Monday, 18 January 2021

MARTIN LUTHER KING JR. DAY NI-IN AMAH PHAWKNA

 

MARTIN LUTHER KING JR. DAY NI-IN AMAH PHAWKNA

Martin Luther King, Jr. Day kici pen America gamah federal national holiday hi a, United States gamah Martin Luther King Jr. (a min a tom lakna in King or MLK a kici ziau) in a sepkhiat, na khatpeuh a hoihlam sepkhiatna, zawhzawhnate a zahtakna leh thupisakna (honouring achievements) dingin January kha sim Monday a thumna pen ah kizang hi. King pen America gam-a sanginnte, public transports leh ngeina leh gamtat zat taang dingte a piankhiatna, nate sinna, siamsinnate (institutions) ah mikangte leh mivomte kideidantuamna hangin kituamkhenna (racial sagregation) beisak leh phiatna dingin ngongtatna zang loin (nonviolent means) a lehdo Baptist minister (pastor) hi a, Southern Christian Leadership Conference ah president masa pen January 10, 1957 – April 4, 1968 kikal sung na len hi.
January 15, 1929 Atlanta, Georgia, U.S. ah King na piang hi. A Khristian thu upna leh India gamte' Minam Pa (Father of Nation) Mahatma Gandhi' nonviolent activism etteh leh bulpuhin King in civil rights ngahna ding leh laptohna dingin nonviolence, civil disobedience a zatna hangin ama hun leh tu hun adingin a minthang vangvang hi. King pen early civil rights activist Martin Luther King, Sr. i tapa ahi hi. US gamah mivomte in vote khiat theihna "right to vote" a ngahna ding uh, mivomte leh mikangte insitutions ah kituamkhenna beisakna (desegregation) ding, labor rights leh basic civil rights dangte ngahna dingin a nawhna leh lungphonate ah a kihel banah na makaih hi.
March 29, 1968 in AFSME Local 1733 nuai-a om black sanitary public works employees nasemte in March 12, 1968 panin nitha tamzaw leh a kihoih bawl zawkna (higher wages and better treatment) ngenin lungphona neih a kipat uh gum leh thapia dingin Memphis, Tennessee ah va hawh hi. Khuahun siat ni khat in sanitary public works ah nasemte inn kiciahsak kik a, mikangte a nitha uh a kim in kipia napi-in mivom black street repairmen-te nai nih sung nitha bek a kipiak sese manun black sanitary public works employees ten lungphona a neih uh ahi hi.
Memphis ah mivomte lungphona gum dingin King a va zin hun a kithah ma-in Walter Bailey' hotel ahi Lorraine Motel kici Room 306 ah kinga-in tung hi. 6:01 p.m., Thursday, April 4, 1968 in a motel dawl nihna balcony ah King a din' lai takin James Earl Ray in King thau tawh kap a, King' zialam biang (cheek) ah thautang in kha-in a khabe (jaw) kapsiatsak a, tua khitin a thautang King' nungzangguh ah nervous tissues omna (spinal cord) ah lutsuakin a liangah a thautang awkcip hi. Zato inn ah emergycy in a kipuakin ches surgery a kibawl hangin dam zo loin St. Joseph's Hospital ah 7:05 p.m in kum 39 bek a upa King in a hu tawpna ding sangin leitung nusia hi.
1955 kum in King in African American mite in Montgomery, Alabama ah bus boycott ah a neihna uh-ah a va kihel khit nungin US gam sungah a min hong kidawk panpan hi. 1957 kum in Southern Christian Leadership Conference (SCLC) phuankhia in a president masa pen hong len hi. SCLC president ahihna tawh Albany, Georgia ah Albany Movement a makaih lawhsam a, 1963 kum in Birmingham, Alabama ah nonviolent protests makaih a, March 1963 in Washington ah nonviolent protest makaihin Lincoln Memorial steps ah a thugen minthang mahmah "I Have a Dream" speech cih a sunmang neih bulphuh in thu gen hi.
King pen 1960s hun sungin African American civil rights leaders lakah minthang pente lak-a khat hi a, Civil Rights Act of 1964 kici public accommodations le facilities, nasepna (employment) ah kideidantuamna pen thukham palsatna hi Congress in a mawhpaihna ding thukham a kikipsak theihna ding, mivomte in vote khiat theihna ding a ngahna uh Voting Rights Act of 1965 thukham a kipsaktheihna dingin pan a la leh a nawkte makai minnei pente lak-a khat hi. 1964 kum in King' nasepkhiatte hangin Nobel Prize for Peace pahtawina kipia hi. April 4, 1968 in white supremacist James Earl Ray in kum 39 bek-a upa King na suamlum (assasinated) lo hileh na lianpi tampi tak semkhia man lai dingin lamethuai hi. Jan. 18, 2018 Monday in Martin Luther King, Jr., Day kici pawi kikham hi.
King a sih khit zawh a sawt loin amah zaktakna leh phawkna dingin national day zat dingin US government tungah nawhna kibawl pah hi. 1970 kum kipat cil-a kipanin US gam-a states leh khuapi a hunkhopte ah King' pian' ni (birthday) Jan. 15 in amah phawkna dingin holiday ciin na kizang ta hi. 1968 kum kipat cil lai-in US Congress ah King' birthday ni pen federal holiday in zat dingin legislation a kipuaklut hangin minam leh gamvai-ah kideidantuantuamna hangin a langpangte in na dal (blocked) uh hi. 1983 legislation ah kum sim January kha Monday thumna ni pen federal holiday in pulak dingin a legislation kikipsak a, 1986 kum panin US gambup sungah a masa penna dingin Third Monday of January in federal holiday in na kizang a, tu dong mah national holiday in Ameria ah kizangto suak lai hi. Martin Luther King Jr. Day ni pen lampi zuihna marching leh parades hun leh civil rights leh political leaders ten thugenna hun dingin nak zat mahmah uh hi.
American Civil Rights makai Martin Luther King Jr. in a ngaihsutna, a sunmang neihte mipi kiangah na gen a, thatang hatna leh thagum zang loin "nonviolence" tawh na makaih napi-in a gualzawhna tu dong kip suak den hi. America gamah mikang ten minam khat sangin minam khat thupi zaw leh sang zaw hi cih ngaihsutna tawh mivomte a nengniamna uh beisakna ding leh mivomte ading civil leh economic rights ngetna dingin ''March on Washington for Jobs and Freedom'' kici August 28, 1963 in a thugenna ah:
"Sunmang Ka Nei Hi," (I Have a Dream) a cih thulu zangin Abraham Lincoln in America ah sila a kineihna (slavery) a beisakna thu bulphuh in kikheelna kisam a sakna thu na gen a, "Tu hun pen a hun hita hi," cih kammal zangin mi khempeuh a kikim in hong kibawl hi..., suahtakna dak ging hen..., suahtakna dak i gin'sak ciangin khuacih ah ging hen la, state khempeuh leh khuapi khempeuh ah ging ta hen... Ni khat ni ciangin Pasian' tate, mivomte leh mikangte, Judahte leh Gentile mite, Protestants leh Catholics ten khut kilen thei-in old Negro spiritual, tu-in i suakta ta hi! I suakta ngawngaw takpi ta hi! A vanglian Topa aw, lungdam ung, kote tu-in ka suakta ta uh hi," ci-in a sunmang na gen a, mivomte lametna lianpi guan ahih manin a lametna uh mah bangin July 2, 1964 in US President Lyndon B. Johnson in Civil Rights Act of 1964 bill a thukimpihna letmat na thuh a, america gam-a mivomte in a civil rights a ngah uh tu dong hamphatpih suak den lai uh hi.
1963 kum in a thugenna ah King' kammal hoih: "Khuamial in khuamial hawlkhia thei lo a; khuavak bekin khuamial hawlkhia thei bek hi. Muhdahna (huatna) in muhdahna hawlkhia thei lo hi; itna bekin muhdahna hawlkhia thei bek hi. Muhdahna in muhdahna bek mah kibebehlapsakin khangsak a, ngongtatna in ngongtatna beh mah khangsak a, khauhna (toughness) in khauhna mah kibehlapsakin khangsak ahih manin a kizomsuak siatna lianpi a kizomin piangsak hi. Gitlohna a kipeh leh kilawhsawn a piangsakte (chain reaction of evil) - muhdahna in muhdahna piangsak a, gal kidona in gal kidona a tamzaw pian'sak beh hi. Hihte i beisak-a i suktan (broken) kei leh i mangtatna dingin a mial kawkhuk sungah i kia ding hi."
References: Britanica; History.com; National Today
Zolai tawh a kaikhawm leh teisawn: Thang Khan Lian
Image may contain: 2 people, text that says "MARTIN LUTHER KING JR. DAY"