Monday, 29 February 2016

GUAM SUNGA KIA LANO' TANGTHU

GUAM SUNGA KIA LANO' TANGTHU
Ni khat tangvalno khat in a it mahmah a lano (colt) a cin' lai in guam thukpi sungah a lano kia kha hi. A thaneih khempeuh tawh a lano a kaihkhiat sawm hangin kai khai zo lo hi. Mi hong pai in hong huh thei ding a om tam ci'n a ngakngak hangin kuamah tua mun-ah hong pai lo hi.
Hun sawtpi a ngak hangin a lano tho zo lo ahih manin lamet ding lah om nawn kei ci'n a lano hing vui ding hong ngaihsun hi. Tua tangvalno pan leisai kai khawm in a lei khaihkhopte tawh a lano vui ding hong kithawi hi. Tam a vuk semsem ciangin a lano in nuam sa lo ahih manin hong kipek hi. Lei kaikhawm kik in leisai tam zaw sem tawh vuk khum leuleu hi. A lano in tua leisai a kivuk khumte gik sa-in pua lah pian ta ahih manin a tha neih khempeuh sangin hong kipek a, hong tho zo hi.
Tangvalno pa'n leisai tam a vuk khuk semsem leh a lono in haksa sa-in kinaktom semsem ahih manin hong tho khia zo bek ahi hi. Tua khit ciangin tua guam sung panin hong diang khia in, lono hong ne kik zo hi. Lano bangin lawhsapna i tuah ciangin, i tuk ciangin mi dangte' hong neu etna leh hong simmawhte panin tha la-in thoh kik ding hanciam leng i thoh kik zawh ciangin lawhcin'na leh lonona munin hong ngak hi. Lametna bei hi ci'n lungkia pah kei ei. Haksatna na tuah ciangin na lung a kiat leh a gina lo mi na hi hi.
"NEVER LOSE HOPE. NEVER GIVE UP''

Sunday, 28 February 2016

LEITUNG-A KHE GOL PEN KUA?

LEITUNG-A KHE GOL PEN KUA?
Feb. 28, 2016: Leitung-a khe gol penpen Jeison Orlando Rodriguez Hernandez ahi hi. Amah pen kum 20 mi hi a, South (Latin) America continent sunga om Venezuela gam mi ahi hi.
Jeison Orlando Rodriguez Hernandez pen a khe feet 1 leh inch 4 pha in kiciamteh a, ahih hangin khe ziat lam 15.8 inch pha a, a vei lam 15.6 inch pha hi. 2014 in leitung-a khe gol pen in kiciamteh a, 2016 in Guinness World Records book in khe gol pen pa ci'n kiciamtehna pia hi. A khedap bulh pen nambat 26 ahi hi. Venezuala gam-a mi sang pen in zong kiciamteh ngah a, a tun san'nna pen feet 7.3 inch ahi hi.
Jeison Rodriguez a khe lian lua ahih manin a khedap bulh ding muh ding pen haksa mahmah hi. Nilaini (Feb.24, 2016) in Germany gam-a khe golte adingin khedap bawl a min nei mahmah George Wessels in a khedap ding a mawkna in (free gift) in pia hi. George Wessel pen khedap tuamtuam - boots, sneakers, sandals leh clogs (sing a kibawl khedap) bawl siam hi a, kum 40 val leitung-a mi sangte' bulh ding khedap na bawl den hi.
George Wessel in khe golte bulh ding khedap 500 a mawkna in na pia khia ta hi. Jeison Rodriguez in German pau a theih loh hangin George Wessel in a beisa kum thum sungin khedap thum na pia ngei a, tua khit nungin kilawm bawl in, thu kizasak zel uh hi.
- AFP

Saturday, 27 February 2016

ALU, AKTUI LEH COFFEE TANG

ALU, AKTUI LEH COFFEE TANG
Nidang lai-in numeino khatin a pa kiangah, "Pa aw, ka nuntakna hamsa lua hi. Bang suak mawk ding ka hiam? Ka hih theih zah tawh ka hanciam hangin hi gualzawhna leh lungnopna ten hong taisan semsem in hong kigamlatsan semsem hi. Haksatna khat phusuak ing ci leng a haksa zaw sem dang khat hong tung den hi. Nungtakna cimtak ing, hin' ngap nawn keng" ci hi.
A pa sai-ah an huan nasem ahih manin anhuan buk sungah lutin beel thum sungah tui sungin mei-ah suang pah hi. Beel khat sungah Alu koih in, beel khat sungah Aktui koih in, a beel khat pen sungah Coffee tang koih a, mei nakpi takin hatsak in huan kipan pah hi.
Tuate a huan kawmin a tanu kiangah bang hih hiam cih zong gen se loin pau lo phun loin tucip ahih manin a hong sawt pian teh a tanu a nawngkai tha hong suak gawp hi. Minute 20 khit ciangin mei hek mit a, amasa pen dingin Alu la khia in kuang sungah koih hi. Tua khit ciangin Aktui la khia in kuang sungah koih kik hi. Tua khit ciangin Coffee tang la khia in, hai sungah tui tawh hel in koih leuleu hi. Tua teng a man khit ciangin a tanu kiangah, " Bang na mu a?" ci'n dong hi.
A tanu zong pau ut lo kawm pipi mah in, "Alu, Aktui leh Coffee tang mu ing" ci'n dawng hi. "Naih phei in la lim takin en cian in la tua Alu lawng sin dih ve" ci'n a pa'n sawl hi. A tanu in naih phei in Alu lawng a, "Nip mahmah a, zaan khin dek hi," ci'n dawng hi.
Tua khit ciangin "Aktui la in la kheh dih o," ci'n sawl hi. A pa' sawl bangin Aktui kheh a, "Aktui khal in sung khauh hi," ci'n dawng hi.
Tua khit ciangin a pa'n, "Tua Coffee ka koihna hai la in la dawnin," ci leuleu hi. A pa' sawl bangin la-in dawn a, sawt kihuan ahih manin namtui sa mahmah hi. Lim sa lua ahih manin nui sieusiau kawmin, "Pa aw, hih bang nong lah nopna hiam?" ci'n dong hi.
A pa'n, "Alu, Aktui leh Coffee tang - hih nam thum ten a kibangin tuiso sungah ze-etna thuak tek uh hi. Ahih hangin Alu pen a kihuan ma-in tak napi a kihuan min khit teh nip hi. Aktui pen a kihuan ma-in kiasak kha leng kitamzan gawp lel ding hi napi a kihuan khit teh tak semsem zawsop hi. Coffee tang pen a kihuan ma-in tak mahmah a, a limna leh a nam ding a neih loh hangin lim takin a kihuan khit ciangin tui sungah hong malh zanin a limna leh a namtuina hong kilangsakin, tui mawkmawk pen Coffee lim mahmah suaksak hi," ci'n dawng hi.
"Hih Alu, Aktui leh Coffee tang - hih nam thumte lak panin nang koi pen na hi hiam? Haksatna, ze-etna, bawlsiatna huihpi bangin hong nungin, na kong biang hong kieuh ciangin nang bang ci'n muak in, na bang ci dawn' a? Hih Alu, Aktui leh Coffee tangte lak panin nang a koi pen tawh na kibang a?" ci'n dawng hi.
I nuntakna sungah thu tuamtuam, buaina, ze-etna, haksatna leh bawlsiatna tuamtuamin nisim naisim in hong nawk den hi. Ze-etna, bawlsiatna, zahkona, pampaihna, simmawhna, elna, hazatna leh haksatna namcih in hong nawk hangin nang hihte tungah na dal zawhna, thuak zawhna leh nan zawhnate in na mizia hong kilangsak ding hi.
Nang koi pen na hi hiam? Alu? Aktui? Coffee tang?

Friday, 26 February 2016

NA THEIH CIAN LOH MAN HI ZAW !!


NA THEIH CIAN LOH MAN HI ZAW !!
Ni khat kum 24 tangvalno khat leh a teek mahmah a pa meileeng ah a tuang uh hi. Meileeng hong tai khit a sawt loin tangvalpa nakpi takin hong awng khia hi.
"Pa aw, en dih ve, singkungte nung lam ah tai dandan hilo maw?" ci-in awng niloh hi.
A pa lungdam lua in nuihsan hieuhiau lel hi. Ahih hangin a kianga tu nupate in na zakpih bawlin en gualgual uh hi. Tua khit a sawt loin tangvalpa'n, "Pa aw, en dih ve meiilumte a nung lamah tai dandan hilo maw?" ci-in hong awng khia kik leuleu hi. A pa lungdam lua kisa nui hieuhiau bek hi.
A kiang uh-a tu nupate gel in tua tangvalpa otna cimtakhuai sa lua uh ahih manin tua tangvalpa' pa kiangah, "Bang hangin na tapa Siavuan siam khat kiangah paipih hoh loh na hiam? Maizumhuai sa lo na hi hiam?" ci uh hi.
Puteekpa zong nuih kawmin, "Siavuan siamte lak kawikawi mah veng aw, tu-in zong zato inn panin hong ciah lian hi ve ung e... Ka tapa pen a pian' a kipan khua mu thei lo hi napi tu-in khua mu thei ta ahih manin a lungdamna leh a muhte lamdang a sak zia kam-a genzawh ding hilo hi" ci'n dam in dawng hi.
Leitungah mikim in tangthu kinei tek a, i nu' gil sung panin i suah khiat cil panin haksatna leh buaina tuamtuam kiphu tek hi. Mi dangte in bang haksatna, buaina tuamtuam genzawh lohin tuak hiam cih tel lopi-in mi dangte tung thukhen pah ding kidawm mahmah in.
"Na hun neih khempeuh bei lawh liangin mi dang tungah thu na khen niloh leh mi dangte na it theihna hun ding na ngah/nei ngei kei ding hi"
-Mother Teresa 

Lai-at: Thang Khan Lian 

A ETTEH HUAI MOTHER TERESA TANGTHU TOM KIM



A ETTEHHUAI MOTHER TERESA' TANGTHU TOM KIM
Mother Teresa ci-in a tam zawte in i theih, Agnes Gonxha Bojaxhiu pen August 27,1910 in Albania gamah piang hi. Unau nga lakah a naupang pen ahi hi. Primary school a kah lai panin biakna lamah lunglut mahmah hi. Kum 12 a phak ciangin gam dangah Pasian nasem dingin Pasian'tung panin sapna ngah hi. Jesuit Missionaryte kiang panin India gam-a Pasian nasepna report a ngaih khakna pan India gam ah mi cimawh leh gentheite huh nopna lungsim hong nei hi.
Kum 18 a phak ciangin India gamah Pasian nasem minthang “Sisters of Loreto” kici Dublin, Ireland ah Headquarter a nei, numei pawl zom hi. Hih munah a om lai-in mangpau a siam loh banah zahkai lua hi. Numei mawkmawk khat hi lel a, leitungah a pian' a manphat lam zong thei lo hi. Hun sawtpi panin sunmang in a neih mah bangin kum 1929 ciang Darjeeling, India a Sisters of Loreto-te Pasian nasepna huh dingin kisawl hi. Tua panin kiciamna nei a, Teresa of Alvia leh Terese of Lisieux pahtawina kawmin “Mary Teresa” kici hi. Mother Teresa cih min hong ngahna leh hih thu hang ahi hi. India gam hong tun' khit nunga kipanin St. Mary’s High School ah kum 15 vilvel sung sangsia sem hi.
September 10, 1946 in Darjeeling zin ding meileeng (train) a tuan' lai takin Pasian sapna ngah hi. Sangsia a sepna khawlsan a, India gam-a mi cimawh leh gentheite adingin nasem dingin Pasian in sam hi. Ama' gen danin, "Na khempeuh paisan a, mi cimawh leh genthei pente panpih in Khris nungzui dingin sapna ka ngah hi" ci hi. A sapna ngah pen ama' adingin kician mahmah hi. Ahi zongin a lawhcin'na dingin ama' lam panin haksatna tuamtuam tampi tak mah a tuah na om hi. Bang hang hiam cih leh a pawlpite in tua bang community thak din' khiatsak ding phal lo uh hi. Calcutta Archbishop kiangah thupuak liang hi. Kum 1948 in Vatican in Sisters of Loreto paikhiatsan-a Archbishop makaihna nuai-ah ama' min tawh Pasian nasepna a pat theihna dingin phalna pia hi. Tua a kipan Mother Teresa in India numeite mah bangin Sari leh khedap (Sandal i cihte) tawh kizem hi. Lam kiim lam pam ah kuamah phawk khak lohte kiangah Pasian' nasep hong kipan hi.
Medical Training a zawh siang khit ciangin Missionaries of Charity phuankhia gemgam hi. A Pasian' naseppih member dangte zong amah bangin khasum sang loin (mawkna) nasem dingin kipiakhia uh hi. A tup leh ngimna lian pen uh pen ama' genna ah, ”Gilkial, silh leh ten ding nei lo, teen'na ding nei lo, khebai, mittaw, mi phaak, kuamah thudon loh leh a it ding mi a om lote, tangpi tangta kipawlna (society) panin mi kipaampaihte, society adinga a nawngkai leh kuama’n a thusim lohte kep leh khoi dingin in ka ap hi” ci hi. Mi gentheite dai kil kal-a tengte' tate lai sinsak in, cidamna ding hilh hi. Cina leh teeksiate thungetsak in vaan tawntung hi.
Missionaries of Charity nasepna kum 1952 in nasia takin Pasian in thupha pia hi. Tua kum in Calcutta a Hindu temple khat ah a kem ding a om lote omna ding suaksak zo hi. Hih Temple a luahna hang uh pen Pasian' mitmuhna ah mihingte’ manphatna kibang hi cih a lahna uh hi. Teeksia leh cina gimte buaipih a kul leh buaipih ding, a nei lote kiangah zahtakna leh itna kilatsak ding” cihna hi. Mother Teresa in mi genthei leh mi cimawhte huh pen Pasian' nasepna in ngaihsun hi. Nobel Prize a san' ni-in hi bangin gen hi: "Nang leh kei banah mi phaakte, gilkial a site, Calcutta, Africa, New York, London leh Oslo leh adng dng. lam dunga guaktang in a mawk lupte adingin Khris singlamteh tungah si hi.Tua ahih manin hih mite it leh khoi ding mah hi a, i tavuan ahi hi. Mihing nuntak hun tom cik sungin itna va lah sangin a manpha zaw adang om lo hi” ci hi.
Kum 1957 in missionaries ten mi phaakte kiangah nasep kipan in lai zong hilh uh hi. Tua kum mahin tagah kepna inn zong hong uh hi. Kum 1959 ciangin a nasepna uh India gam khuapi tuamtuam ah hong keek uh hi. A tup leh ngim bulpi uh pen mi cimawh, mi genthei, a huh ding nei lote huh ding ahi hi. Hun sawt lo sungin India gam khuapi 22 ah Pasian nasepna nei thei uh hi. A gam uh keek ta uh ahih manun Mother Teresa zong Australia, Africa leh South America lam ah nasep khawppih ding zongin zin zel hi.Tua danin minam neute lakah a cimawh leh genthei pha diakte kiangah nasem hi.
Missionaries of Charity leh a pawlte in kum 1970 kiim in nakpi takin gam keek uh hi. Tua ahih manin Mother Teresa nasepna in International theihpihna leh sum lamah huhna (support) na ngah hi. Kum 1979 a Nobel Prize a ngah lai takin Mother Teresa leh a kizoppihte in leitung gam 25 ah Pasian nasepna mun 200 val nei uh hi. Mother Teresa in Russia, China leh Cuba gamah Charity Missionaries sawl beh thei hi. Leitung mun tuamtuamah AIDS veite, lungsim lam pongman luate leh mi gentheite adingin nasem uh hi.
Mother Teresa pen numei zahkai mahmah hi mah ta se leh a kum a upat ciangin leitung mite theih khat hong suak hi. Media tuamtuamah a nasepna zia kisuaksak zel hi. Leitung mihing kipahtawina a sang pawl Albert Schweitzer International Prize, US Presidential Medal of Freedom leh Congressional Gold Medal ngah hi. Nobel Prize a ngah lai-in celebrity dinner kibawlsak sawm hi. Ama'n nial in tua bang an nekna ah a sum kizang ding khempeuh Calcutta khuapi a mi cimawhte adingin pia khia hi. Mother Teresa pen mi pawl khatin ‘Saint of the Gutter’ leh ‘Angel of Mercy’ ci-in miphatna pia-in sam in ciamteh uh hi.
A sih kuan dongin Mother Teresa in Missionaries of Charity ah a seppihte huh tangtang hi. September 5, 1997 in kum 87 mi hi in lungtang natna tawh si hi. India kumpi in gam zahtakna pia-in state funeral bawlsak in kha hi. A luanghawm Missionaries of Charityte adingin a kibawl Mother House ah kisial hi. A sih ma pek panin laibu leh laipaih (articles) tuamtuam ah a tangthu kigelh hi. Kum 2003 October kha in Pope John Paul II in Beautified pia-in mi siantho (Saint) khatin Roman Catholic pawlpi in ciamteh hi. A thugen a kammal hoih nono tampite lak panin a ciamtehhuai khat bang hiam cih leh, “Ka sisan in Albanian mi ka hi hi. Citizenship ah India mi ka hi kik hi. Upna lamah Catholic nungak siangtho ka hi leuleu hi. Ahi zongin ka sapna ngah pen leitung mi khempeuhte adingin ahi hi. Jesuh' aa ka hih manin ka lungsim in Jesu' lungsim suun hi,” cih ahi hi.
Lai-at: Thang Khan Lian



Thursday, 25 February 2016

KUMPIPA LEH A ZI LITE' TANGTHU


KUMPIPA LEH A ZI LITE' TANGTHU
Ni dang lai-in a hau mahmah kumpi khat om a, tua kumpipa’n zi li nei hi. A zite lak panin a zi lina pen it pen ahih manin a lim a lim nono a al nono pia in, puan hoih pen silhsak hi. Ahih thei tawpin hanciamin a lungkimna ding hih sakin, na khempeuh a hoih pen pia a, it mahmah tuam sese diak hi. Kumpipa’n a meelhoih a zi thumna pen zong it veve a, ahih hangin a zi lina pen sangin it lo zaw hi. Kumpipa’n a zi thumna pen a kumpi gam sung en dingin a pai ciangin tonpih den a, a hauhna a minthan’nate lak in a zinkhiat simin tonpih denin, kumpi dangte tungah a zi' melhoihna lakin kisialhpih mahmah hi. Kumpipa’n a hauhna leh a minthan’na teng a lah den hangin a zi thumna in a taihsan sim khak ding lauthawng den hi.
Kumpipa’n a zi nihna zong it veve a, ahih hangin a zi lina leh thumna a itna tawh kibang lo hi. A zi thumna pen pil in, citak in, lungduai ahih manin kumpipa’n thudot penin zang den hi. Kumpipa’n thuhaksa leh buaina khatpeuh a neih ciangin a zi nihna pen kiangah ko den a, a zi nihna in thuhaksa khatpeuh haksatna bangmah om loin vai vengsak tawntung hi. Kumpipa’ zi khatna pen thuman ahih manin kumpipa' innsung leh kumpipa' gam sungah hauhna leh minthan’na nakpi takin khangsak ahih manin kumpipa’ gam tangzai sak hi. A zi khatna a thumanna hangin kumpipa gam gol beh semsem a, kumpipa’n a gam keek liat beh semsem thei hi. Kumpipa zite lak panin a zi lina penin kumpipa it pen a, ahih hangin kumpipa a itna thupisim mel loin kitheimawh bawl den hi.
Ni khat kumpipa nakpi takin a ci hong na ahih manin dam zo lo ding ahih banah sawt dam nawn lo ding hi’ng cih hong kitelcan ta hi. A hauhsatna leh a minthan’na leh zi li teng ngaihsut ngaungau in, “Aw, si hi le'ng hihte khempeuh ka nusiat ding hi lel a, kei bek khut guak tawh a ciah ding kai ve maw?” ci-in a khitui thulguah bangin kia ziahziah hi. Kumpipa’n a lupna dei sungah a zi lina pen sam in, “Nong pen ka zite lak pan kong it pen leh kong deihsak pen na hi a, na deih nono hong pia ka hih manin si leng nong zui diam?” ci-in dong hi. A zi in, “Hong zui buang lo e, si lel o,” ci-in paikhiatsan hi. A zi’ kammah a zak pen a lungtang tem tawh kidawt bang liang ahih manin na sa mahmah a, natna hong khang semsem lai hi.
Kumpipa’n a zi thumna pen sam in, “Ka zi teng lakah nang hong kong itna lahna dingin ka hauhna leh ka minthan’na khempeuh hong ensak in, na utna munpeuh ah hong paipih den ka hih manin ka sih ciangin nong zui ding hiam?” ci hi. A zi in, “Hong zui kei lua ning, na sih ciangin pasal nei kik pah lai ding hi'ng,” cihsan ziau hi. A zi’ dawnna pen keek in a lungtang a den’sak bang a, na sa mahmah hi.
A zi thumna pen sam leuleu in, “Thuhaksa khatpeuh a om ciangin nang kong dong den a, nong tamasak ngei kei hi. Nong nusiat ngei loh mah bangin ka sih ciangin nong zui diam?” ci-in dong hi. A zi in, “Tu tung bel hong huh zo nawn kei ning... ahih hangin na kivui ciangin na han dong hong zui ning,” ci-in dawng hi. A zi’ dawnna in kumpipa khasiasak mahmah hi. Lungzuang, khasia leh lungsim tamkham in a om lai-in aw khatin, “Ke'n kong zui ding hi, na paina peuh ah kong zui dinga, bangbang a piang zongin kong nusia ngei kei ding hi,” hong ci hi.
Kumpipa in kongkhak lam a et phei leh a gawng mahmah a zi masana pen hong lut hi. A zi a muh ciangin a khasiat tha hong suak mahmah, “Aw ka zi, nang hong it bangin hong it om lo napi-in, ke'n nong itna hong thupi ngaihsutsak kha ngei loin ka om khak hong maisak in. Dam zo lai ding hi leng an lim nono, puan hoih nono hong pia in, hong keem hong khoi nuam lai si’ng maw?,” ci-n a mittuite kham zawh lohin hong luangkhia ziahziah hi.
Nisim i nuntakna lungngai le'ng kumpipa' zi lina pen i pumpi tawh kibang hi. A hoih nono tawh zem in, a lim a al nono tawh i kep hangin i sih ciangin a bei hi lel a, a kimanna om lo hi. Kumpipa zi thumna pen i neihsa leh i lamsa tawh kibang hi. I thaneih teng tawh pilna, siamna, neih leh lam ngahna ding hahkatin i tha neih teng sit loin i zon’ hangin i sih ciangin mi dang ading na hi lel hi.
Kumpipa’ zi nihna pen i innkuanpihte, i tanaute leh i lawmte tawh kibang a, it in ngai-in i khialah zongin i sih ciangin i hankhuk ciang tan bek kitonpih thei bek hi. Kumpipa zi khatna pen bang tawh kibang hiam i cih leh, i KHA tawh kibang hi. Minthan’na, hauhna, vangliatna leh min deihna hangin kineu ngaihsun den in, kipampaih den hi. Ahih hangin i si zongin i KHA pen kinusia thei lo hi. Tua ahih manin i nuntak lai-in i KHA' ading ngaihsut in, i sih ciangin i KHA koi mun tung ding hiam cih i nuntak sungin Topa'n hu hong mop lai sungin a geel siamna dingin Topa’n thupha hong pia kim tek ta hen!
@ Thang Khan Lian @ZUNs

Monday, 22 February 2016

ZOMI NAMNI MESSAGE

ZOMI NAMNI MESSAGE 

I Zogam nuntakzia haksat luatman, silh leh teen man tam luat man, lo gam kuam leh gamte keu luat man, khawhsa an kham loin, khawi leh vulh a pun' loh man,sum leh paai kicin loh manin i ciin leh tuai, nu leh pa, lawm leh gual ngaihte nusia in nuntakna ding zongin tuipi, tui gal kan tanin gam nihna, gam thumna-ah nuntak ding zongin om kitam mahmah hi. Mi' gam mi' leitangah pilna, siamna sin in, sum zong paai zongin mangvom, mangkang thunuai-ah nisim in nasem in i hanciam tek hi. Mi' gam mi' lei-ah zia leh tong thei loin ei guak in tang khat kisa in i Zogam i ngaih ngaungau hun tam mahmah hi. Pawl khat leuleu lah kamphatna tawh ci thei, nuamsa in i gam i lei nangawn phawk lo liangin i tumtum in a om zong i om veve hi.
I Zomi namni hong tun' tawh kituakin i gam i lei i omna tek pan in ngaihsun in i Zogam galkhua don ciat ni. Pilna, siamna zonna ding, sum leh paai kicin loh manin tu leh hei manin lo lam zuan-a pai laizom lungmawl naupangte liam leh bai tuakin, nat leh sat a tuak ciangin kikep kikhoi dan thei loin hun lo, kul lo pi-in sih hanmual ah zuante lungngaih huai mahmah hi. Pil leh siam, neih leh lam, dam leh hat lunggulh Zomite honkhia kai khia dingin nang leh kei hong ngak uh hi ci i phawk a, i theih ding ut huai hi. A nei zo, a lam zo zaw deuh Zomi ten i huhnate na kisam uh a, galkhua hong don den uh hi. Pilna siamna nei ten i hih theih zah tawh hanciam in lailungmawl Zomite i hut khiat i kaih khiat ding i tavuan ahi hi. Pilna sin ten i sinna ah hanciam keeikaai in, sum leh paai zong ten zong nakpi takin i hanciam tek ding hi a, mai lam ding saupi i khual hun ta hi. Mi dang a huh thei ten huh in, mi dangte a hanthawn thei ten hanthawn in, lam lah dan a siam ten lam lak ding kisamte lam lak in, a nei a lam ten a cimawhte i huh theih bangin i huh ding kisam hi. Ei Zomite pen nampi lungsim nei leh Thangho leh Liando mimtang kihawmna leitang a piang, a khangkhia i hih manin i pilna i hauhnate pen aituam nasepna ding bek hi loin i minam khantohna dingin i piakkhiat, i zatkhiat ding i ngeina leh i tavuan ahi hi. Kikep kikhawi nang nei lote khutzep in i et hiathiat ding pen i pu i pa' ngeina hi lo a, i pu i pa' gen "nek khawm nuam, puak khawm zang'' a cih i mangngilh loh ding ahi hi.
Ei Zomite pen gam dang, mun dangah pilna sinna sangin nasep sil bawl lamsang a sem leh a sin i tam zaw hi. I sep, i sinte pen i gamah khat vei ciangin i zat theih ding hun hong tung pah ta ding hi. Democracy vaihawmna tawh hong kilaih ta ahih manin a diakin Kawlgam bangah nasep siam ten sai gol pipi hong tung zihziah thei ding uh hi. Nasepna lamsang zong thupi mah hi ahih hangin i siam hangin manager za tan ciang (i kamphat leh) kitung thei a, director za ciang tun ding hamsa kha ding hi. Tua ahih manin pilna sinna lamsang mah thupi bawl leng mi tungah kileng zo pen ding a, zing ni thai ni ciangin gam makai, ulian kisuak thei ding ahih manin pilna sinna lam zong i hanciam phat mahmah ding ngaihsut huai hi. Pilna sinna lamsang i thupi bawl kei leh i gam pen namdangte vaihawmna leh thunuai-ah omcip ding a, mite uk khum i hi den ding hi. Gam keek hun (colonialism) hun hi nawn lo a, democracy hun hi ta ahih manin i pu i pa' liamkiatna, lutang phumna gam pen en pilna siamna nei in puah peuh leng kuamah in hong keek, hong sut thei lo ding hi. I gam i lei en i puah kei leng namdang ten hong puahsak, zuunsak lo ding cih phawk huai hi.
Min leh vang deih man a beh leh phung, ang sung bekbek kikhualna, pawlpi hangin kideidanna beisak hun ta hi. A kibang lo teng gawm thei leng picinna leh kituahna leh khantohna ahi hi. Khat leh khat aw kidang githa khau zong hong kisai khawm ciangin hong kilawm se a, mel tuamtuam a nei Sakhituihup zong khat in hong kigawm ciangin etlawm diak se hi. Cihtakna, thumanna khasuah loin i Pasian mah mai et in kipumkhat leng Zomite kikhangto ding hi. Zomi namni ahih tawh kituakin "I gam leh minam adingin a hoih a pha khat peuh i sem na hiam" cih lungngai pha kik in, i LST ah "Topa, Pasian-a nei minam, ama luah dingin teelna a ngah minamte thupha ngah ahi hi" (Late 33:12) cih phawl tek ni. Topa'n Zomite hong laam to ta hen!
Zomi Namni Thupha na vek un.

Saturday, 20 February 2016

CHINA NUMEI KHAT IN A CIHTAKNA HANGIN PAHTAWINA NGAH


CHINA NUMEI KHAT IN A CIHTAKNA HANGIN PAHTAWINA NGAH
Feb. 20, 2016: Australia bank ah sum koih (deposit) khat in a sum koih in ama account ah koih khial in Dong Siqun min in Australian dollars ($ 141,600 US dollar) koih kha hi. Ahih hangin Dong Siqun in hih sum pen kei sum hi lo hi ci’n bankte pia kik hi.
A cihtakna leh a thumanna hangin Dong in pahtawina tuamtuam ngah hi. Postgraduate degree a sinna, University of Australia (UniSA) in zong ‘Student Ambassordor” dingin teel cing uh a, tua banah a sangkahna sum bei teng (tuition fee) 2016 sunga ding 120,000 yuan (18,400 US dollars) maap (waive) uh a, 2016 sung a mawkna in a sang kah theihna dingin bawlsak hi.
Dong Siqun pen Hongzhou khua-a piang hi a, kum 27 mi ahi hi. A thumanna leh a cihtakna hangin hih thupiang khit nungin Australian company 10 val in sepna ding na deih leh ko company ah hong sem un hong ci uh hi ci’n Chinese mediate kiangah gen hi. Tua sum (200,000 Australian dollars) pen kei sum hilo ahih manin ka piak kik ding ka tavuan hi ci’n The Paper newste kiangah gen hi.
Dong Siqun in a genna ah June kha in Australian local bank khat in phone tawh hong hopih a, Aus $ 200,000 bank ah kei min tawh a kikoih thu hong zasak uh hi ci hi. Hih hopihna a zak pen ‘hoax call’ ding ka sa a, ahih hangin a bank account a et leh Aus $ 200,000 na lut hi ci’n gen hi. Tua khit phet in Dong Siqun in bank uliante hopih kik pah a, a sum koihte kiangah a sum a piak kikna dingin theisak pah hi.
Dong Siqun’ cihtakna thu Chinese social mediate ah kizel ngeingai hi. Amah pen Postgraduate a sin ma-in thukhen (lawyer) sem ngei ahi hi. Dong Siqun in Australia gam-a The Advertiser-te kiangah a genna ah, "Ni dangin khat vei khut lam ente ka khut lam ka etsak leh na kamphat leh ni khat ni ciangin mi hausa mahmah khat na suak ding hi," hong ci uh a, tua thu ka zak in in lamdang ka sa mahmah hi ci’n gen hi. A kamphatna tawh a hausa suak takpi a, ahih hangin a thumanna tawh tua hauhna man lo pen sum ngam in, nial ngam hi. Dong Siqun bangin a thuman zo dingin hih thu sim kha khempeuh Topa’n thupha hong pia tek ta hen!
-CCTV New

Monday, 8 February 2016

NORTH KOREA IN SUBMARINE PANIN BALLISTIC MISSILE SITNA NEI

NORTH KOREA IN SUBMARINE PANIN BALLISTIC MISSILE SITNA NEI
Aug. 23, 2016: North Korea tuinuai teembaw panin ballistic missile a gam nisuahna tuipi ah UN Security Council resolutions palsat in sitna (test) nei leuleu hi ci-in South Korea galkap ten pulak uh hi. Hih ballistic missile pen tu zingsang nai 5:30 am (08:30 GMT) in Sinpo kianga tuipi ah tuinuai teembaw panin kikap a, satellite maan zaihna lim panin tuinuai teembaw khawlna mun panin kikap khia hi ci-in South Koreate' Joint Chiefs of Staff ulian in gen hi.
Japante' Chief Cabinet Secretary Yoshihide Suga in North Koreate ballistic missile kapin Japan in huih khua dalna dingin a bawl Japan's air defence identification zone (ADIZ) kiang hong kha hi ci-in gen hi. US leh S.Korea in galdo ding dan "Ulchi Freedom Guardian drills " kici ni 12 sung sinkhawmna a neih uh kipat zawh a ninih cin'na in N.Korea in hih missile sitna nei uh ahi hi. N. Korea in US leh S.Koreate galdo ding dan sinkhawmna a neih ma un zong vauna na bawl khin zo hi. Chinate' Xinhua news agency in North Korea in US leh S.Koreate galdo ding dan sinna pen kimawlna lauhuai hi ci a, hih missile sitna pen galdo ding dan sinna hangin a North Koreate dawnna hi ding hi ci-in suaksak hi.
North Korea in January kha in nuclear sitna (amau bel Hydrogen bomb hi ci) na nei uh a, tua khit zawh February in long-range rocket sitna a neih kik leuleu ahih manin UN in gakna (sanctions) pulak khum a, nitumna gamte tawh a kitelsiam lohna uh nakpi takin kibehlap hi. Tua khit nungin Norh Korea in missile sitna neih behbeh lai a, tu kha in zong nung diakin missile khat sitna nei uh a, Japante' ukna tuipi va deng kha hi. London khuapi-a North Koreate embassy a sem No.2 kici ulian Mr. Thae in a gam ulian zaa panin pengkhia (lengkhia/defect) in, South Korea gamah taisim ahih manin hih thu hangin North Korea uliante leh a leikhamang uh Kim Jong Un tungah mualphona lianpi guan hi.
-Reuters

Christian Hymn tangthu - "HONG OMPIH IN!"


"HONG OMPIH IN!" (ABIDE WITH ME)

Tedim Labu sungah nambat 26 sunga "Hong Ompih In!" (Abide with Me) cih la pen Indian Armed Forces music band ten kum sim in Republic Day pawi lopna official in a khakna a kineih ciangin Beating Retreat ceremony (29 January ni in) Vijay Chowk, New Delhi ah lahna nei den uh hi.
Hih "Hong Ompih In!" ("Abide with Me") a cih la pen Scotland gam-a Anglican pastor Rev. Henry Francis Lyte (1793-1847) in 1847 in a lamal Luka 24:29 siksanin a phuah hi a, tuberculosis (TB) natna hangin a la kaih bawl man loin si hi. A lamal a phuah/gelh khit nipi thum khitin si ahih manin William Henry Monk (1823-1889) in 1861 in a music leh a la kaih bawlsak hi.
Hih la pen England Kumpi George V leh George VI leh Mahatma Gandhi' la deih mahmahte lak-a hi a, Kumpi George V a sih in a kivuina ah kisa hi. Wembley Stadium ah 1927 in FA Cup Final match hun in zong Arsenal vs Cardiff City a kisuih un kisa a, tu dong FA Final puai sim ah kisa den lai hi. (2.45pm BST kiim pawlin). Rugby League Challenge Cup final 1929, Wembley Stadium ah zong kisa a, tu dong kisasa lai hi.
Tua banah 2012 Summer Olympics opening ceremony ah Scottish recording artist Emeli Sandé in zong sa hi. "Hong Ompih In" cih la pen Kidopi Masa penna pek hun lai-in galkapte in a galvilna mun uh-ah nak sak mahmah uh hi. Kidopi Masa hun lai-in Siamah Edith Cavell in British galkapte Nazite ukna Belgium panin a taikhiat theihna dingun na huh ahih manin Nazi galkapte in kaplum uh a, a kikaplup ma nitak in zong na sa hi. England Kumpite in hih la deih mahmah uh a, Kumpi George VI leh Elizabeth Bowes-Lyon i kiten'na pawi leh George VI' tanu Elizabeth II leh Prince Philip Mountbattente' kiten'na ah zong kisa hi.
Tua banah, RMS Titanic teembaw a tum hun
14 April 1912 – 15 April 1912 (naikal 2 leh minutes 40 sung) in zong Titanic teembaw sunga music band ten hih la sa uh hi ci-in a suaktate in gen uh hi. India gam a Mysore kumpipa, Srikanta Wadiyar a sih in zong hih la kisa hi.
A lamal:
"HONG OMPIH IN"
1. Hong ompih in, nitak khua hong mui ta,
Khuamial semsem hong ompih in, Topa;
Hong huh hong nem ding om loh lai takin,
Cimawhte huhpa aw, hong ompih in.
2. Leitung nuntakna manlangin bek thei,
Leitung nopna, minthan'nate bei thei;
Kikhelna leh siatna bek ka mu ta,
Hong ompih in, kikhel ngei lo, Topa.
3. Kumpi gilo bangin hong pai kei in,
Na kha sung damna tawh ko hong huai in;
Mi siate dahna, mi phate' nuamna,
Hong ompih in ko mawh neite' Lawmpa.
4. Ni sim, nai sim in Nang kong deih Topa,
Na hehpihna'n ze-etna zo thei a;
Kei hong ompih ding kuama om lopi,
Dahna, nopna ah nong ompih hi.
5. Nong ompih manin galte kihta lo,
Dahna khituite'n hong siasak zo lo;
Sihna leh hin'na, ko'h om na zawhna,
Nong ompih leh ka zo lai ding, Topa.
6. Ka sih ma-in Na maipha hong lak in,
Khuamial vaaksak in, van lam hong lak in;
Leitung khuamial bei, van khua hong vak ta,
Si leng, hing leng hong ompih in, Topa.

"ABIDE WITH ME"
1. Abide with me; fast falls the eventide;
The darkness deepens; Lord with me abide.
When other helpers fail and comforts flee,
Help of the helpless, O abide with me.
2. Swift to its close ebbs out life's little day;
Earth's joys grow dim; its glories pass away;
Change and decay in all around I see;
O Thou who changest not, abide with me.
3. Not a brief glance I beg, a passing word,
But as Thou dwell'st with Thy disciples, Lord,
Familiar, condescending, patient, free.
Come not to sojourn, but abide with me.
4. Thou on my head in early youth didst smile,
And though rebellious and perverse meanwhile,
Thou hast not left me, oft as I left Thee.
On to the close, O Lord, abide with me.
5. I need Thy presence every passing hour.
What but Thy grace can foil the tempter's power?
Who, like Thyself, my guide and stay can be?
Through cloud and sunshine, Lord, abide with me.
6. I fear no foe, with Thee at hand to bless;
Ills have no weight, and tears no bitterness.
Where is death's sting? Where, grave, thy victory?
I triumph still, if Thou abide with me.
7. Hold Thou Thy cross before my closing eyes;
Shine through the gloom and point me to the skies.
Heaven's morning breaks, and earth's vain shadows flee;
In life, in death, O Lord, abide with me.
A kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs

https://www.youtube.com/watch?v=vOlC0kXe1SU