Saturday, 20 August 2016

BARCELONA 1992 OLYMPIC AH LEITUNG MITE’ ETTEH TAK DING THUPIANG

BARCELONA 1992 OLYMPIC AH LEITUNG MITE’ ETTEHTAK DING THUPIANG

“Na hanciamna na khawlsan kei peuh leh na gualzo peelmawh ding hi”.

Derek Anthony Redmond kici pen mivomte hi a, Sept. 30, 1965 in Bletchley, Buckingshire, England ah piang hi. Amah pen tai kidemna ah tai hat mi (athlete) hi a, Men’s athletic record hi bangin na ngah hi:

WORLD CHAMPIONSHIP:

·         4x400 m relay, Tokyo 1991 ah gold medal
·         Rome 1987 in 4x400 m relay ah Silver medal

EUROPEAN CHAMPIONSHIP:

·         Stuggart 1986 in 4x400 m relay ah gold medal
·         Commonwealth Games, Edinburgh 1986 in  4x400 m relay ah gold medal na ngah hi.

1985 in 400 metres tai kidemna ah 44.82 seconds in a kung tung ahih manin British mi lak panin record break na ngah masa pen a, a sawt loin Roger Black in Derek’ record break sanga hatzaw in a zawh hangin 1987 in Derek in 44.50 seconds in record break kik a, 1992 ciang dong a record break kuamah in khup zo lo hi.

Tai kidemna tangthu ah Olympic gold medal ngah Carl Lewis leh Daley Thompson’ cihte in minthan’na leh pahtawina lianpi a ngah hangun Derek Redmond min pen Olympic tai kidemna tangthu ah tu dong kimangngilh thei nai lo hi. A hanciamna leh a tupna mun a tun’ dong haksatna leh gentheihna lianpi a tuah hangin a tun’na dingin gi a kikhun’na ciang (finishing line) a tun’ dong na hanciam keeikaai ahih manin Olympics tai kidemna tangthu ah ama’ kung tun’zia pen a tuampi khat hi a,  midangte tun’zia tawh na kibang lo ahih manin Olympic tai kidemna khangthu ah a min kimangngilh ngei lo ding hi.
1992 Olympic Summer Games, Barcelona, Spain ah 400 metres tai kidemna ah medal ngah ding cih sunmangin nei a, a lungulhna leh hanciamna tawh va kihel ding ci-in khentatna nei hi. Medal meel leh puam zong teel masak tuam sese nei se loin khatpeuh va ngah limlim ding cih bek a lungsim ah paai hi. Barcelona Olympics ma-in 1988 kumin Seoul Olympic 400 metres tai kidemna ah zong kihel dingin va kuan a, tai kidem kipat ma deuh minute 10 in a khetul-a zagui natna (Achilles tendon injury) hangin kihel thei loin ciakkik hi. 1989 in a khe’ zagui natna hangin nga vei ki-at hi. Hong dam khit ciangin nakpi takin hanciam kikin, thathak la-in nakpi takin hong kisakhol a, Barcelona 1992 Olympics pen kei adingin medal ngah theihna dingin ka kaam leh hun hoih hi ding hi ci-in medal khat beek ngah ding lametna lianpi tawh tai kidemna-a kihel dingin hong kuan hi.
Barcelona Olympics 1992 in ah Derek' pa Jim in mun dangah tai kidemna munte ah a tapa a zuih den bangin zui hi. Amau pen pata ki-it mahmah ahih manun kimawlna-a a kihelna khempeuh ah kizui den uh a, lawm hoih mahmah ahi uh hi. Derek a tai ciangin a pa a nung lian-ah a tai bang hi.
Barcelona ah tai hat mi vive gam tuamtuam panin tampi tawh kitaiteh dingin hong tun’ khit ciangun a pata un mat (point) tam a ngah theih ding ziate uh kikum khawmin, a beisa hun-a a lawhsapnate uh kimangngilh bawlin vakkhawm hialhial in holung kumkhawm masa uh hi. Kamsiatna khat a tuah kik vat uh leh zong tai kidemna ah a zawhna gi kikhun'na ciang dong tai suak limlim dingin khentatna nei uh hi. Tai kidemna hong kipan ding hi ta a, a hat pen lite in semi-final ah lut ding cih thukhun om hi. Derek’ pa Jim zong tai kidemna a kipat ding ciangin Olympic kipat ma-in meisel kihalna mun panin a gamla lo khat-a om Olympic Stadium tutna tungah tu-in,  a puanak silh T-Shirt mai-ah, “Tu ni-in na khe na kawi hiam?” cih ki-at silhin a tapa bek a mit nauta tawh en in tu phieuphiau hi.
Olympic stadium ah tai kidemte dinga kithawite en leh tha pia-in mi  65,000 val tu phengphang uh a, amau deihte min ciat lo-in awng ziahziah uh hi. Pistol hong gingin kidemna hong kipan a, Jim in, “Hanciam in, hanciam in, ka tapa aw,” ci-in a lungsim ah phun siausiau bek hi.  Derek zong deih takin hong tai a, zawhna gi a kikhun'na metres 175 bekin a sap lai takin a khe taklam hong puak bak ging a za hi. Tua pen Seoul Olympic ah a tuah ngei mah ahi a taklam khetul zagui kitat na hi mawk hi. Derek in bai kawmin a khe ensuk a, thau tawh a khe kikapsak bangin hong na valval pan ta hi. A pa in a muh phetin “Ala! mawk peuhmah... hi bang hi thei lo hi! ci-in a mai meivompi in a tuamcip sak bangin hong mial pah hi. A khe na sa-in Derek hong bai leklek ta a, tai zom dingin a hanciam hangin a khe natna thuaklah lua ahih manin tai kidemna lampi (track) ah a taklam khe hum sa-in hong tusuk hi. Siavuante in zong huh dingin delh pah uh hi. Jim zong na om khong thei loin a tutna panin a tapa zuan dingin mihonte sik leh tot thuahin manlang takin a tapa kiang lam hong manawh sawm ta hi. Ahih zongin tai kidemna-a security dingte in tai kidemte taina lampi sungah kuamah lut ding na phal lo uh hi.  (Jim in hih thupiang teng a bei khit nungin “Kuamah in hong kham zo lo ding hi,” ci-in mediate kiangah gen hi).
Tai kidemna phual laizang ah Derek in a tuk suk kawmin, “Ka sunmang a bei ta hi zen ta maw!” cih lim takin tel pah hi. A khituite kham zawh ding hi nawn lo a, a biangah hong taksuk keuhkeuh a, “Olympic ah kamsia kik hi ta’ng e maw?” cih bek ngaihsun ngaungau hi. Siavuante in liamna tuakte a zawn’khiatna uh (stretcher) tawh a zawn’ khiat sawm hangun na nolh a, “Hilo hi, tua tungah ka kah kei ding hi. Ka tun’na ding gi kikhun’na ka tun’ dong ka tai veve ding hi,” na cihsan hi. Tua khit nunga thupiang pen million tampite lungsim sungah a tham den ding tangthu hong suak hi.
Derek Redmond in na sa kawmpipi mawh tawh a khete damdam in domto-in bai lellek kawmin hong tai kik hi. Tawm vei sung sa khe kikapliam sak tai bangin a tai khit ciangin a khe natna hong na semsem ahih manin damdam in hong pai khiankhian ta hi.  A kitaitehpihte in amah makhelhin khupsan kim uh a, Carl Lewis in zawhna ciamtehna gi khun’na mun 44.50 seconds in tung ahih manin khatna ngah hi. A dang tengin zong gi kikhun'na dong tun’san tek uh hi. Tai kidem en mite in bai leklek kawmsa-in a pai Derek bek mit suanin hong nei ta uh a, kidemna man ta hi ci-in a khawlsan ding na ngak hieuhiau bek uh hi. Ahih zongin Derek in lungsi loin zawhna gi ciang dong a tun’ ding hanciam veve hi.  A hamciamna lungsim meikuang bangin mit lo hi cih mipite in a muh uh ciangin hong awng ziahziah in thapiak hong kipan ngeingai ta uh hi. Mipite otna huging hong ngaih semsem a, Derek’ khe zong hong na semsem hi. (Derek Redmond in mipite otna leh thapiakna ka zakna hang leh mipite lungkimna dinga hanciam ka hi kei a, ka tunna ding gi ciang dong ka tun’ nuam man hi a, ka hanciamna dong ka tun’ mateng kei tavuan a sem ka hi bek hi ci-in a tai kidemna a man khitin mediate kiangah gen hi).
Kal khat khit kal khat mainawt in, a kal suanna hangin a natna hong kuangsak semsem a, bai lengleng kawmsa mahin a pai teiteina mipite in a muh ciangun kham zawh loh ding khitui mi tampite biangah hong bua ziahziah ta hi. Derek khitui luang kawmin a bai leklek mah bangin mipi a tamzaw semte khitui zong hong luan' beh a, mipite in thapia in, otna huging zong hong ngaih semsem hi. Tua lai takin Jim Redmond thakhatin mipite a kidalna dinga kibawl daai tungah hong diangto a, security guardte peelin a tapa delh dingin hong kithawi ta hi. Security nih in delhin a kham hangun, “Hua pa ka tapa hi... Amah huh dinga pai ka hi hi,” ci-in ot khum baba hi. Derek in zawhna gi kikhun’na ciang a tun’ dong tawpsan sawm lo ahih manin a pa in, “Ka tano aw, khawlsan lel in,” a cih hangin Derek in, “Hilo hi paw aw, ka tun’na dinga kikhung gi omna ciang ka tun’ dong ka pai ding hi,” ci-in dawng ahih manin Jim in, “Tua ahih leh i nihin i tun dong pai-in i zokhawm ding hi,” ci-in a tapa’ khut leh a kawngah lenin paipih hi. Derek’ khe natna hong nasia semsem ahih manin a pa ngawng kawi-in kap ngeungeu a, a pa in a tapa’ khut a liangko tungah koihto-in baatsat hi. Derek in zong a pa ngawngkawi kawmin metres 120 bek a cian lai teng tun’ ding manawh in hong tonkhawm leklek uh hi. Jim in, “Hiah om ing ka tapa aw, i pata in i tun madong i pai dinga, i zokhawm ding hi,”  ci-in a aw nemno tawh a tapa thapia kawmin paipih zom zel hi.  
A pata un a ciamsa bangun metres 120 kingawngkawi-in hong paikhawm uh a, kidemna en mi 65,000 val lak panin pawl khatte in thapia in awng uh a, pawl khatte in a khutte uh beng ziahziah in, pawl khatte khitui luang kawmin patate gel tun kal ngakin mitphia ngam lo liangin na en uh a, zawhna gi ciamteh mun a tun' dong uh tha na pia uh hi. Zawhna ciamteh gi khun’na a tun dek lian un Jim in a tapa khut a liangko tung panin lakkhiatsak a, a Derek bekin a hanciamna tawh zo hi cih lahna dingin paisak hi. Derek in gi zawhna ciamtehna gi kikhun’na a pelh khit lianin a pa kawi kik a, a pata un lungdamna luankhi tawh kap ngeungeu uh hi. Mipi tul 65,0000 ten zong lungdampihna leh zahtakna piakna lahna dingin dingto kim tek uh hi. TV cameramen ten delh ngeingai uh a, Jim in, “Ka tapa in a hanciamna a zawh theihna dingin hangsanna leh ngimna kician leh khauh mahmah nei a, kei pen pa ka hihna ka angtangpih theihna dingin ettehna lianpen hong pia a, ka tapa' hangin pa khempeuh lak panin pa dinmun (za) ka hihna a angtang penpa ka suak hi. Gold medal a ngah zawhna dingin a hanciamna in lungdamna hong pia hi,” ci-in khitui luang kawmin TV cameramente kiangah gen hi.
Derek pen a pualam panin midang khat i huhna tawh zawhna ciamtehna gi ciang tung zo bek hi a, ama’ hanciamna tawh tung zo lo hi ci-in a zawhna kisang lo a, Barcelona Olympic uliante in “Redmond was disqualified and listed as "Did Not Finish" due to the outside assistance and finishing the race” ci-in a ciamteh hangun amah leh a pa’ hanciampihna leh a pata un a ki-itna uh mit a mute leh video a mu kha million tampite lungsim lawngkha in, khitui luang a tul a then om a, tu dong Youtube ah hih thupiang en tatsat loin om den lai hi. Hih thupiang pen Pate Ni a tun’ ciangin hih thupiang video leh Youtube video pen kinak share mahmah lai hi.  
“Na hanciamna na khawlsan kei peuh leh na gualzo peelmawh ding hi”.
You Tube ah hih thupiang na muhnop leh hih a nuai-a linkte na mek in.
https://www.youtube.com/watch?v=kZlXWp6vFdE
https://www.youtube.com/watch?v=0t-NAum8kY8
https://www.youtube.com/watch?v=PhdoTThn5mw

(Rick Weinberg in a gelh “94: Derek and dad finish Olympic 400 together” - ESPN.com leh USA TODAY - FOR THE WIN “The most inspirational father-son moment in Olympics history will move you to tears” panin kong teisawn leh puahphat ahi hi). 

By: Thang Khan Lian