Friday, 30 December 2016

NEPAL GAMAH KUM 15 NIKNIN NEI NUMEI KHAT A KIKHUMNA BUKNO SUNGAH SI

NEPAL GAMAH KUM 15 NIKNIN NEI NUMEI KHAT A KIKHUMNA BUKNO SUNGAH SI
Dec. 31, 2016: Nepal gam nitumna lam-a om Achram district ah numeino kum 15 mi niknin (menstruation) a neih hunin pha a, a nin neih sung Hindute' khanglui ngeina bangin bukno (hut/shed) khat sungah a innkuanpihte un khum uh hi. Tua numeino min pen Roshani Tiruwa hi a, tua banga ngeina zuih Nepal gamah a kikham hangin amau khua leh a kiim-a ten tua khanglui ngeina zui lai veve uh hi. Nepal gam-a Hindute pawl khat ten numei nin neite a siang lo bangin ngaihsun uh ahih manun a nin nei sunguh bukno sungah khumcip uh hi. Tua bang ngeina pen "chhaupadi" ci uh hi.
Tua numeino a kikhumna bukna pen neu lua-in huih lutna ding nangawn gina lo ahih manin December 19 in si hi. Local district inspector Badri Prasad Dhakal in khuavot lua mahmah ahih manin Roshani Tiruwa in a bukna sungah a mei cih a, a khu pai khiatna ding tawlet gina om loin husam a si hi dingin ki-ummawh a, hih thu kikan hi ci-in AFP news agencyte kiangah ci hi. Tiruwa' pa-in Nepalese newspaper My Republica-te kiangah, "December 18 nitak an nai 6:00pm pawl in an ne a, tua khitin lum dingin a bukno sungah lut hi. Zingsangin kimu lo ahih manin ka sap hangun hong dawng lo a, a bukno sung ka va et uh leh si sa-in na om hi," ci hi.
My Republica newspaper in Tiruwa pen Rastara Bhasah Secondary School ah tan kua (ninth grade) sim hi a, a sihni pen a nin neih a ni thum ni hi ci hi. Nepal gam-a chhaupadi ngeina ah numeite nin a neih sung uh leh nupi nau nei cilte innkuan sungah a ngeina bangin a innkuanpihte uh tawh kikhawl thei loin teng khawm thei lo uh hi. Tua bangin chhaupadi ngeina palsatna in sihna, gamsa suamna, gul tuk, kibuanna (rapes), lungsim veng lo, thakhat thu-in gan hon sihna piangsak a, naupangte pneumonia in si nuam se in, haici hoih loin tawm bek kila hi cih upna nei uh hi.
Hih Hindute' khanglui ngeina chhaupadi zadah leh a beisak nuam numei pawl khat ten a beisa kumte ah tua a kikhumna uh buknote hal gawp uh a, bukno kihalna munte ah chhaupadi ngeina kizang nawn lo ahih manin khua pawl khatte "chhaupadi-free zones" kici ta hi. Nepalese Supreme Court in chhaupadi ngeina 2005 in beisakna dingin thukhun na bawl khin napi-in khuata leh mual tung kiim-a teng ten chhaupadi ngeina lim zuih mahmah lai uh hi. 2011 in UN report in Achram district ah numei 85% in chhaupadi ngeina zui lai uh hi ci hi.
Hai pen phamawh lo a, mawl pen poi mahmah hi i cihcihte hih bang ahi hi.
Source: Al Jazeera and news agencies

US IN RUSSIA TUNGAH KHALNA A KOIH KHUM IN RUSSIAN DIPLOMAT 35 A HAWL KHIAT HANGIN RUSSIA IN US ULIANTE HAWL KHIA LO DING

US IN RUSSIA TUNGAH KHALNA A KOIH KHUM IN RUSSIAN DIPLOMAT 35 A HAWL KHIAT HANGIN RUSSIA IN US ULIANTE HAWL KHIA LO DING
Dec. 30, 2016: US in gam khat leh gam khat kikal a ulian nasem (diplomats) Russia mi 35 US in hawl khiat (expel) hangin Russia in US diplomat-te Russia panin hawl khia lo ding hi ci-in President Vladimir Putin in ci hi ci-in Kremlin in pulak hi.
Russian foreign minister Sergey Lavrov in bel Putin kiangah US in Russian diplomat 35 a hawl khiatna thuk kikna dingin Moscow ah US diplomat-te nasepsak nawn loh ding hi ci-in Putin na hanthawn hi. Ahih hangin Putin in bel US tua bangin a gamtatna hangin US-Russia kitaunana ding siasak lel a, tua ahih manin US President kiteelcing thak Trump in bang ngaihsutna hong nei hiam cih ngak lai ni ci-in dawng hi.
US President Barack Obama in bel Russia in Putin' thupiakna bangin US presidential election na-ah Democrats candidate Hillary Clinton a cing lohna dingin cyher-hack bawlsak hi ci-in ngawh hi. Hih thu hangin Obama in phuba a lak theih bangin a za let a bei ma-in lak ding hanciam teta hi. Putin in US in Russian diplomats 35 a hawl khiatna thuk kikna dingin Russia in USte embassy nih khak theih napi-in leitung thukhun om bangin tua bangin kingongtat nuam lo hi ci hi.
Putin in US in Russian diplomat 35 a hawl khiat ten a innkuanpihte uh tawh hun nuam zat theihna ding hun ngah uh a, USte diplomats leh a tate uh Russia gam-a om tengin Kum thak muakna leh Christmas party Kremlim ah hong zatna dingun kimuak in kicial hi ci hi.
UK a sem leh Russian newpaper Kommersant a political anaysis Sergey Strokan in Russian Embassy kiangah December 29, 2016 in hih bangin Putin a gamtatna pen police hoih (good cop) bangin gamta hi ci hi. Russian Political parties ten bel Obama' administration hih bangin Russian diplomats a hawl khiat bangin Russia in zong US diplomats-te a hawl khiat pah ding hi a, Trump bangci bangin hong gamtang hiam cih ngak kul se lo hi ci uh hi.
Source: News agencies

Thursday, 29 December 2016

PHILIPPINES PRESIDENT IN HELICOPTER TUNG PANIN MI LAWN KHIA NGEI HI'NG CI

PHILIPPINES PRESIDENT IN HELICOPTER TUNG PANIN MI LAWN KHIA NGEI HI'NG CI
Dec. 30, 2016: Philippine President Rodrigo Duterte in golhguk la leh sum nekguk hat uliante helicopter tung panin lawn khia ding hi'ng ci-in vauna bawl a, a beisa hun in zong mi khat tua bangin lawn khia ngei ka hih manin tua banga gamtat kik ding thasial lo hi'ng ci hi. Duterte pen president a let ma-in thukhen banga nasemmi (prosecutor) leh governor hi ngei a, a beisa hunin Chinese khat mibuan leh mi that a kingawh leh muanmawh khat helicopter tung panin lawn khia ngei hi'ng ci hi.
Duterte in, "Na neksiat uh a, golhguk leh nekguk na ciin' uh leh ka hih ngei bangin helicopter sungah hong guangin hong lawn khia ding hi'ng. Bang hangin ka gamtat ngei sa khat hih kik ngam lo ding ka hi hiam?" ci-in zanhal in typhoon huihpi hanga dongtuakte kiangah thugenna a neih lai-in gen a, a thugenna clip pen President's office video feed ah a sawt loin kipost hi.
Duterte in President zum June kha bei kuan a kipanin a tut nungin khamteih leh guihthei (drugs) tungah gal na pulak a, tua khit nung
mi 5,900 kithat ta hi ci-in police ten gen uh hi. Duterte in Davao city governor kum 22 sung a let sungin zong guihtheih nakpi takin na do a, Davao city sungah guihtheih zuakte leh zangte thah dingin zong in khat veivei motorcycle tawh tai a, guihtheih a kibual zong mi that hi'ng na ci phiatphiat hi. Hih bangin a pulak khiat manin Philippines senator pawl khat ten President panin paih khiatna (impeachment) a tuah theihna ding lauhuaisak hi ci uh hi.
Nung kal in zong police ten Philippines ten "shabu" a cih uh methamphetamine kici khamtheih ton lang (500 Kgs.) Manila khuapi panin man uh a, Duterte in tua hun lai takin Manila panin zin khia lo hi leng tua methamphetamine a kimatna mite that ding hi veng ci hi. Manila ah tua hunin om lo ka hih manin kampha mahmah uh hi ci hi. "Hih bangin mi a kimat ciangin drama suaksak kei ni. Ken that kei leng kuamah in that lo ding hi," ci thuah lai hi. President spokesman Ernesto Abella in President Duterte in a kampau bangin gamta takpi ding hi ci hi.
Duterte in mi ka that ngei hi ci mun mahmah ta hi. President a let ma-in 2015 bei kuan in Rappler ten a interview na uh-ah Duterte in tu nai diakin mi thum that hi'ng ci hi. Duterte in mi 700 kiim that hi ci-in Rappler in gen ngei a, pawl khat in ka mi thah zah lian tawm hi ci (underestimate the figures) uh a, "Mi 1,700 ka that ta hi," ci hi. UN top human rights envoy in Duterte in mi that hi'ng a cih lim takin kan ding hi ci a, Duterte in, "Hihpa pen mihai (stupid), thu a khen thei lo lungsim veng lo pianmi (idiot) leh ui tapa hi a, sanginn ah sawl kik ding hi," ci-in dawng kik hi.
Source : Al Jazeera and agencies

SYRIA GAM-A ALEPPO KHUAPI GAMNUAIMI TEN A UK LAI UN MIHING PUMPI NATE SUM BAWLNA DINGIN ZANG UH HI CI

SYRIA GAM-A ALEPPO KHUAPI GAMNUAIMI TEN A UK LAI UN MIHING PUMPI NATE SUM BAWLNA DINGIN ZANG UH HI CI
Dec. 29, 2016: Aleppo khuapi hutkhiatna dingin Russia in tung lam panin Aleppo nautang tampi that hi ci-in nitumna gam leh UN in nakpi takin mawhpaih in, nitumna gamte naungek kap bang ngeingai uh hi. Tu-in Syria kumpi lehdote - rebels leh jihadist kicite khut sung panin Aleppo a kihutkhiat khit nungin Aleppo khuami ten Sputnik Aribic channelte kiangah kumpi lehdo ten Aleppo hong uk lai un mihing pumpi tunga nate (human organs) tawh sum bawlna kician leh kizopna hoih mahmah pumpi nate zuak-a sumbawlte (well-established network of human organ traders) tawh kizopna hoih neih mahmah uh a, pumpi na tuamtuamte a man dingin seh in khen dimdiam uh hi ci uh hi.
Aleppo khuami ten Syria gamah hih bangin pumpi nate zuak ding kikham napi-in gamnuaimi (militants) ten human organ trade kici Turkey gamgi tawh kizopna lim takin nei uh a, local emergency mawtawte zangin human organ zuak nuamte zongin Aleppo khuapi sungah kawi tawi den uh hi ci uh hi. Kum 60 mi in Abu Mohammad in, "Mun khatah ka om lai takun grenade launcher tawh hong kikap a, liamna tuakin ka kikep lai takin rebelste emergency mawtaw in hong tai pah uh a, ka kal (kidney) khat hong guksak uh hi," ci hi. Hih bangin bomb puah ding ngakin rebels teamte kithawi sa-in om uh a, liamna leh sihna tuakte organs gu ding leh laksak dingin rebels team kici om uh a, liamna leh sihna tuakte thakhat in delh pah uh a, a organs-te uh guksak uh hi ci hi. Liamna tuakte tung panin organ guksak theih teng gu-in inn ah sawl kik zel uh hi.
Al-Nusra kici jihadistte ukna Aleppo sunga al-Qasar district sunga teng Alia in khatvei liamna ka tuak a, ka kikepna Aleppo clinic ah zatui kisam kingah lo ahih manin Turkish clinic khatah hong kisawl a, Turkey gamgi ah tua bangin hih organ zuakna sumbuk market lianpi om a, numei leh naupangte organ khempeuh nangawn kim hi. Mi si sate pumpi nate khat pen 25,000 Turkish lira (TRL =$50) in kizuak a, liamna tuakte pumpi nate khat 150,000 TRL ($290) in kizuak ziahziah hi ci-in Sputnik newste kiangah gen hi. Ni simin liamna tuakte zato innte ah kipuak a, pumpi nate pia/zuak ding (potential donors) in tuate kiciam hi ci-in gen beh hi.
Statistics in a ciamtehna ah Syria leilu lam bekah pumpi nate mi 18,000 tung panin amau phalna leh theihpihna om loin kilak khiatsak hi. Ahih hangin tua bang thu a thei ten pholak khiat ding a kihtakna hangun pulak khia ngam lo uh ahih manin thusim suak den thei kha ding hi kici hi. Forensic experts group ten Aleppo panin mihing pumpi nate ngah ding baih mahmah hi ci uh hi. Tua banga human organ market pen Syrian-Turkish gamgi kiim ah om a, rebelste ukna district panin kikan tanin a kizuakna panin kilei thei hi. Gam tuamtuam panin huhna (humanitarian aid) pia ding ci-in gamgi panin a lut mi tam mahmah a, tuate huhna pia nuam hilo zaw in pumpi nate zuak-a kipei mafiate leh gamdang pan-a siavuante (foreign medics) pumpi nate la khia siam mite hi a, pumpi nate lei/la dingin Syria gam-a kuan in gamgi ah zuak uh hi.
Syrian doctor Bagjat Akrush in Sputnik newste kiangah hih banga thukham palsat sumbawlna (criminal industry) ah Syria siavuante zong tampi kigolh in, Syria leilu lam leh nisuahna lam-a refugee campte ah tam mahmah uh hi ci hi. Tua loin Turkey gam-a galtai refugee camp a om Syria naupang mi 100,000 in hih bang lauhuaina tuak uh hi ci hi. Hih banga sum bawlna pen a sim thamin kibawl a, Turkey zong kigolh a, refugee camp a om numei leh naupang 80% in kum thum sungin a pumpi nate zuak uh a, gal om manin hih banga sum bawl ten pumpi nate kiman cikcik in lei thei uh hi ci-in gen beh hi.

Wednesday, 28 December 2016

HOLLYWOOD ACTRESS CARRIE FISHER SI TA

HOLLYWOOD ACTRESS CARRIE FISHER SI TA
Dec. 28, 2016: Kum 60 a upa Hollywood films Star Wars ah Princess Leia a piahna hangin hong minthang khia diak Carrie Fisher si ta hi ci-in Star Wars: The Force Awakens film ah a piahkawmpih a tanu Billie Lourd in zan in pulak hi. Billie Lourd in ka it mahmah ka nu Carrie Fisher in zan zingsang nai 8:55 in hong beisan ta hi ci-in People magazine-te kiangah gen hi.
December 23 in London panin Los Angeles zuan in British sitcom "Catastrophe" 3rd Season shoot dingin vanleng ah a tuan' lai-in Fisher in lungphuhat (heart attack) nei a, Ronald Reagan UCLA Medical Center ah kipuak hi. Hoih lam manawh ta hi a kicih hangin December 27 zingsangin si hi.
Carrie Fisher pen October 21, 1956 in piang a, singer Eddie Fisher leh actress Debbie Reynolds tanu ahi hi. Kum 19 bek a phak in Star Wars ah major role piah in pang kha pah hi. Star Wars co-star Harrison Ford tawh zong a beisa kum 40 in kha thum na kingai ngei uh hi. Star Wars : A New Hope film ah Rebel leader Princess Leia Organa a piah manin nakpi takin minthan'na ngah a, Star Wars film thum ah Leia piah in, 2015 Star Wars : The Force Awakens ah General Leia piah hi. Star Wars : Episode VIII kici a film min ding a kiphuak nai lo, kum kik July kha ciangin kigawm/khilkhawm (wrapped) ding leh December 15, 2017 ciangin theatre ah kikhahkhia ding ah zong kihel kha hi.
Films ah a kihelna a minnei diak pawl khatte - Burbs, When Harry Met Sally, The Blues Brothers leh Shampoo cihte hi a, actress ahih bek tham loin laibugelh (author) mi zong hi a, a novels a gelh pawl khatte - "Postcards From The Edge", "Surrender The Pink" leh "The Best Awful There Is" cih leh non-fiction laibu a bawl "Wishful Drinking", "Shockaholic" leh 2016 in a gelh "The Princess Diarist" cihte ahi hi. Fisher in drafts leh movies zong pawl khat gelh a, a movies thu a gelhte lakah "Last Action Hero", "Sister Act", "The Wedding Singer" leh a episodes gelh lakah "Rosanne leh "The Adventures of Young Indiana Jones" kihel hi. Pasal leh lawmngaih neih lamsang ah kamsia mahmah a, tua loin drug addict a hihna hangin a minsia sak mahmah hi.
Source : Newsarama and The Hindu
Photo 2na: 1972 in a nu Debbie Reynolds tawh

Tuesday, 27 December 2016

INDIA IN ICBM AGNI-V MISSILE A SIT MANIN CHINA IN SOUTH ASIA AH STRATEGIC BALANCE OMSAK KISAM HI CI

INDIA IN ICBM AGNI-V MISSILE A SIT MANIN CHINA IN SOUTH ASIA AH STRATEGIC BALANCE OMSAK KISAM HI CI
Dec. 27, 2016: India in tonnes 1.5 a gik nuclear galvan pua thei ding leh km. 5000 dong a kap ban zo ding Inter-continental ballistic missile (ICBM) Agni-V kici sitna (test) a neih manin China zong a lunghimawh pian a, Pakistan mah lunghimawh masa pian napi Pakistan min lo khia loin China in Souh Asia ah kilemna bitna leh military operation ahih kei leh political policy lamsangah a thahatzaw kuamah a om lohna ding "strategic balance and stability" kici kepbit ding kideih hi ci-in Chinese Foreign Ministry spokesperson Hua Chunying in ci hi. Hua Chunying in India in hih banga nuclear galvan pua thei missile thahat a sit pen UN Security Council in khalna bawl khum thei hi ci hi. UN Security Council in hih banga thahat missile sit lohna dingin thukham zuih ding tel takin nei hi ci-in gen beh hi.
India in Agni V sitna a neih pen nuclear pua thei missile li vei a sitna hi ta a, Agni V kap kikna ding (counterstrike) panin suakta thei (sustainable) in, TATRA truck ah kithuah ahih manin mun khat peuhpeuh ah kilaih kawikawi thei (immobile) a, atomic galvan gik pente sangin thumvei gikzaw hi.
Chinese Foreign Ministry spokesperson Hua Chunying in India leh China pen economy lamah a manawk pian pawl leh a kilang tham mahmah gam hi a, gal leh sa bangin kibawl loin, galvan lamsangah a kitaiteh hilo hi ung ci hi. India hih bangin hong gamtat pen Japan tawh kigulluk in China a vau bawl nuam man hiam cih ngaihsutna (speculation) media reports ah om a, China lehdo (counter) nadingin gamta uh hiam cih India na dot uh kisam ci-in news reporter-te dotna dawng hi. China leh India pen gal leh sa bangin ki-en lo a, South Asia kiim sungah kilemna om theihna dingin kipangkhawm hi ci hi. Media ten China leh India kitelsiam lohna ding thu leh la a kilawmin thu na suaksak ding uh leh kilemna a om theih zawkna dingin a kilawmin thu na suaksak ding uh kilawm hi ci hi.
Source : The Hindu

CHINA IN FIFTH GENERATION STEAL FIGHTER KICI VANLENG SITNA NEI

CHINA IN FIFTH GENERATION STEAL FIGHTER KICI VANLENG SITNA NEI
Dec. 27, 2016: China in nung Friday ni-in nitumna gamte kidona vanleng demna dingin fifth-generation stealth fighter latest version J-31 kici (tu-in a min dingin FC-31 Gyrfalcon ci-in laih ta) amasa pen dingin sitna (test) nei ta hi. China in Pacific nitumna lam ah a thahatna lahna dingin zong vanleng puakna teembawpi "aircraft carrier" a neihsunsun Liaoning kici zong taisak in, tu-in hih vanleng pen a thahatna a lahbehna hi ci-in state media in zan in suaksak hi. China in hih a sit thak FC-31 Gyrfalcon vanleng pen engine nih nei (twin-engine) jet hi a, leitung adingin vanleng a hoihpen pawl a kigen USte technically advanced fighter “fifth-generation” F-35 demna dinga a bawl ahi hi.
China in hih FC-31 vangleng a sit thak pen stealth capabilities, improved electronic equipment kicite a neihsate sangin hoihzaw a, van zong tam pua thei (larger payload capacity) zaw a, October 2012 panin a bawl hi ci-in state mediate kiangah aviation expert Wu Peixin in ci hi. Wu Peixin in FC-31 pen China in fifth generation jets a neihsate sangin FC-31 pen zum/gawngzaw (leaner), zangzaw in manlangzaw a, a airframe, a mei leh a khate kipuahpha hi ci hi.
FC-31 jet pen Aviation Industry Corp of China (AVIC) tawh a kipawl Shenyang Aircraft Corp. in a bawl hi a, fourth-generation fighters lakah Eurofighter Typhoon kicite sangin tam man zaw dinga, khat bek in $70 million kiim man ding hi. AVIC in FC-31 kibawl kisit khin ta ahih manin gam pawl khat ten amau bekin gamdang tungah fifth-generation fighter jet a zuak uh (monopoly) kidal zo in, kidem thei ta ding hi ci hi.
China in gamdangte galvan bawlna (weapons industry) ah nasia takin dem a, amau gam-a galvan bawlna khawl/set (domestic weapons industry)-te puahpha in, tuithe vanleng (drones), anti-aircraft systems a bawl banah a gam uh-ah jet engines zong nasia takin bawl hi. A beisa hunin China in Russiate galvanleng design tawh kibang lianin bawl (copy) hi ci-in mawhsakna na tuak ngei a, tu-in a vanleng sit thak FC-31 zong USte' F-35 tawh kibang hi kici hi.
China in FC-31 bawl beh leh fifth-generation fighter kicite J-20 banah nam nih a bawl khiatna hita hi.
Source : AFP

INDIA KUMPI IN STATUE OF LIBERTY SANGA SANGZAW BAWL SAWM

INDIA KUMPI IN STATUE OF LIBERTY SANGA SANGZAW BAWL SAWM
Dec. 27, 2016: India in medieval hun lai-a Maratha Empire-te' kumpi Shivaji (1627–1680) lim Mumbai tuIpi pang panin km. 4 gamla ah metres 192 a sangin $530million bei liangin bawl sawm hi. Hih Shivaji lim pen 2019 in kizo ding ngimna tawh India PM Modi in a bulphuna tawdap suang (foundation stone) honna Kigin ni-in nei khin ta a, sum tam a bei luat banah kiim leh kiang (environment) nakpi takin siasak ding hi a ci tam mahmah in, a deih lo tam mahmah ta uh hi.
Shivaji pen medieval hun lai-in Hindute kumpi hi a, Muslimte Mughal dynasty kumpite a lehdo kumpi ahih manin Hindu ten kisaktheihpih mahmah uh hi. Shivaji lim suanga kibawl (statue) kizo khia leh US gam-a New York khuapi-a om Statue of Liberty sangin nih vei golzaw/sangzaw dinga, Brazil khuapi Rio de Janeiro a om Jesuh lim "Christ the Redeemer" sangin nga vei sangzaw ding ahih manin leitunga milim sangpen hi ding hi. Modi in Shivaji lim kibawlna ding foundation suang honna a neihna ah Shivaji in gal kido laitak nangawn in a hoih leh a pha a ki-ukna ding na hanciam a, Shivaji Maharaj pen good governance meiseldepa ahih manin a nasep hoih tampi etteh ding om hi ci hi.
Environmentalists ten bel hih project hangin leitang tampi a bei banah Mumbai tuipi panga tui sunga nuntakna neite khat leh khat kituak tak-a a nuntak theihna uh "marine ecosystem" nakpi takin nawngkaisak in, lauhuaisak semsem ding hi ci uh ahih manin Shivaji lim bawl ding deih lo ten Kiginni nitak dong Change.org petition ah suai kila-in mi 27,000 in a suai kai uh a, tua milim khat bawl sangin India kumpi in zato inn, sanginn leh khantohna ding nasepna in a sum bei dingte zang zaw hen cih ngetna nei uh hi.
Vanashakti NGO makai Stalin Dayanand in tua milim kibawlna hangin ngabengmi tampi in haksatna tuak ding uh hi ci hi. Local fishermen's union AMMKS makai Damodar Tandel in Shivaji lim bawlna dingin hectare 17 sunga ngabengmi ten thuak lawh ding uh a, a nekzonna uh hamsasak ding hi ci hi. Modi in foundation suang honna a neih lai-in zong ngabengmi 50 val in lungphona va nei uh hi.
India PM dingin Modi in a cing khit a sawt lo 2014 in national budget panin sum $34million Vallabbhai Patel lim bawlna dingin na seh khia khin zo hi. Ahih hangin a sum seh khiat sangin a leh 10 val tam bei zaw ding ahih manin private leh corporate huhna (donation) nget bawl daldal hi. Cik teh ama lim hong bawl tam??
Source : News Agencies

SATELLITE ENCIK TEN US AIR FORCE-TE SATELLITE MU

SATELLITE ENCIK TEN US AIR FORCE-TE SATELLITE MU
Dec. 27, 2016: Satellite encik global team of vigilant satellite watchers kici ten US Air Forcete robotic X-37B space plane kici camera in mu uh a, leitung kimkot in leng hi cih mu uh hi. Hih unmanned X-37B pen Florida a om Cape Canaveral Air Force Station panin May 20 in United Launch Alliance Atlas V rocket panin a kikapto (launched) hi a, a nasep ding (mission) Orbital Test Vehicle-4 or OTV-4 kici pen thusim (classified) hi a kicih hangin satellite trackers new observations ten na mu uh ahih manin space ah bang hih hiam cih tawm kithei hi ci uh hi.
"Hih robotic X-37B space plane pen a len'na ding ngeina sangin niam len' zaw ahih manin standard operating orbit sungah leng hi," ci-in South Africa a teng satellite tracker Greg Roberts in Space.com.-te kiangah ci a, a maan kizaih pen second nih sung kimu a, tua hun sung teng "cursed power and telephone lines" kici hi ci hi.
US Air Force ten X-37B Space Plane pen a li veina a kaptohna uh hi a, X-37B pen "4th Mystery Mission" ahih kei leh "Mission number four" kici hi. X-37B pen communications, navigation, intelligence leh weather monitoring satellite kapto leh a design bawl Boeing Network & Space Systems kicite bawl hi a, satellite tracker ten a muh uh pen NASA ten space shuttle a bawl ngei uh ahih hangin tu-in a bawl nawn loh uh robotic vehicle miniature version kicite hi ci uh hi.
US Air Force ten X-37B spacecraft (space vanleng) nih nei uh a, May 20 ma-in satellite thum vei mission nei dingin na kapto ta uh hi. OTV-1 kici April 2010 in kapto uh a, a len'na ding orbit ah ni 224 lengin December in a mission zo a, OTV-2 kici March 2011 in na kapto uh a, orbit ah ni 468 lengin June 2012 in bawh kik a, tua khit in OTV-3 kici October 2014 in kapto uh a, space ah ni 675 a om khit in hong kileh kik hi.
Hih satellite trackerte pen astronomer (ni, kha, aksite leh leitung dangte bang hun-a piang a, bangcia pha, bangci kigamlat uh hiam cihte sinna aksite thu suutna leh sinna) siam lua hi nai lote (amateur astronomers) pawl hi uh a, X-37B missions mute pen amateur astronomers Roberts leh Toronto pansan Ted Molczan hi a, Morgan in "network of citizen satellite observers" kici satellite encikte makaih hi. Hih bangin classified satellite a na muh theih uh pen muhkhiatna lianpi in kingaihsun hi.
Source : Space.com.

INDIA IN ICBM AGNI MISSILE A LI VEINA DING SITNA NEI

INDIA IN ICBM AGNI MISSILE A LI VEINA DING SITNA NEI
Dec. 27, 2016: India in continent dang a kap kha thei ding nuclear missile Agni-V surface-to-surface Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) kici a li veina dingin zan in lawhcing takin sitna (test) Odisha state panin nei hi ci-in Defense Research and Development Organization (DRDO) leh Defense Ministry in pulak hi. Defense Ministry hih nuclear missile sitna hangin India in a missile bawl leh neihsate nakpi takin thahatsak tuam a, gam humbitna dingin nakpi takin phatuam ding hi ci hi. "Agni V missile lawhcing takin a kisit theih manin India mite ki-angtang tuam mahmah a, i strategic defence thahat zawk semna nakpi takin kibehlap hi," ci-in Indian Prime Minister Narendra Modi in Twitter panin pulak hi.
India in Agni-V surface-to-surface Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) amasa pen dingin 2012 in sitna na nei a, zan-a kisit pen
mobile launcher canister panin a kikapkhia ahi hi.
India in hih bangin ICBM nuclear missile sitna a neih pen thakhat thu-in nuclear tampi a kibehlapna (nuclear proliferation) ding lunghimawh laitak tawh kituak hi. Leitung bup ah nuclear proliferation a om ding pen US president thak dingin Donald Trump hong cing man leh nung kal in Russian President Vladimir Putin in Russia in nuclear galvan kibawlbeh ding hi a cih manin nuclear galvan nakpi takin a kibehlap ding kipatau pian hi. Trump in zong Putin' thugen a Twiiter panin dawng kik a, US in zong nuclear kibawlbeh ding a, Russia leh US bek in nuclear galvan a neih pen 14,000 pha hi ci hi.
India in nuclear galvan a neih pen 100-120 hi a, Pakistan tawh a neih kikim thei dinga, North Korea sangin a hauh zawh hangin China in tam nei zaw hi. India in zan-a a Agni-V nuclear missile 5,000 kilometers (3,100 miles val) kap ban dinga, 2017 ciangin China dalna dingin zang ta ding hi. Russia in nuclear galvan 7,300 kiim nei a, US in 6,970 kiim nei a, France in 300, China in 260, Israel in 80 leh North Korea in 10 sanga tawmzaw nei hi. India in nuclear doctrines a zuih pen "No First Use" kici a, midangin a zat masak kei leh zang lo ding cih ahi hi.
Source : CNN

Monday, 26 December 2016

BRITISH POP SUPERSTAR GEORGE MICHAEL SI

BRITISH POP SUPERSTAR GEORGE MICHAEL SI
Dec. 26, 2016: Kum zalom 20 lai-a a minthang vauvau leh lasate lak panin a lawhcing pen pawl kum 53 mi British pop superstar George Michael a teenna inn London kiim-a om Goring, England ah si ta hi. "George Michael (a min taktak Georgios Kyriacos Panayiotou) lungnuam takin a teenna inn ah si ta hi," ci-in a publicist Cindi Berger in ci a, natna leh dam lohna bangmah nei lo hi ci-in gen beh hi ci-in pulak hi ci-in BBC News in suaksak hi.
Michael bang hanga si hiam cih a kitel nai loh hangin upmawh ding bangmah kimu lo hi ci-in police ten gen uh hi. Michael in 1980s in singer Andrew Ridgeley tawh Wham! band kici na phuankhia uh a, a minthang diak lai-in a album ten No.1 hits na ngah mun mahmah a, tuate lakah 1987 in a bawl "Faith" kici zong kihel hi.
Michael' innkuanpih ten a sihna thu Thames Valley Police panin statement pulak uh a, Christmas hun lai-in lungnuam takin si hi ci uh a, a innkuanpih ten hih bang haksat hun a tuah lai takun amau privacy mipi ten a zahtaksakna ding uh ngetna nei uh hi. Police ten Michael sihna hang gencian lo uh a, muanmawhna bel kinei lo a, ahih hangin a luang damin post mortem kibawl ding hi ci uh hi.
Michael pen a lasak cil lai-in teenybopper idol kici a, a lasak hits ngahte lakah “Wake Me Up Before You Go—Go,” “Young Guns (Go For It)” leh “Freedom” kihel hi. Solo artist ahih banah songwriter zong hi a, amah a gensia (critics) ten a aw tuam diak se ahih manin phat mahmah uh hi. Michael in leitung bup ah 100 million albums val zuak khia a, Grammy leh American Music Awards hunkhop a ngah banah Aretha Franklin, Ray Charles, Luciano Pavarotti leh Elton John cihte zong duets record na bawl hi. A lasak hun sung (career) in khamtheih zangin sex lamah a kihtakhuaipipi in (risky sex) gamtang ahih manin thukham na palsat mun mahmah a, 1998 in mipi lakah kilawm lo takin a gamtat manin "public lewdness" ngawhna tuak in Los Angeles ah kiman ngei a, homosexual ahi hi.
Source : www. headlinecamp.com and The Hindu

RUSSIATE VANLENG KIA AH A SUAKTA OM DINGIN KILAMEN LO

RUSSIATE VANLENG KIA AH A SUAKTA OM DINGIN KILAMEN LO
Dec. 26, 2016: Russia galkapte tuanna vanleng Tu-154 zan in Syria manawh dinga leng mang hi a kici pen a sunga tuang mi 92te a suakta om dingin kilamen lo hi. Hih Tupolev Tu-154 vanleng a tuangte lakah passenger 84 leh crew member 8 kihel a, a passengerte lakah Russia galkapte lapawl sa Red Army Choir member kicite zong a hun khop kihel uh a, Red Army Choir memberte pen Syria gam-a Russia galphual Hmeimim base a om galkapte tawh Kum Thak zang khawm dinga kuan ahi uh hi. A vanleng pen Andler airport ah a tui thun in 5:25 am (0225 GMT).
in leng khia a, a len' khiat zawh minute nih in radar panin mangin Black Sea ah kia hi ci-in Russian defence ministry spokesman Igor Konashenkov in Russian news agencieste kiangah gen hi.
Igor Konashenkov in a suakta om dingin lametna om lo a, a kiatna panin a gamla lo, Black Sea panin km. 1.5 a gamla Sochi khuapi a tuipi nuai metres 50-70 a thuk panin vanleng them kimu a, luang li kimu ta in, a dangte nasia takin kizong lai hi ci hi. President Vladimir Putin in hih vanleng tuahsiatna kan dingin Prime Minister Dmitry Medvedev in government commission a makaihna dingin seh hi.
Tu-154 passenger 84 lak panin Russia galkap leh Alexandrov Ensemble (Red Army Choir) member 64 kihel a, Red Army Choir memberte conductor Valery Khalilov zong kihel hi. Tua loin vanleng a tuangte lak panin state-run channels Pervy Kanal, NTV leh Zvezda journalist kua zong kihel a, hih state-run channel ten staff thum tek zong tuang uh hi ci uh hi. Defense ministry in passengerte lakah siavuan (doctor) leh Kremlin human rights councilte' charity worker Elizaveta Glinka zong kihel hi ci hi. Kremlin human rights council head Mikhail Fedotov in Dr. Glinka pen Latakia (Syria) kianga om university hospital ah zatui puak dinga pai hi ci hi.
Kremlin spokesman Dmitry Peskov in Deputy Defence Minister Pavel Popov zong vanleng kiatna mun lam manawh in Adler ah lengsuk ta a, tuahsiat thukan ding leh tui thuk luhsiam (divers) 100 makaih hi ci hi. Konashenkov hih vanleng pen 1983 panin kizang a, tua khit naikal 7,000 leng ta a, December 2014 in kipuahpha in September panin kizang kik hi ci hi. Russian Investigative Committee in hih vanleng tuahsiatna hangin criminal probe (investigation) kinei a, air transportation safety a palsat manin tuahsiatna tuak hiam cih kikan lai a, thukan ten (investigators) technical lam saite khialhna hi ding hiam cih kan lai uh ci hi. Tu-154 vanleng black box kimu nai lo ahih manin bang hanga tuahsiatna tuak hiam cih kitel nai lo hi.
April 2010 in zong Poland gamte ulian lubawk tampi tuanna leh Poland President Lech Kaczynski tuanna Tu-154 Russia nitumna lam Smolensk airport bawh dinga leng meisah luat manin tuahsia a, a tuang teng si uh hi. October kha in Putin in Syria ah galkap hunciam loin koih ding thukimna a neih manin Hmeimim base ah Russia galkap a hun khop om a, missile defense system S-400 zong hih galphual ah Russia in koih hi. Tu-154 tuahsiatna hangin Russia gam bup in tu ni dahpihna ni in zang uh hi.

Saturday, 24 December 2016

MIPILTE CHRISTMAS LETSONG (THE GIFT OF THE MAGI)

MIPILTE' CHRISTMAS LETSONG (THE GIFT OF THE MAGI)

Ni dang lai-in James Dillingham Young (Jim) leh Della kici nupa ki-it mahmah khat om uh hi. Christmas tun' kim ni (Christmas Eve) ni-in Della in innsung van poimawh tuamtuamte- nek ding leh sa leina panin a sum val kholkhawm teng hong sim ciangin $1 leh cents 87 bek pha hi. Della in a sum khol khawmte thum vei a sim phat hangin $1 leh cents 87 bek mah pha veve hi. A pasal adingin Christmas letsong (gift) pia nuam napi-in a sum neih khempeuh $1.87 bek ahih manin a lei zawh ding bangmah om lo hi. A zing ciang lah Christmas hita ding ahih manin ahih theih dang om loin a lupna ah lum in kap ngeungeu bek hi. A room uh sian’sakna leh puahphatna dingin nipi kal khat in $8 bei ahih manin kah ding lo buang a dang bangmah hih theih nei lo hi.
A inn uh hall nuai-ah laikhak bawm (letter-box) om a, tua zong neu lua ahih manin laikhak thawl zo lo hi. Tua loin electric bell zong khat om napi-in tua zong ging thei lo sawnsawn zaw lai a, kongkhak-ah “Mr. James Dillingham Young” cih tuang hi. Tua Jim’ minpi kigelhna a tuan’sak lai-in nipi kal khatin Jim in a nasepna panin $30 lawh a, tu-in nipi kal khatin $20 bek lawh hi. A min pen sau lua ahih “Mr. James D. Young” ci leh tom tuam deuh mah ding hi ven! Mr. James Dillingham Young in tua inn deite a kipuahphat (furnished) khit nungin hong teen' uh-a kipanin a min hong tom pah hi. Bang hang hang cih leh Della hong lut a kipanin Della in James Dillingham Young pomcip in ngawngkawi a, “Jim” ci-in sam hi.
Della in a kahkah mawk pen a mawknapi hi cih tel ahih manin a kah lam a kitheih lohna dingin a khittuite lim takin a biang panin nulsiangin, lawpna bangmah nei loin tawlet ah dak khia hi. Kha tampi sung a sum kholkhopte $1.87 bek pha hi. Jim adingin letsong a piak nuam hangin a bangmah leina dingin kicing lo a, nipi kal khatin $ 20 a ngah uh pen van man khan’na hangin kicing zo lo hi. $ 1.87 bek tawh Jim' adingin Christmas letsong a lei ding pen Jim in a itna leh a pasal a angtan’pihna a lahna dingin a sum kholte tawm sa lua hi.
A inndei uh-a om tawlet nih kikal-ah limlang khat om a, Della a gawn’ mahmah hangin ki-et dan pen siam khin lel hi. A sam a vekin khah sukin limlang ah ki-en a, a mitte te kelkel napi-in a maisuah dah mel pua mahmah hi. A nupa un a neihsa lak panun Jim in kham (gold) khutbulh nai (wrist watch) a neih (tua zong a pu in a pa a piak, a pa in Jim a piak sawn) leh Della’ sam sau bek a neihte uh lakah a manpha nam nih omsun hi napi-in tuate gel tawh lungkim mahmah lel uh hi. Della in a sam sau pen etlawm sa mahmah a, kumpinu’ kham leh ngun leh letsongte sangin hoihzaw in etlawm zaw hi, ci-in ngaihsun ahih manin a inn kiangah Sheba kumpinu va tengin a suangmanpha nihte leh letsong ngahte a pholhkhiat hangin Della in a sam a sawp siang a gamsakna dingin a tawlet a kaisuksak ding awlmawh zawkin nei ding hi. Jim inn nasem (janitor) in Kumpi Solomon va pangin a neih van manphatte Jim' innsual ah a koih zongin Jim in eng sese loin a khamul zawt kawmin hun sim in a khutbulh nai bek mah et bel in nei zaw ding hi.
Della in a etlawm mahmah a sam a khahsuk ciangin tuisik luang kelkel bangin te a, a khuk ciang dong bansuk hi. Della in zum kawm leh manglang takin a lu hei vat hi. Tawlkhat sung hong din’ leh a biangah khitui hong taksuk keukeuh leuleu hi. Tua khit ciangin a pualtualpi (coat) a puang, sansim kangsim eng sim mel pua (brown) la-in silh a, a lukhu puang (brown hat) khu-in kongkhak kan in khualak lam manawh in hong taikhia hi. Tawlkhat khit ciangin hong khawl leh lim (sign) khat mu a, tua-ah: “Mrs. Sofronie. Sam tawh kisai van tuamtuam a omna leh kizuakna” cih mu hi. Tua sumbuk dawl nihna ah tai to-in a hu hong sangin tawm vei hong khawl hi.
Tua sumbuk nei Mrs. Sofronie in Della na en a, Della in tua nu manawh phei in, “Ka sam nong leisak ding hiam?” va ci hi. Mrs. Sofronie in,“Kong leisak ding hi, na lukhu la khia in la i en masa phot ding hi,” ci-in dawng hi. Della in a lukhu hong lak khiat ciangin a sam tuizeu puang, a sansim a kangsim (brown waterfall) bangin hong kiasuk hi. Mrs. Sofronie in Della’ sam bangzah in gik hiam cih a tel theihna dingin Della sam dom in tehsak a, “$20 kong pia ding hi,” ci hi. Della in, “Pha hi, manlang takin hong pia in,” ci samsam hi. A sam a zuak khit ciangin Jim' ading letsong (gift) zongin sumbuk khat khit khat va veel kawikawi a, nai nih sung a leeng bang liang hi. Sumbuk khempeuh en kawikawi a, a tawpna dingin Jim' ading ngiatin a kibawl kham sikkhainiang (gold chain) khat mu hi. Tua a muh phetin hih pen, "Jim adingin ngiatin a kibawl hi," ci-in $21 tawh lei pah samsam hi. A sam zuakna sum teng leh a sum khol khawmte $1 behlap in lei a, manlang takin a val cents 87 teng tawh inn lam manawh in hong tai samsam pah hi. Della in Jim in tua kham sikkhainiang a nai-ah thuah leh a omna mun khempeuh ah a nai keng kawkawi-in en thei ta ding hi, ci-in lungdam mahmah hi.
Della inn hong tun' kik ciangin a lungsim nuam khin lo hi. Bang hang hiam cih leh a sam tom lua ahih manin sangnaupangno khat sam tawh a sam kibang belbul hi. Minute 45 khit nungin a lungsim hong nuamtuam zaw deuh a, ahih hangin, “Jim in hong that nuam phial kha tam!” ci-in phun siausiau hi. Limlang ma-ah a nih veina ding ki-et kik ma-in, “Jim in sum ngahna dingin numei lasa leh laamte bang teh hong ci ding hi,” ci-in ngaihsun hi. “Ahih hangin tua $1 leh cents 87 bek tawh bang letsong pia zo mawk ding ka hiam?” ci siausiau hi. Nitak nai 7:00 in Jim’ nitak an ding mansa-in na koih dimdiam khin napi-in cikmahin inn hong tung hak ngei lo Jim hong tung nai lo hi. Jim inn hong tun ciangin inn hong lutna kongkhak bulah tua kham sikkhainiang a khut tawh humcip in Della na tu hi.
Jim inn hong ciahkik a, a khe gingte a zak ciangin a dipkua pian ahih manin Della in ni dangin na neu nono khat nangawn ah thungetna tom a neih zel mah bangin, “Topa Pasian aw, hehpihna tawh Jim in a melhoih leh a ngaihbaang bangin hong ngaihsunsak ta peuh in” ciin thu ngen hi. Kongkhak hong kihong a, Jim hong lut ta hi. Jim gawng mahmah a, nuih mel pua lo hi.
Jim pen kum 22 bek pha pan napi-in innkuan lutang suak ta ahih manin a tavuan lian mahmah hi. Phalbi khuavot nuai-ah a khutte a lum theihna dingin puantualpi (coat) thak kisam mahmah napi-in tua nangawn zong lei zo lo hi. Kongkhak ah lut in khawl a, a mitte pen uisiam sabeng dinga kizangte mit tawh kibang hi. Della lim takin en a, lamdang sa mahmah hi. Jim in a zi tua bangin a et ciangin Della lauhna tawh kidim hi. Jim pen a heh hilo a, lamdangsakna tawh a zi a en hi bek hi. Della in Jim manawh phei in, “Kong it Jim aw, tua bangin hong en kei in,” ci-in kap hi. “Nang adingin Christmas letsong pia loin nungta zo lo ding ka hih manin ka sam ka zuak ahi hi. Ka sam pen khang hat mahmah ahih manin hong sau kik pah lel ding hi. Christmas hun hita hi, lungnuam in hun i zat khawm ding hi zaw hi. Nang adingin letsong hoih mahmah bang hong leisak ka hiam cih thei lo hi teh,” ci-in kam dam in ho khiankhian hi.
Jim in kam dam in, “Nang na sam tan maw,”? ci-in telsiam hamsa sa mahmah hi. Della in, “He, ka sam tan-in ka zuak hi. Nang hong it hong ngai nawn lo na hi hiam? Ka sam tan tom in ka sam a kiau phial hangin kei mah ka hi veve hi,” ci-in dawng hi. Jim in um zo lo ahih manin inndei sungah lut in Della sam zong a, “Na sam na zuak takpi maw”? ci hi. Della in, “Jim aw, ka sam na awlmawhna ding kisam nawn lo hi. Nang adingin tan in, ka zuak hi ci khin hilo ka hi hiam? Tu zan pen Christmas a tun ma zan hi a, kei tungah na hoihna hong lak zaw in. Ka samte a mal in a kisim thei phial ta zongin kong itna kuamah in sim zo ngei lo ding hi. Nitak an i ne ta ding hiam?” ci-in dawng hi. Jim in Della kawicip in second 10 sung a lehlam tuak nga uh hi.
Jim in a puantualpi sung panin lai tawh a kituam lingleng van khat hong la khia hi. Tua van lei a sabuai (table) tungah paai phei a, “Della aw, nong telsiam ding ka deih hi. Hong telkhial peuhmah kei in maw? Na sam na tan hangin kong itna kiam tuam ngei lo ding hi. Ahih hangin tua sabuai tungah ka van paih pen hong in la, en lecin na tel ding hi,” ci hi.
Della in tua van hong pah samsam a, a muh ciangin a lungdamna khittui pen dahna khittui in hong kilaih kik hi. Tua van kitun lingleng pen samsih (The Combs a kici sam hiatna ding leh a kilhna dingin a kizang thei) hi a, Della sam sau lai hileh ama’ ading ngiatin a kibawl awh kibang a, a man zong tam mahmah hi cih Della in telcian mahmah hi. Della in tua samsih a neih hangin a sam hiat ding leh a sim kilh ding a sam sau om nawn lo ahih manin tua a letsong ngah samsih hum in a ang ah koih in kip takin humcip tentan hi.
“Ka sam nawh khan mahmah Jim,” ci-in Bella in dawng hi. Tua ciangin diangin Della hong kap a, “Oh, Oh! Jim in ka letsong etlawm mahmah mu nai lo hi,” ci-in Jim letsong dingin a leisak hong samsam a, “Kong letsong leisak hoih bukim (perfect) hilo hiam? Hih letsong pen khuasung khuavai mun khempeuh ah ka va zon’ ahi hi. Koi e leh na nai hong pia sin aw, na nai tawh a kilawm khawm hiam cih mu nuam ing. Tu-a kipanin na nai ni khat in za tampi vei en in na veelveel thei ta ding hi,” ci hi. Jim zong tutna ah tu sukin nui hieuhiau kawm in, “Della aw, i Christmas letsongte koih khia phot ni. Tu-in tuate i zat dingin hoih lua uh hi. Na samsih ding kong letsong theihna dingin a letsong ding ka leina theihna dingin ka nai ka zuak ahi hi. An ne phot le'ng hilo hiam Della aw?” ci hi.
Mipilte pen mikang pau in i Lai Siangtho sungah "The Magi" kici hi cih i tel kim tek a, a pilna thu uh leh Christmas ni-in a hong suak i Topa Jesuh adingin nisuahna panin letsong puak dingin a hong kuante hi cih zong i thei uh hi. Amau pen Jesuh letsong pia masa pente hi ci-in kiciamteh hi. Mipil ahih bangun a letsong piakte uh zong hoih in naungek suak cil khat letsong piak dingin a letsong piak uh kilawm mahmah hi.
Ahih hangin hih tangthu gelh O. Henry in hih tangthu hih bangin khum hi. “Hih tangthu ah kong gente gel pen nupa moi mahmah ahih mah bangun mipilte bangin pil lo uh hi. Ahih hangin a neih lak panun a manpha pente uh zuakin a nupa un Christmas letsong a kipiak ding uh lei tuak uh hi. Tu hun adingin mipil letsong kipiate lak panin hih nupate gel pen mipil (magi) ahi uh hi. Letsong a kipiate leh a ngahte pen tu hun adingin mipil (magi) ahi uh hi,” ci-in a tangthu gelh khum hi. O. Henry in hih tangthu, “The Gift Of The Magi” a kici December 10, 1905 in The New York Sunday World newspaper ah suaksak a, a laibu in April 10, 1906 in khenkhia hi.

Zolai tawh hong teisawn: Thang Khan Lian
Image may contain: text that says "THE GIFT OF THE MAGI o. HENRY A"

Thursday, 22 December 2016

Hymn songte tangthu KONG UP KONG MUANNA LIAN (My Faith Looks Up to Thee)

Hymn songte tangthu
KONG UP KONG MUANNA LIAN (My Faith Looks Up to Thee)
(Ephesians 3:12)
Ray Palmer (1808-1887)
Lowell Mason (1792-1872)
America gam suahtakna ding galpi a ven khit ciangin America gam-a Pasian’ thu ki-upzia nakpi-in hong kikhel hi. Mite in Lai Siangtho up loh ding peuh thupisak zawsop mawk uh hi. Zeisu Khazih Pasian ahihna peuh um lo-in, biakna pongpong gimneih nopna hong khang hi. Ngongtatna, thanghuaina, thaikapna leh phengtatna hong khang mahmah hi. Ahih hangin a kicing Ama’ geelna leh a bei thei lo Ama’ itna hangin Pasian in America gam sungah “the Second Awakening” a kici a nih veina kha khan'lawhna lianpi tungsak hi. Pawpi sung bek hilo-in, Pasian’ thu a awlmawh lo College sangnaupang tampite hong piangthakin Zeisu Khazih’ sungah “mi thak” suak ziahziah uh hi.
Tua bang sangnaupangte lakah Ray Palmer zong kihel hi. Amah November 12, 1808 ni-in Little Compton, Rhode Island ah suak hi. A pa pen tua kiim-a thukhenmang khat ahi hi. Kum 13 a phak ciangin upmawh lohpi-in sum leh paii hatsatna tuak-a a sangkah zom zo nawn lo-in Boston-a vanzuakna khat-ah lai-at sem hi. Tangthu-a minthang Park Street Church ah kikhawm den a, tua lai-ah Zeisu Khazih a Honpa-in sang hi. A sawt loin Ama’ nasem dingin Pasian’ sapna a ngah lam kitel-a, Andover Academy ah a sangkah zomkik-a, 1830 kumin Yale University panin a sangkah zo hi. Tua university ah theology a sin kawmin New York City a numeinote’ sang khat-ah laihilh hi.
Yale University pan sang a man khit, a sepna sangsiapinute innkuan tawh a omkhop laitak-a hih la a phuah ahi hi. Tua kumin a ci nana a, a lungsim neu mahmah hi. Zan khat, singlamteh mai-ah khukdin in, a hehpihhuai mahmah mawhnei mi khat’ thu kigelhna German poem khat a sim leh a lungsim lawng mahmah hi. Tua German la Mangkam in letkhia a, phuahbeh in taang 4 behlap hi. Tuateng “Kong Up Kong Muanna Lian” ci-a i saksak la hong suak hi.
Ama’ genna ah, “Hih la sunga kammalte kei’ hanciam kul het lo-in ka lungsim sungah hong suak lel hi. Christian hymn-a kisa ding cih thadah, midangte’ muh ding nangawn-a ka ngaihsut ngei hilo hi. ‘Na mai kong muh ciangin, Tatkhiatsa ka kha in’ a cihna a tang tawpna ka tun ciangin hotkhiatna leh tatkhiatna nasep khempeuh kihel a, a tawntunga Pasian a kiphatna ding thu hong lak ahih manin ka lungsim hong khoih lua-a ka khitui tampi a luan ka mangngilh thei het kei hi” ci-in gen ngei hi.
Mr. Palmer in a ip sunga a puak den laibuneu sungah hih lamalte tei khia a, khatveivei amah leh amah Pasian’ tunga ki-apna a neih cianga a sim ding cih sim loh ngaihsutna dang nei lo hi. Tua zawh kum nih khit ciangin Boston a va hawh leh a lawmpa Lowell Mason tawh mi tam mahmahna lampi khat-ah kituak citciat uh hi. Thucin thutang a gen laitak un Dr. Mason in tua hun laitak-a a kaihkhop labu sunga hel ding lamal kiphuak thak khatpeuh a nei hiam cih dong kha zenzen hi. Mr.Palmer in zong a laibuneu sunga a la phuah lak ngam pak lo pi-in lak hi. Dr. Mason in tua la dal khat ngen hi. A gei-a vanzuakna khat-ah lut uh a, tua la dal khat tei uh hi. Tua zawh ni nih ni thum khit ciangin lampi-ah kituak leuleu uh a, Dr. Mason in Mr. Palmer kiangah, “Kum tampi nungta-in na lian tampi na sem zongin a khangkhangin,‘Kong Up Kong Muanna Lian” cih la a phuakpa-in hong kitheizaw ding hi” ci hiau hi. Dr. Mason in hih la tawh kituak ding la-aw khat phuak-a, “Olivet” ci se hi. A la sunga thu tawh kituak dinga a phuah ahi hi. 1832 kumin Spiritual Songs for Social Worship kici labu sungah kihel pah a, a kikhet masaknapen ahi hi. Tua hun-a kipan tu ni dongin evangelical labu peuhmah ah kihel den hi.
Lowell Mason’ genkholhna tangtung takpi hi. A kum 79 pha-a a sih khit ciang dong Dr. Palmer in na lianpi tampi mah sem khia hi. Kum 30 sung America gam Nisuahna lamah Congregational pawlpi nih kem-in pastor sem a, American Congregational Missions Program ah corresponding secretary zong sem hi. Mi tampite’ deih mahmah biakna la leh biakna lai tampi gelh a, hymn dang dawng 37 zong phuak hi. Ahi zongin kum 22 a phak lai-a a phuah, “Kong Up Kong Muanna Lian” la a phuakpa ahihna tawh mite in tu ni dongin phawk lai uh hi.
Dr. Palmer pen a nuntak sung buppi a Topa a it mahmah, mi cidam, maitai den-a a kithuah khakpih mi khempeuh in a it mahmah mi lungsim hoih, hokum nuam mahmah khat ahi hi. A kum hong tam-a hong ham semsem ciangin ni danglai medieval hun lai-a Latin hymnte Mangkam-a teikhiat ding hong uk mahmah a, tua bang late teikhia-a pawlpi sunga a kisakna dinga a hanciam masapen ahi hi. Tua banga a teikhiat Latin late lakah 12th century lai a khang, “O Sacred Head, Now Wounded” (A Lu, Tu’n Liamgawp-Xtian La No. 93) a phuak St. Bernard of Clairvaux’ phuah a minthang mahmah la khat ahi “Jesus, Thou Joy of Loving Hearts” ahi hi.
Hih la a aw a phuak Dr. Lowel Mason pen “Father of American Church and Public School Music” (American Biakna/Pawlpi leh Sang lam Music-te’ Pa) kici zawzen hi. January 8, 1792 ni-in America gam Medfield, Massachusetts ah suak hi. A khangno lai-in Savannah, Georgia ah teng hi. 1827 kumin Boston ah kisuan-a, tua lai-ah a ten sungin Boston School of Music phuan hi. Boston-a sangte ah music a kisinna dingin a phuangkhiapa ahi hi.
Tua khit ciangin Europe gam lamah zin-a laihilhzia sin hi. America a tunkik ciangin music kikhoppite vaikhawma mite in paakta-in mi zo mahmah hi. 1851 kumin New York City ah kituah a, tua lai-ah hymn leh la tampi kaikhawmin khenkhia hi. La-aw dawng 700 val phuak hi, ci-in kiciamteh a, tuate lakah, “Vuuk Paakna Gam Mual Panin” (From Greenland’s Icy Mountain), “Nang Tawh Naizaw Nuam Ing” (Nearer My God to Thee), “Vanglian Kumpipa Hong Sihna” (When I Survey the Wondrous Cross) cihte kihel hi. “Leitung Lungdam Topa Hong Pai” (Joy To the World) la a gualphapa (arranger) zong hi lai hi, a aw bel George F. Handel’ (1685-1759) phuah hi, kici hi. 1855 kumin New York University in Doctor of Music degree pia a, America gam-a sang khatpeuh in tua bang degree a piak masaknapen ahi hi.
By: Rev. Zam Khat Kham "Christian Hymn te’ tangthu 2005"
Maan : Raymond A. Palmer