Saturday, 9 December 2017

US EVANGELICAL CHRISTIANS TEN TRUMP' JERUSALEM THUKHENSATNA IN "ARMAGEDDON NAIHSAK HI" CI

US EVANGELICAL CHRISTIANS TEN TRUMP' JERUSALEM THUKHENSATNA IN "ARMAGEDDON NAIHSAK HI" CI
Dec. 10, 2017: President Donald Trump in Israel khuapi dingin Tel Aviv hilo in Jerusalem kiciamteh a, Tel Aviv panin Jerusalem ah US embassy kituah suk ding hi ci-in a tangkokhiat khitin Trump' thukhensatna in "hun beina ding" (end of days) leh Messiah "Nih vei hong pai kikna ding" (Second Coming of the Messiah) mihingte tawh kinaihsak hi ci-in a upna thu US evangelical Christian makai min nei mahmah Texas pansan Lamb and Lion Ministries director Dr. David Reagan in Sputnik newste kianga gen a, Trump' thukhensatna ka muak hi ci hi. Pope Francis, Arab League, Egypt' Coptic Church, EU, UN kihel in leitung gam makai ten khuapi kituhna Jerusalem khuapi US in Israel khuapi dingin a ciamtehna hangin a mawhpaihna thu gen ciat uh hi.
Trump in hih banga thukhensatna a bawlna pen Jewish state bawlkhiat ding gum US a evangelical Christian 50 million omte bil ah music bangin ging a, Lai Siangtho' genkholhna tangtun'na dingin Armageddon galpi, hun bei ni leh Jesuh hong pai kikna ding tawh mihingte kinaihna piangsak hi cih ngaihsutna nei uh hi. Dr. David Reagan pen US gam-a in 80 million in a lak uh 13 Christian TV channels kici ah nipi kal sim in Christ in Prophecy kici program producer hi. Dr. Reagan in, "Jerusalem pen Israel khuapi kum 4,000 na hi den a, Judahte bekin khuapi dingin na zang uh a, gamdang kuamah - Muslim gam leh Arab gam ten khuapi dingin zang ngei lo uh ahih manin Trump' thukhensatna ka muak hi. Sawt kingak lua hi zaw hi. US President tengin campaign a bawl ciangun US embassy Jerusalem ah tuah dingin kamciam napi un a cing khit ciangun a kamciamna uh mangngilh uh hi. Hih pen Trump' campaign kamciamna ahih manin a hoih lahna hi," ci hi.
Nung kum kiteelna ah US gam-a Judah voters a tamzaw ten Hillary Clinton' adingin a vote uh pia uh a, hun beina ding nai ta hi cih upna nei evangelical Christians a tamzaw ten Trump' adingin vote pia uh hi. Hun beina theology um ten Judah ten Jerusalem khuapi thuneihna la kik in, Muslimte adingin mun siangtho pen thumna al-Aqsa Mosque omna (Solomon' First leh Second Temple omna) Temple Mount ah Third Temple kilam kik ding upna leh lametna nei uh hi. *First temple pen Babylon kumpi Nebuchadnezzar' galkapmang Nebuzaraddan in 586 BC in suksiatsak a, Second Temple pen Rom general Titus leh ama' second-in-command Tiberius Julius Alexander in AD 70 in na suksiatsak uh a, tua khit nung a lam kik ding a hanciam hangun lawhsam den uh a, Temple of Mount sung thuneihna nangawn Islamic Waqf foundation let ahi hi.
Kum tampi sung hun beina ding thu sinna nei Dr. Reagan in LST genkholhna a sinna leh leitung bei ding a muhkholhna thugen hi. "Thakhat thu-in Laktohna (Rupture) hong tung ding a, 50 million evangelical Christians kihel in thu-um taktakte leitung panin mang vatin vantung ah kilato ding a, si thei nawn lo ding uh hi," ci hi. 2014 in Hollywood actor Nicholas Cage in "Left Behind" movies ah a piahna ah transatlantic pilot in pang a, a vanleeng a leeng lai takin Rapture hun tung vatin a passengers puakte mang uh hi. A film pen upna bulphuh a films bawl company- Stoney Lake Entertainment in a sum bei teng a sik ahi hi.
Rapture khit ciangin evangelicals ten a upna uh-ah "Gimna Lianpi" (Great Tribulations) hun ding hong tung ding a, tua hun pen Dr. Reagan in kum sagih sung hi ding hi ci hi. "American Evangelical Christians a tamzaw in LST genkholhna bangin Israel lehdo in na khempeuh siatsakna gal 'war of annihilation' kici om ding a, Israel gam kiim-a om Muslim gam ten Israel do huan ding uh a, Israel in zo ding hi cih um uh hi. Tua ciangin Arab gam ten Russia' huhna leh Muslim gamte - Iran leh Turkey cihte tung panin huhna ngen ding uh a, Israel gam-a mualte kisusia ding hi," ci-in Dr, Reagan in Sputnik newste kiangah gen hi.
"Tua khit ciangin EU panin Antichrist kicipa hong khangkhia ding a, Middle East buaina hong ven'sak sawm ding hi. Antichrist in Israel tawh Antichrist in kilemna bawl ding a, Middle East ah kilemna omsak ding hanciam ding hi. Tua hun a kipanin gimna hun 'tribulation' kici hong kipan ding hi. A pilna hangin kilemhuai takin Antichrist' thuneihna hong khang ding a, leitung a lakna dingin gam sim hong kipan ding hi. Tua hun ciangin nuclear gal hong piang ding a, gimna hun kimkhat (3.5 years) sungin leitung bup ukna hong la ding hi," ci-in Dr. Reagan in ci hi.
2008 in Christian internet forums tampi ten UK PM Tony Blair pen Antichrist hi ci uh a, evangelicals pawlkhat ten bel Antichrist pen England kumpi ngak Prince Charles, Russian President Vladimir Putin ahih kei leh Turkey President Recep Tayyip Erdogan hi a cih hangin Dr. Reagan in Antichrist pen Rom mi/RC sung pan hi ding hi ci hi. Dr. Reagan in, "Gimna hun kimkhat sungin Jerusalem khuapi-ah Third Temple kilam kik ding a, tua hun lai takin Jerusalem ah Antichrist va pai-in kei pen Pasian hi'ng hong ci ding hi. Ahih hangin Judah ten na nolh ding uh ahih manin Antichrist in Judahte bawlsiat hong kipan ding a, leitung panin thah cimit hong sawm ding hi. Judahte tung panin LST leh Messiah hong kipia ahih manin Satan in ngimna hoih lo tawh Judahte tungah itna lak dingin ka um uh hi. Nazi ten Holocaust hun bangin Judahte a lom thah bangin Satan in Judahte lomthah kik ding hi," ci hi.
Dr. Reagan in., "Asia panin Antichrist lehdo ding hong piangkhia ding a, Far East dong hong do ding uh hi. Asia panin Antichrist lehdo ding China hi kha thei hi. Hih bang a pian' theihna dingin China in Middle East leh Asia kizopna ding tu-in highway a bawl CPEC hi dingin ka ummawh hi. Armageddon mual tungah a kikhopkhawm ciangun Jerusalem khuapi a om Olive mual panin lei-ah Jesuh hong kumsuk ding a, a lamdang vangliatna kammal tawh Antichrist' galkapte leitung panin susia ding hi. Tua khit ciangin Jesuh in leitung kum tul khat sung uk in mang ding a, tua hun pen kum tul khat ki-ukna/vaihawmna (millennial reign) i cih uh hi ding hi. Jesuh in Pasian um lote sihna dan tuak dingin thukhen ding a, Pasian umte kum tul tampi sung si loin nungta in Pasian tawh mangkhawm ding uh hi," ci hi.
LST pen kum Islam phuankhiapa Prophet Mohammed leh Islam pian'khiat ma zalom tampi in na om khin a, Judahte sal in a kipuakkhiatna hangin Palestine gam kilaih hi. 1967 Six Days War in Israel in Jerusalem khuapi nisuahna kimkhat sim in Jordan' ukna khut sung panin laksak a, ahih hangin United Nations resolutions in Palestine khut sungah piakkhiat dingin thu a piak hangin Israel in nusiatsan nuam loin tu dong ukkhum hi. Israel in Jerusalem khuapi bup amau khuapi bangin ngaihsun uh a, ahih hangin Arab leh Muslim tampi teenna ahi Palestine thuneihna East Jerusalem sung pen Palestine in mailam hun adingin a khuapi dingin a zat sawm uh ahi hi.
Hih bang thu om bialbual ahih manin Trump' thukhensatna in
international resolutions a palsat banah tanglai panin ui leh keel banga leitang kituh a kigal den Israeli-Palestinian peace process kalsuanna ding dal hi ci-in Nilaini in Palestinian makai Mahmoud Abbas in ci hi. Jerusalem khuapi sunga Muslimte mun siangthote kem dingin Jordan in thuneihna Islamic Waqf foundation (Arabic in al-Quds kici) tawh tavuan len a, a sum bei khempeuh sik hi. Muslimte mun siangtho sungah non-Muslims lut ding leitung thukham in phal lo hi. Jordan kumpi Abdullah in Trump' thukhensatna pen Palestine leh a kiim-ah bitna leh daihna om theihna dingin kihtakhuaina piangsak hi ci hi.
(Dr. David Reagan' ngaihsutna leh thugente pen Sputnik' ngaihsutna hi khin lo hi).
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs

JERUSALEM ISRAEL KHUAPI DINGA KIPSAKNA THU KIKUPNA LEH A KICING ZAW A DAWNNA
TK Lyant
Na news gelh thupi kongsa hi. Na hun tampi na piakna le tangthu uuk/kan na hih man in pahtak huai kong sa hi. Na laigelhte nasim zel ingh.
Kong thum nop ah-News nong gelh ciang in na Zomi pih ten thu guicing a theihna dingin, pang khat bek gelh lo in, a hoih lam/ a hoih lo lam tawh hong gelh khawm le teh thu theihna ki cing zaw dinghi.
Gentehna: Tu tung a Jerusalem capital ding thu ah, India Hindu te’ news sung pansan in Israel gamkimte in a deih lohna lam bekbek nong gelh hi. Bang ngaisutna tawh US in Jerusalem capital hi sak hiam? Amau positive view zong bang hi ding hiam? US mudah lam te’n getsiatna ding tampi a neih mah bangin, US panpihte in zong a phatna tampi mah om ding hi. Tua tegeel ii theih tuah khit teh laisim pa/nu ii muhdan hong hi dinghi.
Na laigelh khempeuh onesided/one viewpoint tawntung hi.
News hoih ding deihna tawh hi. Lungdam.
By: Dr. Tun Kap
Dawnna
A zahtakhuai Dr. Tun Kap aw, doctor buaih ngah khat na hih buang leh Jerusalem khuapi tangthu kei sangin tel zaw ding leh Canaan mite Jebus mite khuapi hi cih na tel sinsen ding kong um hi. Tua banah Abraham pen Ur khua (Tu-in Iraq, ni dangin Mesopotamia kici) khuami hi a, Palestine ah peemta in om masa a, Siampi Melkhizedek tungah siah pia pa hi cih na theih ding kong um hi. Leitung news i gelh ciangin a secular lam vive ahih manin a theological perspective teng tawh kigelh khin zo lo a, gelh ding hi leng zong a sim zo leh a sim ngap om lo ding hi (minam laisim thadahte leh thukan lote hi hang). Media pai dan om a, tua perspective tawh critical lamsang tawh gawmkhawm a gelh ka hi bek a, kuamah gup tuam leh paih tuam ka nei hi. Mangpau a news copy paste bawl masa in Zokam tawh tei sawn ka hi bek a, field journalist hilo ka hih manin one-sided or two-sided view point in kei ut bangbang news ka laih/deihkaih thei kei hi cih zong nang beekin na theih ding kisam sa ing. Gup ka nei phial zongin ka meetna ding om kiukeuh lo hi. Kei laigelhna panin "Zomi pih ten thu guicing a theihna dingin, pang khat bek gelh loin a hoih lam/ a hoih lo lam tawh hong gelh khawm le teh thu theihna kicing zaw ding hi" cih ngaihsutna nei a, lametna nei na hih leh a kamsia pen pa na suak ding hi. Bang hang hiam ciam kei theihna bek panin thu theihna kicing ngah sawm in, thu kan beh sawm loin, lai sim i hahkat mateng upmawh thu kigen teng mitdel sialkhau let in um in/lencip teta den keei in, history thei lopi leh international law leh human rights palsat suuk pen gam teng pum gum den minamte i hi ding a, i theihna khang ngei lo ding hi.
India mi ka hih mah bangin Indian printed news la-in ka sim mah hi. Ahih hangin a tamzaw international news ka sim zaw hi. Nong ngawhna pen haina zong cing zo lo a, tawta lua-in mawl/tawta vai lua hi. Hindu conservatives Kar Sevaks kici ten Muslim biakinn Uttar Pradesh state sunga Ayodhya khuapi a om susia uh hi. Hih biakinn pen India gam-a Mughal Empire phuankhiapa Babur' thupiakna tawh 1528–1529 CE (935 AH) kikal in Mir Baqi in a lam hi a, a lampa min kitamsak in Babri masjid kici pah hi. Hih biakinn kisuksiat manin UP state leh India mun tuamtuam ah tualgal nasia takin piang pah a, mi 2,000 val in sih lawh hi. Mi 2,000 val a sih lawh bek tham loin biakna hanga kilang bawlna leh minam kideidanna napi takin khangsak hi. Hih biakinn omna mun lian pen Hindu ten amau pasian Ram' pianna dingin um uh a, (a evidence ding lah nei lo) Ram temple a lam nop man un a suksiat uh hi lel tak hi. Ahih hangin Supreme Court in Ram Temple lam ding phal lo ahih manin dahpa lo kho bang uh hi. Leitung ah US bekin Israel khuapi dingin Jerusalem Trump' thusiamna tawh kipsak pan a, kipsak takpi leh hih thu piang mah bangin kitualvatna Middle East bek hilo in leitung bup-ah kizeel ding ahih manin international law thei lo leh tualgal piang ding leh mawhna nei loin mi tampi sih ding khual se lo tengin Trump hangsan hi a cih hangun ken bel international law thei loin ama' hihna lahna khiatna dingin "HAITAT LEH NGONGTAT KIK ZEL TA EI LEH" ka ci bek hi. USte lawm leh kipawlpih (allies) teng leh UN ah permanent member veto power nei li om lai tengin zong Trump' thukhensatna awi lo uh ahih manin Obamacare phiat ding a hanciam den keei hangin dahpa lo kho a bat den bangin dahpa lo kho a suah lohna dingin antang in khuk dulh liangin Trump' thukhensatna pakta tengin thu na ngetsak uh nakpi takin kisam kha ding hi.
International law thulimsim lo teng leh mawhna nei lo tampi luangkham ding phamawhsakna nei vet lo tengin Trump in a kamciamna banging semkhia a, mi hangsang hi ci-in thupi na sak leh Christian tam zaw in a kamciamna khum i sak ngutngut neih kibang kiteenna phalna, mihon omna (assembly), galkap sung, zum sung leh university leh sanginn ah Pasian' thu leh la gen leh sak teiteina ding leh naungek piang nai lote suksiat na phalna dingin Obama administration in phalna a piak nam kipna dingin a kamciamsa peelna dingin May 4 in Executive order suai kai-in phalna namkipna na pia lo ding a, thusiam a leitung hoihna ding deih hi leh 2015 Paris Climate Accord panin June 1 in US dokkhia lo ding a, Hillary Clinton thonginn ah khum ding a kamciam peel lo ding a, cimawh beidong leh mi gentheite it leh khualna nei hi leh UN Migrant and Refugee Pact panin Dec. 3 in US dokhia peuhmah lo ding a, gamdang tawh kipawl nopna lungsim nei hi leh NAFTA panin US dokkhiat ding leh hehpihna leh thukhualna lungsim paai hi leh 26 million teenna North Korea gam vut leh vai suah dingin vauna bawlbawl in awngawng baba peuhmah lo ding a, diplomacy tawh kilemna bawl ding hanciam zaw ding hi. Trump pen mihangsang hilo in mi dawilok, angsung ding bek khual hi zaw a, thusaupi khual loin lawp bangbangin pau buatbuat leh sepkhiat thuah leh ciampeel den mi hi zaw a, Jerusalem khuapi US capital dingin a ciamtehna a pulak pen US gam-a Judah mihaute gupna a ngahna ding, Israel lungkimsakna leh mai-etna ding, ama meetna ding a geelna hi bek hi.
Zomi media lam vikte thupi na sak lamdang sa liang ing. Zomite pen mihau leh sum muhna lian neite bek maipha bawlin thupi sa kitam lai ahih manin media vikte pen sum ngah/mu om lo ahih manin thupi sakna ding om kieuhkeuh lo zaw hi. Ka laigelhte one point view nong cih pen doctor buaih ngah buang dingin tawta pau ong sa mahmah ing. News ka gelh leh English copy paste bawl masa in ahi bang lianlian in word to word in ka tei sawn bek hi a, ka ut teng phuaktawm in ka belh lap ngei kei hi. Ka behlap nop leh history leh international politic ka sin leh theihna panin #Behlapna/Bottom line ci-in a tawpna gual-ah kei ngaihsutna tawh tawm ka behlap loh buang bangmah ka behlap ngei kei hi. Two sided view point na neih leh mun nih na et ziau pah ding a kisam na hi bek hi. Phuahtawm leh deihkaih in lai ka gelh ngei/ngam kei a, Zomite sim dingin ka zuau ka gen ngam kei a, Zomi ka hi a, Zuaumi ka kei hi. US in positive view a neih ding ka phuaktawm thei kei hi. Bang hang hiam cih leh amau meetna (interest) ding bek tawh foreign policy thukhensatna bawl ngitnget den leh American First, Make America Great Again ci-a awngawng pa' thukhensatna ahi hi. Trump/US spokesman hilo ka hih manin kilungsim picing sak pongin amau muhna phuahtawm sak in thu ka gelh ngam kei hi.
"India a Hindu news sung pansan in Israel gamkimte in a deih lohna lam bekbek nong gelh hi" ci-a nong ngawhna zong mawl leh tawta thuahkhawm na hihna nong kipulakkhia hi. Trump in thukhensatna a neih ma pekin Israel gam kiimte ah lungphona kipan khin zo a, US kipawlpih (allies) hoihpen UK, France, Germany leh Arab gam-a Saudi, Turkey leh Jordan in zong awi lo a, zan in zong gam 8 in UN ah emergency meeting sam pah a, UN in US a mawhpaihna thu pulak pah hi. Leitung bup-ah zong lungphona (protest) om ngeingai pah ahih manin thukan lo leh a khuanung a thupiang (consequences) ding bangmah ngaihsutna nei lo na hih lam kitel mahmah mahmah hi. US positive viewpoint leh nang muhna hoih a om leh Zomi bup sim dingin laigelh zel lecin doctor cih na min ma-ah tuang ahih manin Zomite na laigelh sim dinga lawp tam mahmah ding hi cih na phawk ding hong deihsak ing. Guptuam leh paihtuam nei loin ahi bangbangin laigelh mi ka hi bek a, kuamah in sum tawh hong golh gu (bribed) in laigelh hilo ka hih manin ka laigelh dan tuam se mah hi. Zokam a lai kigelh tam ka sim/muh mahmah hangin (kisiahna hilo in) kei source tam zat banga zang laigelh ka mu nai kei hi. Mi' sim nop leh zak nop ding zuau leh deih kaih a lai gelh sangin mi zakdah pian ding thuman gelh leng i laigelh muibun zaw a, sau thawn zaw hi cih bullet cinten pawl ka hi hi. News source panin copy paste in teikhia sawn bek ka hih manin no sim nop lam vive gelh dingin kuamah in nong sawl nawn lohna dingun kong thum ngetngut hi.
BANG HANGA JERUSALEM HIH ZAH TA-A BUAIHUAI HIAM?
Jerusalem khuapi pen leitung ngeina tawh Judahte aa hi ngeina lo a, Kumpi David in Pasian in Joshua leh Caleb tungah gamkeekna dingin a ciamna a sim khit a kipanin Judahte tangthu/history kipan pan hi bek hi. Biblical perspective bekin Jerusalem leh Israel pen Judah leitang dik hi zaw hi cih theih ding kisam hi. Leitang kisuhsakna khuapi leh 1967 Six Days War khit nungin Peace Treaty tawh East Jerusalem (Palestine mite leitang) leh West Jerusalem (Israel leitang) in kikhen a, Israel duhhopna hangin UN resolution palsat in Palestine mite leitang West Bank, Gaza Strips leh Jerusalem Israel in thukham palsat in a ukkhumna (illegal occupation) bek tawh lungkim zo loin Israel ten Palestine mite leitang keeksak in, UN resolultion palsat in Palestine mite leitang ah Palestine mite inn bull dozer tawh nawksiatsak in US gupna leh thusiamna leh international law leh human rights palsat in teenna (settlements) a bawl behbeh man in a buai ngitnget hi bek hi. Jerusalem tangthu en leng 52 vei kisim a, 44 vei kila kik (recaptured) zo a, 23 vei ki-umcih (besieged) hi cih zong thei ding hi teh. Jerusalem khuapi pen gal tawh kilawi ngei lo ahih manin UN resolution in West Jerusalem teng Judahte leh East Jerusalem teng Palestine mite adingin thu khensak hi. Tua pen international law sovereign rights hi. Solomon' biakinn omna pen East Jerusalem sung hi a, UN resolution leh sovereignty theory palsat in Israel in a ukkhum (occupied) hi zaw hi. Hih mun pen Judahte ading mun siangtho pen Western Wall omna (Kahna Baang), Christiante ading mun siangtho pen Church of Holy Sepulchre leh Islam ten Prophet Mohammed hingtang in van a kahna mun in a ngaihsut uh leh Jerusalem khuapi a kituhna lianpen pen Solomon' Biakinn (Solomon's Temple) lamna "Temple Mount" pen Judaism zuite adingin mun siangtho pen, Islam zuite adingin mun siangtho pen thumna (Mecca leh Medina khit) leh Christianity zuite adingin mun siangtho pen Holy Sepulchre Church om man ahi hi.
Judah ten Temple Mount omna mun pen Har HaMoriyah (“Mount Moriah”) leh Har HaBayit (“Temple Mount”) ci uh a; Muslim ten Haram el Sharif (“the Sacred Noble Sanctuary”) ci uh hi. LST ah Zion Mual (Mount Zion; Psalm 48:2; Isaiah 4:5) i cih omna ahi hi. Muhdahna sisan tawh piangkhia ten Muslimte a muhdah pong hangun amau pen Abraham' zineu Hagar' tapa Ismail suante hi uh a, Jacob' tapa 12te suan Israelte sangin a ham zaw leh Abraham' sisan masate hi lai uh hi. Tua loin Pasian khat bek om hi cih upna nei Abrahamic religion leitungah thum bek om a, Judaism, Islam leh Christianity ahi hi. I upzia leh i biak zia a kibang lo hi bek a, i biak Pasian a kibang ahi hi. Abrahamic religion thumte adingin Temple Mount pen mun siangtho in kingaihsun ahih manin hih mun kituhna hangin buaina leh sisan kisuahna kum 2,000 phial na piang khinzo a, leitung bei dong leh Abrahamic religion thumte bei dong buaina dai ngei lo ding hi zaw hi. Temple Mount mun pen 1187 AD a kiphuankhia Jerusalem Islamic Waqf ten Jerusalem khuapi a Islamic structures om teng kepbitna dingin mawhpuakna leh thuneihna (custodian) len uh a, tu lian-a UN thukham om (current rules) ah Muslim lote (non-Muslims) lut ding kiphal lo hi.
Jerusalem khuapi pen Canaan mite ahi Jebus kicite teenna khua hi a, Pasian in Joshua leh Caleb tungah a ciam gam hi napi Jebus mite tua hunin hat lua uh ahih manun la zo lo uh hi. 2 Samuel 5:8 leh 1 Khang Tangthu sung en leng Kumpi David in Jerusalem a lakna kimu thei hi. Kumpi David in 1000 BC pawlin Jebus mite zo gawpin Israel khuapi dingin Jerusalem zang hi ci-in Augusta Chronicle article ah kisuaksak hi. Piancilna 22:1–14 sung en leng Pasian in Abraham kiangah Moriah (meaning “Chosen by Yah”) mual tungah na tapa tang neihsun Isaac tawh meihal biakna hong pia in a cihna mun pen Temple Mount ahi hi. Abraham in hih mual tungah meihal biakpiakna a piak khit kum 1,000 khitin Solomon in Biakinn Masa "First Temple" (2 Chronicles 3:1) kici mid-10th Century in lam hi. David sungah kha gilo lut in Pasian zakdah mahmah Israel milip sim nopna lungsim hong nei a, a galkapmang Joab milip kha kua sung a sim sak manin Pasian' hehna Israel tungah pulnatna tung a, Kha Siangtho in Israelte 70,0000 kiim vatlum hi. (2 Samuel 24 sungah kimu hi) Pasian' hehna leh a mawhna maisakna dingin David in Jebus mi Araunah ancilna mun ngun skekel 600 (or 50 siver zong a kicihna om) tawh lei hi (I Khang Tangthu 21:18-26). David biak piakna a piak manin Kha Siangtho in Jerusalem khuamite vatlum dinga kithawikhin hi napi khawlsan hi. Solomon’s Temple pen Babylon kumpi Nebuchadnezzar' galkapmang Nebuzaraddan in 586 BC in a suksiat ma dong ding hi. A kisuksiat khit ciangin Zerubbabel' makaihna tawh 516 BC in Second Temple lam kik zo uh a, Rome kumpi Herod the Great in 12 BC in a biakinn golsak/keek lian beh hi. Judah mite kiphinna hangin Rom galkap general Titus (a suksiat khitin Rom kumpipa) leh a second-in-command Tiberius Julius Alexander makaihna tawh Rome galkapte 66 BB in Jerusalem a kiphinna bengdai dingin kuan uh a, 70 AD in Second Temple kisusia hi. Second Temple kisuksiatna pen Jesuh in Mark 13:1–2 ah "Biakinn panin Jesuh a pusuah laitakin a nungzuite khat in, “Sia aw, hih biakinnte bangzah takin lian a, a suangte bangzah takin gol ahi hiam?” a ci hi. Jesuh in, “Hih innte liansa-in thupi na sa mahmah hi. Ahi zongin hih innte lamna-a a kiciang suangte nih bek nangawn a kithuapna a om lo zah dongin a kiphelkek gawp hun hong tung ding hi,” ci-in a dawng hi," cih a gen a tangtunna ahi hi. LST siam ten van Jerusalem khuapi thak pen Third Temple ding hi a, Third Temple kilam kik zo nawn ding hi ci zong om uh hi.
Roman Empire hong thanem ciangin Middle East ah Phophet Muhammed in Islam biakna a thuhilhna meikang bangin hong kizeel hi. Koran/Quran (Surah 17:1) sungah AD 621 in Mohammed in Mecca khuapi panin Jerusalem ah zankim lai takin lamdang takin a khualzinna (miraculous night journey) thu om hi. Mohammed in Jerusalem khuapi sunga Temple Mount omna “the farthest mosque,” kicihna ah biakpiakna makaih in thuhilh a, tua khitin hingtangin van kah hi. Van a kah khit ciangin a thuhilh zom kik dingin leitungah hong kum suk kik hi kici hi. Tua hun in Temple Mount ah biakinn (mosque) om lo hi. Muhamammed in “the farthest mosque,” ah biakpiakna a makaih khit kum 15 nungin Muslim kumpi Caliph Umar in Mohammed zankim lai-in lamdang takin Jerusalem a khualzinna phawkna dingin biakinn (mosque) neu khat lam hi. Temple Mount ah Muslimte biakinn Al Aqsa Mosque (“the farthest mosque”) AD 705 in kilam a, AD 754, 780 leh 1035 in kilam kikkik hi. Temple of Mount huangsung mah ah Muslimte misiangthote kivuina leh mun siangtho (shrine) "The Dome of the Rock" kici AD 692 in Muhammed hingtang in van a kahna mun dinga upmawhna mun ah kilam hi.
The Dome of the Rock kilamna pen Abraham in a tapa Isaac meihal biakpiakna tawh a piak sawmna mun hi ci-in Christiante leh Judahte in ngaihsun in ummawh uh hi. Christian Crusades hun lai-in Crusaders ten First Crusade hun July 7-15, 1099 in Jerusalem khuapi sim in Temple Mount tawlkhat sung la-in thuneihkhum uh a, Judahte leh Palestine mite tul tampi mulkimhuai takin that uh a, Al Aqsa Mosque pen kumpi inn (palace) dingin tawlkhat sung zangin tua khitin biakinn dingin zang uh hi. September 20 - October 2, 1187 kikal sung Jerusalem khuapi ki-umcih (sieged) a, Balian of Iberin kici pa in Jerusalem khuapi Saladin-te tungah piakhia (surrendered) hi. Jerusalem khuapi guallelhna hangin Kingdom of Jerusalem kici bei hi. Europe in a thuk kikna dingin Richard the Lionheart, Philip Augustius leh Frederick Barbarossa' makaihna tawh Third Crusade ci-in amau makaihna tuamtuam ciat tawh hong pan kik uh a, Ayyubid Sultanate in gualzawhna ngah a, Jerusalem khuapi Balian of Iberin in Saladin' tungah piakhia ahih manin First Kingdom of Jerusalem tukna piangsak hi. Jerusalem khuapi kituhna hangin sisan naisan kisuahna dim den a, gal tawh a kilawi ngei lo khuapi hi.
Temple Mount kituhna tanglai-a kipan pen tu dongin bei ngei lo a, hih mun kituhna hangin khuapi siangtho Jerusalem kituhna a dai ngei lo ahi hi. Temple of Mount sunga Muslimte huang sung (areas) ah non-Muslims-te lut ding a kiphal loh hangin Second Temple kisusiat lai-in a kisusia lo Western Wall (Wailing Wall; Zokam in Kahna Baang i cih zong a kici) ah Judahte lut thei-in thungetna nei thei uh hi. Judahte Al Aqsa Mousque ah thungen dingin lut sawm zel uh a, Israel security as ut hunhun un Muslimte lut ding a dal manun mi tampi in luang kham khinzo uh hi. Temple Mount sung thuneihna len Islamic Waqf ten a sunga lei nuai-a van lui omte (archaeological artifacts) suksiat khak ding awlmawh loin puahphatna (renovation) bawl dingin thukhensatna a neih manun kitelkhialhna leh buaina lianpi (controversies) piangsak hi. Lei nuai-a van lui omte tokhiami (Archaeologists) ten Temple of Mount sung a tohna pan un Judahte tawh kizopna nei (origin) van pawlkhat a muh tei sam hangun tu dong Judahte biakinn (temple) van lui tawh kibatna nei ding van lui bangmah mu nai lo uh hi.
Judahte mi tampi Temple of Mount sungah Third Temple bawl ding hanciam uh a, Crusaders-te hun lai mah bangin Christian ten zong hih mun-ah biakinn lam ding lunggulh in lametna lianpi mah a nei tam mahmah veve hi. Daniel maangmuhna leh genkholhna Daniel 9:27 sung en leng, "Tua makaipa in mi tampite tawh kum sagih sung thuciamna kip bawl ding uh hi. Gangawh biakna biak piakna, hih hun hun lang sung a khawlsak ding hi. Biakinn dawn sang pen mun-ah a Lipkhaphuai na kikoih ding hi; ahi zongin Pasian in tuah a koihpa' thuak ding a geelsa thu a koihpa in a thuak hun ciang dong, a Lipkhaphuai na pen a koihna mun mah-ah om lai phot ding hi," hong ci hi," cih kimu ahih manin biakinn dang om kilam kik dingin a ummawh tampi mah om a, ahi zong zong tua bang biakinn lamna dinga hanciam leh kipiakkhiatnate (sacrifices) Antichrist ten na dal den hi. Daniel' maangmuhna leh genkholhnate muh theih dingin a tangtung khin leh a tangtung lai ding tampi om a, Jesuh' nuntakna leh sihna panin hong a maangmuhna leh a genkholhna thu tangtung khin zo hi.
Trump in Jerusalem khuapi Israel khuapi dingin a kipsakna thukhensatna a neih hangin leitung ah gamdang kuamah a thukimpih leh a kipsak om nai lo a, East Jerusalem leh West Jerusalem in kikhen ahih banah Israel leh Palestine leitang ci-in UN resolution in kipsak ahih manin Israel in a khuapi dingin Jerusalem khuapi bup a zat zawh ding pen thu baih lo kha ding hi. A zat sawm teitei leh US leh Trump' kipsakna pen Muslimte bek hilo in Christian tampi in zong zadah ahih manin sisan luanna suak peelmawh kik ding cihna hi. Judaism biakna zuite ading lo buang thu hoih hilo a, sisan naisan luanna ding lel ahih manin Christian kici taktakte adingin lungdam luat peekpaakna ding tam lo hi. Jesuh in Christiante bek it ding hilo in, i galte nangawn a, kilemna palai dinga hong teltuamte i hi zaw hi. Trump pen kilemna ding hanciam hilo in kimuhdahna ding leh kitualvatna ding piangsakpa ci-in history in ciamteh zaw ding a, LST genkholhna gimna lianpi Marka 13 sunga kigente tun'na dinga lampi sialpa suak hi zaw hi.
References: Explore the Bible With Confidence; Wikipedia; Dwindling In Unbelief; Chronicle Augusta; How did King David Conquered Jerusalem; VOA news; Al Jazeera
Lungdam
Thang Khan Lian
Photo: US in Israel khuapi dingin Jerusalem a kipsakna leh ciamtehna hangin zan a leitungbup ah lungphona neite maan leh UN in US thukhensatna a mawhpaihna leh Jerusalem khuapi maan