Friday, 14 January 2022

KUA PAT HIAM? AKPI' PAT

 

KUA PAT HIAM? AKPI' PAT

A thu upna uh bulletin a sihpih ngam leh daipih ngam thu um, martyr in a si ngam Topa Jesuh nungzuite in a nasepnate uh leh a innkuanpihte uh nusiatsanin a nung zui uh hi. Sawltakte hun sung leh leitung gam tuamtuamte ah Khristian missionary-te in Lungdamna Thu a za nai lote kiangah a khuavak a va puak hun un zong martyr in a si na tam mahmah uh hi. A sepna leh panmun limci nonote uh leh a gam a lei uh nusiatsanin suplawhna leh bawlsiatna tuamtuamte a thuak uh hangin Christianity biakna leh thu um mi na khang hanhan a, Pasian' gam na zaisak semsem uh hi.

Ahih hangin tu hunin biakna nasemte, a diakin TV panin thugen televangelists, evangelicals minthang a tam zawte pen hauh cihtakin a hau - taihinn luxury or villa a nei, private jets nangawn a nei leh a nei thuah, millionaires tam mahmah ta hi. Lungdamna Thu za nai lote kiangah suplawh ngam leh a lutang phum ngam ding tawm mahmah a, LST kammal bulphuhin thu hing sangin mite zak nop lam ding thu vive thute leh Jesuh sangin a thupha a lim gen zaw tam mahmah hi.

Letsong golpipi ngahna ding leh a bank account uh thausak beh theihna lote leh vanleng tawh free tickets kilaksakte tawh tun theihna ding munte lo ah thugen dingin a kuan nuam lo leh a ngap nawn lo tam zaw ta uh hi. Lungdamna Thu a kizak nai lohna munte ah lutang phum ngamin a va kuankhia tu hun-a missionary-te a pimuh nawn lo thu um tawm mahmah napi-in, televangelists leh evangelicals minthang leh haute thugen a thupisim pha diak sese mi tam mahmah zawsop henhan hi.

Letsong ngah ding deihna tawh cinate a thum damsak thei, dawi leh kaute a hawlkhia thei, na lamdang a bawl thei, thusuah ngah thei kici-in kamsang kineihkhem tam mahmah hi. LST thu bulphuhin thugen sangin mipite zak nop ding thu bek leh thu um khinsate sung bekah lametna nei-in vak kawikawi uh ahih manun pawlpi kipumkhat kimlai satkham kawikawi uh hi. Cinate a thum damsak thei, dawi leh kaute a hawlkhia thei, na lamdang a bawl thei, thusuah ngah thei kici-in kamsang kineihkhem tam mahmah napi-in pandemic kipat zawh a beisa kum nih sungin zato innte leh damlo inn ah kikemte a va vaan, thu va ngetsakin damna a ngahsak, pandemic bei hun ding leh Kawlgam buaina a ven' hun ding a gen thei kuamah om loin the bet khiat mang bangin a dai vingveng leh a bucip mang khin tam mahmah hi.

Gam leh minam vai-ah zong a gam makaite in suplawh ngam malak sangin aituam hamphatna ding, panmun ngahna ding leh nuntak nopsak zawkna ngahna ding bek tawh lungkim zo nai loin thuneihna khempeuh a bup lak zaw den nuam lai na tam hi. Makaite in mawhpuakna thudon loin thuneihna, minphatna leh pahtawina bek awlmawh masakin a nei tam hi. Suplawh leh lutang phum ngamna a thuak ngam ding mi kiva mahmah ta ahih manin thuneihna, minphatna leh pahtawina bek awlmawh masakin a nei makaite in mipite haksatna kimuhmawh bawl ahih kei leh phawk kha zo nawn lo uh hi. Tua ahih manin a mipite pen a pi uh mupi leh gam uite in a tuahmangsak akno bang khin uh hi.

Thuneihna, minphatna leh pahtawina piak leh ngah hun ding ciang bekin stage tung leh political rallies ah kimu den napi-un, ahih hangin mawhpuakna lak hun ding ciang, gam leh minam in cihmawh beidong tawpkhong a thuak laitak leh makai a kisap phat diak hun lai takin muh phak ding, a aw uh zak ding, mipite a makaih ding leh mipite a lamlak dingin kimu zo nawn lo hi.

Biakna vai ahi a, gamvai ahi ta zongin meetna ding, thuneihna bup lakna ding, minphatna leh pahtawina bek awlmawh masakna, aituam hamphatna ngahin cihtheih zawkna ding bek lunggulh leh aituam hamphatna ding bek a khuat vanvan makai tam lua ta ahih manin biakna leh gamvai kalsuanna ah mainawtna leh khantohna kician bangmah piang zo nawn lo hi.

Mainawtna a pian' lohna leh mipite in lungnop tawldam tuamna a ngah leh muh lohna, lametna thak ngahin, bit kisakna leh hamphatna a ngah zawh lohna munte uh-ah a lehtai leh a lehpei mi na om kiaukiau thei den hi. Makai gina lo makaihna ah a lehtai leh a lehpei a om bek tawh khawl loin kipawlna thak tuamtuamte piangkhia hi. Aktui a dah ding bekin a op khum keka, a tuite tu khamin a ne akpi in akno piangsak thei lo hi.

Biakna leh gamvai ah makai kician, makai gina leh a suplawh ngam loin aituam hamphatna ding bek a lunggulh kimaihna ah pawlpi leh minam mainawt leh khangto thei lo hi. Makai kician leh gina a om lohna ah nungzui muanhuai a pian' ding baih loin hamsa mahmah hi. Sakhi a pi san, a no zong san.

Innkuan sunga a pa in zu nene in, amah bekin sa leh zu nena napi-in a tate leh a zite puak ngei leh a lungkim kuamah om lo hi. Tu hun laitak Kawlgam vai, military makaite leh ukna buluh makaite pianzia bek hi loin leitung gam tuamtuam ah Khristian pawlpi makai leh sia a tam zawte leh Zomite sungah minam vai kimakaih zia hih dan a omna tamna hi. Mipite a lungkim lo, biakna leh minam vai-ah kipawlnate a muang zo lo a om pen a lamdang lua hilo hi.

I kimakaih zia ki-et phat leh bawl phat kisam hi. Vai nunung guahsia in lap hi. Akpi in a khaliim nuai-ah a huai a note nuamsa lo, lungkim zo loin a taikhia leh a mangthang a om a note mawhna hi loin a akpi in lim takin a huai kim zawh loh man hi zaw hi. Akpi in a ne thei sangak leh si-al a tuah thei ding va-ak leh musite panin a note humbit ding ngaihsunin a mangthang a om leh a aknote mawhna hi loin a akpi in a mawhpuakna a thudon loh manin a ne thei leh tuah thei dingte gamtatna munah a tatpihns hang hi zaw hi.

Biakna pawlpi leh minam vai kipawlnate ah a mipite lakah lampial a om leh a tunglam panin kimaih zia a ginat loh hang hi nuam zaw hi. Nu leh pa in lim takin a pattah leh a makai innkuan sung panin tapa taimang leh tanu zawlngai kiza mengmeng lo hi. Sangak leh si-alte akpi a tuah mang ciangin a aknote in i tangthu leh la sungah,

"Akno ciauliau nang koh hawh ding na maw?"
"Nu' phu la ding, bat phu la ding; sangak dai tuan lai ding..." a cih bangin gam makaite galte in hong suam leh pimangsak ciangin a nungzuite in akno ciauliau in a mawhpuakna a lak ngam bangin a lak ngam kei a nungzui - mipite mawhna hi. A zu leh a sa nek ding bek a buaipih innkuan lutang papi' makaihna ah a tate a khang cing masasa taikhia nuam baih mahmah hi.

Gam leh minam it leh mawhpuakna thudon masak sangin a tutna bek uh a it, thuneihna, minphatna leh pahtawina bek a deihte makaihna pawlpi leh minam sungah kipumkhatna, kituahna, kilemna leh mainawtna piang thei lo hi. A nungzuite zong khamuang kisa zo lo, lamet bei kisa-in mangbang uh hi.

A mipite mawhna maw ahih kei leh kua mawhna koi pan kipan hi zaw mawk ta ding? Kua pat hiam? Akpi' pat!

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs  



KOI ZAW TEEL ZAW DING?

 

KOI ZAW TEEL ZAW DING?

Aktui pen a pualam panin thathang hatna (outside force) in a kitapsak leh a sunga nuntakna om a si cihna hi. Ahih hangin a sunglam panin thahatna in a kitapsak leh nuntakna kipan hi. A sunglam panin na lianpi hong kipan hi. Aktui dah a uihte kinei thei loin kimanna nei lo hi.

Tu lai takin gam ki-ukna buluhna a pian'na Burma leh Sudan gam cihte ah ukna buluh military regime deih loin mipite lungphona leh kitomna piang hi. Burma gam sung mun tuamtuamte ah hiam tawi-in lehdona piang kawikawi hi. Pawl khatte in R2P min tawh UN galkapte hong lut ding hi, ci-in a lamen leh gengen pawl, pawl khat ta leuleu in lah Donald Trump in president len lai leh hih bang a pian'na dingin Tatmadaw gamtang ngam lo ding hi, a pawl tawh, Trump in kumpi sem lai hileh hong huh dingin US galkapte hong sawl khin ta ding hi, peuh a cici tawh kiteh lai uh hi.

Pawl khatte leuleu in lah Kawlte vs Kawlte buaina hi peuh, ei tawh kisaikhakna nei kiuhkeuh lo ahih manun eh hithiat lel ni, a ci tawh kiteh hi. Suahtakna na ngahna dingin na kitom loh kiphamawh hi. Mi khut tawh gul mat ding bek sawmin kamphatna tawh mi dangte leh gamdangte huhna tawh suahtakna na ngah phial ta zongin hun hoih ciangin amau thu nuai mahah na om veve banah panmun limci na ngah zo kei ding hi. Mi dangte ukna leh khut nuai-ah na phunphun bek ding hi.

James Bryce in, "Gam leh minam itna i cih pen laan khai-in peina hilo a, i gam a thumanna leh thakhauhna zawhna dingin hanciamin dona hi," (Patriotism consists not in waving the flag, but in striving that our country shall be righteous as well as strong) na ci hi. Mark Twain in, "Gam leh minam itna i cih pen gup theih dingin a kilawm a kituakin a om hunin a tawntungin i gam i gupna leh i kumpi i gupna hi, (Patriotism is supporting your country all the time, and your government when it deserves it) na ci hi.

Kum 198 sung piikpeek India gam hong ukcip khum British colonial empire panin suahtakna ngahna dingin hiam tawi-in a lehdo makai Netaji Subhash Chandra Bose in, "Sisan hong pia un (sisan luangkhiasak ngam un), tua hileh suahtakna ka hong pia ding hi," na ci hi. (Give me blood, and I will give you freedom). Revolutionary makai minthang Che Guevara in, "Revolution kici pen a min mahmah ciangin a kung panin a kia suk apple 🍎 dan hilo a, a kiat sukna dingin a kung na va sing kul hi," na hi.

US ah Civil Rights Movement makai Martin Luther King Jr. in, "A tawpna i galte gen leh sakte phawkin i nei nawn kei ding a, ahih hangin dai takin a om hithiat i lawmte daihna i mangngilh kei ding hi," ci-in Civil Rights Movement hunin mivomte in mikangte deidantuamna racial sagregation nuai-ah suahtakna leh voting rights a ngahna dingun a do lai takun Civil Rights Movement a thapia nuam lo leh kipawlpih loin dai takin a om hithiat mivomte kimangngilh ngei lo ding hi, ci-in a genna lungngaih tham cing mahmah hi. Ei Zomite sungah zong i maban ah i tuah leh a piang ding thu hi.

Mi thuman lote leh mi gilote a gualzawh theihna ding lampi a omsun uh pen thuman lohna a kizat hun leh mi gilote thuneih hun sungin thuman mite leh thutang mite dai takin a om hithiatna hang uh ahi hi. Nung kha in hong sihsan Arch Bishop Desmond Tutu in, "Thuman thutang lohna hunin gup tuam leh paih tuam nei loin na laidin' leh mi dangte a nengcip leh hencip mite lam (kipawlpih ding) a teel khin na hi hi," na ci hi. Gam ukna buluhte ngongtat hunin Kawlte vs Kawlte buaina hi, ei tawh kisaikhakna nei kiuhkeuh kei, a cici lai ngamte pen coup d'ètat makai Min Aung Hlaing leh a galkapte sam sathau nilhsakin a pheksak niloh teng hi khin hi.

Haman in Judah milip khempeuh a thah cimit sawm lai takin Modecai in Kumpi Esther kiangah, "Hih bang hunin bangmah hih loin na omcip leh, Jew mite’ suahtakna ding leh noptuamna ding thu mundang khat pan hong piang veve ding a, nangmah leh na innkuanpihte na si mang ding uh hi. Hih kumpi inn na tunna pen hih bang huna mah dinga a tung na hih mel zong kua in thei ahi hiam?” (Esther 4:14) ah a genna lungngaih kik tham cing mahmah hi.

"Kilemna leh daih hun sungin khua-ul a tam zaw luangsak in la, gal kido hun in sisan a tawm zaw luangsak in," ci-in Chinese general, military strategist, writer, leh philosopher Sun Tzu in na gen hi. Khua-ul luansak hun leh sisan luansak hun om hi. Gal leh sa tuah hunin kilangneihna ding, upmawh phuahtawm leh zuau bulomtang gen kidemna tawh akta mangkuan bangin kituktuk hun hilo hi.

Gal leh sa tawh kimaituahin, amau lam sangin a galte a tam zawk manun gal do dinga kuante sungah galte mai-ah kipiakkhiat ding ahih kei leh lehtai ding vai a kitot kiseel lai takun 1272-1307 kikal England Kumpi gilo Edward I (Edward Longshanks leh Hammer of the Scots a kicipa) khut sung panin Scottish ten suahtakna a ngahna dingun a lehdo makaite William Wallace in:

"Hmm, do lecin na si kha thei mah uh hi. Tai, na nungta ding a, tawlkhat sung bel na nungta (suakta) ding uh hi. Tu zawh kum tampi khit ciangin sih ding ngakin na lupna tungte uh-ah tu hun leh sih ding ngakin na lupna tungte uh panin hih lai-ah hong pai kikin na galte uh kiangah, ka nuntaknate uh nong laksak theih uh hangin ka suahtakna uh na hong laksak (suhsak) thei ngei kei ding uh hi, cih theihna ding hunpha na zuak ngam ding uh hiam?" ci-in dawng hi.

Gal leh sa tuah hunin do sawm vet lo, ahih kei leh do ngam loin nuntakna dingin taitai zawk ding, bukbuk zawk ding a teel zawte adingin William Wallace' kammal lungngaih huai mahmah kha ding hi. "I vekpi in i si ding uh hi. Koici sih a, bang hanga si ihi hiam cih bek a dotna om hi," ci-in William Wallace in a gen bangin na suahtakna dingin kitom ding maw ahih kei leh lehdona hangin si ding maw? Ahih kei leh na bukna ding leh na nuntakna hutna dingin na taina lamah si zawsop zaw veve ding maw?

Nangmah, na innkuan leh khua leh tui, na gam leh na mipihte suahtakna dingin si ding maw? Ahih kei leh na meidawi luat manin na taina lamah si zawsop ding maw? Ngalliam in na min tangthu sungah a mang ngei lo dinga kiciamtehna sungah gelh ding maw? Ahih kei leh meidawi tom vei sung na minthang khit nungin hong kimangngilh ziau ding teel zaw ding? Suahtakna vs saltan'na koi teel zaw ding? Mihing khat hi buang suahtakna na nei kei leh na khempeuh a mawknapi taktak ahi hi.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs reports  



NA KITOM MATENG NA KOL KIBULNA PANIN NA SUAKTA NGEI KEI DING HI

 NA KITOM MATENG NA KOL KIBULNA PANIN NA SUAKTA NGEI KEI DING HI

US leh nitumna gam kumpi uliante in Kawlgam a minlawh khak ciangin Burma mah ci tangtang lai mun pian zaw uh hi. Myanmar cih sangin "Burma" a cih niloh zawk uh a deihna leh a khiatna thukpi na om hi.
"Burmese way of socialism" a cih junta ukcip hun sungin Burma Socialist Programme Party (BSPP) min a phiat zawh uh 18 September 1988 in 8888 Uprising hunin sangnaupangte makaihna tawh junta regime deih loih gam bup-ah kiphinna ngongtatna tawh a bengdai ukna buluh Sr. Gen. Saw Maung (July 1997 in a si) in 1988-1997 kikal junta ukcip hunin State Peace and Development Council (Burmese: နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ [nàɪɰ̃ŋàɰ̃dɔ̀ ʔédʑáɰ̃θàjajé n̥ḭɰ̃ pʰʊ̰ɰ̃bjó jé kaʊ̀ɰ̃sì]; or SPDC or နအဖ, [na̰ʔa̰pʰa̰]) cih Burma ah military government regime in official min dingin na zang hi.
15 November 1997 in in SLORC phiat kik leuleu in State Peace and Development Council (SPDC) in a laih zawh SLORC ah membership a nei powerful regional military commanders ten panmun thak (new positions) ah a za uh kikhangsak a, Rangoon (tu-in Yangon a kici) an transferred suk uh hi. Hih regional military commanders thakte SPDC ah kihelsak nawn lo uh hi. SPDC ah senior military officers sagih tu bembam teng bekin gam thuneihna bu luakin na ukcip miumiau uh a, cabinet ministers sangin thunei zaw hi.
30 March 2011 in Senior General and Council Chairman Than Shwe in SPDC phiatna dingin kumpi thupiakna (decree) suai na kai-in na phiat leuleu hi. Than Shwe in 1947 Burmese Constitution sungah state thuneihnate kahiangte (powers powers) phiatna dingin Order No. 2/1988 tawh kituakin SPDC a na phiat ziau hi.
Tua khit 15 September 1993 in Union Solidarity and Development Association (USDA) min Union Solidarity and Development Party (USDP) cih tawh 29 March 2010 in election hunin junta regime in a min laih kik leuleu uh hi.
Junta military government in a gam leh mipite hamphatna ding sepkhiatna muh ding mela sep loh manin BSPP panin SPDC, SPDC panin SLORC, Union Solidarity and Development Association (USDA) panin Union Solidarity and Development Party (USDP) a cih tawh thankik bangin a mel na laih sawm niloh hi. Tua teng tawh lungkim leh hunsa zo nai loin official English ah a min "Union of Burma" panin "Union of Myanmar" cih tawh 1989 in laih kik leuleu hi. Lungkim zo tuan loin "Republic of the Union of Myanmar" cih tawh laih kik leuleu napi-in republic gam ahihna teng February 1, 2021 coup d'ètat ni-in go lum kik leuleu hi.
Hih thu hangin tu ni dongin US government bangin official vai-ah junta dictatorship regime in a phuah Myanmar zang nuam loin "Burma" cih mah zang tangtang mun zaw pian lai hi. Hih thu dong a phawk kha lo leh a ngaihsun ngei mel lote in junta regime leh coup makaite min phuah "Myanmar" mah khum a sa zaw ngaungau na tam bilbel lai hi.
Ngaihsun thei hi le'ng, junta regime deih lo takpi hi le'ng amau laih Myanmar cih sangin "Burma" cih lim zat pen February 1 coup khit nung media ten junta regime, junta forces cih kammal a zat uh Feb. 1, 2021 in ukna buluh Min Aung Hlaing in State Administration Council (SAC) kici phuankhia kikin a chairman a let banah Caretaker Government a phuankhiat tawm uh-ah Prime Minister panmun a let thuah theihna military government leh SAC in a zahdah bangin zadahin, lungphona lahna leh anti-coup regime lehdona khat mah na hi leh suak zawsop khinkhian zaw ding hi.
Hih bang hunin ukna buluhin state power organs teng a go lum kik MAL leh junta maibiakna tawh lehdo sese lo ding, a boot uh liahsaksak lel ding, a sam uh sathau va nilhsakin va pheksak niloh ding, a dangtak hun uh teh tui a duh uh leh tuisuk na dawnsak ding, a gil uh a kial leh an vak ding, a lehdo PDFte langpangin minam kipumkhatna dal hi, cih ngawh zawh manin i political movement lawhcing ding, i political demands, Zogam Federated state, full democracy, self-determination kingah baih zaw ding hi, cih peuh ek mai ngam liang dinga hangsak kitam lai mahmah zen hi. Junta a lehdote tawh kipawlna peuh minam dang leh galte tawh kipawlna hi, peuh ci-in a gal lianpen MAL leh SAC ngongtatna mumu leh zaza napi-in a telcian zo nai mahmah mittawh leh bengngong kitam lai mahmah hi.
MAL leh junta maibiakna tawh lehdo sese lo ding, a boot uh liahsaksak lel ding, a sam uh sathau va nilhsakin va pheksak ding, a dangtak hun uh teh tui a duh uh leh tuisuk na dawnsak ding, a gil uh a kial leh an vak ding, a lehdo PDFte langpangin minam kipumkhatna dal hi, cih ngawh zawh manin MAL, SAC leh junta regime security forces na mai biak zawh leh lungkimsak zawh sung teng na nuntakna tomno sung hong khawi sak kha thei mah uh hi.
Ahih hangin junta sila ah kolhbulhna panin suahtakna na ngah ngei loh banah i political movement lawhcing ngahna ding, i political demands, Zogam Federated state, full democracy, self-determination ngahna ding kawl ah ni suak ngeingei lo ding hi.
Gutate pen a gu ding, a that ding, leh a siasak ding bekin hong pai hi, ci-in Johan 10:10 ah Jesuh in a cih bangin ukna buluh gutate pen a gu ding, a that ding leh a siasak ding bekin hong pai hi bek hi. Na suahtakna hong suksakin, sila bangin hong nengniam leh tuancil nuamte boot taw na liahsak niloh hang, a sam uh sathau nilhsakin na va pheksak niloh hang, an leh tui tawh na vak hangin suahtakna hong pia ngei lo ding hi. Junta' kolhbulhna leh saltan'na sila panin suahtakna dan leh Jubilee kum junta in hong ging leh tung ngeingei lo ding hi.
Suahtakna dak a sat ging thei, Jubilee kum a tungsak theisunte junta a nolh ngamte, a lehdo ngam, liam leh baina a tuak ngam leh a nuntakna lutang a phum khinsate bek hi. kum tampi mipite ading sepkhiatna gen tham ding a om lo, leh mipite hamphatna muh ding sepkhiatna a nei lo minam min zangin kipawlna zang ihih niloh khak leh military junta bangin i kipawlna minte beek laih zelzel kul leh kilawm hi. Tua loin kilamdan'na a piangsak lo kipawlna khatpeuh mipite in hong haipih henhan leh pum gup den zo lo kha ding hi.
Na kolh kibulhnate panin na suahtak theihna dingin na kitom loh kiphamawh hi. Na suahtakna teng leh na democratic rights neih teng hong gawh lup sak dictatorship system tawh hong ukcip, tuancil leh nengniamte na lehdo ngam mateng suahtakna na ngah ngei kei ding hi. Na suahtakna leh na democratic leh human rights teng hong gawh lupsakte ni sim, kum kivei dong a sam uh sathau nilhsakin pheksak nilohna hang leh a mai uh-ah kunin na biakna hang lel tawh suahtakna na ngah ngei kei ding hi.
@Thang Khan Lian #ZUNs reports