Saturday, 16 September 2017

NORTH KOREA IN JAPAN GAM TUNGAH A MISSILE TEST LENGSAK KIK LEULEU

NORTH KOREA IN JAPAN GAM TUNGAH A MISSILE TEST LENGSAK KIK LEULEU
Sept. 16, 2017: North Korea in zan 6:57am local time (21:57 GMT Thursday) in kha khat sung zong bei nai loin a nih veina dingin intermediate-range missile sitna a neih Japan gam tungah lengsak vauvau kik hi. A sitna hun makaih in a en hithiat Kim Jong-un in khalna (sanctions) tatsat loin hong kibawl khum den hangin nuclear weapons programme zawh dong kikhawlsan lo ding hi ci-in kamciamna nei hi. State-run KCNA in missile kilawnkhia pen Hwasong-12 hi a, a ngimna dong tung hi ci-in gen hi.
Japan ulian ten North Korea missile sitna lak panin a gamla leng zo pen zan a missile a sit uh Japan leilu Hokkaido tuikulh tungah leng a, Cape Erimo nisuahna panin 2,000km a gamla Pacific Tuipi deng hi ci hi. Kha khat sung zong hi nai loin North Korea in Janpante' emergency alert system nih vei patauhna a piansakna hita hi. South Korean defence ministry in a missile a sangpen 777km altitude in leng a, 3,700km a gamla minute 19 sung leng hi ci hi. KCNA news in North Korea ngimna pen US tawh galkap thahatna kikim (equilibrium) dong leh Democratic People's Republic of Korea (DPRK) tungah galkap thatna zat ding geelna (military option) om hi hong cih ngam nawn loh dong uh kikhawlsan lo ding hi ci hi. US Pacific Command in North Korea' missile lot in Hawsong-12 li tawh USte Pacific gam Guam kap dingin hong vauna mun adingin vauna (threat) om lo hi ci a, US ulian ten a thuk kikna dingin galkap thahatna zat ding geelna om hi hi ci hi.
UN Security Council in North Korea in Sept. 3 in nuclear bomb sitna a neih teng lak panin a golpen a guk veina ding sitna leh Aug. 28 in Hwasong-12 missile a len' sak manin khalna bawlna dingin zan diakin vote a khit un North ten Japan tung missile a sit uh lengsak kik leuleu uh ahih manin leitung gam maikai tampi in a mawhpaihna thu pulak ngeingai uh hi. UN Security Council in, North Korea' missile lot pen kiphinna sang mahmah a, hih banga hehhuai a gamtatna uh kimawhpaih a, DPRK in hih bang gamtatna manlang takin a khawlsan ding hi," ci-in pulak hi.
White House National Security Adviser HR McMaster in, "US in North Korea' missile leh nuclear programmes vai diplomatic tawh vensak ding thuakzawhna kinei nawn lo pian ta hi. US in lampi ah can (coke bawm sik a kibawlte; tuikhaina beel) kipek khin zo a, tua lampi panin kipaikhia ta hi. Galkap thahatna zat ding kisam lo hi cite adingin tu-in galkap thahatna zat ding geelna om hi. Trump administration geelna (diplomacy) deihna kizang thei nawn lo ding hi," ci-in gen hi. UN a US ambassador Haley in zong McMaster' thugen thukimpih a, "Washington in buaina pen resolution tawh diplomacy leh sanctions tawh vensak ding kisunzom ding hi. UNSC in North Korea sumbawlna (trade) 90% leh namgimtui 30% kikhaksak napi North ten awlmawh tuan loin mi a phinna uh sunzom veve uh hi," ci hi.
North Korea in Kim Jong-un in thuneihna hong let khit nung US ngimna dingin a galvan bawlna "weapons programme" nasia sak semsem a, Trump in President a let khit nung bek zong short range missile (0-1,000km) 1, medium range missile (1,000-3,000km) 6, missile min kithei lo 1, cruise missile 4, intermediate range missile (3,000-5,000km) 5 leh Trump in US in a dal theih teng tawh kidal ding hi a cih intercontinental ballistic missile (ICBM 5,500km+) 3 leh nuclear 1 vei sitna nei ta hi. Trump in President a let khit nung bek missile leh nuclear 21 vei sitna a neihna hita hi. North Korea in US President Ronald Reagan hun 1984 panin tu dong missile leh nuclear sitna 150 val vei nei ta a, Kim Jong-un in thuneihna a let khit nung bekin missile leh nuclear 75+ sitna nei ta hi.
US President Donald Trump in, "North Korea vauna hangin ka geelnate (options) uh muanhuai zaw leh thakhauhzaw semsem a, North Korea in a gam kiimte leh leitung bup simmawh hong lak khia kik hi," ci-in gen hi. US Sec. of Defense James Matis in, "North Korea' missile lotna hangin Japan gammi millions nuclear galvan puakkap ding lau in bukna ding zonna piangsak (duck and cover) hi," ci hi. US Sec. of State Rex Tillerson in, "North Korea in kuamah thudon loin mi a phinna a sutzom manin diplomatic leh economic ah tuambawlna a tuah beh ding uh behlapsak hi," ci hi.
US a Chinese ambassador in, "US in North Korea tungah vauna bawl khawksan ding kisam a, thu kikupna leh kituak tak a thu hoih kihokhawmna (dialogue and negotiation) neih a pat kik ding kisam zaw hi. China in North Korea thuhilhna dingin UN Security Council resolutions bawl ding kiman hi," ci hi. US Sec. of State Tillerson in China in North Korea tungah gamgimtui supply a khiam behna ding leh US gam makaite leh leitung makai ten China in North Korea gamtatna dal zo lo hi ci-in a mawhsakna thu Chinese Foreign Minister Hua Chunying in nial a, "UNSC resolution sanction bawl theihna dingin China in supna lianpi kipiakhia khin zo a, buaina laizang omna pen US leh DPRK kikal a om hi zaw hi," ci-in Beijing ah news brifing a bawlna ah gen hi.
Russian UN ambassador Vassily Nebenzia in, "US in a nolh den North Korea tawh kihona a pat kik ding leh political leh diplomatic tawh buaina vensakna ding a pat kisam ta hi. Tua bangin political leh diplomatic zangin kihona a pat kik nuam kei leh UN resolution zui lo/palsal (non-compliance) hi ci-in kingaihsun ta ding hi," ci-in zan in UN Security Council ah gen khum bak hi. North Korea tawh kimaitang ngat in tang takin kihona (direct talks) neih ding vai dotna White House spokesman in, "President leh a national security team in tu-in North Korea tawh kihona neih hun ta hi ci-in gen mun mahmah ta uh hi,” ci-in dawng hi. Trump in bel US in kum 24 sung North Korea in vauna tawh hong nget sum/zawhthawhna tawh sum tampipi ngetna (extortion) hong bawlte kipia den a, a phattuamna om lo ahih manin kihona neih a kimanna om lo hi ci-in US President lui teng Reagan dong ngawh hi.
South Korean President Moon Jae-in in zong tu lianin North Korea tawh thukikupkhawmna (dialogue) neih ding piang thei lo a, North Korea in electromagnetic pulse leh biochemical tawh suamna hong bawl khak ding lim takin analyst bawl a, kithawikhol dingin South Korea uliante thu pia hi.
#Bottom line: Vauna leh khalna/gakna tatsat loin North Korea tungah a kibawl hangin thudon loin hih bangin Korea gam nih a phelkhap US leh North Korea Japan Gal ma-in ukkhum Japante ahi ci phinna pen thukikupkhawmna neih mateng North Korea ahi hi gamtat semsem ding bang hi. Zusa om muan kim lai omsak khinkhin leng ama tat in tata lel a, holhholh leng tai in, a siazaw in a gamtat tawh kibang hi. Pasalte pistol zong lawnglawng se loin a muh loh ding teng musak se kei leng dai takin om hithit a, a muh loh ding teng musak in, va lawnglawng se leng a thangpaih mahmah tawh kilamdang vet lo hi. UN bekin North Korea tungah khalna sagih vei a bawlna hita hi.
Source: News agencies; Reuters; Wikipedia
@Thang Khan Lian #ZUNs

MYANMAR IN GALVAN BANGCI NEIH A, KOI GAMTE TUNG PANIN NGAH HIAM?

MYANMAR IN GALVAN BANGCI NEIH A, KOI GAMTE TUNG PANIN NGAH HIAM?
Sept. 16, 2017: Global Military Strength 2017 ah top ah US, Russia, China, India, France, UK, Japan Turkey, Germany, Egypt, Italy, South Korea cihte kigualsuk deudauna panin nung kum 34na panin tu kum in 31na Myanmar army hong kahto hi. Myanmar in January 4, 1948 in British kumpi tung panin suahtakna hong ngah khit nungin March 2, 1962 in galkap ten thuneihna aana tawh hong len uh a, kum 50 sung galkap thahatna (military junta) tawh Myanmar gam ukcip uh hi. Galkap ten 25% parliament (Hyuttlaw) ah len in, 75% mipi thuneihna (quasi-democracy) tawh ki-ukna 2012 in hong om kik ma-in Kawl galkap ten March 30, 2011 in upadi thak (New Constitution) hong gelhpha uh a, tu dong tua upadi kilaih zo nai lo hi.
Galkapte ngongtatna leh human rights palsatna hangin 1990s bul panin Myanmar tungah European Union leh US in khalna (sanctions) na koih uh hi. Tua khit nung democracy 100% piang zo lo ahih manin EU leh US in khalna pawlkhat a lakkhiat hangun galvan zuak khawlsan (arms embargo) khawlsan lai uh hi. EU gamte leh US in arms embargo a bawl khit nung uh a nuai-a thutte enleng 1990 khit nung China, Russia, India, Israel leh Ukraine in Myanmar tungah galvan tam zuakkhia pen uh hi. Galvan supply pia gamte leh bang galvan teng, bang zah pia in, zuak uh hiam en ni:
1. Galdona vanleng: China =120, Russia = 64, Poland = 35, Germany = 20, Former Yuguslavia = 12, India = 9, Switzerland = 3, Denmark = 1
2. Missile vuakte leh a zuakkhiat zah uh: Russia = 2,971, China = 1, 029, Belarus = 102, Bulgaria = 100, Ukraine = 10
Navy teembaw zuak gamte leh a zuakkhiat zah uh:
China = 21, India = 3, Former Yugoslavia = 3
3. Galdona mawtaw/tank zuak gamte leh a zuakkhiat zah uh:
China: 698, Israel = 120, Ukraine = 50, India = 20
4. Thaupi/artillery zuak gamte leh a zuakkhiat zah uh:
China = 125, Serbia = 120, Russia = 100, Israel 21, North Korea = 16, India = 10
*Germany leh Denmark a galdona vanleng pen arms embargo a koih ma-in a zuak uh ahi hi.
Myanmar in galvan hoih bang zah nei hiam?
Myanmar in 2017 in gal vangleng 249 nei a, Fighter 56, Attack Aircraft 77, Transport Aircraft (galkapte leh van puakna) 97, Trainer Aircraft 58 nei hi. Helicopter 86 nei a, Attack helicopter 9 nei hi. Galdona Tanks (Combat Tanks) 592, Armored Fighting Vehicles (AFVs) kici galdona mawtaw 1,358 nei uh hi. Thaupi: Self-Propelled Artillery 108, Towed Artillery 884, Rocket Projector 108 nei hi. Myanmar Navy ten galdona ah zat theih ding teembaw 155 nei a, Frigates kicite 5, Corvettes 3, galvilna ding teembaw 40, tuipi a bomb kiphum etna/zonna ding teembaw Mine Warfare Vessel kici khat nei a, Submarine, Destroyers leh vanleng puakna teembaw khat beek nei nai lo hi. Kawlgam Defense Budget pen $2.4 billion hi a, gamdang sumbat (External Debt) $ 9.041 billion nei hi. Galkap 516,000 nei a, Active Personnel kici a kizang galkap 406,000 nei a, zat theih dinga mansa a kikoih Reserve Personnel kici galkap 110,000 nei hi. Kawlham milip pen 56,890,418 hi a, nasem thei ding (Fit-for-Service) 21,635,000, galkap tum thei ding kum cing mi 1,030,000 om hi. Nasem thei ding baihsa (Manpower Availaible) mi 30,000,000 pha hi.
Source: Al Jazeera; Global Fire Ranking 2017; Wikipedia
@Thang Khan Lian @ZUNs