitel pah hi.
1947 Constitution in bel federal or self-administration ngah theihna ding kum 10 khit teh a a ut teng inntuankhiat leh lengkhiat theihna ding (secession) na phal na ven, ahih hangin hih bang ngetna hangin Union government khatpeuhpeuh a puahkhamsak thei den hi cih Union of Republic of Myanmar in 1974 leh 2008 Constitution in "secede or secession" cih kammal na phistmang in na koihdap khin kiau ven maw...
1947 Constitution mah tawh Constitution amendment bawl kik zo ding ihih kei leh international laws leh human rights palsat phamawh sa loin mi lom thah (mass killing), bawlsiatna (torture and persecution), innhalsak in a sunga teng susia leh guk (arson, plundering and looting), numei hon buanna (gang rape) leh minam siansuahna (ethnic cleansing) tactic lim zat mahmah Kawl galkapte tawh kinawkna ding zonna bang pian sim ta a, Myanmar government thatang tawh nuai zawh ngap zaw ihih kei buang leh utopian ideas tawh political goal ngah sawmna bang pian ta hi.
Shan State sunga minam Wa Self-administered Division ngen pen Section 56 of the 2008 constitution a groups Hopang, Mongma, Panwai, Nahpan, Metman leh Pangsang kici ethnic teng ngen uh a, 6 northern leh eastern Shan State townships teng ngen uh hi. Pa-O National Liberation Organisation (PNLO) ten zong self-administrated states ngen uh a, Pa-O ten zong southern Shan state sungah 2010 panin Hsihseng, Hopong leh Panglaung townships teng gawm in Self-Administered Zone na ngen uh a, Shan-ni (or Red Shan) ten zong amau party Tai-Leng Nationalities Development Party (TNDP) tungtawnin Kachin State leh Sagaing Division sung eukhia in self-administrated Shan-ni state bawlna dingin Union Peace Conference (12 to 16 January, 2016) hun in na ngen ngeingai uh hi.
21st Century Panglong Conference third session kineih ma-in June 29, 2018 in Naypitaw ah 15th UPDJC meeting, National Reconciliation ah Union Peace Dialogue Joint Committee (UPDJC) vice chairperson Dr. Salai Hlyan Hmone in ethnic groups ten democracy, equality leh autonomy kingen zom ding hi ci-in a opening speech ah na gen hi. Ahih hangin tua ma-in director general of the President’s Office Zaw Htay in 21st Panglong Peace Conference 3rd session hun ah autonomy thu kigen kha lo ding a, minority rights leh gender equality thu conference ah kinak gen ding hi a cih mah a kammal muibun zaw (a latest thupiang ah) bang takpi hi.
*1949 - Karen National Union leh amau militant wing, Karen National Liberation Army ten Burma panin independence na ngen masa pen uh hi.
*1962 khit: General Ne Win in March 2 in galkap thahatna tawh thuneihna a lak (coup d’état) khit nung ethic minority ten Panglong Agreement siksak in autonomy gol zaw a ngetna hangin Burma gam sung buaina kipan tu dong kilawi nai lo hi.
*1963: Gen Ne Win’ Revolutionary Council in mual tung thau tawi kipawlnate (Ethnic armed insurgent groups) peace negotiations neihpih dingin a cial a, Newin' demands mual tung thau tawi ten sang zo lo ahih manin lawhsam hi.
*1993 in State Peace and Development Council in mual tung thau tawi kipawlnate peace settlement negotiation neihpih dingin cial kik a, thukimna pawl khat om napi tua khit nungin a negotiator chief military intelligence chief General Khin Nyunt kipaikhia in thonginn ah a kikhum manin a mawkna suak bang kik hi.
*August 18, 2011 in President U Thein Sein in a reformist legacy keekna dingin mual tung thau tawi kipawlnate (EAOs) tawh a tawntung kimang ding kilemna (lasting peace) neihpih dingin kilemna neih theihna dingin kihona (negotiation) na neihpih hi.
*January 12, 2012 in Karen National Union leh Myanmar government in bilateral ceasefire signed uh a, Kawlgam sung buaina piangsak sawt pen kigalneihna leh kikaptuahna khawlsanna (truce) hong piang thei hi.
*November 3, 2012 in government-affiliated Myanmar Peace Center in European Union leh international donors (huhna piate) nungthuapna tawh a hanciamna hangun November 2, 2013 in Laiza, Kachin State ah meeting thukhupna ah mual tung thau tawi kipawlna (ethnic armed groups) 16 ten Nationwide Ceasefire Coordination Team (NCCT) phuankhia uh a, government’s proposed nationwide ceasefire agreement (NCA) draft bawl huh dingin thukim uh hi. (Ei Zomi pawl khat ten hih ei makaihna leh lamsialna hi ci uh a, history ei version tawh minhoih i kipia tawm suk miau uh mawk uh hi).
*April 8, 2014 in NCA Drafts government leh ethic armed groups teng in sumbit uh a, single text in kigelh kik (redraw) hi.
*February 9, 201 in Myanmar National Democratic Alliance Army in government ukna leitang Laukkai, Kokang region ah military operation bawl hi. Hih mun ethnic armed groups dang nih in kibuai uh ahih manin NCA negotiations leh 2016 a peace process golzaw nawngkaisak uh cih paulap in a va nuai uh ahi hi.
*February 9, 201 in Myanmar National Democratic Alliance Army in government ukna leitang Laukkai, Kokang region ah military operation bawl hi. Hih mun ethnic armed groups dang nih in kibuai uh ahih manin NCA negotiations leh 2016 a peace process golzaw nawngkaisak uh cih paulap in a va nuai uh ahi hi.
*March 31, 2015 in government leh mual tung thau tawi kipawlte 16te' combined draft NCA pen a masa dingin kithukim (preliminarily agreed) a, a thukimte lakah 16 non-state armed groups leh Myanmar government kihel hi.
*October 15, 2016 Nay Pyi Taw ceremony ah ceremony in Nay Pyi ah non-state armed groups 8, government leh Myanmar galkap (Tatmadaw) ten NCA letmat thuh (signed) uh hi. A dang letmat thum nuam lote 12 kiim phialte ahih kei leh government in NCA adingin a cial loh tengin thuh nuam lo uh hi. (kikhemna hi cih thei keng hi ci pak ni a tom in).
*January 12, 2016 in a hun bei ding leh a paikhia ding outgoing government in Union Peace Conference hong samkhawm a, mi 700 val kihel hi. Tua lakah ZCD panin observers in a kihel zong ki-om kha hi.
*March 30, 2016 in National League for Democracy thuneihna len dingin kiciamna a neih tawh kituakin President U Thein Sein' peace process a ma a patsa leh a lawhsapna teng hong luahto in hong zom kik uh pen 21st Panglong Conference ahih kei leh official in Union Peace Conference kici zaw hi. Mual tung mi ten Panglong 1947 Agreement mah kilunggulh in kilamen den hiam 21st Panglong Conference mah kici ngaungau nuam zaw hi.
*April 27, 2016 in Myanmar State Counselor Daw Aung San Suu Kyi hih peace process a kihel parties khempeuh in kha nih sungin “21st-century Panglong Conference” neihna dingin nasepkhawm dingin kunh a, a policy pen khentuam nei loin mi khempeuh huaina ding (inclusivity) hi cih kamciamna nei hi.
*June 28, 2016 in President U Thein Sein' government phuankhiat leh negotiations neih theihna dinga poimawh Union Peace Dialogue Joint Committee thuneihna a let thak nungin Daw Aung San Suu Kyi in bawlpha kik leh pan kik (reconstituted) in hong makaih hi.
*August 8, 2016 in Suu Kyi' government in 21st-century Panglong Conference pen August 31 in kinei ding hi a cih bangin kinei a, kineitoto in thum vei kinei ta napi Panglong Conference pen Pangbet Conference suak bang zawsop bang pian a, Myanmar military in lah military operation a bawl khawlsan tuan lo ahih manin Myanmar government ngimna leh mual tung mite lametna kitukalh den leh kikangtuah den ding bang lai hi.
21 Panglong or Pangbet Conference pen Myanmar government in autonomy ngen a kiphinna nei mual tung tawi tawite thanemna dingin ceasefire neihpih leng a makai teng uh gamlak panin hong pusuakkhia in Nay Pyi Taw khuapi sunga hotel hoih ah tungsak in, tawl khat sung khuapi huih diksak pak in, khuapi sunga restaurant an lim nonote taih pak in, khuapi sunga nuntak zia nopna tawm kiciamsak pak leh gammang kiak leh tulak ah ciahkik thadah ding uh a, a muan om lai un suam zel kiau leng ci-in Union of Myanmar kip semsemna ding a khualna leh gam sung buainate (internal conflicts) daih tuamna ding ngimna bek tawh donghuk pakna dinga a geelna bang hi.
NCA letmat thuh lote (non-signatories) a encik khia (observers) dingin a kihel ding uh kiphal ahih manin ZCD min tawh kihel zong a kihel om den a, hih conference ah ihmut khuan lai hiam hun zat lai hi zaw hiam a ihmute maan tawlkhat sung social media ah kizeelmang (viral) ngeingai ngei hi. Hih Conference ZCD leh a makaite i vaihawmna tawh hong piang hi i cih pong hangin observers ihi bek hi (UN ah Palestinian state observer state in a kihel dan hi lel hi).
Army Chief Snr-Gen Min Aung Hlaing mual tung mite ngetnate (demands) pen a piang thei lo ding leh federal system gal khen lam pek (“unrealistic” and “far beyond the federal system”) ah om hi. Papers 72 ki-submitted teng ka sim khin a, ngetna pen democracy leh peace process deih a lametna sangpi neite deihna tawh kikalh a, federal system a autonomy gal lam pek ah om hi ci-in 21st Century Panglong Conference second sessions Nay Pyi Taw ah third session opening speech a genna ah hong cihsan miau mawk hi.
Union Solidarity and Development chairman U Than Htay in zong Snr-Gen Min Aung Hlaing' thugen na thukimpih mahmah dep a, demands ten 2008 Constitution palsat in a paikan loh ding hi ci hi. Nationwide ceasefire agreement (NCA) leh a six-point peace policy in a bulphuh "responsibility, accountability leh transparency" cih teng kilemna om theihna dingin kilenkip ding ding hi ci-in Snr-Gen Min Aung Hlaing in ci hi. Ahih hangin Myanmar military leh mual tung thau tawi kipawlna group ten hih six-point peace policy tawh federal state bawlna ding a ngimna kung (goal) uh kibang lo ahih manin a kibat mateng Panglong Conference pen sunmang genkhawmna hun suak den ding bat tuak lai mawk hi.
Quasi-democracy ki-ukna (75% civilian + 25% military thuneihna) panin Myanmar gam fully-fledged democracy tawh hong kilaih ciang leh Constitution amendment a kibawlphat kik ciangin i political demands ngetnate uh hong baihlam zaw deuh tam maw? Political demands bel a ngen nuam khempeuh in nget theih mah hi. Ahih hangin ngah ding leh ngah loh dinga kilawm leh leh a piang lo ding (pragmatic vs unrealistic demands) cih na om sese hi. Hluttaw (parliament) khawng ah MP hauh cih takin hau phengphang masa zaw in, i political demands ngetna hong gum dingin national party leh international lobbyist khawng neih masa phot ihih kei buang leh a gen baihlam napi a muh ding na baih het lo sese hi.
Observer status bek in Panglong Conference ah kihelna tawh hun i beisak thapai sangin Panglong kici a long (bell) TV panin na ngai hithiat zaw lai mai in, a conference hun zatna uh na gal ngaih zaw mai leng hoh meetna ngah loin Pangbet va tuaktuak se lo zaw kha ding bang lai mawk hi. Mual tung mite in i state neihsun ciat uh leh i township sung teng ciat uh puah leh zuunna dingin buaipih masa zaw phot in, hamphatna nget theih leh laihkhiat teng laikhia mengmeng zaw leng hoh khantohna piang zaw in i vai a siang zaw vet tam cih bang ngaihsun hun bang om thei zel hi. Realistic political demands bawl theihna dingin 2008 Constitution enkik a, tua tawh political demands bawl ding kisam hi cih lungngaihhuai hi.
Reference: Myanmar Times; The Irrawaddy;BNI Multimedia; reliefweb
@Thang Khan Lian #ZUNs

